Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 3:2

Δεν θα συνέλθουμε; Δεν θα προσηλώσουμε το βλέμμα μας προς τον κοινό Δεσπότη, ο οποίος, αφού επέτρεψε σε καθέναν από τους αγίους να διακονήσει τη δική του γενεά, στους κατάλληλους χρόνους τον ανακάλεσε και πάλι κοντά Του; Τώρα, στους καιρούς αυτούς, θυμηθείτε τα λόγια εκείνου, ο οποίος, απευθυνόμενος σε εσάς στην εκκλησία, πάντοτε σας παρήγγελλε: «Να προσέχετε», έλεγε, «τους σκύλους, να προσέχετε τους κακούς εργάτες». Πολλοί είναι οι σκύλοι. Και τι λέω σκύλοι; Μάλλον λύκοι άγριοι, οι οποίοι, υποκρύπτοντας τη δολιότητα κάτω από την εμφάνιση των προβάτων, κατασπαράζουν το ποίμνιο του Χριστού σε ολόκληρη την οικουμένη. Από αυτούς πρέπει να φυλαχθείτε υπό την επιστασία ενός άγρυπνου ποιμένα. Δικό σας έργο είναι να τον ζητήσετε, καθαρίζοντας τις ψυχές σας από κάθε φιλονικία και φιλοπρωτία, ενώ του Κυρίου έργο είναι να τον αναδείξει, ο Οποίος, από τον μεγάλο προστάτη της Εκκλησίας σας Γρηγόριο μέχρι και αυτόν τον μακάριο, προσθέτοντας και συναρμόζοντας συνεχώς τον έναν μετά τον άλλον, σαν με κάποια συνένωση πολυτίμων λίθων, εχάρισε στην Εκκλησία σας ένα θαυμαστό κάλλος. Ώστε δεν πρέπει να απελπιζόμαστε ούτε για τη συνέχεια. Διότι ο Κύριος γνωρίζει τους δικούς Του, και μπορεί να αναδείξει εκείνους που ίσως εμείς δεν περιμένουμε.

Πρόσεχε, λοιπόν, ενώπιον τίνος παρίστασαι, πώς ιερουργείς και σε ποιους μεταδίδεις. Πρόσεχε να μη λησμονήσεις τη δεσποτική εντολή και εκείνη των αγίων αποστόλων: «Διότι, μη δώσετε», λέγει, «τα άγια στους σκύλους, ούτε να ρίξετε τους μαργαρίτες μπροστά στους χοίρους»· «Προσέχετε τους σκύλους» και τα εξής.

Εσείς λοιπόν, αγαπητοί, εφόσον τα γνωρίζετε εκ των προτέρων, να φυλάγεστε, ώστε να μην παρασυρθείτε από την πλάνη των ανόμων και εκπέσετε από τη δική σας σταθερότητα. Του Κυρίλλου. Αρμόζει λοιπόν να αποστρεφόμαστε τέτοιου είδους ανθρώπους, ακόμη και αν χρησιμοποιούν απατηλά το όνομα του Χριστού ως ένδυμα. Διότι είναι προσταγή του ίδιου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού για τη δική μας ασφάλεια και σωτηρία, ο οποίος λέει: «Προσέχετε από εκείνους που έρχονται προς εσάς με ενδύματα προβάτων, ενώ από μέσα είναι λύκοι άρπαγες.» Και πάλι: «Προσέχετε μήπως σας πλανήσει κανείς. διότι πολλοί θα έρθουν στο όνομά μου λέγοντας: Εγώ είμαι ο Χριστός, και θα πλανήσουν πολλούς.» Και ο Παύλος βοά: «Προσέχετε τους σκύλους, προσέχετε τους κακούς εργάτες της πίστεως στον Κύριο Ιησού.»

Τι έχουμε, λοιπόν, να πούμε εμείς για αυτά; Οι θεομάχοι μάς υλακτούν με πικρά λόγια, αλλά «έξω οι κύνες», όπως λέει ο Παύλος, «έξω οι κακοί εργάτες, έξω» από την ορθή πίστη «η κατατομή». Διότι εμείς είμαστε υιοί της αλήθειας και τέκνα του φωτός. Για αυτόν τον λόγο συνδοξάζουμε τον Μονογενή με τον Θεό και Πατέρα, όχι με κάποια διαφορά, αλλά με ισότητα τιμής και δόξας, ως Θεό από Θεό, και φως από φως, και ζωή από ζωή. Και το να περιεργάζεται κανείς αυτό που γίνεται αποδεκτό με την πίστη, τις περισσότερες φορές δεν είναι ασφαλές. Ωστόσο, πρέπει να εξετάσουμε με ακρίβεια τη σημασία της λέξεως «Καθώς», ώστε να μην υπερηφανεύονται οι αντίπαλοι. Λοιπόν, όταν το «Καθώς» χρησιμοποιείται για εκείνα που είναι ανόμοια κατά τη φύση, δεν εισάγει πάντοτε μια απολύτως απαράλλαχτη ισότητα, αλλά μάλλον ομοιότητα και απεικόνιση, όπως και εσείς οι ίδιοι προηγουμένως ομολογήσατε. Εάν όμως διαπιστωθεί ότι χρησιμοποιείται για εκείνα που μοιάζουν μεταξύ τους σε όλα, τότε δηλώνει και την ισότητα στα πάντα και την ομοιότητα, και οτιδήποτε άλλο βρίσκεται να είναι ισοδύναμο με αυτά. Για παράδειγμα, λέω το εξής: λαμπρός είναι ο ήλιος στον ουρανό, ομοίως λαμπρός είναι και ο άργυρος από τη γη. Όμως η φύση αυτών που αναφέρθηκαν είναι διαφορετική.

Ας δώσει τη μαρτυρία του στα όσα ειπώθηκαν και ο σοφότατος Παύλος, ο ταμίας των μυστηρίων του Σωτήρα, ας εισέλθει φωνάζοντας: «Διότι Ιουδαίος δεν είναι εκείνος που είναι εξωτερικά, ούτε περιτομή είναι η εξωτερική στη σάρκα, αλλά Ιουδαίος είναι εκείνος που είναι κρυφά, και περιτομή είναι της καρδιάς, όχι κατά το γράμμα, του οποίου ο έπαινος δεν προέρχεται από τους ανθρώπους, αλλά από τον Θεό». Ας στείλει επιστολή πάλι σε άλλους για τα ίδια θέματα λέγοντας τα εξής: «Να προσέχετε τους σκύλους, να προσέχετε τους κακούς εργάτες, να προσέχετε την κατατομή. Διότι εμείς είμαστε η περιτομή, εμείς που λατρεύουμε τον Θεό πνευματικά, και καυχιόμαστε για τον Ιησού Χριστό, και δεν έχουμε πεποίθηση στη σάρκα». Διότι το καύχημα της κατά σάρκα περιτομής, αν νοηθεί μεμονωμένα και χωρίς την ομορφιά που προέρχεται από την πνευματική θεωρία, πιστεύω ότι δεν θα είχε καμία απολύτως αξία για όσους σκέφτονται ορθά. Όταν όμως εισάγει τον τύπο της εν πνεύματι περιτομής και φαίνεται να υποδηλώνει τον καθαρισμό της καρδιάς, τότε βέβαια ίσως κάποιος θα την επαινέσει ως εκείνη που προδιαγράφει άριστα αυτόν που βρίσκεται σε λεπτή θεωρία· και προφανώς θα αποφύγει να την υποστεί σωματικά, έχοντας επιμεληθεί τον καθαρισμό της καρδιάς του. Αυτό ακριβώς συμβούλευε και ο προφητικός λόγος τους Ιουδαίους να σπεύσουν να πράξουν, λέγοντας τα εξής: «Αυτά λέει ο Κύριος: Οργώστε τα χέρσα χωράφια σας και μη σπέρνετε πάνω σε αγκάθια».

«Και οι υιοί του Ααρών, οι ιερείς, θα σαλπίσουν με τις σάλπιγγες· και αυτό θα είναι για εσάς αιώνιος θεσμός στις γενιές σας.» ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Τι θα πούμε λοιπόν ότι σημαίνει η δυάδα των σαλπίγγων, καθώς και οι διαφορές των σημάνσεών τους, και για ποιον λόγο πρόσταξε να κατασκευαστούν σφυρήλατες και από ασήμι; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Δύο λοιπόν είναι οι σάλπιγγες· διότι διπλό είναι στις εκκλησίες το κήρυγμα της παρακλήσεως· το ένα κατευθύνει αυτούς που έχουν πιστέψει στη δογματική ορθότητα, και αποδεικνύει ως κίβδηλο τον λόγο των διεστραμμένων· τέτοιος ήταν ο λόγος εκείνων που εμπόδιζαν τον γάμο, και που δίδασκαν κατά τρόπο ασύμβατο με την πίστη να απέχουν από βρώματα, τα οποία ο Θεός έκτισε για να τα μεταλαμβάνουν οι πιστοί. Θα συγκατέλεγα σε αυτούς και τους διδασκάλους των Ιουδαίων, οι οποίοι, αφού εγκατέλειψαν αυτό που τιμόταν από τον θείο νόμο και ήταν αποδεκτό, θεωρώντας το ως παρωχημένο και εντελώς ανάξιο λόγου, πρόσταζαν ότι οι μαθητευόμενοι έπρεπε να επαναπαύονται στις δικές τους διδασκαλίες και σε ανθρώπινα εντάλματα. Και κάποιοι άλλοι, ενεργώντας με ασυνεσία, δίδασκαν να περιτέμνονται εκείνοι που είχαν δικαιωθεί στην πίστη, για να καυχηθούν σε ξένη σάρκα, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Αλλά λεγόταν για αυτούς: «Έξω τα σκυλιά, έξω οι κακοί εργάτες.» Το δεύτερο όμως κήρυγμα καθοδηγεί προς την ηθική διόρθωση και καθιστά λαμπρή την οδό της εν Χριστώ πολιτείας.

Έτσι λοιπόν ονόμασε και ο Κύριος τη Χαναναία. Διότι λέει: «Δεν είναι σωστό να πάρει κανείς τον άρτο των τέκνων και να τον δώσει στα κυνάρια». Αλλά όμως, μετά το Πάθος, οι άλλοτε σκύλοι διά της πίστεως πέρασαν στην τάξη των υιών· ενώ εκείνοι που παλαιότερα είχαν την κηδεμονία των υιών, δέχθηκαν την ονομασία των σκύλων, επειδή ακριβώς λύσσαξαν σαν σκυλιά εναντίον του Δεσπότη. Για αυτούς φωνάζει ο μακάριος Παύλος: «Προσέχετε τους σκύλους· προσέχετε τους κακούς εργάτες· προσέχετε την κατατομή».

Αλλά βέβαια, η επιχειρηματολογία όσων δογματίζουν τέτοια πράγματα οδηγεί τον λόγο σε έναν τέτοιο παραλογισμό. Ας τεθεί όμως ως υπόθεση ότι τα πράγματα δεν έχουν έτσι. Διότι δήθεν ομολογούν και με τα λόγια τους επιδεικνύουν τάχα συγκατάβαση, αναγνωρίζοντας ότι τόσο ο Μονογενής Υιός όσο και το Άγιο Πνεύμα έχουν δική τους, ιδιαίτερη υπόσταση. Αλλά εάν, ομολογώντας αυτά, αποδέχονταν συμφωνώντας και τις ευσεβείς αντιλήψεις περί αυτών, δεν θα πολεμούσαν καθόλου ενάντια στο δόγμα της Εκκλησίας, ούτε θα αποσχίζονταν από την κοινή ελπίδα των Χριστιανών. Εάν όμως, προσφέροντας στον εαυτό τους ένα είδος υλικού και αφορμής για βλασφημία, «χαρίζουν» για αυτόν τον λόγο την ύπαρξη στον Υιό και στο Πνεύμα, ίσως, και αν ακόμη είναι τολμηρό να ειπωθεί, θα ήταν πιο ωφέλιμο για αυτούς να αυτομολήσουν προς τη λατρεία των Ιουδαίων αποκηρύσσοντας την πίστη, παρά να καθυβρίζουν, μέσω της φαινομενικής τους ομολογίας, την προσωνυμία των Χριστιανών. Διότι εκείνοι (οι Ιουδαίοι), αρνούμενοι να αποδεχθούν τον λόγο και παραμένοντας έτσι μέχρι σήμερα, ασεβούν μόνο κατά τούτο, ότι δηλαδή δεν ομολογούν τον Χριστό που ήλθε, αλλά ελπίζουν ότι θα έλθει· δεν μπορεί όμως κανείς να τους ακούσει να εκφράζουν καμία πονηρή και μειωτική αντίληψη για τη δόξα Εκείνου που προσδοκούν. Αντίθετα, αυτοί της νέας περιτομής, ή μάλλον της κατατομής, όπως λέει ο απόστολος, δεν αρνούνται μεν ότι έχει έλθει ο προσδοκώμενος, αλλά μιμούνται εκείνους που, μέσω της απιστίας και της ύβρεως, ατίμασαν την κατά σάρκα παρουσία του Κυρίου.

Έπειτα, ο Ιούδας του Ιακώβου λέγει παρόμοια με αυτά: «Στους έσχατους χρόνους θα υπάρξουν εμπαικτές, οι οποίοι θα πορεύονται σύμφωνα με τις δικές τους ασεβείς επιθυμίες». Αυτοί είναι εκείνοι που ποιμαίνουν τον εαυτό τους χωρίς φόβο. Γνώρισες τη συμφωνία και την ομόνοια της διδασκαλίας των θεολόγων και των αποστόλων. Άκουσε λοιπόν και τον Παύλο που λέγει με παρρησία, πώς τους αποκαλύπτει φανερά. «Προσέχετε τους κακούς εργάτες. Προσέχετε την κατατομή». «Προσέχετε μήπως σας παρασύρει κάποιος με τη φιλοσοφία και με κενή απάτη». «Προσέχετε, πώς ακριβώς πορεύεστε, διότι οι ημέρες είναι πονηρές». Λοιπόν, ποιος θα έχει δικαιολογία, ακούγοντας αυτά στην Εκκλησία, τόσο από τους προφήτες και τους αποστόλους όσο και από τον ίδιο τον Κύριο, και δεν θα φροντίσει για την επιμέλεια της ψυχής του, τον καιρό της συντέλειας και την ώρα εκείνη κατά την οποία πρόκειται να παρασταθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού; Αλλά, δίνοντας ένα τέλος στον λόγο, ας στρέψουμε τη διήγηση στα επόμενα που πρόκειται να λεχθούν από εμάς. Φέρνω δε στο μέσο έναν αξιόπιστο μάρτυρα, τον προφήτη Δανιήλ, ο οποίος εξήγησε το όνειρο του Ναβουχοδονόσορα και, από την αρχή των βασιλέων έως τη συντέλεια, υπέδειξε την αλάνθαστη οδό σε όσους επιθυμούν να την βαδίσουν, τη φανέρωση δηλαδή της αλήθειας. Διότι τι λέγει ο προφήτης;

Διότι το να βρίσκονται στα δεσμά δεν είναι λυπηρό για τους δασκάλους σας, αλλά το να μην ομονοούν οι μαθητές. Επειδή το πρώτο δίνει μάλιστα πρόοδο στο Ευαγγέλιο, ενώ το δεύτερο το διασπά. Αφού λοιπόν τους προέτρεψε να ομονοούν, και αφού έδειξε ότι η ομόνοια προέρχεται από την ταπεινοφροσύνη, και αφού αντιπαρατέθηκε έντονα προς τους Ιουδαίους οι οποίοι παντού λυμαίνονται το δόγμα με το πρόσχημα του Χριστιανισμού, αποκαλώντας τους σκύλους και κακούς εργάτες, και προτρέποντάς τους να τους αποφεύγουν, και αφού τους έπεισε ποιους πρέπει να προσέχουν, και αφού μίλησε εκτενώς περί ηθικών ζητημάτων ρυθμίζοντας τη συμπεριφορά τους, και αφού τους αναπτέρωσε το ηθικό λέγοντας «Ο Κύριος είναι εγγύς», θυμάται με την αρμόζουσα σε αυτόν σύνεση και εκείνα που του εστάλησαν, προσφέροντας έτσι πολλή παρηγοριά. Φαίνεται δε ότι τους γράφει αποδίδοντάς τους πάρα πολλή τιμή, και πουθενά δεν παραθέτει κάτι το επιπληκτικό, γεγονός που αποτελούσε τεκμήριο της αρετής τους, το ότι δηλαδή δεν έδωσαν καμία αφορμή στον δάσκαλο, και το ότι δεν τους έστειλε τις επιστολές του με τη μορφή της επιτιμήσεως, αλλά τα πάντα με τη μορφή της προτροπής. Αυτό δε που είπα εξ αρχής, το ίδιο θα πω και τώρα, ότι η πόλη αυτή επέδειξε μεγάλη δεκτικότητα στην πίστη, εφόσον ο δεσμοφύλακας (και γνωρίζετε βέβαια ότι το επάγγελμα αυτό είναι γεμάτο από κάθε είδους κακία) αμέσως, εξαιτίας ενός μόνο θαυμαστού σημείου, και προσέτρεξε και βαπτίστηκε μαζί με ολόκληρο τον οίκο του.

ΟΜΙΛΙΑ Ι'. Τέλος, αδελφοί μου, να χαίρεστε εν Κυρίω· το να σας γράφω τα ίδια, για εμένα μεν δεν είναι οχληρό, για εσάς δε αποτελεί ασφάλεια. Προσέχετε τους σκύλους, προσέχετε τους κακούς εργάτες, προσέχετε την κατατομή. Διότι εμείς είμαστε η περιτομή, εμείς που λατρεύουμε τον Θεό πνευματικά και καυχιόμαστε εν Χριστώ Ιησού, και δεν στηριζόμαστε στη σάρκα.

Τους μεν Γαλάτες λοιπόν τους ονομάζει τέκνα, αυτούς όμως αδελφούς. Διότι, όταν βέβαια θέλει είτε να διορθώσει κάτι είτε να δείξει φιλοστοργία, τους ονομάζει τέκνα· όταν όμως τους απευθύνεται με μεγαλύτερη τιμή, αδελφούς. «Λοιπόν, αδελφοί μου», λέει, «να χαίρετε εν Κυρίω». Ορθώς είπε, «εν Κυρίω», και όχι κατά τον κόσμο· διότι το δεύτερο δεν αποτελεί πραγματική χαρά. Αυτές οι θλίψεις, λέει, οι κατά Χριστόν, έχουν μέσα τους χαρά. «Το να σας γράφω τα ίδια, για μένα μεν δεν είναι οχληρό, για σας δε είναι ασφαλές. Προσέχετε τους σκύλους». Βλέπεις πώς δεν εισάγει την παραίνεση στην αρχή, αλλά, όταν τους επαίνεσε πολύ, όταν τους θαύμασε, τότε το κάνει αυτό, και πάλι τους επαινεί.

Επειδή λοιπόν ήταν δυσδιάκριτοι, για τον λόγο αυτό λέει: «Προσέχετε τους σκύλους». Οι Ιουδαίοι δεν είναι πλέον τέκνα. Άλλοτε οι εθνικοί ονομάζονταν έτσι, ενώ τώρα εκείνοι. Γιατί; Διότι, όπως ακριβώς οι εθνικοί ήταν αποξενωμένοι και από τον Θεό και από τον Χριστό, έτσι έχουν γίνει τώρα και αυτοί· και με αυτόν τον τρόπο φανερώνει την αναισχυντία και το θράσος τους, καθώς και τη μεγάλη απόστασή τους από τα τέκνα. Διότι, για να καταλάβεις ότι οι εθνικοί ονομάζονταν κάποτε σκύλοι, άκουσε τη Χαναναία τι λέει: «Ναι, Κύριε· διότι και τα σκυλάκια τρώνε από τα ψίχουλα που πέφτουν από το τραπέζι των κυρίων τους». Για να μην έχουν όμως ούτε καν αυτό, επειδή υπάρχουν και σκυλιά που τρέφονται από το τραπέζι, προσθέτει κάτι με το οποίο τους αποξενώνει εντελώς, λέγοντας: «Προσέχετε τους κακούς εργάτες». Και με θαυμαστό τρόπο είπε, «Προσέχετε τους κακούς εργάτες»· διότι εργάζονται μεν, λέει, αλλά για το κακό, επιτελώντας έργο πολύ χειρότερο από την αδράνεια, ανατρέποντας τα καλώς κείμενα. «Προσέχετε», λέει, «την κατατομή». Το ζήτημα της περιτομής θεωρούνταν σεβαστό στους Ιουδαίους, σε βαθμό που ακόμη και ο νόμος υποχωρούσε μπροστά της, και το σάββατο θεωρούνταν κατώτερό της. Διότι, για να γίνει η περιτομή, καταλυόταν το σάββατο· για να τηρηθεί όμως το σάββατο, ουδέποτε καταλυόταν η περιτομή.

Και πρόσεξε την οικονομία του Θεού· αυτή, που είναι πιο αξιοσέβαστη από το σάββατο, διαπιστώνεται ότι σε ορισμένες εποχές παραλείφθηκε. Όταν, λοιπόν, καταργείται αυτή, καταργείται πολύ περισσότερο το σάββατο. Για τον λόγο αυτόν, ο Παύλος κατατέμνει την ονομασία της και λέει: «Προσέχετε την κατατομή».

Και δεν είπε ότι η περιτομή είναι κάτι κακό ή ότι η περιτομή είναι περιττή, για να μην πληγώσει τους άνδρες, αλλά το διαχειρίζεται αυτό πιο σοφά, απομακρύνοντάς τους μεν από την πράξη, ικανοποιώντας τους όμως με τη λέξη, μάλλον δε προσδίδοντας και στην ίδια την πράξη μεγαλύτερη σπουδαιότητα. Αλλά στους Γαλάτες δεν ενήργησε έτσι. Διότι, επειδή εκεί υπήρχε μεγάλη ασθένεια, απερίφραστα πλέον και με πολλή αυθεντία επιφέρει την τομή· εδώ όμως, επειδή δεν έκαναν τίποτε τέτοιο, τους χαρίζει την ικανοποίηση από την ονομασία. Και απορρίπτει και εκείνους και τούτους, και λέει: Προσέχετε την κατατομή. Διότι εμείς είμαστε η περιτομή. Πώς; Εμείς που λατρεύουμε τον Θεό πνευματικά και δεν έχουμε την πεποίθησή μας στη σάρκα. Δεν είπε ότι εξετάζουμε εκείνη την περιτομή και τούτη, για να δούμε ποια είναι καλύτερη, αλλά ούτε καν το όνομά της δεν της απέδωσε. Αλλά τι λέει; Εκείνη η περιτομή είναι κατατομή. Γιατί; Διότι δεν κάνουν τίποτε άλλο, παρά να κατακόβουν τη σάρκα. Διότι, όταν αυτό που γίνεται δεν είναι σύμφωνο με τον νόμο, δεν είναι τίποτε άλλο παρά κόψιμο της σάρκας και κατατομή.

βʹ. Πες μου λοιπόν, τι είναι ανώτερο, η ψυχή ή το σώμα; Είναι προφανές ότι είναι η ψυχή. Επομένως, και εκείνη η περιτομή δεν είναι ανώτερη, αλλά αυτή μόνο είναι η αληθινή περιτομή. Διότι, όσο ίσχυε ο τύπος, ευλόγως κατά σύγκριση προηγούνταν, γράφοντας: «Να περιτέμνετε την ακροβυστία της καρδιάς σας». Έτσι και στην προς Ρωμαίους Επιστολή την αναιρεί, λέγοντας: «Διότι Ιουδαίος δεν είναι αυτός που φαίνεται εξωτερικά, ούτε είναι περιτομή η φανερή που γίνεται στη σάρκα, αλλά Ιουδαίος είναι αυτός που είναι κρυφά, και περιτομή είναι αυτή της καρδιάς που γίνεται πνευματικά και όχι με το γράμμα του νόμου». Στη συνέχεια, μάλιστα, της στερεί και την ίδια την ονομασία, λέγοντας: «Ούτε καν είναι περιτομή». Διότι και ο τύπος, μέχρι να έλθει η αλήθεια, ονομάζεται έτσι· όταν όμως έλθει η αλήθεια, δεν ονομάζεται πλέον έτσι. Όπως συμβαίνει με τη σκιαγραφία: σχεδίαζε κάποιος το σκίτσο ενός βασιλιά· προτού τοποθετηθούν τα χρώματα, δεν ονομάζεται βασιλιάς· όταν όμως προστεθούν, τότε ο τύπος κρύβεται από την αλήθεια και δεν φαίνεται πια· και τότε λέμε: «Ιδού ο βασιλιάς». Και δεν είπε: «Σε εμάς βρίσκεται η περιτομή», αλλά, «Εμείς είμαστε η περιτομή»· και δικαίως. Διότι αυτό είναι ο άνθρωπος, η ενάρετη περιτομή, αυτός είναι ο αληθινός άνθρωπος. Για εκείνους όμως δεν μίλησε έτσι, αλλά είπε: «Να προσέχετε την κατατομή»· διότι αυτοί βρίσκονταν πλέον στην απώλεια και στην κακία. Έπειτα, δηλώνοντας ότι η περιτομή δεν γίνεται πλέον στο σώμα, αλλά στην καρδιά, λέει: «Και δεν έχουμε την πεποίθησή μας στη σάρκα, αν και εγώ έχω λόγους να πεποίθω και στη σάρκα».

«Σε ό,τι έχουμε φθάσει, τον ίδιο κανόνα να ακολουθούμε, το ίδιο να φρονούμε». «Σε ό,τι έχουμε φθάσει»· δηλαδή, αυτό το έχουμε ήδη κατορθώσει. Βλέπεις ότι θέλει τα παραγγέλματα να αποτελούν κανόνα; Ο κανόνας δεν επιδέχεται ούτε προσθήκη ούτε αφαίρεση, διότι αλλιώς χάνει την ιδιότητά του ως κανόνας. «Στον ίδιο κανόνα»· δηλαδή στην ίδια πίστη, στον ίδιο όρο. «Γίνεστε μιμητές μου, αδελφοί, και να παρατηρείτε όσους περιπατούν με αυτόν τον τρόπο, καθώς έχετε εμάς ως πρότυπο». Ανέφερε προηγουμένως, «Προσέχετε τους σκύλους», και τους απομάκρυνε από αυτούς· τώρα, λοιπόν, τους κατευθύνει σε εκείνους που πρέπει να μιμούνται. Εάν κάποιος θέλει να μας μιμείται, λέει, εάν κάποιος θέλει να βαδίζει στον ίδιο δρόμο, να προσέχετε εκείνους· έστω και αν εγώ δεν είμαι παρών, γνωρίζετε τον τρόπο του δικού μου βαδίσματος, δηλαδή, της αναστροφής του βίου μου. Διότι δεν δίδασκε μόνο με λόγια, αλλά και με έργα· όπως ακριβώς σε έναν χορό και σε ένα στρατόπεδο οι υπόλοιποι πρέπει να μιμούνται τον χορηγό και τον στρατηγό, και έτσι να βαδίζουν με ευταξία· διότι είναι δυνατόν να διαλυθεί η τάξη ακόμη και από τη στάση.

Και πείτε στον Άρχιππο: Πρόσεχε τη διακονία την οποία παρέλαβες εν Κυρίω. Μάλιστα τους υποτάσσει σε αυτόν. Διότι δεν θα μπορούσαν πλέον να τον κατακρίνουν όταν εκείνος τους επιπλήττει, εφόσον οι ίδιοι έχουν αναλάβει το παν· επειδή δεν έχει λογική να μιλάει κανείς στους μαθητές για τον δάσκαλό τους. Αλλά για να τους αποστομώσει τα γράφει αυτά. Πείτε, λέει, στον Άρχιππο: Πρόσεχε. Αυτό το ρήμα παντού χρησιμοποιείται από εκείνον που θέλει να προκαλέσει φόβο, όπως όταν λέει: Προσέχετε τους σκύλους· προσέχετε μήπως σας αιχμαλωτίσει κανείς· προσέχετε μήπως αυτή η εξουσία σας γίνει πρόσκομμα στους αδυνάτους. Και παντού έτσι ομιλεί, όταν θέλει να προκαλέσει φόβο.

Διότι, αφού είπε: «Ακούω ότι υπάρχουν σχίσματα μεταξύ σας», δεν σταμάτησε σε αυτό, αλλά, για να δείξει για ποια σχίσματα μιλάει, προχωρώντας λέει: «Ο καθένας σπεύδει να φάει το δικό του δείπνο»· και πάλι: «Μήπως δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή καταφρονείτε την Εκκλησία του Θεού;». Είναι λοιπόν φανερό ότι μίλησε για αυτά τα πράγματα. Και αν τα ονομάζει αυτά σχίσματα, μην παραξενεύεσαι· διότι, όπως είπα, με αυτήν τη λέξη θέλει να τους επιπλήξει. Αν όμως τα σχίσματα αφορούσαν δόγματα, δεν θα τους μιλούσε τόσο ήπια. Άκουσε, λοιπόν, όταν λέει κάτι τέτοιο, πόσο σφοδρός είναι και πώς προφυλάσσει και επιτιμά· προφυλάσσει μεν, όπως όταν λέει: «Ακόμη και αν άγγελος σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα»· και επιτιμά, όπως όταν λέει: «Εσείς που δικαιώνεστε μέσω του νόμου, ξεπέσατε από τη χάρη». Και άλλοτε ονομάζει «σκύλους» αυτούς που διαφθείρουν, λέγοντας: «Προσέχετε τους σκύλους»· άλλοτε πάλι «ανθρώπους με καυτηριασμένη συνείδηση» και «αγγέλους του διαβόλου». Εδώ όμως δεν είπε τίποτε τέτοιο, αλλά μίλησε ήπια και συγκρατημένα. Τι σημαίνει όμως το: «Για να γίνουν φανεροί ανάμεσά σας οι δόκιμοι»; Για να λάμψουν περισσότερο. Αυτό που θέλει να πει είναι το εξής, ότι: Σε αυτούς που είναι αμετακίνητοι και σταθεροί, όχι μόνο δεν προκαλεί καμία βλάβη αυτό, αλλά μάλλον τους αναδεικνύει και τους παρουσιάζει πιο λαμπρούς. Διότι το «για να», δεν δηλώνει παντού την αιτιολογία, αλλά πολλές φορές και την έκβαση των πραγμάτων.

Εδώ όμως δεν έχει χρησιμοποιήσει αυτόν τον τόνο, λόγω του ότι η πίστη τους ήταν νεόφυτη. Ας μην επεκτείνουμε λοιπόν σε όλα το «Ο καθένας ας είναι απολύτως βέβαιος σύμφωνα με τον δικό του νου». Διότι, όταν ο λόγος αφορά τα δόγματα, άκουσε τι λέει: «Εάν κάποιος σας κηρύττει Ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ακόμη και αν είναι άγγελος, ας είναι ανάθεμα»· και πάλι: «Φοβάμαι μήπως, όπως το φίδι εξαπάτησε την Εύα, έτσι φθαρούν τα νοήματά σας». Και γράφοντας προς τους Φιλιππησίους έλεγε: «Προσέχετε τα σκυλιά, προσέχετε τους κακούς εργάτες, προσέχετε την κατατομή». Στους Ρωμαίους όμως, επειδή δεν ήταν ακόμη ο κατάλληλος καιρός να διορθώσει τέτοια ζητήματα, λέει: «Ο καθένας ας είναι απολύτως βέβαιος στον δικό του νου». Διότι ο λόγος αφορούσε τη νηστεία, και τα έλεγε αυτά για να καταρρίψει αφενός την αλαζονεία των πρώτων και αφετέρου να διαλύσει τον φόβο των δεύτερων. «Εκείνος που τηρεί την ημέρα, για τον Κύριο την τηρεί· και εκείνος που δεν τηρεί την ημέρα, για τον Κύριο δεν την τηρεί. Και εκείνος που τρώει, για τον Κύριο τρώει, διότι ευχαριστεί τον Θεό· και εκείνος που δεν τρώει, για τον Κύριο δεν τρώει, και ευχαριστεί τον Θεό». Ακόμη επιμένει στα ίδια. Αυτό όμως που λέει έχει την εξής έννοια: Το ζήτημα δεν αφορά τα ουσιώδη· διότι το ζητούμενο είναι εάν και ο ένας και ο άλλος πράττουν για τον Θεό, εάν και οι δύο καταλήγουν στην ευχαριστία.

Ι΄. Πράγματι, προς καταισχύνην των Ιουδαίων τα είπε αυτά ο Κύριος· διότι, ενώ ονομάζονταν τέκνα, έγιναν σκύλοι. Γι' αυτό και ο Παύλος λέγει: «Προσέχετε τους σκύλους, προσέχετε τους κακούς εργάτες, προσέχετε την κατατομή· διότι εμείς είμαστε η περιτομή». Οι εθνικοί ονομάστηκαν σκύλοι και έγιναν τέκνα. «Τέκνα μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας».

«Προσέχετε», λέει, «την ελεημοσύνη σας». Έτσι και ο Παύλος λέει στους Φιλιππησίους: «Να προσέχετε τους σκύλους». Διότι το θηρίο αυτό εισέρχεται κρυφά, σκορπίζει τα πάντα αθόρυβα και αφαιρεί ανεπαίσθητα όλα τα εσωτερικά αγαθά. Επειδή λοιπόν έκανε πολύ λόγο περί της ελεημοσύνης και επικαλέστηκε τον Θεό, ο Οποίος ανατέλλει τον ήλιο σε πονηρούς και αγαθούς, και από παντού τους προέτρεψε σε αυτήν, πείθοντάς τους να θάλλουν με την αφθονία της προσφοράς, απομακρύνει πλέον και όλα όσα βλάπτουν αυτή την ωραία ελιά. Γι' αυτό λέει: «Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους».

«Δεν είναι καλό», λέει, «να πάρει κανείς το ψωμί των τέκνων και να το ρίξει στα σκυλάκια»· αυτά έλεγε ο Χριστός στη Χαναναία, αποκαλώντας εκείνους μεν τέκνα, σκυλιά δε όσους προέρχονταν από τα έθνη. Αλλά πρόσεξε πώς αντιστράφηκε έπειτα η τάξη, και εκείνοι μεν έγιναν σκυλιά, εμείς δε τέκνα. «Προσέχετε τα σκυλιά», λέει ο Παύλος γι' αυτούς, «προσέχετε τους κακούς εργάτες, προσέχετε την κατατομή· διότι εμείς είμαστε η περιτομή». Είδες πώς έγιναν σκυλιά αυτοί που προηγουμένως ήταν τέκνα; Θέλεις να μάθεις πώς εμείς, που προηγουμένως ήμασταν σκυλιά, γίναμε τέκνα; «Σε όσους δε τον δέχθηκαν», λέει, «τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Δεν υπάρχει τίποτα πιο άθλιο από εκείνους, οι οποίοι παντού τρέχουν ενάντια στη δική τους σωτηρία. Διότι, όταν έπρεπε να τηρούν τον νόμο, τον καταπάτησαν· και τώρα που ο νόμος έχει παύσει να ισχύει, φιλονικούν επιμένοντας να τον τηρούν.

Για να κάνω όμως πιο σαφές αυτό που λέω, θα αναγνώσω τη συνέχεια της ίδιας της περικοπής. Διότι, αφού είπε: «Προσέχετε τους σκύλους, προσέχετε τους κακούς εργάτες» και αφού μίλησε εκτενώς για εκείνους που εισάγουν άκαιρα ιουδαϊκά δόγματα, πρόσθεσε λέγοντας: «Όσα ήταν για μένα κέρδη, αυτά τα έχω θεωρήσει ζημία για χάρη του Χριστού· αλλά βεβαίως και θα θεωρήσω τα πάντα ζημία, για να βρεθώ να μην έχω δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, αλλά τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό, μέσω της πίστεως στον Ιησού Χριστό». Έπειτα αναφέρει περί ποίας πίστεως πρόκειται: «... το να γνωρίσω αυτόν και τη δύναμη της αναστάσεώς του και την κοινωνία των παθημάτων του».

Ο Ιωάννης ο Θεολόγος στην καθολική του Επιστολή λέει: «Προσέχετε τους εαυτούς σας». Ο δε Παύλος τι λέει; «Προσέχετε πώς πορεύεστε». Και ο Κύριος: «Εγώ μίλησα με παρρησία στον κόσμο, και στα κρυφά δεν μίλησα καθόλου». Και αλλού ο Ευαγγελιστής αναφέρει γι' αυτόν, ότι στάθηκε και αναφώνησε λέγοντας: «Εάν κάποιος διψά, ας έλθει σε εμένα και ας πιει». Βλέπεις πόσος αγώνας, πόση σπουδή, πώς κράζει με παρρησία, και κανείς δεν κατανοεί; Και πάλι ο μακάριος Παύλος λέει: «Προσέχετε τους σκύλους, προσέχετε τους κακούς εργάτες, προσέχετε την κατατομή».

Επειδή, λοιπόν, σε εμάς έφτασαν τα τέλη των αιώνων, όπως λέει ο Απόστολος, και ανέκυψαν οι δύσκολοι καιροί, και πληθύνθηκε η ανομία, και ψυχράνθηκε η αγάπη των πολλών, και εκείνοι που πλανούν είναι πολλοί, και εκείνοι που πλανώνται περισσότεροι· ας ανοίξουμε, λοιπόν, τα ιερά βιβλία, στα οποία, αφού βρούμε την οδό της αλήθειας, ας βαδίσουμε, ανεβαίνοντας στα άγια όρη, εννοώ τους προφήτες και τους αποστόλους, ώστε να μην πλανηθούμε, και παρασυρόμαστε από κάθε άνεμο της διδασκαλίας, μέσα από την απάτη των ανθρώπων, με πανουργία που αποσκοπεί στις μεθοδεύσεις της πλάνης. Ας μην μείνουμε κάτω, αλλά ας ανεβούμε μαζί με τους αγίους μαθητές στο μακάριο όρος, και ας ακούσουμε τον δικό μας ποιμένα να λέει: Προσέχετε να μην πλανηθείτε· Προσέχετε μήπως σας πλανήσει κάποιος· παντού προσέχετε. Και ο Ιωάννης τα ίδια λέει: Για να μην χάσετε αυτά που εργαστήκατε· και ο Παύλος: Προσέχετε τους σκύλους· Προσέχετε πώς συμπεριφέρεστε. Αυτό δε το «Προσέχετε» και «Προσέχετε», δεν είναι τίποτε άλλο, παρά λόγος που έχει ειπωθεί για τη δική σας ασφάλεια απέναντι σε εκείνους που πλανούν φορώντας προβιά, ενώ υποκρύπτουν τον λύκο και εξαπατούν τους πιο αμελείς.

Και πάλι λέγει: Στους έσχατους χρόνους θα υπάρξουν εμπαίκτες, οι οποίοι θα πορεύονται σύμφωνα με τις δικές τους ασεβείς επιθυμίες. Αυτοί είναι εκείνοι που ποιμαίνουν τον εαυτό τους άφοβα, σύννεφα άνυδρα που παρασύρονται από κάθε άνεμο, αστέρες περιπλανώμενοι, για τους οποίους έχει φυλαχθεί αιώνια το έρεβος του σκότους. Αυτά και περισσότερα από αυτά μας συμβουλεύει ο καλός Ιούδας. Έλα λοιπόν, Παύλε, το σκεύος της εκλογής, πες μας και εσύ σύμφωνα με τη χάρη που σου δόθηκε από τον Θεό, πες μας για τον παρόντα πονηρό αιώνα· φανέρωσε τους κρυφούς λύκους, διαπόμπευσε και στηλίτευσε τους κλέφτες του αγίου ποιμνίου του Θεού. Ο Παύλος είπε: Γνωρίζω ότι μετά την αναχώρησή μου θα εισέλθουν ανάμεσά σας λύκοι άγριοι, οι οποίοι δεν θα σπλαχνιστούν το ποίμνιο. Βλέπεις παντού τους θεολόγους να συμφωνούν με τον Διδάσκαλο σχετικά με τους άθεους αιρετικούς, αποκαλώντας τους σκύλους και λύκους; Καθώς και αλλού λέγει ο Παύλος: Προσέχετε τους σκύλους, προσέχετε τους κακούς εργάτες, προσέχετε την κατατομή. Προσέχετε μήπως υπάρξει κάποιος που θα σας αιχμαλωτίσει διαμέσου της φιλοσοφίας και της κενής απάτης.

Ζ΄. Ανανήψτε, λοιπόν, κηρύξτε τον λόγο, αποβάλετε κάθε βιωτική μέριμνα, προσέχετε ακριβώς πώς πορεύεστε· προσέχετε τους κύνες. Πάλι λέω το «προσέχετε» και δεν παύω να το λέω. Προσέχετε τους κλέφτες, προσέχετε διότι πολλοί πλάνοι εξήλθαν στον κόσμο.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γʹ. «Στο εξής, αδελφοί μου, να χαίρεστε εν Κυρίω. Το να σας γράφω τα ίδια εμένα δεν μου είναι κοπιαστικό.» Και πώς είναι δυνατόν να υπάρχει χαρά, όταν και αυτός είναι δεμένος με δεσμά; «Για σας όμως είναι ασφαλές.» Διότι ασφάλιζε σε μεγάλο βαθμό την ψυχή τους, διδάσκοντάς τους να μην αδημονουν για τα δεσμά που υφίσταντο εξαιτίας του κηρύγματος. «Προσέχετε τους σκύλους· προσέχετε τους κακούς εργάτες.» Εννοεί τους άρχοντες των Ιουδαίων, για τους οποίους έχει γραφεί: Όλοι είναι σκύλοι βουβοί, που δεν μπορούν να γαβγίσουν, και σκύλοι με αναιδή ψυχή, που δεν γνωρίζουν χορτασμό. «Προσέχετε την κατατομή.» Διότι μόνο τη σάρκα κατακόβουν, χωρίς να ωφελούνται καθόλου από το γεγονός αυτό· διότι η περιτομή είναι σφραγίδα της πίστεως· αυτοί όμως δεν πιστεύουν. Γιατί λοιπόν περιτέμνονται; Τίνος πράγματος τη σφραγίδα λαμβάνουν; Επομένως, απλώς υφίστανται μια κατατομή. «Διότι εμείς είμαστε η περιτομή, εμείς που λατρεύουμε με το Πνεύμα του Θεού και καυχόμαστε εν Χριστώ Ιησού, και δεν στηρίζουμε την πεποίθησή μας στη σάρκα· αν και εγώ έχω πεποίθηση και στη σάρκα.» Εννοεί εμάς που αποκόπτουμε κάθε κοσμική επιθυμία. Διότι το Πνεύμα του Θεού μας έδωσε τη χάρη να το κάνουμε αυτό, όπως και την καύχηση στον Χριστό. «Εάν κάποιος άλλος νομίζει ότι έχει πεποίθηση στη σάρκα, εγώ έχω περισσότερο.»

Δεν είναι λοιπόν παράξενο, αν και οι δικοί του διάκονοι μετασχηματίζονται σε διακόνους δικαιοσύνης, των οποίων το τέλος θα είναι σύμφωνα με τα έργα τους. Και πάλι αλλού, για τους ίδιους αναφέρει ο ίδιος απόστολος: Τέτοιου είδους άνθρωποι δεν υπηρετούν τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, αλλά τη δική τους κοιλιά, και με τα ωραία λόγια και τις κολακείες εξαπατούν τις καρδιές των άκακων· όμως το στερεό θεμέλιο της πίστεως παραμένει σταθερό έχοντας αυτή τη σφραγίδα. Και αλλού: Προσέχετε τους σκύλους, προσέχετε τους κακούς εργάτες, προσέχετε την κατατομή. Και πάλι αλλού: Αν κάποιος σας ευαγγελίζεται κάτι διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ακόμη κι αν είναι άγγελος από τον ουρανό, ας είναι ανάθεμα. Παρατηρήστε προφητικά το «ακόμη κι αν είναι άγγελος από τον ουρανό», ώστε να μην μπορεί κανείς να προβάλει την υπεροχή του πάπα. Και ο αγαπημένος μαθητής λέει: Αν κάποιος έρχεται σε εσάς και δεν φέρνει αυτή τη διδαχή, μην τον δέχεστε στο σπίτι σας και μην τον χαιρετάτε· διότι αυτός που τον χαιρετά, γίνεται κοινωνός στα πονηρά του έργα.

Άραγε για τους δικούς σου αγώνες, ω μακάριε, «σηκώθηκε από τον θρόνο», ώστε εξαιτίας της βροχής από τις πέτρες του λιθοβολισμού σου και του ζήλου της ομολογίας σου να σκύψει από ψηλά, και για να στεφανώσει επάξια την κεφαλή σου «σηκώθηκε από τον θρόνο», και για να κηρύξεις στους Ιουδαίους ότι, Εκείνον που σταύρωσαν μαζί με ληστές ως κακούργο, εσύ Τον βλέπεις να δοξάζεται «εκ δεξιών του Θεού» και Πατρός; Αλλά από όλα αυτά εκείνοι οι κύνες δεν κατάλαβαν τίποτα, μέχρις ότου ολοκλήρωσαν κυνικά τη θανάτωσή σου. Διότι έτσι μιλάει για αυτούς ο Δαβίδ, ομιλώντας εκ μέρους του προσώπου του Χριστού: «Με περικύκλωσαν κύνες πολλοί», για τους οποίους λέει γράφοντας και ο θείος Παύλος: «Προσέχετε τους κύνας».

Και στους παλαιούς χρόνους, όμως, κάποιοι συνέγραψαν απόκρυφα βιβλία του Μωυσή, του Ενώχ και του Αδάμ, του Ησαΐα, του Δαβίδ, του Ηλία και των τριών πατριαρχών, τα οποία είναι φθοροποιά και εχθρικά προς την αλήθεια». Αλλά και ο Παύλος, ο απόστολος του Κυρίου, έχοντας προγνωρίσει —όπως νομίζω— ότι αυτά θα αποβούν έτσι για εσάς, φανερώνοντας τον δόλο που προέρχεται από τέτοιους ανθρώπους, έγραψε σε εσάς τους Φιλιππησίους: «Προσέχετε τους κύνας, προσέχετε τους κακούς εργάτες, προσέχετε την κατατομή». Και στον Τιμόθεο πάλι: «Στους έσχατους καιρούς κάποιοι θα αποστατήσουν από την πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμονίων, μέσω της υποκρισίας ψευδολόγων, που έχουν καυτηριασμένη τη δική τους συνείδηση, οι οποίοι εμποδίζουν τον γάμο και επιβάλλουν την αποχή από τροφές» και τα εξής. Γι' αυτό και στον Τίτο παρήγγειλε: «Να τους ελέγχεις», λέει, «με αυστηρότητα, για να είναι υγιείς στην πίστη, μη δίνοντας προσοχή σε ιουδαϊκούς μύθους και σε εντολές ανθρώπων που αποστρέφονται την αλήθεια».

Πώς είναι δυνατόν, άλλωστε, εφόσον στην προς Φιλιππησίους επιστολή κάνει τόσο σφοδρή επίθεση εναντίον της περιτομής, αποκαλώντας «σκύλους» και «κακούς εργάτες» εκείνους που παρεμβαίνουν αναιδώς στην πίστη και επιτελούν το κακό έργο, προκαλώντας την απώλεια όσων τους αποδέχονται, αυτούς δηλαδή που, σαν να μην αρκούσε από μόνη της η δικαίωση διά της πίστεως, εισάγουν παράλληλα και αυτήν εκ του νόμου, και για τον λόγο αυτόν περιβάλλουν με τιμή την περιτομή, όπως ακριβώς εσείς τώρα τα άζυμα, ενώ την ίδια την κατά σάρκα περιτομή την ονομάζει πιο εύστοχα «κατατομή».