Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 2:7

Βεβαίως. Βέβαια λοιπόν, ω θεομάχοι, αν έπρεπε ο Θεός Λόγος, με την ίδια την ένωσή του με τη φύση μας, να ακυρώσει κάτι από αυτήν, τότε έπρεπε ευθύς να καταλύσει από τη σάρκα όσα ανήκουν στην αμαρτία και στον διάβολο, και όχι τα νοερά χαρίσματα που υπάρχουν μέσα μας σύμφωνα με την εικόνα και την ομοίωσή του, ούτε τα απηχήματα και τα ζωοποιά ιδιώματα της θείας του ουσίας μέσα στην ψυχή μας, ώστε να μη φανεί ότι καταλύει τα ίδια του τα γνωρίσματα. Και πώς, πες μου, η αφθαρσία του Θεού Λόγου, αφού ενώθηκε με το σώμα του, δεν εξαφάνισε αμέσως τη φθορά του; Πώς, με την υπερίσχυση του ανωτέρου, η αθανασία του Θεού Λόγου δεν κατήργησε ευθύς τη θνητότητα της σαρκός; Πώς το θείο πυρ, ενωμένο με αυτήν, δεν έπαυσε αμέσως τη ρευστότητά της με τη δύναμη εκείνου που υπερισχύει; Διότι, αν το εμφύσημά του, όταν εισήλθε στη χοϊκή σάρκα του Αδάμ, την κατέστησε αμέσως άφθαρτη και αθάνατη και άρρευστη και απαθή, τότε γιατί, όταν ενώθηκε κατ’ ουσίαν ολόκληρος ο ίδιος ο Θεός Λόγος με τη σάρκα, δεν έκανε αμέσως και το ίδιο του το σώμα άφθαρτο και αθάνατο, όπως στην απαρχή έκανε και του Αδάμ με το εμφύσημα; Μήπως δεν όφειλε το σώμα του Δεσπότη να περιβάλλεται μορφή ενδοξότερη από εκείνη του δούλου; Αλλ’ όμως δεν ευδόκησε ούτε το θέλησε, αλλά ταπείνωσε και εκένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας τη φθαρείσα μορφή του δούλου. Επειδή, αν πράγματι μπορεί να κάνει όλα όσα θέλει, ασφαλώς μπορούσε και να ενανθρωπήσει επάνω στη γη με άφθαρτο και αγγελικό σώμα· αλλά δεν το θέλησε· αντίθετα, ανέλαβε το νοσήσαν και όλα όσα ανήκουν στον νοσήσαντα άνθρωπο. Αν λοιπόν καταδέχθηκε τα χειρότερά μας, τα υλικά και γήινα και φθαρτά και όσα είναι επίκτητα γεννήματα της αμαρτίας, γιατί αμφιβάλλεις για τα καλύτερα γνωρίσματά μας, τα άφθαρτα και πνευματικά και θεογέννητα ιδιώματα της ψυχής;

Αλλά αυτά, βέβαια, λέχθηκαν για τον Αδάμ· ενώ για τον Χριστό, τον Υιό του Θεού, έχει λεχθεί ότι έλαβε εκουσίως μορφή δούλου, δηλαδή ουσία δούλου. Αυτή λοιπόν η κατά τον Χριστό μορφή και ουσία του δούλου, κατά ποια έννοια λέγεται μορφή δούλου; Σε ποια δουλεία και υπηρεσία και υποταγή αντιστοιχεί; Μήπως στη δεσποτική θέληση και ενέργεια και μορφή του Θεού Λόγου; Μακριά από την μανία του Αρείου.

Άρα, ο Χριστός, επειδή υπάρχει με τη μορφή του Θεού κατά τη θεότητά του, έχει θελημα δεσποτικό, το οποίο είναι κοινό στον Πατέρα, στον ίδιο τον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα· επειδή όμως έλαβε και μορφή δούλου, έχει και το θέλημα της νοερής και αχράντου ψυχής του, το οποίο, ως κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν Θεού, εκπληρώνει το θέλημα του Δεσπότου.

Και πρώτος απ’ όλους ο ίδιος ο μακάριος Παύλος, ο απόστολος και φωστήρας του κόσμου, ονομάζει «μορφή δούλου» τον κατά τον Σωτήρα άνθρωπο. Και η μορφή είναι φύση, όπως λέγει ο χορός των αγίων διδασκάλων. Ομοίως και ο Διονύσιος, ο μαθητής του Παύλου, στην Προς Γάϊον επιστολή του, ονομάζει ουσία την ανθρωπότητα του Χριστού· το ίδιο και ο Ειρηναίος, ο σχεδόν συνομιλητής των αποστόλων, όπως δείξαμε και προηγουμένως με τις σχετικές μαρτυρίες. Αν όμως είναι δυσσεβές, νεστοριανό και απορριπτέο το να ονομάζεται φύση η ανθρωπότητα του Χριστού, τότε, πάλι το λέγω, έχει καθαιρεθεί και έχει αποβληθεί από εσάς ολόκληρο το πλήθος των αγίων Πατέρων· και οι διδασκαλίες τους είναι για εσάς αργές και άπρακτες.

Διότι εκείνος που ήταν «σε μορφή Θεού» έλαβε για χάρη μας «μορφή δούλου». Και η μεν μορφή του Θεού σημαίνει την ουσία του Θεού, όπως και η μορφή του ανθρώπου δηλώνει την ανθρώπινη φύση.

Εάν όμως προσέχεις στις γραφικές και διδακτικές φράσεις με ξηρό και ανεξέταστο τρόπο, πέφτεις σε πολλές και ολέθριες πλάνες. Και αυτό θα το αποδείξω αμέσως από την προκείμενη ρήση του πανσόφου Γρηγορίου. Ιδού: είπε ότι η δική μας φύση, ανακραθείσα με το πέλαγος της θεότητος, είναι σαν σταγόνα ξιδιού. Κάθε όμως σταγόνα που αναμιγνύεται με το πέλαγος της θαλάσσης είναι ολοφάνερο ότι κατόπιν γίνεται αόρατη, ανύπαρκτη και αψηλάφητη. Εάν λοιπόν το κυριακό σώμα, με την ένωσή του προς το πέλαγος της θεότητος, έγινε αόρατο — ενώ και το πέλαγος της θεότητος είναι από τη φύση του αόρατο και αψηλάφητο — άραγε θα αποδειχθεί πλέον φαντασία και δοκητισμός όλη η επί γης πολιτεία του Χριστού, από αυτήν ακόμη τη γέννησή Του εκ Παρθένου και στη συνέχεια έως την εις ουρανούς ανάληψή Του; Δεν χρησιμοποίησε λοιπόν ο θείος Γρηγόριος την ονομασία του ξιδιού και της θαλάσσης για να δηλώσει σύγχυση πραγμάτων, αλλά ως παραβολική εικόνα, θέλοντας να δείξει το ταπεινό της δικής μας φύσεως σε σχέση με το άπειρο μέγεθος του ακαταλήπτου πελάγους της θεότητος. Διότι δεν επρόκειτο να κηρύξει σύγκραση και αφανισμό των φύσεων του Χριστού εκείνος που, στον λόγο του κατά του Ευνομίου, λέγει: «Ποια φύση του Χριστού ραπίζεται κατά το πάθος; Και ποια δοξάζεται από την αιωνιότητα;» Αυτά είναι φανερά, λέγει ο Πατήρ, ακόμη κι αν κανείς δεν τα εξηγήσει με λόγια: ότι οι ύβρεις ανήκουν στον δούλο, μέσα στον οποίο είναι ο Δεσπότης, ενώ η τιμή ανήκει στον Δεσπότη, γύρω από τον οποίο είναι ο δούλος. Αφού λοιπόν ο διδάσκαλος λέγει αυτά, και ονομάζει δούλο τη σάρκα, δηλαδή τη μορφή του δούλου, πώς θα μπορούσε έπειτα να λέγει ότι αυτή αφανίσθηκε και συγχωνεύθηκε, σαν σταγόνα ξιδιού μέσα στο πέλαγος; Επομένως, το παράδειγμά του δεν αποβλέπει σε σύγχυση, αλλά σε άκρα ένωση.

Και για ποιον λόγο ο Χριστός, ο οποίος τόσο εδόξασε τα πρόσωπα όλων αυτών, δεν έδειξε στους ανθρώπους στον εαυτό του μια τέτοια μορφή, ώστε να βεβαιωθεί ότι είναι αληθινά Θεός και ότι γι’ αυτό έχει μορφή ανώτερη από την υλική, τη γήινη και τη φθαρτή, αλλά ταπείνωσε και εκένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας εκουσίως μορφή δούλου — και μάλιστα, ακόμη και μέσα σε αυτήν την ταπείνωση, ταπείνωσε τον εαυτό του ακόμη περισσότερο; Διότι δεν έγινε γιος επίγειου βασιλιά, ούτε γιος αρχιερέα, ούτε γιος άρχοντα, ούτε γεννήθηκε από μητέρα βασίλισσα, αλλά από φτωχούς γονείς, από την ταπεινή κώμη της Ναζαρέτ, όχι από κάποια μητρόπολη, ούτε από την Ιερουσαλήμ, αλλά από φτωχό τόπο· ο Ιωσήφ ήταν φτωχός, ταπεινό και το επάγγελμά του, φτωχική και η ζωή τους. Γι’ αυτό και στη Βηθλεέμ δεν υπήρχε τόπος γι’ αυτούς στο κατάλυμα, ούτε βέβαια πλήθος από δούλους, ζώα και ημιόνους. Γι’ αυτό και όλη η επίγεια διαμονή του Χριστού έγινε μέσα σε φτώχεια και οδοιπορία πεζή· ο Κύριος του ουρανού και της γης ζούσε πεζός και αδιακόνητος, περνώντας από σπίτι σε σπίτι, φιλοξενούμενος και τρεφόμενος από τις γυναίκες που τον ακολουθούσαν, Αυτός που χαρίζει σε όλους τη ζωή και την τροφή.

Γι’ αυτό, αφού γνωρίσαμε τον σκοπό της εκούσιας ταπεινώσεως του Χριστού, ότι δηλαδή άδειασε τον εαυτό του και επτώχευσε, για να καταργήσει την υπερηφάνεια του εχθρού, ας μη δειλιάσουμε να πούμε μαζί με τον Παύλο ότι «ο Ιησούς δοκίμασε όλα τα δικά μας παθήματα, εκτός μόνο από την αμαρτία». Και μάλιστα, έχοντας μπροστά μας τις προειρημένες εκδηλώσεις του πριν από το βάπτισμα και τις νηπιώδεις αυξήσεις του μέχρι να φθάσει σε τέλειο άνδρα, τις πείνες, τις δίψες, τους κόπους, τα δάκρυα και όλα τα λοιπά τα καθ’ ημάς, τα οποία αντιτάσσουμε στους αιρετικούς —λέγω δηλαδή όσα έπραξε εκουσίως κατά το ανθρώπινο μέτρο μέσα στα τριάντα χρόνια—, ας μη φιλονικούμε πλέον για όσα ανθρώπινα έδειξε ο Χριστός μετά το βάπτισμα· ούτε για τον ύπνο, ούτε για τη βρώση ή την πόση, ούτε για τον κόπο, ούτε για τα δάκρυα, ούτε για τη λύπη, ούτε για την αγωνία, ούτε για οτιδήποτε άλλο υλικό. Διότι, ακόμη και αν μετά το βάπτισμα, μέσα στα τρία χρόνια, δεν είχε πράξει απολύτως τίποτε ανθρώπινο, ούτε είχε φάγει, ούτε είχε πιει, ούτε είχε κοιμηθεί, ούτε είχε κοπιάσει, ούτε είχε πτύσει, ούτε είχε κλάψει, θα μας αρκούσαν για να βεβαιώσουν την αλήθεια της ανθρωπότητός του όλα όσα έπραξε κατά το ανθρώπινο μέτρο μέσα στα τριάντα χρόνια πριν από το βάπτισμα. Διότι υπάρχει κανόνας από τους αποστολικούς κανόνες, ο οποίος επιτρέπει, σε κάθε ζήτημα και σε κάθε δόγμα που αναφέρεται στον Χριστό, η κρίση να στηρίζεται στις περισσότερες μαρτυρίες ή χρήσεις.

Και ο μεν Θεός επαινεί αυτούς που πέτυχαν κατορθώματα, όμως δεν εκπλήσσεται, επειδή ο λόγος του δεν νικιέται από ανθρώπινο θαύμα· ο άνθρωπος, όμως, επαινεί μεν όσα είναι εύκολα κατανοητά με τη λογική, θαυμάζει δε όσα υπερβαίνουν κάθε λόγο και έπαινο. Για να δείξουν, λοιπόν, οι απόστολοι το μέγεθος του ευαγγελικού μυστηρίου και την υπερβολή των πραγμάτων, δεν επαινούν απλώς, αλλά θαυμάζουν το όνομα: «Πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου». Ποιο όνομα; Του Ιησού Χριστού, απαντά ο Παύλος, επειδή «ενώ υπήρχε με μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του παίρνοντας μορφή δούλου, γι' αυτό ο Θεός τον υπερύψωσε και του χάρισε όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, ώστε στο όνομα του Ιησού Χριστού να κάμψει κάθε γόνατο επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων», και όλοι μαζί να λένε: «Πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Και γιατί το λέμε αυτό; Για να πούμε και εμείς την αλήθεια και να διδάξουμε τον κόσμο. Τι; «Ότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου πάνω από τους ουρανούς». Ποια μεγαλοπρέπεια;

Διότι ο άνθρωπος ευλόγως αναγνωρίζεται ως ζωντανό ον που αποτελείται από νοερή ψυχή και αισθητό σώμα, επειδή κανένα από τα δύο δεν έχει προϋπάρχουσα υπόσταση χωρίς το άλλο, ούτε διασώζει τον όρο της φύσεως, καθώς έλαβαν ταυτόχρονα την αρχή της υπάρξεώς τους από τη μήτρα, και έτσι έρχονται στη ζωή, δημιουργώντας τη σύσταση ενός ενιαίου όντος· ο δε Κύριος Ιησούς δεν λαμβάνει την ύπαρξή Του από ατελή στοιχεία, αλλά φανερώνει στον εαυτό Του τη σύνοδο τέλειων φύσεων. Και στην πρώτη μεν περίπτωση, μέρη του ανθρώπου είναι η ψυχή και το σώμα· ενώ εδώ, ούτε η σάρκα είναι μέρος του Λόγου, ούτε ο Λόγος μέρος της σάρκας· διότι το καθένα από αυτά, και πριν από την ένωση, φανερώνει τέλεια τη φύση του, ώστε να μην λείπει απολύτως τίποτα, ούτε στη θεότητα ως προς τον δικό της λόγο, ούτε στην ανθρωπότητα. Άλλο πράγμα, δηλαδή, είναι να συμπληρώνεται μια ουσία από δύο μέρη, και άλλο να ενώνονται δύο ουσίες, από τις οποίες η καθεμία έχει την τελειότητα· γι' αυτό και ονομάζεται μορφή Θεού και μορφή δούλου. Στην περίπτωση, όμως, του ανθρώπου, ούτε η ψυχή μόνη της είναι άνθρωπος ούτε η σάρκα. Διότι, εάν κάποιο από αυτά ήταν τέλεια φύση ως προς την ενέργεια, θα έπραττε κάτι και χωρίς το άλλο. Όταν δε μνημονεύεται κάποιο από αυτά, δηλώνει το όλον ξεκινώντας από το μέρος· το μέρος δεν αποτελεί τέλεια φύση ως προς την ενέργεια. Και αυτός είναι ο άνθρωπος, όχι μόνο κατά τους θείους νόμους, αλλά βεβαίως και κατά τους ανθρώπινους συλλογισμούς.

Του Μεγάλου Αθανασίου, από το έργο Κατά αιρέσεων. Ο οποίος, αν και υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό· αλλά κένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου. Δύο μορφές έχει· κράτα τες, και μην παραχαράξεις καμία από τις δύο. Διότι ούτε ως άνθρωπος, όντας ο Υιός του Θεού και Θεός, εξαφάνισε τη θεϊκή μορφή· ούτε ως Θεός απαρνήθηκε την ανθρώπινη μορφή. Επειδή, λοιπόν, φέρει δύο μορφές, εννοώ τη δεσποτική και τη δουλική· τη μία εκ φύσεως θεϊκή και την άλλη εκ φύσεως ανθρώπινη· τη μία προ των αιώνων και την άλλη κατά τους ύστερους χρόνους· τη μία εκ του Πατρός και την άλλη εκ της Παρθένου· τη μία από μόνον (τον Πατέρα) και την άλλη από μόνη (την Παρθένο)· εφόσον σε αυτές υφίστανται δύο πραγματικότητες, πρόκειται για δύο μέσα σε ένα. Διότι ούτε χωρίζουμε τον Θεό Λόγο από το σώμα, ούτε αναγνωρίζουμε δύο Υιούς και Χριστούς, αλλά τον προ των αιώνων Υιό του Θεού που στους ύστερους καιρούς έγινε τέλειος άνθρωπος από την ίδια τη μήτρα της Παρθένου. Διότι, όπως ο Πατέρας που γέννησε, γέννησε τέλειο Υιό, έτσι και αυτός ο ίδιος, ο ένας Υιός και Λόγος του Πατρός, θέλοντας να σώσει τον άνθρωπο που χανόταν ολοκληρωτικά, έγινε τέλειος άνθρωπος· για να μη συμβεί, σώζοντας το εξωτερικό, να αφήσει το εσωτερικό προδομένο στη φθορά. Διότι δεν προσέλαβε σώμα αφήνοντας την ψυχή, αλλά προσέλαβε και ψυχή και νου.

Σου απαντούμε, λοιπόν: Μη γένοιτο! Κανείς από εμάς δεν το λέει αυτό. Αλλά έπρεπε αυτός, αφού έλαβε μορφή δούλου, να χρισθεί, όχι πλέον με το έλαιο που παρασκευαζόταν παλαιά κατόπιν προσταγής του Θεού, αλλά με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους του. «Γι' αυτό τον λόγο, άλλωστε, λέει ο Δαβίδ, σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου.» — «Γι' αυτό τον λόγο», για ποιο πράγμα; Διότι, όντας Θεός και Υιός, έλαβε μορφή δούλου.

Όχι. Ορθ. Αλλά δικός Του μεν κατά φύση, δικός μας δε κατά χάρη; Διότι, αφού γίναμε μέτοχοι του Χριστού, βρεθήκαμε κοντά εμείς που ήμασταν μακριά κατά τη φύση, ώστε να ονομάζεται ο Θεός Πατέρας μας. Μακεδ. Έτσι είναι. Ορθ. Όπως ακριβώς λοιπόν εμείς, αφού γίναμε μέτοχοι του Χριστού, έχουμε τον Θεό ως Πατέρα, έτσι και ο Υιός, όντας Λόγος και Θεός, αφού μετέσχε σε αίμα και σάρκα, απέκτησε τον Πατέρα ως Θεό· ώστε να λέει ο ίδιος: «Από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου». Από κοιλιά μητέρας γεννήθηκε ο Λόγος, όταν η Παρθένος συνέλαβε στη γαστέρα της και γέννησε τον Εμμανουήλ, και έτσι υποτάσσεται, λαμβάνοντας μορφή δούλου. Μακεδ.

Ορθ. Ομοίως λοιπόν λες ότι ο Πατέρας είναι μεγαλύτερος του Υιού, όπως και των αλόγων, και των σκύλων, και όλων των άλογων ζώων, και της αναίσθητης ύλης; Μακεδ. Όχι, μη γένοιτο! Ορθ. Άρα δεν είναι μεγαλύτερος από όλα με ασύγκριτη υπεροχή. Διότι ως προς τον Υιό, είναι ως Πατέρας προς Υιό. Μακεδ. Συγκριτικά λοιπόν. Ορθ. Είπα, ως Πατέρας προς Υιό. Διότι, μολονότι υπερέχει των άλλων με ασύγκριτη υπεροχή, δεν είναι μεγαλύτερος του Υιού με ασύγκριτη υπεροχή, αλλά ως Πατέρας προς Υιό. Εάν δε δεν είναι μεγαλύτερός του με ασύγκριτη υπεροχή, δεν είναι μεγαλύτερος κατά τη φύση· διότι δεν είναι ασύγκριτος. Εάν πάλι δεν είναι μεγαλύτερος κατά τη φύση, δεν είναι ούτε κατά το μέγεθος· διότι είναι αμεγέθης· ούτε κατά τον χρόνο· διότι είναι άχρονος· ούτε κατά την ποιότητα· διότι είναι άποιος. Επομένως, (ο Υιός) δεν ονομάζει τον Πατέρα μεγαλύτερό του για κανέναν άλλο λόγο, παρά μόνο καθόσον, ως Υιός, έλαβε μορφή δούλου και τιμά τον δικό του Πατέρα. Μακεδ.

Αυτό το αποδέχομαι. Ορθ.: Άρα η φύση του Πατρός και του Υιού είναι η ίδια· επειδή δεν λέγει ότι ο Πατήρ είναι μεγαλύτερος από τον εαυτό του κατά ασύγκριτη υπεροχή. Διότι δεν θα ήταν Υιός εάν δεν είχε την ίδια φύση. Εάν δε ισχύει αυτό, άρα δεν υποτάσσεται ως προς τη φύση, αλλά ως Υιός που έλαβε μορφή δούλου.

Και ποια ανάγκη είχε τη σάρκα αυτός που εμφανίστηκε στους πατέρες μας χωρίς σάρκα; Μακεδ. Για να σταυρωθεί, είχε ανάγκη από σάρκα. Ορθ. Και για να λυπηθεί, και να αδημονήσει, και να εκθαμβηθεί, και να βρεθεί στον Άδη, είχε ανάγκη από ψυχή. Διότι αυτό σημαίνει το να λάβει μορφή δούλου, όχι μόνο το να εμφανιστεί με σώμα, αλλά και το να αναλάβει τα πάθη της δουλείας.

Άρ. είπε: Αλλά τι θέλεις να πούμε, ότι ο Πατήρ και ο Υιός είναι ένα; Αθ. είπε: Ο Κύριος Ιησούς δεν είπε, «Εγώ και ο Πατήρ είμαι ένα», αλλά δήλωσε, «είμαστε ένα», και παρουσίασε τέλεια τη δυάδα με το να πει, «είμαστε ένα». Το δε «ένα», υποδήλωσε την ουσία· εσύ όμως, επειδή δεν το κατανόησες, οδηγήθηκες σε ατοπία. Άρ. είπε: Ο Κύριος δεν είπε: «Ο Πατήρ, που με έστειλε, είναι μεγαλύτερός μου;» Αθ. είπε: Ο Σωτήρας δεν είπε: «Εγώ και ο Πατήρ είμαστε ένα», και πάλι: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα;» Αλλά βέβαια και ο Απόστολος δήλωσε σαφώς την ισότητα του Υιού, την οποία έχει προς τον δικό Του Πατέρα, λέγοντας: «Ο οποίος, υπάρχοντας σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό· αλλά κένωσε τον εαυτό Του». Βλέπεις ότι ο Υιός είναι ίσος με τον δικό Του Πατέρα, και όχι μικρότερος; Άρ. είπε: Μεγάλη ασυμφωνία των Γραφών μού φαίνεται ότι υπάρχει επί του παρόντος. Αθ. είπε: Μη γένοιτο να κατηγορήσει άνθρωπος τις θείες και θεόπνευστες Γραφές, ότι τάχα δεν τα εκφράζουν όλα αυτά με συμφωνία! Διότι, όπως ακριβώς ένας δίκαιος ζυγός, έτσι συμφωνούν μεταξύ τους όλες οι Γραφές. Άρ. είπε: Πώς συμφωνούν;

«Αυτό όμως το έλεγε για τον ναό του σώματός του», όπως αναφέρει ο Ιωάννης. Αλλά βέβαια και ο Σολομών μίλησε με μεγαλύτερη παρρησία για τα ίδια αυτά ζητήματα, εκθέτοντάς τα ως εξής: «Η σοφία οικοδόμησε για τον εαυτό της οίκο και στήριξε επτά στύλους. Έσφαξε τα θύματά της, ανέμειξε το κρασί της στον κρατήρα και ετοίμασε το τραπέζι της. Απέστειλε τους δούλους της, συγκαλώντας με υψηλό κήρυγμα στον κρατήρα, λέγοντας: "Όποιος είναι άφρων, ας στραφεί προς εμένα", και σε εκείνους που στερούνται σύνεσης είπε: "Ελάτε, φάτε τον άρτο μου και πιείτε το κρασί που σας έχω αναμείξει· εγκαταλείψτε την αφροσύνη, για να ζήσετε"». Αναμφίβολα, η σοφία είναι ο Θεός Λόγος, ο οποίος, εξαιτίας της άρρητης φιλανθρωπίας του ιδίου και του Πατέρα του, αν και ήταν πλούσιος έγινε φτωχός, ώστε εμείς με τη δική του φτώχεια να πλουτίσουμε· ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, έλαβε μορφή δούλου, και όντας ίσος με τον δικό του Πατέρα, συναναστράφηκε μαζί μας ως δούλος και σύνδουλος, όντας τέλειος στη θεότητα και τέλειος στην ανθρωπότητα.

Εισήλθε στην Παρθένο άσαρκος, κυοφορήθηκε σωματικώς και όπως ακριβώς ευδόκησε. Εξήλθε διά της μητρικής φύσεως οικονομικώς, ωστόσο ο Θεός Λόγος δεν ενώθηκε με την οικονομία μετά τη γέννηση. Προήλθε ατρέπτως κατά τη φύση, γινόμενος αυτό που δεν ήταν, παραμένοντας αυτό που ήταν. Χωρίς να αλλοιωθεί κατά την ουσία, κένωσε τον εαυτό του, δηλαδή όπως ακριβώς βουλήθηκε· χωρίς να κενωθεί από άλλον, έλαβε μορφή δούλου· χωρίς να κενωθεί από τη θεότητα, σύμφωνα με τον μακάριο Παύλο που λέει: «Ο οποίος, υπάρχοντας σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγμό το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του λαμβάνοντας μορφή δούλου». Κένωσε τον εαυτό του, γινόμενος αυτό που δεν ήταν· και πάλι αυτό λέω, παραμένοντας αυτό που ήταν, διότι ο Λόγος αυτός ήταν Θεός· και μολονότι έγινε παιδί, δοξάζεται ως Υιός.

Ενώ λοιπόν συλλογίζομαι αυτά, προβάλλει μεγαλύτερο το βάθος του νοήματος που υπάρχει στο ρητό· και γι' αυτό, αφού πρώτα παρακαλέσω θερμά τον Κύριο που κάθισε στο πηγάδι και περπάτησε πάνω στη θάλασσα, στρέφομαι στη συνέχεια προς την οικονομία που πραγματοποίησε Εκείνος για χάρη μας, μήπως και μπορέσω μέσα από αυτήν να κατανοήσω το νόημα του αναγνώσματος. Ολόκληρη λοιπόν η Αγία Γραφή αυτήν ευαγγελίζεται και κηρύττει, και μάλιστα ο μεν Ιωάννης λέγοντας: «Ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας»· ο δε Παύλος γράφοντας: «Ο οποίος, αν και υπήρχε στη μορφή του Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό· αλλά κένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου, και, αφού βρέθηκε ως προς το σχήμα σαν άνθρωπος, ταπείνωσε τον εαυτό του, γινόμενος υπάκουος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού». Γι' αυτόν τον λόγο, όντας Θεός και έχοντας γίνει άνθρωπος, ως Θεός αφενός ανέστησε νεκρούς και, θεραπεύοντας τους πάντες με τον λόγο Του, μετέτρεψε και το νερό σε οίνο· διότι αυτά δεν ήταν έργα ανθρώπου. Επειδή όμως αφετέρου έφερε σώμα, διψούσε, κοπίαζε και έπασχε· διότι αυτά δεν ήταν γνωρίσματα της θεότητας. Και ως Θεός μεν έλεγε: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα»· επειδή όμως έφερε σώμα, έλεγχε τους Ιουδαίους: «Γιατί ζητάτε να με σκοτώσετε, έναν άνθρωπο που σας έχω πει την αλήθεια, την οποία άκουσα από τον Πατέρα;»

Ας παρομοιάζεται λοιπόν ο δούλος με τον Δεσπότη· δεν γίνεται βέβαια ισότιμος, αλλά έχει κάποιες ομοιότητες. Ο Δαβίδ ήταν ποιμένας, και ποιμένας είναι ο Χριστός· «Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας», έλεγε. Αλλά ο μεν ένας ήταν ποιμένας κοπαδιών, ο δε άλλος ποιμένας ψυχών· υπάρχει ομοιότητα στα πράγματα, αλλά μεγάλη διαφορά στο αξίωμα. Έχρισε τον Δαβίδ ως βασιλιά ο ιερέας Σαμουήλ, βάπτισε και τον Σωτήρα ο Ιωάννης, επειδή ήταν και αυτός ιερέας· υπάρχει μεν ομοιότητα στα γεγονότα, αλλά μεγάλη διαφορά στα υποκείμενα πρόσωπα. Και αφού έχρίστηκε βασιλιάς ο Δαβίδ, δεν άρπαξε αμέσως τη βασιλεία, αλλά έκανε υπομονή υπηρετώντας για πολλά χρόνια τον Σαούλ· και ο Σωτήρας μας, έχοντας γεννηθεί βασιλιάς προ των αιώνων, και μην έχοντας προσωρινή βασιλεία, αλλά όντας βασιλιάς προ πάντων των αιώνων, γεννημένος από τον Βασιλέα Θεό, έκανε υπομονή: «Δεν θεώρησε αρπαγμό το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου», για να εκπληρώσει τη θεία οικονομία. Κατεδίωκε τον Δαβίδ ο Σαούλ, κατεδίωκε τον Χριστό ο Ηρώδης. Αλλά ούτε ο Σαούλ διώκοντας τον Δαβίδ τον έβλαψε, ούτε ο Ηρώδης διώκοντας τον Χριστό τον έβλαψε.

Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου. Αν και ταπείνωσες τον εαυτό σου, λέει, για τη δική μας σωτηρία σε εκούσια κένωση, και έγινες υπήκοος μέχρι θανάτου, ωστόσο ανέβα και πάλι στους ουρανούς, διότι, αφού αναληφθείς, θα γεμίσεις όλη τη γη με τη δόξα σου.

Φτωχός είμαι εγώ και σε κόπους από τη νεότητά μου. Φτωχός μεν εξαιτίας του ότι έλαβε μορφή δούλου· σε κόπους δε από τη νεότητά του, διότι από αυτά τα ίδια τα σπάργανα τον επιβουλεύονταν τόσο ο Ηρώδης όσο και οι όμοιοί του. Αφού υψώθηκα, ταπεινώθηκα και περιήλθα σε αμηχανία. Ως ύψωση μεν αναφέρει την άνοδο επί του σταυρού, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον ίδιο: «Όταν υψώσετε τον Υιό του ανθρώπου». Το δε «ταπεινώθηκα», το λέει για την κάθοδό του μέχρι τον άδη.

Νεφέλη και γνόφος βρίσκονται ολόγυρά του. Σημαίνει τη μυστική του κάθοδο ανάμεσα στους ανθρώπους, όταν εμφανίστηκε με τη μορφή του δούλου. Δικαιοσύνη και κρίση αποτελούν το θεμέλιο του θρόνου του. Αυτή, λέγει, έγινε η αιτία της αφέσεως: το να κρίνει δίκαια την υπόθεσή μας, την οποία δηλαδή έχουμε απέναντι στις πονηρές και αντικείμενες δυνάμεις.

Ο Μωυσής και ο Ααρών μεταξύ των ιερέων του. Αυτός, λέγει, που τώρα, καθόσον έλαβε την ανθρώπινη φύση, βασίλευσε επί της γης, είναι εκείνος τον οποίο και παλαιότερα ο Μωυσής, ο Ααρών και ο Σαμουήλ επικαλούνταν. Λέγοντας, λοιπόν, το «προσκυνείτε το υποπόδιό του», και έχοντας κηρύξει την ενανθρώπηση και την οικονομία, στη συνέχεια, για να μας διασφαλίσει, υποδηλώνει τη θεότητα μέσω του όρους που προαναφέρθηκε. Διότι παρέμεινε Θεός, μολονότι έλαβε τη μορφή του δούλου για τη δική μας σωτηρία.

Ούτε αυτός ο λόγος θα μας αναγκάσει να υιοθετήσουμε άλλη υπόθεση· καθώς ο Παύλος λέει: «Αλλά κένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου»· και ο Ησαΐας: «Έτσι λέγει ο Κύριος, ο οποίος με έπλασε από την κοιλιά ως δούλο του»· αλλά και ο ίδιος αναφέρει στα Ευαγγέλια ότι «Ο Υιός του ανθρώπου δεν ήλθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει».

Και λοιπόν εκείνοι που δικαιώθηκαν μέσω της πίστεως, αφού καταλύθηκε η τυραννία των δαιμόνων, ευφραίνονται. Του Ευσεβίου και του Αθανασίου. Και ο Ήλιος της δικαιοσύνης, αφού έλαβε μορφή δούλου, και αφού κατά κάποιον τρόπο περιόρισε τις ακτίνες της θεότητάς του, και καταδύθηκε μέσα στο σώμα, ή ακόμα και στον ίδιο τον θάνατο, απομάκρυνε το σκοτάδι που είχε καλύψει τις ανθρώπινες ψυχές. Αλλά ακόμη κι αν εισήλθε στη δική μας πτωχεία, και επισκίασε κατά θεία οικονομία τη δική του δόξα, πραγματοποιώντας την έλευσή του στους ανθρώπους και την ένσαρκη παραμονή του, ωστόσο το όνομά του είναι Κύριος. Διότι, αν και έγινε άνθρωπος, δεν απέβαλε το να είναι Θεός. Προτρέπει, λοιπόν, ο λόγος τους ιερούς αποστόλους να σπεύσουν προς τα έθνη με χορείες και υμνωδίες, και να προετοιμάσουν την οδό των ψυχών τους για τον παμβασιλέα των όλων μέσω του κηρύγματος. Δύσεις ή νύχτες θα μπορούσαν να θεωρηθούν και οι ψυχές που εξέπεσαν από τον Ήλιο της δικαιοσύνης· από αυτές ο Χριστός εξέδιωξε το σκοτάδι της πλάνης, κατοικώντας μέσα τους διά της πίστεως.

Αλλά, λένε, έχει γραφτεί: «Ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του»· απαίδευτοι και με σκοτισμένο τον νου! Και δούλος ονομάστηκε στις Γραφές, και υιός δούλης, και αρνίο και πρόβατο, και ότι κοπίασε, και δίψασε, και χτυπήθηκε, και έπαθε. Αλλά τέτοιου είδους αναφορές έχουν την αφορμή και την εύλογη αιτία τους προφανή, όπως πάλι υποδεικνύεται από τις Γραφές. Και αυτή είναι ότι έγινε άνθρωπος και Υιός ανθρώπου, λαμβάνοντας τη μορφή του δούλου, η οποία ήταν η ανθρώπινη σάρκα. Διότι «ο Λόγος», λέει ο Ιωάννης, «έγινε σάρκα». Και εφόσον έγινε άνθρωπος, δεν πρέπει μερικοί να σκανδαλίζονται από τέτοιες εκφράσεις· διότι ίδιον του ανθρώπου είναι το να κτίζεται, το να δημιουργείται, το να πλάθεται, το να κοπιάζει, το να πάσχει, το να πεθαίνει και το να ανασταίνεται από τους νεκρούς.

Αλλά έχει γραφεί, λένε: «ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του». Απαίδευτοι και σκοτισμένοι στον νου, και «δούλος» έχει ονομαστεί στις Γραφές, και «υιός παιδίσκης», και «αρνίο», και «πρόβατο», καθώς και ότι κοπίασε, δίψασε, χτυπήθηκε και έπαθε. Αλλά τούτο έχει εύλογη την αφορμή και την αιτία· και η σημασία τους βρίσκεται πολύ κοντά, υποδηλούμενη πάλι μέσα από τις Γραφές, και είναι η εξής: διότι έγινε άνθρωπος και υιός ανθρώπου, λαμβάνοντας τη μορφή δούλου, η οποία ήταν η ανθρώπινη σάρκα. «Διότι ο Λόγος», αναφέρει ο Ιωάννης, «έγινε σάρκα». Εάν λοιπόν έγινε άνθρωπος, δεν πρέπει ορισμένοι να σκανδαλίζονται από τέτοιου είδους εκφράσεις. Διότι ίδιον του ανθρώπου είναι το να κτίζεται, να δημιουργείται, να πλάθεται, να κοπιάζει, να πάσχει, να πεθαίνει και να εγείρεται από τους νεκρούς.

Εάν, λοιπόν, ισχυρίζονται κάτι τέτοιο και για τον Σωτήρα, θα αποδειχθεί ότι δεν είναι ούτε αληθινός, ούτε Θεός, ούτε Υιός, ούτε όμοιος με τον Πατέρα, ούτε ότι έχει καθόλου τον Θεό ως Πατέρα κατά την ουσία, παρά μόνο ένεκα της χάριτος που του δόθηκε, ενώ κατά την ουσία έχει τον Θεό ως Δημιουργό, καθ' ομοιότητα όλων των κτισμάτων. Όντας δε τέτοιος, όπως αυτοί ισχυρίζονται, θα φανεί μάλλον ότι ούτε καν από την αρχή είχε το όνομα του Υιού, εάν βεβαίως έλαβε αυτό το όνομα ως έπαθλο των έργων του και της προόδου του, και μάλιστα καμιάς άλλης από εκείνη που σημειώθηκε όταν έγινε άνθρωπος και ανέλαβε τη μορφή του δούλου. Διότι τότε είναι που, αφού έγινε υπήκοος μέχρι θανάτου, λέγεται ότι υπερυψώθηκε και έλαβε κατά χάρη το όνομα, ώστε στο όνομα του Ιησού να κάμψει κάθε γόνατο. Τι ήταν, λοιπόν, πριν από αυτό, εάν τώρα υπερυψώθηκε, και τώρα άρχισε να προσκυνείται, και τώρα ονομάστηκε Υιός, όταν δηλαδή έγινε άνθρωπος; Διότι φαίνεται ότι δεν βελτίωσε ο ίδιος τη σάρκα, αλλά μάλλον ότι ο ίδιος βελτιώθηκε μέσω αυτής, εάν βεβαίως, σύμφωνα με την κακοδοξία τους, υπερυψώθηκε και ονομάστηκε Υιός τότε που έγινε άνθρωπος.

Γράφοντας λοιπόν στους Φιλιππησίους, ο Απόστολος λέει: Να υπάρχει σε εσάς το ίδιο φρόνημα που υπήρχε και στον Χριστό Ιησού, ο οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου, γινόμενος όμοιος με τους ανθρώπους, και αφού βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος, ταπείνωσε τον εαυτό του γινόμενος υπάκουος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού.

Γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε και του χάρισε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, ώστε στο όνομα του Ιησού να καμφθεί κάθε γόνατο επουρανίων, επίγειων και καταχθόνιων, και κάθε γλώσσα να ομολογήσει ότι ο Ιησούς Χριστός είναι Κύριος, εις δόξαν του Θεού Πατρός. Τι θα μπορούσε να είναι πιο ξεκάθαρο και πιο αποδεικτικό από αυτό; Διότι δεν έγινε ανώτερος προερχόμενος από κάτι κατώτερο, αλλά μάλλον, όντας Θεός, έλαβε μορφή δούλου, και με το να τη λάβει δεν βελτιώθηκε, αλλά ταπείνωσε τον εαυτό Του.

Διότι, αν και οι επουράνιες δυνάμεις, οι άγγελοι και οι αρχάγγελοι, Τον προσκυνούν πάντοτε, και προσκυνούν και τώρα τον Κύριο στο όνομα του Ιησού, δική μας είναι αυτή η χάρη και η υπερύψωση: το ότι δηλαδή ο Υιός του Θεού προσκυνείται έχοντας γίνει και άνθρωπος, και οι ουράνιες δυνάμεις δεν θα ξενιστούν βλέποντας όλους εμάς, που είμαστε σύσσωμοί Του, να εισαγόμαστε στις δικές τους κατοικίες. Διαφορετικά, αυτό δεν θα είχε συμβεί, εάν Εκείνος, ο οποίος υπάρχει σε μορφή Θεού, δεν είχε λάβει μορφή δούλου και δεν είχε ταπεινώσει τον εαυτό Του, επιτρέποντας στο σώμα Του να φτάσει μέχρι τον θάνατο.

Αποτελεί δε γνώρισμα και αυτό της αγαθότητας που εκδήλωσε προς εμάς, ότι εμείς μεν υψωθήκαμε, επειδή βρίσκεται μέσα μας ο ύψιστος Κύριος, και για χάρη μας δίνεται η χάρη, επειδή ο Κύριος που χορηγεί τη χάρη έγινε άνθρωπος σαν κι εμάς· αυτός δε ο Σωτήρας ταπείνωσε τον εαυτό του με το να λάβει το δικό μας ταπεινό σώμα· και έλαβε μορφή δούλου, ντυνόμενος τη σάρκα που είχε υποδουλωθεί στην αμαρτία. Και αυτός μεν δεν έλαβε τίποτα από εμάς για τη δική του βελτίωση· διότι ο Λόγος του Θεού είναι ανενδεής και πλήρης· εμείς όμως, αντίθετα, βελτιωθήκαμε από αυτόν. Διότι αυτός είναι το φως, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο. Και μάταια στηρίζονται οι Αρειανοί στον σύνδεσμο «διό», επειδή ο Παύλος λέει: «Γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε».

Διότι δεν τα έλεγε αυτά για να υποδηλώσει κάποιο έπαθλο αρετής, ούτε κάποια βελτίωση της δικής του προόδου, αλλά το αίτιο της εξύψωσης που συντελέστηκε σε εμάς. Και τι είναι αυτό, παρά το ότι Εκείνος, ο οποίος υπήρχε εν μορφή Θεού και ήταν Υιός του ευγενούς Πατρός, ταπείνωσε τον εαυτό του και έγινε δούλος αντί για εμάς και για χάρη μας; Διότι, εάν ο Κύριος δεν είχε γίνει άνθρωπος, εμείς, λυτρωμένοι από τις αμαρτίες, δεν θα είχαμε αναστηθεί εκ νεκρών, αλλά θα παραμέναμε νεκροί κάτω από τη γη· ούτε θα είχαμε υψωθεί στους ουρανούς, αλλά θα κειτόμασταν στον άδη. Επομένως, για εμάς και για χάρη μας λέγονται το «υπερύψωσε» και το «εχαρίσατο».

Και η αιτία είναι αυτή που ο ίδιος προείπε, ότι, ενώ ήταν Θεός, έγινε άνθρωπος. Διότι όλοι οι άλλοι άνθρωποι, προερχόμενοι μόνο από τον Αδάμ, πέθαναν, και είχαν τον θάνατο να βασιλεύει εναντίον τους· αυτός όμως ο δεύτερος άνθρωπος είναι από τον ουρανό· διότι ο Λόγος έγινε σάρκα. Και ονομάζεται ένας τέτοιος άνθρωπος εξ ουρανού και επουράνιος, επειδή ο Λόγος κατέβηκε από τον ουρανό· γι' αυτό και δεν κρατήθηκε από τον θάνατο. Διότι, αν και ταπείνωσε τον εαυτό του, επιτρέποντας στο δικό του σώμα να φτάσει μέχρι τον θάνατο, επειδή αυτό ήταν δεκτικό θανάτου· όμως υπερυψώθηκε από τη γη, επειδή αυτός ήταν εν σώματι ο Υιός του Θεού. Είναι, λοιπόν, ισοδύναμο αυτό που λέγεται εδώ: «Γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε», με αυτό που λέγεται στις Πράξεις από τον Πέτρο: «Τον οποίον ο Θεός ανέστησε, λύνοντας τις ωδίνες του θανάτου, καθότι δεν ήταν δυνατόν να κρατείται αυτός από αυτόν». Διότι, όπως έχει γραφτεί από τον Παύλο: Επειδή, ενώ ήταν στη μορφή του Θεού, έγινε άνθρωπος, και ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου, γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε· έτσι και από τον Πέτρο λέγεται: Ότι, επειδή ενώ ήταν Θεός έγινε άνθρωπος, και τα σημεία και τα τέρατα τον απέδειξαν ως Θεό και σε εκείνους που τα έβλεπαν· για τον λόγο αυτό δεν ήταν δυνατόν να κρατείται από τον θάνατο.

Εάν δε, όπως έχει πει και ο ίδιος ο Κύριος, το Πνεύμα είναι δικό Του, λαμβάνει από τον ίδιο, και ο ίδιος το αποστέλλει· άρα δεν είναι ο Λόγος, καθόσον είναι Λόγος και σοφία, εκείνος που χρίεται με το Πνεύμα το οποίο δίδεται από αυτόν, αλλά είναι η σάρκα που προσλήφθηκε από αυτόν, η οποία χρίεται μέσα σε αυτόν και από αυτόν· ώστε και ο αγιασμός, εφόσον τελείται στον Κύριο ως άνθρωπο, να μεταδοθεί σε όλους τους ανθρώπους από αυτόν. Διότι, λέγει, το Πνεύμα δεν λαλεί από τον εαυτό του, αλλά ο Λόγος είναι εκείνος που το δίδει στους αξίους. Επειδή και αυτό είναι παρόμοιο με το προαναφερθέν ρητό· διότι, όπως ακριβώς έγραψε ο Απόστολος: «Ο οποίος, υπάρχοντας σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά εκένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου»· έτσι και ο Δαβίδ υμνεί τον Κύριο, ο οποίος αφενός είναι αιώνιος Θεός και βασιλέας, αφετέρου απεστάλη σε εμάς και προσέλαβε το δικό μας σώμα, το οποίο είναι θνητό· διότι αυτό υποδηλώνεται από αυτόν όταν ψάλλει: «Σμύρνα, και στακτή, και κασσία αναδίδουν τα ιμάτιά σου». Αυτό δε αποδεικνύεται από τον Νικόδημο και τις γυναίκες που ήταν μαζί με τη Μαρία, όταν ο μεν πρώτος ήλθε φέροντας μείγμα σμύρνας και αλόης εκατό λίτρες, οι δε δεύτερες έφεραν τα αρώματα που είχαν ετοιμάσει για τον ενταφιασμό του σώματος του Κυρίου.

Και όπως ακριβώς αυτό που λέγεται από τον Απόστολο αποδεικνύει ότι δεν θα είχαμε λυτρωθεί και υπερυψωθεί, εάν Εκείνος που υπάρχει εν μορφή Θεού δεν ελάμβανε μορφή δούλου· έτσι και ο Δαβίδ αποδεικνύει ότι δεν θα είχαμε μετάσχει διαφορετικά στο Πνεύμα ούτε θα είχαμε αγιαστεί, εάν ο χορηγός του Πνεύματος, ο ίδιος ο Λόγος, δεν έλεγε ότι χρίεται ο ίδιος με το Πνεύμα για χάρη μας. Γι' αυτό και με βεβαιότητα το λάβαμε, εφόσον λέγεται για αυτόν ότι χρίστηκε κατά τη σάρκα. Διότι, αφού αγιάστηκε πρώτα η δική του σάρκα, και εφόσον λέγεται ότι ο ίδιος το έλαβε εξαιτίας αυτής, ως άνθρωπος, εμείς έχουμε πλέον τη χάρη του Πνεύματος ως επακόλουθο, λαμβάνοντας από το πλήρωμά του.

Διότι, εάν γνώριζαν, δεν θα ενέκλειαν τους εαυτούς τους στην απιστία των σημερινών Ιουδαίων, αλλά ρωτώντας θα μάθαιναν ότι: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος». Όταν δε, με την ευδοκία του Πατρός, ο ίδιος ο Λόγος έγινε άνθρωπος, τότε εύλογα ειπώθηκε γι' αυτόν από μεν τον Ιωάννη το: «Ο Λόγος έγινε σάρκα»· από δε τον Πέτρο: «Κύριο και Χριστό τον έκανε»· και μέσω του Σολομώντα, σαν να ειπώθηκε από τον ίδιο τον Κύριο: «Ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του»· από δε τον Παύλο: «Έχοντας γίνει τόσο ανώτερος από τους αγγέλους»· και πάλι: «Κένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου»· και ξανά: «Γι' αυτό, αδελφοί άγιοι, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον έκανε»· διότι όλα τα παρόμοια ρητά έχουν την ίδια ισχύ και έννοια που αποβλέπει στην ευσέβεια, και φανερώνουν τη θεότητα του Λόγου, καθώς και τα όσα λέγονται γι' αυτόν κατά τον ανθρώπινο τρόπο, εξαιτίας του ότι έγινε και Υιός Ανθρώπου.

Διότι ο μεν Μωυσής, όντας από τη φύση του άνθρωπος, αποδείχθηκε πιστός, έχοντας πίστη στον Θεό που του μιλούσε μέσω του Λόγου· ο Λόγος όμως δεν βρισκόταν μέσα σε σώμα όπως κάποιο από τα δημιουργήματα, ούτε ως κτίσμα ανάμεσα σε κτίσματα, αλλά ως Θεός με σάρκα και δημιουργός, και ως κατασκευαστής μέσα σε εκείνο που κατασκευάστηκε από τον ίδιο. Και οι μεν άνθρωποι είναι ενδεδυμένοι τη σάρκα προκειμένου να υπάρχουν και να υφίστανται· ο Λόγος όμως του Θεού έγινε άνθρωπος για να αγιάσει τη σάρκα. Και ενώ ήταν Κύριος, βρέθηκε στη μορφή του δούλου· διότι δούλη του Λόγου είναι όλη η κτίση, η οποία δημιουργήθηκε και πλάστηκε από αυτόν. Από αυτό, λοιπόν, συνάγεται ότι και εκείνο που αναφέρεται από τον Απόστολο, το «εποίησε», δεν παρουσιάζει τον Λόγο ως δημιούργημα, αλλά αναφέρεται στο όμοιο με το δικό μας σώμα που Εκείνος προσέλαβε· γι' αυτό και ονομάστηκε αδελφός μας, έχοντας γίνει άνθρωπος.