Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 3:16

Κεφάλαιο ιδ΄. ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ. Λησμονώντας μεν τα οπίσω και επεκτεινόμενος προς τα έμπροσθεν, τρέχω προς τον σκοπό για το βραβείο της άνω κλήσεως του Θεού εν Χριστώ Ιησού. Όσοι, λοιπόν, είμαστε τέλειοι, αυτό ας φρονούμε· και εάν σε κάτι έχετε διαφορετικό φρόνημα, και αυτό ο Θεός θα σας το αποκαλύψει. Πάντως, στο σημείο που έχουμε φθάσει, ας βαδίζουμε σύμφωνα με τον ίδιο κανόνα, έχοντας το ίδιο φρόνημα. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Α΄.

Δες με πόση συστολή το λέει αυτό: Ο Θεός θα σας διδάξει· δηλαδή, ο Θεός θα σας πείσει, δεν θα σας διδάξει απλώς. Διότι ο Παύλος βέβαια δίδασκε, αλλά ο Θεός παρακινούσε. Και δεν είπε, «θα παρακινήσει», αλλά, «θα αποκαλύψει», ώστε να φανεί ότι το ζήτημα είναι μάλλον θέμα άγνοιας. Αυτά δεν έχουν ειπωθεί για τα δόγματα, αλλά για την τελειότητα του βίου, και για το να μη θεωρούμε τους εαυτούς μας τέλειους. Διότι εκείνος που νομίζει ότι έχει κατακτήσει τα πάντα, δεν έχει τίποτα. Πάντως, στο σημείο που φθάσαμε, ας ακολουθούμε τον ίδιο κανόνα, ας έχουμε το ίδιο φρόνημα. Τι σημαίνει το «Πάντως, στο σημείο που φθάσαμε»; Προς το παρόν, λέει, αυτό που κατορθώσαμε, ας το κρατήσουμε, δηλαδή την αγάπη, την ομόνοια, την ειρήνη· αυτό το έχουμε κατορθώσει.

«Σε ό,τι έχουμε φθάσει, τον ίδιο κανόνα να ακολουθούμε, το ίδιο να φρονούμε». «Σε ό,τι έχουμε φθάσει»· δηλαδή, αυτό το έχουμε ήδη κατορθώσει. Βλέπεις ότι θέλει τα παραγγέλματα να αποτελούν κανόνα; Ο κανόνας δεν επιδέχεται ούτε προσθήκη ούτε αφαίρεση, διότι αλλιώς χάνει την ιδιότητά του ως κανόνας. «Στον ίδιο κανόνα»· δηλαδή στην ίδια πίστη, στον ίδιο όρο. «Γίνεστε μιμητές μου, αδελφοί, και να παρατηρείτε όσους περιπατούν με αυτόν τον τρόπο, καθώς έχετε εμάς ως πρότυπο». Ανέφερε προηγουμένως, «Προσέχετε τους σκύλους», και τους απομάκρυνε από αυτούς· τώρα, λοιπόν, τους κατευθύνει σε εκείνους που πρέπει να μιμούνται. Εάν κάποιος θέλει να μας μιμείται, λέει, εάν κάποιος θέλει να βαδίζει στον ίδιο δρόμο, να προσέχετε εκείνους· έστω και αν εγώ δεν είμαι παρών, γνωρίζετε τον τρόπο του δικού μου βαδίσματος, δηλαδή, της αναστροφής του βίου μου. Διότι δεν δίδασκε μόνο με λόγια, αλλά και με έργα· όπως ακριβώς σε έναν χορό και σε ένα στρατόπεδο οι υπόλοιποι πρέπει να μιμούνται τον χορηγό και τον στρατηγό, και έτσι να βαδίζουν με ευταξία· διότι είναι δυνατόν να διαλυθεί η τάξη ακόμη και από τη στάση.

Διότι μόνο έτσι είναι δυνατόν να επιτύχουμε το βραβείο της άνω κλήσεως. «Όσοι, λοιπόν, είμαστε τέλειοι, αυτό ας φρονούμε». Δες πάλι την υπερβολή της ταπεινοφροσύνης. Διότι δεν είπε ότι απλώς πρέπει να φρονούν έτσι, αλλά ότι οι τέλειοι έτσι πρέπει να φρονούν. Και πώς έτσι, παρά με το να μη θεωρούν τους εαυτούς τους ότι το έχουν ήδη κατακτήσει; Και αν οι τέλειοι φρονούν έτσι, αυτοί που δεν είναι τέτοιοι, πώς οφείλουν να θεωρούν τους εαυτούς τους; «Και αν σε κάτι φρονείτε διαφορετικά, και αυτό ο Θεός θα σας το αποκαλύψει». Ακόμη και αν δεν φρονείτε, λέει, όπως εμείς λέμε, ο Θεός θα σας πληροφορήσει περί τούτου, ότι δηλαδή είναι έτσι όπως τα διδάξαμε. «Πλην όμως, σε αυτό που έχουμε φθάσει, στον ίδιο κανόνα να στοιχούμε, το ίδιο να φρονούμε». Ακόμη και αν αναμένουμε, λέει, την από τον Θεό αποκάλυψη για τα ζητούμενα, εντούτοις τώρα να μένετε σταθεροί σε αυτό που ήδη έχετε. Και τι ήταν αυτό που είχαν, παρά το να φρονούν ορθά περί της πίστεως; «Να γίνεστε συμμιμητές μου, αδελφοί, και να παρατηρείτε αυτούς που πορεύονται έτσι, καθώς έχετε εμάς ως πρότυπο».

Φιλιπ. 3,13β «Ένα δε, τα μεν πίσω.» Το «ένα δε», ή πρέπει να θεωρηθεί ότι έχει ειπωθεί ως ελλειπτικό, όπως το έχουν εκλάβει οι προγενέστεροί μας —διότι και σε αυτό το σχήμα πλεονάζει ο Παύλος—, ώστε να εννοείται ότι λείπει το ρήμα: ένα δε φροντίζω, ένα μελετώ και μεριμνώ. Τι είναι αυτό; «Τα μεν πίσω», λέει, και τα εξής. Ή λοιπόν πρέπει να εκληφθεί έτσι, ή μάλλον εμπίπτει σε ένα άλλο σχήμα, το «από κοινού» —διότι ο θείος Παύλος το χρησιμοποιεί συχνά και αυτό— ώστε το «θεωρώ ότι έχω καταλάβει» να λαμβάνεται από κοινού, δηλαδή: δεν θεωρώ ότι έχω καταλάβει τίποτα παρά μόνο ένα. Ποιο είναι αυτό που θεωρείς ότι έχεις καταλάβει; Ότι «ξεχνώντας αυτά που είναι πίσω, και επεκτεινόμενος σε αυτά που είναι μπροστά, τρέχω προς τον σκοπό» και τα εξής. Διότι έπρεπε αυτός να έχει καταλάβει ότι τρέχει προς τον σκοπό, και ότι ο δρόμος του δεν είναι μάταιος. Γι' αυτό και αλλού λέει: «έτσι τρέχω, όχι αβέβαια, έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα», και πάλι: «έτσι να τρέχετε, για να το καταλάβετε». Φιλιπ. 3,16-17α «Πλην στο σημείο που φθάσαμε». Προς το παρόν, λέει, μέχρι να σας αποκαλύψει την αλήθεια, ας μην χάσουμε αυτό που έχουμε κατακτήσει. Και πώς χάνεται αυτό; Εάν αμελήσουμε και εκτραπούμε από τον προηγούμενο ζήλο και δρόμο μας.

Αλλά πρέπει να «στοιχούμαστε στον ίδιο κανόνα», δηλαδή να διατηρούμε τον ίδιο αγώνα, να επιδεικνύουμε τον ίδιο τρόπο ζωής, να φρονούμε το ίδιο τόσο για την πολιτεία όσο και για τα δόγματα. Διότι, όπως ακριβώς όποιος αλλοιώσει κάτι από τα δόγματα καταλύει τα πάντα, ακόμη και τα προηγούμενα, έτσι και αυτός που μεταβάλλει και παραμελεί κάτι από την πολιτεία του και δεν τηρεί την ίδια ακρίβεια, φθείρει και τα όσα έχει ήδη κατορθώσει. Έπειτα, για να μη φανεί ότι επιτάσσει κάτι το ακατόρθωτο και δύσκολο, δηλαδή το να ασκείται κανείς στις αρετές και στην ευσέβεια σε όλη του τη ζωή, προσθέτει: «γίνεστε μιμητές μου». Είναι πολύ εύκολο, λέει, δεν απαιτώ τίποτα το αδύνατο. «Άνθρωπος ομοιοπαθής» είμαι κι εγώ. Όπως με βλέπετε, έτσι αγωνιστείτε κι εσείς. «Στον ίδιο κανόνα να στοιχείτε, το ίδιο να φρονείτε». Το χωρίο αυτό αποτελεί είτε προτροπή είτε ευχή. Αλλά εάν μεν είναι προτροπή, παραλείπεται η λέξη «πρέπει»: δηλαδή πρέπει εσείς «να στοιχείτε στον ίδιο κανόνα, το ίδιο να φρονείτε», ή οφείλετε «να στοιχείτε στον ίδιο κανόνα, οφείλετε το ίδιο να φρονείτε». Εάν πάλι είναι ευχή, εξυπακούεται το «θα αποκαλύψει», όπως: «θα σας αποκαλύψει [ο Θεός] να στοιχείτε στον ίδιο κανόνα» και τα εξής. Διότι γνωρίζει ότι χωρίς τη θεία βοήθεια τίποτα δεν κατορθώνεται.

Από τον τέταρτο λόγο. Αναφέρει ότι είναι σπουδαίο πράγμα ο άνθρωπος, καθόσον είναι εικόνα του Θεού και πλάστηκε από θεϊκά χέρια· πολύτιμος όμως γίνεται ο ελεήμων άνθρωπος διά των δεσποτικών εντολών, διαμορφώνοντας αυτή την τιμή για τον εαυτό του μέσω των όσων πράττει. Λέει ακόμη ότι ο μακάριος Παύλος, γράφοντας: «Εγώ δεν θεωρώ ότι το έχω ήδη κατακτήσει· ένα όμως κάνω, λησμονώντας μεν όσα βρίσκονται πίσω, επεκτεινόμενος δε σε όσα βρίσκονται μπροστά» και τα εξής, και προσθέτοντας έπειτα: «Εντούτοις, στο σημείο που έχουμε φτάσει, ας βαδίζουμε σύμφωνα με τον ίδιο κανόνα», εννοεί ως κανόνα του κατά Θεόν δρόμου εκείνον που έχει παραδοθεί εκ των προτέρων.

Τα πάντα λοιπόν διδαχθήκατε, ως διδαγμένοι από τον Θεό· πράττετε τα αρεστά σε αυτόν· και τέλος, κατά τις παρούσες ημέρες, τέκνα μου, να υπομένετε γενναία και την παρούσα ασθένεια· διότι οι περισσότεροι νοσηλεύεστε, να δέχεστε με ευχαριστία όσα σας προσφέρονται· και αν παραστεί ανάγκη για κάτι άλλο, με ταπεινή υπομονή· και σε όλα να είστε άρτιοι και ειλικρινείς και ευπρόσωποι, ολοκληρώνοντας τη χαρά μου, ώστε να ακολουθείτε τον ίδιο κανόνα στη μία ελπίδα της κλήσεως εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών· στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.