Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 3:4

Κεφάλαιο Γʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Εάν δεν υπερβεί η δικαιοσύνη σας εκείνη των γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών. ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ. Αν κάποιος άλλος νομίζει ότι μπορεί να έχει πεποίθηση στη σάρκα, εγώ έχω περισσότερο: περιτμήθηκα την όγδοη ημέρα, είμαι από το γένος του Ισραήλ, από τη φυλή Βενιαμίν, Εβραίος από Εβραίους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας, ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου υπήρξα άμεμπτος. Όμως, όσα ήταν για εμένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημία για χάρη του Χριστού. Αλλά μάλιστα εξακολουθώ να θεωρώ τα πάντα ως ζημία εξαιτίας της ανυπέρβλητης αξίας της γνώσεως του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, για τον οποίον ζημιώθηκα τα πάντα και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ σε αυτόν, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, αλλά εκείνη που αποκτάται διά της πίστεως στον Χριστό, τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό.

Έτσι, εκείνος που κατέχεται σφόδρα από την επιθυμία να ακολουθήσει τον Χριστό, δεν μπορεί πλέον να στραφεί προς τίποτα από αυτή τη ζωή: ούτε προς τη στοργή των γονέων ή των οικείων, όταν αυτή εναντιώνεται στα προστάγματα του Κυρίου (διότι τότε βρίσκει εφαρμογή και το εξής: «Εάν κάποιος έρχεται προς εμένα και δεν μισεί τον πατέρα του, και τη μητέρα, και τα λοιπά»)· ούτε προς τον ανθρώπινο φόβο, ώστε εξαιτίας του να δειλιάσει σε κάτι από τα πνευματικώς ωφέλιμα, πράγμα το οποίο κατόρθωσαν οι άγιοι, λέγοντας: «Πρέπει να πειθαρχούμε στον Θεό μάλλον παρά στους ανθρώπους»· ούτε προς τον χλευασμό των έξω για τα καλά έργα, ώστε να νικηθεί από την καταφρόνησή τους. Εάν δε κάποιος επιθυμεί να γνωρίσει ακριβέστερα και σαφέστερα την ένταση που είναι συνυφασμένη με την επιθυμία όσων ακολουθούν τον Κύριο, ας φέρει στη μνήμη του τον Απόστολο, ο οποίος διηγείται τα του εαυτού του προς δική μας διδασκαλία, λέγοντας: «Εάν κάποιος νομίζει ότι έχει πεποίθηση στη σάρκα, εγώ περισσότερο· έχω περιτομή οκταήμερη, είμαι από το γένος του Ισραήλ, από τη φυλή Βενιαμίν, Εβραίος από Εβραίους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας, ως προς τη δικαιοσύνη που πηγάζει από τον νόμο στάθηκα άμεμπτος· αλλά όσα ήταν για μένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημία για χάρη του Χριστού. Μάλιστα, λοιπόν, θεωρώ τα πάντα ότι είναι ζημία, μπροστά στην υπεροχή της γνώσεως του Χριστού Ιησού του Κυρίου μας, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό».

Και λοιπόν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν περισσεύσει η δικαιοσύνη σας περισσότερο από εκείνη των Γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών.» Κατανοείς λοιπόν ότι ο Σωτήρας πρόσταξε να επιλέξουμε τη δικαιοσύνη που βρίσκεται πέρα από τον νόμο, και γνωρίζοντας πως αυτό είναι το άριστο, ο σοφός Παύλος γράφει: «Αν κάποιος άλλος νομίζει ότι μπορεί να έχει πεποίθηση στη σάρκα, εγώ περισσότερο. Περιτμημένος την όγδοη ημέρα, από το γένος του Ισραήλ, από τη φυλή Βενιαμίν, Εβραίος από Εβραίους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας, ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου υπήρξα άμεμπτος. Αυτά που ήταν για μένα κέρδη, τα θεώρησα εξαιτίας του Χριστού ζημία. Αλλά βέβαια και θεωρώ τα πάντα ζημία, εξαιτίας της υπεροχής της γνώσης του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ ενωμένος με αυτόν, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, αλλά εκείνη που αποκτάται δια της πίστεως στον Χριστό.» ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Κατανοώ, διότι ο λόγος είναι σαφής. Όμως εξήγησέ μου το εξής: Γιατί δεν θεσπίστηκε εξ αρχής για εμάς η δια της πίστεως δικαιοσύνη και ο αγιασμός σύμφωνα με αυτήν, εάν ο παλαιός νόμος δεν αρκεί για την τελείωση; ΚΥΡΙΛΛΟΣ:

βʹ. Πες μου λοιπόν, τι είναι ανώτερο, η ψυχή ή το σώμα; Είναι προφανές ότι είναι η ψυχή. Επομένως, και εκείνη η περιτομή δεν είναι ανώτερη, αλλά αυτή μόνο είναι η αληθινή περιτομή. Διότι, όσο ίσχυε ο τύπος, ευλόγως κατά σύγκριση προηγούνταν, γράφοντας: «Να περιτέμνετε την ακροβυστία της καρδιάς σας». Έτσι και στην προς Ρωμαίους Επιστολή την αναιρεί, λέγοντας: «Διότι Ιουδαίος δεν είναι αυτός που φαίνεται εξωτερικά, ούτε είναι περιτομή η φανερή που γίνεται στη σάρκα, αλλά Ιουδαίος είναι αυτός που είναι κρυφά, και περιτομή είναι αυτή της καρδιάς που γίνεται πνευματικά και όχι με το γράμμα του νόμου». Στη συνέχεια, μάλιστα, της στερεί και την ίδια την ονομασία, λέγοντας: «Ούτε καν είναι περιτομή». Διότι και ο τύπος, μέχρι να έλθει η αλήθεια, ονομάζεται έτσι· όταν όμως έλθει η αλήθεια, δεν ονομάζεται πλέον έτσι. Όπως συμβαίνει με τη σκιαγραφία: σχεδίαζε κάποιος το σκίτσο ενός βασιλιά· προτού τοποθετηθούν τα χρώματα, δεν ονομάζεται βασιλιάς· όταν όμως προστεθούν, τότε ο τύπος κρύβεται από την αλήθεια και δεν φαίνεται πια· και τότε λέμε: «Ιδού ο βασιλιάς». Και δεν είπε: «Σε εμάς βρίσκεται η περιτομή», αλλά, «Εμείς είμαστε η περιτομή»· και δικαίως. Διότι αυτό είναι ο άνθρωπος, η ενάρετη περιτομή, αυτός είναι ο αληθινός άνθρωπος. Για εκείνους όμως δεν μίλησε έτσι, αλλά είπε: «Να προσέχετε την κατατομή»· διότι αυτοί βρίσκονταν πλέον στην απώλεια και στην κακία. Έπειτα, δηλώνοντας ότι η περιτομή δεν γίνεται πλέον στο σώμα, αλλά στην καρδιά, λέει: «Και δεν έχουμε την πεποίθησή μας στη σάρκα, αν και εγώ έχω λόγους να πεποίθω και στη σάρκα».

Τι εννοεί εδώ λέγοντας «πεποίθηση» και «εν σαρκί»; Καύχηση, παρρησία, σεμνολόγημα· και πολύ σωστά το πρόσθεσε αυτό. Διότι, αν, προερχόμενος από τους εθνικούς, κατηγορούσε την περιτομή, και όχι μόνο την περιτομή, αλλά και εκείνους που την εφαρμόζουν άκαιρα, θα έδινε την εντύπωση ότι, επειδή στερείται την ευγενική καταγωγή του Ιουδαϊσμού, επιτίθεται εναντίον της, σαν να μη γνωρίζει τα σεμνά της προνόμια ούτε να έχει συμμετάσχει σε αυτά. Τώρα όμως, αυτός που συμμετείχε και την κατηγορεί, δεν την κατηγορεί επειδή δήθεν δεν συμμετείχε, αλλά επειδή την έχει αποδοκιμάσει, όχι από άγνοια, αλλά ακριβώς από πλήρη επίγνωση. Πρόσεξε λοιπόν τι λέει και στην προς Γαλάτας επιστολή, όταν βρέθηκε στην ανάγκη να πει μεγάλα λόγια για τον εαυτό του, πώς ακόμη και έτσι επιδεικνύει ταπεινοφροσύνη: «Ακούσατε», λέει, «για την παλαιότερη διαγωγή μου στον Ιουδαϊσμό»· και πάλι εδώ: «Αν κάποιος άλλος νομίζει ότι μπορεί να έχει πεποίθηση στη σάρκα, εγώ περισσότερο»· και αμέσως πρόσθεσε: «Εβραίος από Εβραίους». Δεν το είπε αυτό πρωτίστως, αλλά αφού πρώτα είπε το «Αν κάποιος άλλος», δείχνοντας την ανάγκη, δείχνοντας ότι εξαιτίας εκείνων τα έλεγε αυτά.

«Αν έχετε πεποίθηση», λέει, «εγώ έχω περισσότερη». Αυτό το λέω τώρα, διότι προηγουμένως σιωπούσα. Και πρόσεξε το ήπιο των ελέγχων· διότι το να μην το κάνει αυτό ονομαστικά, έδινε και σε εκείνους το περιθώριο να επανορθώσουν. «Αν κάποιος νομίζει ότι έχει πεποίθηση». Και ορθώς είπε, «Νομίζει», είτε επειδή δεν είχαν τόση πεποίθηση, είτε επειδή η πεποίθηση εκείνη δεν ήταν πραγματικά πεποίθηση· διότι όλα ήταν ζήτημα ανάγκης, όχι ελεύθερης προαίρεσης. «Έχοντας λάβει περιτομή την όγδοη ημέρα». Και πρώτα παραθέτει αυτό για το οποίο κυρίως καυχώνταν, το ζήτημα της περιτομής· έπειτα, «Από το γένος του Ισραήλ». Και με τα δύο έδειξε ότι δεν είναι προσήλυτος, ούτε κατάγεται από προσήλυτους. Διότι από το ότι περιτμήθηκε την όγδοη ημέρα, προκύπτει ότι δεν είναι προσήλυτος· από δε το, «Από το γένος του Ισραήλ», ότι δεν προέρχεται ούτε από προσήλυτους γονείς.

Δ΄. Έπειτα, επειδή επέκρινε όσους κατείχαν αυτό το χάρισμα, θεωρώντας ότι δεν κατείχαν τίποτα το σπουδαίο, για να μη θεωρηθεί ότι τους εξευτελίζει επειδή ο ίδιος το στερούνταν, πρόσεξε τι λέει: «Ευχαριστώ τον Θεό, διότι λαλώ γλώσσες περισσότερο από όλους σας». Αυτό άλλωστε το κάνει και αλλού. Διότι, όταν πρόκειται να καταρρίψει τα πλεονεκτήματα του Ιουδαϊσμού και να αποδείξει ότι πλέον δεν αποτελούν τίποτα, πρώτα παρουσιάζει τον εαυτό του να τα κατέχει αυτά, και μάλιστα σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, και τότε τα αποκαλεί ζημία, λέγοντας τα εξής: «Αν κάποιος νομίζει ότι μπορεί να έχει πεποίθηση στη σάρκα, εγώ μπορώ περισσότερο. Περιτμήθηκα την όγδοη ημέρα, προέρχομαι από το γένος του Ισραήλ, από τη φυλή Βενιαμίν, είμαι Εβραίος από Εβραίους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας, και ως προς τη δικαιοσύνη που πηγάζει από τον νόμο υπήρξα άμεμπτος».

βʹ. Και πρόσεξε, αφού είπε τόσα προηγουμένως, πάλι προβάλλει και άλλες απολογίες, προσθέτοντας τα εξής και λέγοντας: «Επειδή πολλοί καυχώνται κατά σάρκα, θα καυχηθώ και εγώ». Τι σημαίνει το «Κατά σάρκα»; Από τα εξωτερικά γνωρίσματα, από την ευγενική καταγωγή, από τον πλούτο, από τη σοφία, από το να έχει κανείς περιτομή και Εβραίους προγόνους, από τη δόξα των πολλών ανθρώπων. Και δες τη σύνεσή του· παραθέτει εκείνα τα οποία δεν προσδίδουν καμία πραγματική αξία, και επομένως αποτελούν αφροσύνη. Διότι, εάν το να καυχάται κανείς για τα πραγματικά αγαθά είναι αφροσύνη, πολύ περισσότερο ισχύει αυτό για εκείνα που δεν είναι τίποτα. Και αυτό είναι εκείνο το οποίο αποκαλεί «όχι κατά Κύριον». Διότι δεν υπάρχει κανένα όφελος στο να είναι κανείς Εβραίος, και σε όλα τα παρόμοια. Μην νομίσετε, λοιπόν, ότι τα παραθέτω αυτά ως αρετή· αλλά, επειδή εκείνοι καυχώνται, αναγκάζομαι και εγώ να προβώ στη σύγκριση με βάση αυτά· πράγμα που κάνει και αλλού, λέγοντας: «Εάν κάποιος νομίζει ότι μπορεί να έχει εμπιστοσύνη στη σάρκα, εγώ περισσότερο».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γʹ. «Στο εξής, αδελφοί μου, να χαίρεστε εν Κυρίω. Το να σας γράφω τα ίδια εμένα δεν μου είναι κοπιαστικό.» Και πώς είναι δυνατόν να υπάρχει χαρά, όταν και αυτός είναι δεμένος με δεσμά; «Για σας όμως είναι ασφαλές.» Διότι ασφάλιζε σε μεγάλο βαθμό την ψυχή τους, διδάσκοντάς τους να μην αδημονουν για τα δεσμά που υφίσταντο εξαιτίας του κηρύγματος. «Προσέχετε τους σκύλους· προσέχετε τους κακούς εργάτες.» Εννοεί τους άρχοντες των Ιουδαίων, για τους οποίους έχει γραφεί: Όλοι είναι σκύλοι βουβοί, που δεν μπορούν να γαβγίσουν, και σκύλοι με αναιδή ψυχή, που δεν γνωρίζουν χορτασμό. «Προσέχετε την κατατομή.» Διότι μόνο τη σάρκα κατακόβουν, χωρίς να ωφελούνται καθόλου από το γεγονός αυτό· διότι η περιτομή είναι σφραγίδα της πίστεως· αυτοί όμως δεν πιστεύουν. Γιατί λοιπόν περιτέμνονται; Τίνος πράγματος τη σφραγίδα λαμβάνουν; Επομένως, απλώς υφίστανται μια κατατομή. «Διότι εμείς είμαστε η περιτομή, εμείς που λατρεύουμε με το Πνεύμα του Θεού και καυχόμαστε εν Χριστώ Ιησού, και δεν στηρίζουμε την πεποίθησή μας στη σάρκα· αν και εγώ έχω πεποίθηση και στη σάρκα.» Εννοεί εμάς που αποκόπτουμε κάθε κοσμική επιθυμία. Διότι το Πνεύμα του Θεού μας έδωσε τη χάρη να το κάνουμε αυτό, όπως και την καύχηση στον Χριστό. «Εάν κάποιος άλλος νομίζει ότι έχει πεποίθηση στη σάρκα, εγώ έχω περισσότερο.»

Φιλ. 3,4 〈Αν και εγώ έχω πεποίθηση.〉 Εάν ήθελα, λέει, να καυχηθώ όπως εκείνοι, έχω μάλλον 〈και εγώ πεποίθηση στη σάρκα〉, δηλαδή: θα μπορούσα και εγώ, όπως εκείνοι, να καυχηθώ για την περιτομή της σάρκας μου, και μάλιστα περισσότερο από εκείνους.