Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 3:6

Επομένως, το όνομα μάς προσδιορίζει μεν τον χαρακτήρα του Πέτρου, σε καμία όμως περίπτωση δεν φανερώνει την ίδια την ουσία. Πάλι, ακούγοντας το όνομα Παύλος, κατανοήσαμε μια συνδρομή άλλων ιδιωμάτων: τον Ταρσέα, τον Εβραίο, τον κατά τον νόμο Φαρισαίο, τον μαθητή του Γαμαλιήλ, τον από ζήλο διώκτη των Εκκλησιών του Θεού, εκείνον που οδηγήθηκε στην επίγνωση από τη φοβερή οπτασία, τον απόστολο των εθνών. Διότι όλα αυτά περικλείονται σε μία μόνο λέξη, το όνομα Παύλος.

Κεφάλαιο Γʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Εάν δεν υπερβεί η δικαιοσύνη σας εκείνη των γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών. ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ. Αν κάποιος άλλος νομίζει ότι μπορεί να έχει πεποίθηση στη σάρκα, εγώ έχω περισσότερο: περιτμήθηκα την όγδοη ημέρα, είμαι από το γένος του Ισραήλ, από τη φυλή Βενιαμίν, Εβραίος από Εβραίους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας, ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου υπήρξα άμεμπτος. Όμως, όσα ήταν για εμένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημία για χάρη του Χριστού. Αλλά μάλιστα εξακολουθώ να θεωρώ τα πάντα ως ζημία εξαιτίας της ανυπέρβλητης αξίας της γνώσεως του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, για τον οποίον ζημιώθηκα τα πάντα και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ σε αυτόν, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, αλλά εκείνη που αποκτάται διά της πίστεως στον Χριστό, τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό.

Έτσι, εκείνος που κατέχεται σφόδρα από την επιθυμία να ακολουθήσει τον Χριστό, δεν μπορεί πλέον να στραφεί προς τίποτα από αυτή τη ζωή: ούτε προς τη στοργή των γονέων ή των οικείων, όταν αυτή εναντιώνεται στα προστάγματα του Κυρίου (διότι τότε βρίσκει εφαρμογή και το εξής: «Εάν κάποιος έρχεται προς εμένα και δεν μισεί τον πατέρα του, και τη μητέρα, και τα λοιπά»)· ούτε προς τον ανθρώπινο φόβο, ώστε εξαιτίας του να δειλιάσει σε κάτι από τα πνευματικώς ωφέλιμα, πράγμα το οποίο κατόρθωσαν οι άγιοι, λέγοντας: «Πρέπει να πειθαρχούμε στον Θεό μάλλον παρά στους ανθρώπους»· ούτε προς τον χλευασμό των έξω για τα καλά έργα, ώστε να νικηθεί από την καταφρόνησή τους. Εάν δε κάποιος επιθυμεί να γνωρίσει ακριβέστερα και σαφέστερα την ένταση που είναι συνυφασμένη με την επιθυμία όσων ακολουθούν τον Κύριο, ας φέρει στη μνήμη του τον Απόστολο, ο οποίος διηγείται τα του εαυτού του προς δική μας διδασκαλία, λέγοντας: «Εάν κάποιος νομίζει ότι έχει πεποίθηση στη σάρκα, εγώ περισσότερο· έχω περιτομή οκταήμερη, είμαι από το γένος του Ισραήλ, από τη φυλή Βενιαμίν, Εβραίος από Εβραίους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας, ως προς τη δικαιοσύνη που πηγάζει από τον νόμο στάθηκα άμεμπτος· αλλά όσα ήταν για μένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημία για χάρη του Χριστού. Μάλιστα, λοιπόν, θεωρώ τα πάντα ότι είναι ζημία, μπροστά στην υπεροχή της γνώσεως του Χριστού Ιησού του Κυρίου μας, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό».

Και βέβαια το ζήτημα δεν επιδέχεται αμφισβήτηση. Α. Θα πληροφορηθείς λοιπόν από τον θεσπέσιο Παύλο, ο οποίος διακηρύσσει μεγαλοφώνως ότι υπήρξε «κατά τον νόμο Φαρισαίος, κατά τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας, και ως προς τη δικαιοσύνη που βασίζεται στον νόμο υπήρξε άμεμπτος. Αλλά όποια πράγματα ήταν για μένα κέρδος, αυτά τα θεώρησα ζημία εξαιτίας του Χριστού. Μάλιστα, λοιπόν, θεωρώ ότι τα πάντα είναι ζημία μπροστά στο υπερέχον μεγαλείο της γνώσεως του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας.» Β. Πράγματι έτσι τα είπε, αλλά τι άραγε να σημαίνει αυτό; Α. Μήπως ο νόμος δεν προφήτευσε στους αρχαιοτέρους ότι ο Θεός και Κύριος είναι ένας; Β. Ναι. Α. Και λένε ίσως ότι αυτός είναι ο Πατέρας. Β. Το λένε. Α. Αυτός λοιπόν που λέει ότι αναδείχθηκε για εμάς ταμίας των απόρρητων μυστηρίων του Χριστού, ο μυσταγωγός της οικουμένης, τι άραγε είχε κατανοήσει ή τι σκεφτόταν και τοποθετούσε τη γνώση του Χριστού ασυγκρίτως ψηλότερα από την παλαιότερη και νομική παιδεία, και την ονομάζει υπερέχουσα, και θεωρεί σκύβαλα τα του νόμου, ενώ θαύμασε και αγάπησε υπερβολικά το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα; Ή μήπως δεν είναι αναγκαίο να σκεφτόμαστε και να πιστεύουμε ότι σε εκείνα για τα οποία η γνώση είναι ανώτερη, φυσικό επακόλουθο είναι να τους αρμόζει αμέσως και το να υπερέχουν από εκείνα με τα οποία συγκρίνονται; Β. Έτσι νομίζω. Α. Τότε πώς θα μπορούσε ο νους μας να φτάσει σε τέτοιο βαθμό ηλιθιότητας και αμάθειας, ώστε να πει ή έστω να σκεφτεί ποτέ ότι ο Υιός είναι ανώτερος από τον Πατέρα, εφόσον έχει τον γεννήτορα σαν ρίζα και πηγή Του;

Και τώρα εμείς μακαρίζουμε τους αλλοτρίους, και «ανοικοδομούνται αυτοί που πράττουν την ανομία· αντιστάθηκαν στον Θεό και σώθηκαν. Αυτά καταλάλησαν όσοι φοβούνται τον Κύριο, ο καθένας προς τον πλησίον του· και πρόσεξε ο Κύριος και εισάκουσε». Εξαιτίας αυτής της αιτίας, λέει, νόμιζαν μερικοί ότι οι Ιουδαίοι έλεγαν: «Ας κάνουμε τα κακά για να έρθουν τα αγαθά»· λέγοντας ότι είναι δίκαιη η καταδίκη, είτε αυτών που διέδιδαν αυτά τα πράγματα για τους Ιουδαίους, είτε αυτών που τολμούν να λένε «Ας κάνουμε τα κακά για να έρθουν τα αγαθά». <Τώρα όμως, χωρίς τον νόμο, έχει φανερωθεί η δικαιοσύνη του Θεού.> Γνωρίζω ότι είναι γραμμένο για κάποιους, ότι «ήταν και οι δύο δίκαιοι, πορευόμενοι σε όλες τις εντολές και τα δικαιώματα του Κυρίου άμεμπτοι», και ο μακάριος Παύλος είπε, ότι και ο ίδιος «ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου υπήρξε άμεμπτος». Αλλά εκείνος που είναι άμεμπτος σε αυτά, δεν έχει πράξει ακόμη εκείνα με τα οποία θα γίνει λαμπρός και ονομαστός· γι' αυτό και ο ίδιος ο μακάριος Παύλος είπε πάλι, ότι θεωρούσε όλα τα του νόμου ζημία και τα λογάριαζε ίσα με σκύβαλα· και αναζητούσε πάλι «το υπερέχον της γνώσεως του Χριστού». Από την άλλη, ο νόμος κατακρίνει αυτούς που τον παραβαίνουν· γι' αυτό αλλού λέει: «Διότι αν η διακονία της κατακρίσεως είχε δόξα, πολύ περισσότερο περισσεύει σε δόξα η διακονία της δικαιοσύνης»· και επειδή υπάρχουν πάρα πολλές εντολές σε αυτόν, είναι απολύτως αναγκαίο ακόμη και ο πιο ακριβής τηρητής του νόμου να σφάλλει σε ορισμένα, και να καθίσταται παραβάτης του νόμου.

Δεν ήταν όμως απορριπτέοι από τον Θεό. Διότι ήταν ακόμη ο καιρός της σκιάς του Νόμου, και εφόσον η ευαγγελική και εν Χριστώ πολιτεία δεν είχε ακόμη φανερωθεί, εκείνα έχαιραν πολλών επαίνων. Έτσι και έχει γραφτεί για τον Ζαχαρία και την Ελισάβετ: «Υπήρξε στις ημέρες του Ηρώδη, του βασιλιά της Ιουδαίας, κάποιος ιερέας ονόματι Ζαχαρίας, από την εφημερία του Αβιά, και η γυναίκα του ήταν από τις θυγατέρες του Ααρών, και το όνομά της ήταν Ελισάβετ. Ήταν δε και οι δύο δίκαιοι ενώπιον του Θεού, πορευόμενοι σύμφωνα με όλες τις εντολές και τα δικαιώματα του Κυρίου άμεμπτοι». Με αυτόν τον τρόπο νομίζω ότι έζησαν και οι ίδιοι οι άγιοι προφήτες. Ακόμη και ο θεσπέσιος Παύλος, παρόλο που λέει ξεκάθαρα ότι υπήρξε άμεμπτος ως προς τη δικαιοσύνη του Νόμου, αναφέρει: «Αλλά όσα ήταν σε εμένα κέρδος, αυτά, λέει, τα θεώρησα ζημία για τον Χριστό». Επομένως, πριν από την έλευση του Σωτήρα όλων μας Χριστού, κάποιοι που ευδοκιμούσαν στα καυχήματα του Νόμου, ήταν ανδρείοι και ακμαίοι. Μετά όμως την επιφάνειά Του και το ευαγγελικό κήρυγμα, τα του Νόμου έχουν παύσει, η σκιά μετέβη στην αλήθεια και έχει εισαχθεί η εν πνεύματι και αληθινή λατρεία. Επομένως, ο Θεός δεν ευφραίνεται με τους νεανίσκους των Ιουδαίων, δηλαδή με εκείνους που δείχνουν ακόμη ανδρεία επιλέγοντας να ζουν σύμφωνα με τον Νόμο. Είναι δε απαράδεκτες οι θυσίες με αίμα, η περιτομή της σάρκας, οι διδαχές περί βαπτισμών και οι αργίες των Σαββάτων.

ΨΑΛΜΟΣ ΜΓ΄. <Εις το τέλος, στους υιούς Κορέ, εις σύνεσιν.> (B f. 159, I f. 222) Επειδή η επιγραφή είναι η ίδια με εκείνη του τεσσαρακοστού πρώτου ψαλμού και περιέχει το ίδιο νόημα με την πρώτη, είναι αναγκαίο να πούμε ποιος είναι άραγε ο σκοπός αυτών που ψάλλουν. Θα τους αποδώσουμε, λοιπόν, το πρόσωπο εκείνων που πολιτεύτηκαν άμεμπτα σύμφωνα με τον νόμο και κατόρθωσαν πάρα πολύ καλά τα καυχήματα της πολιτείας που επαινείτο τότε· όπως ακριβώς ήταν ο θεσπέσιος Παύλος, όταν έγραφε ότι υπήρξε άμεμπτος ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου.

Έχει ευλογηθεί από τον Χριστό, αν και ίσως όχι ολόκληρος, αλλά πάντως σε μια κάποια μερίδα εκείνων που έχουν πιστέψει. «Διότι έχει απομείνει ένα υπόλειμμα κατ' εκλογήν της χάριτος» για τον Ισραήλ, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, και έχουν πιστέψει όχι λίγοι σε αριθμό από τους Ιουδαίους. Και πρώτοι από όλους οι θεσπέσιοι μαθητές, οι οποίοι κάποτε ήταν Ιακώβ, έχοντας την αδυναμία μέσα στον νόμο, και τρόπον τινά υποσκελίζοντας, αναπνέοντας γρήγορα, και αποφεύγοντας τα μέγιστα το να προσκρούσουν στον Θεό. Διότι ήταν άμεμπτοι ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου. Μετά από αυτό όμως έγιναν και Ισραήλ, δηλαδή μετέβησαν πλέον σε νου που βλέπει τον Θεό. Διότι το να γνωρίζει κανείς τον Χριστό, δηλαδή το ποιος είναι, και από πού έγινε όμοιος με εμάς, ή ποιος είναι ο τρόπος της ένσαρκης οικονομίας Του· αυτό ισχυρίζομαι ότι σημαίνει το να δεχθεί κανείς νοερά το φως της αληθινής θεοπτίας. Ότι δε είναι μεγαλύτερη, και ανώτερη, και ασυγκρίτως καλύτερη από την πολιτεία του νόμου η γνώση του Θεού, θα το επιβεβαιώσει λέγοντας ο ίδιος μέσω ενός από τους προφήτες: «Διότι έλεος θέλω και όχι θυσία, και επίγνωση του Θεού μάλλον παρά ολοκαυτώματα.» Και ο Παύλος, μολονότι υπήρξε λαμπρός και άμεμπτος ως προς τη «δικαιοσύνη του νόμου»· «θεωρεί τα πράγματα αυτά ζημία, εξαιτίας της υπεροχής της γνώσεως του Χριστού.»

ΑΛΛΟ. «Δεν συνιστούμε και πάλι τους εαυτούς μας σε εσάς, αλλά σας δίνουμε αφορμή να καυχιέστε για εμάς, ώστε να έχετε να απαντήσετε σε αυτούς που καυχιούνται για το πρόσωπο και όχι για την καρδιά. Διότι, είτε βγήκαμε εκτός εαυτού, αυτό έγινε για τον Θεό, είτε σωφρονούμε, αυτό γίνεται για εσάς.» Ιδού πάλι ο Παύλος ονομάζει Θεό τον Χριστό, για τον οποίο και λέει ότι βγήκε εκτός εαυτού. Και το πώς βγήκε εκτός εαυτού, το διδάσκει ο ίδιος λέγοντας: «Σε εμένα όμως μακάρι να μη συμβεί ποτέ να καυχηθώ, παρά μόνο για τον σταυρό του Χριστού, μέσω του οποίου ο κόσμος έχει σταυρωθεί για εμένα και εγώ για τον κόσμο»· και πάλι σε άλλο σημείο: «Είναι Εβραίοι; Είμαι και εγώ. Είναι Ισραηλίτες; Είμαι και εγώ.» — «Εβραίος από Εβραίους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου υπήρξα άμεμπτος.»

Και λοιπόν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν περισσεύσει η δικαιοσύνη σας περισσότερο από εκείνη των Γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών.» Κατανοείς λοιπόν ότι ο Σωτήρας πρόσταξε να επιλέξουμε τη δικαιοσύνη που βρίσκεται πέρα από τον νόμο, και γνωρίζοντας πως αυτό είναι το άριστο, ο σοφός Παύλος γράφει: «Αν κάποιος άλλος νομίζει ότι μπορεί να έχει πεποίθηση στη σάρκα, εγώ περισσότερο. Περιτμημένος την όγδοη ημέρα, από το γένος του Ισραήλ, από τη φυλή Βενιαμίν, Εβραίος από Εβραίους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας, ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου υπήρξα άμεμπτος. Αυτά που ήταν για μένα κέρδη, τα θεώρησα εξαιτίας του Χριστού ζημία. Αλλά βέβαια και θεωρώ τα πάντα ζημία, εξαιτίας της υπεροχής της γνώσης του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ ενωμένος με αυτόν, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, αλλά εκείνη που αποκτάται δια της πίστεως στον Χριστό.» ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Κατανοώ, διότι ο λόγος είναι σαφής. Όμως εξήγησέ μου το εξής: Γιατί δεν θεσπίστηκε εξ αρχής για εμάς η δια της πίστεως δικαιοσύνη και ο αγιασμός σύμφωνα με αυτήν, εάν ο παλαιός νόμος δεν αρκεί για την τελείωση; ΚΥΡΙΛΛΟΣ:

Εκείνος, λοιπόν, που υπακούει στον Λόγο που διδάσκει και καλεί, όπως εκείνος ο Ναθαναήλ (διότι και αυτόν τον είδε προηγουμένως ο Χριστός να βρίσκεται κάτω από τη σκιά της συκιάς, δηλαδή να ζει σύμφωνα με τον σκιώδη νόμο), ή ο μέγας Παύλος (διότι και αυτόν, ο οποίος «ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου, όπως λέει ο ίδιος, στάθηκε άμεμπτος», πρώτος τον πρόσεξε και τον κάλεσε ο Χριστός)· εάν, λοιπόν, κάποιος υπακούσει κατ' αυτόν τον τρόπο στον Λόγο που καλεί και διδάσκει, γίνεται πραγματικά Ζακχαίος· και τα μισά μεν από τα διδάγματα του νόμου που κατείχε προηγουμένως τα αφήνει στους Ιουδαίους που είναι φτωχοί στη διάνοια, δηλαδή τις περιτομές, τις τηρήσεις του Σαββάτου, τους βαπτισμούς, τις ζωοθυσίες και γενικώς όλα όσα ανήκουν στο χαμερπές γράμμα. Με βάση δε τα λόγια και τα παραγγέλματα του νόμου, αποδεικνύοντας και συνάγοντας ότι ο Ιησούς είναι ο Χριστός, ο μονογενής Υιός του Θεού, εάν κάποτε συκοφάντησε κάποιον από τους πιστούς αποκαλώντας τον άπιστο ή ως τέτοιον τον κακοποίησε αδίστακτα, το ανταποδίδει πολλαπλασίως θεραπεύοντας πολλούς πιστούς και οδηγώντας πολλούς από τους απίστους στην πίστη προς τον Χριστό. Έχουμε έτσι με συντομία και την αλληγορική ερμηνεία.

ΞΗ. Στον ίδιο. Τι σημαίνει αυτό που έχει ειπωθεί για τον Ιωάννη, «Ο δε μικρότερος στη βασιλεία των ουρανών», και τα εξής. Όχι ένα αμελητέο, αλλά ένα πρόβλημα που επιδέχεται πολύ βαθιά εξέταση μας έθεσες, άριστε των φιλοπόνων: «Ο μικρότερος στη βασιλεία των ουρανών είναι μεγαλύτερος από τον Ιωάννη». Δηλαδή, εκείνος που είναι τέλειος σύμφωνα με τον νόμο, όπως ήταν ο Ιωάννης, ήταν οπωσδήποτε κατώτερος από εκείνον που έχει βαπτιστεί στον θάνατο του Χριστού. Διότι αυτό είναι η βασιλεία των ουρανών, το να συνταφεί κανείς με τον Χριστό, ο οποίος κατήλθε για να σκυλεύσει τον θάνατο, και να συνανστηθεί μαζί Του, ο οποίος παρέχει την εξουσία εναντίον του. Επειδή, λοιπόν, ο Ιωάννης ήταν μεγαλύτερος από όλους τους γεννημένους από γυναίκες, αλλά αποκεφαλίστηκε πριν δοθεί η βασιλεία των ουρανών, είχε γίνει μεν άμεμπτος ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου, αλλά, επειδή αναχώρησε νωρίτερα από αυτή τη ζωή, υπολειπόταν εκείνων που τελειοποιήθηκαν με το πνεύμα της εν Χριστώ ζωής, όπως έχουμε γράψει. Καθένας, επομένως, μικρότερος στη βασιλεία των ουρανών, δηλαδή στην κατά Χριστόν αναγέννηση, είναι μεγαλύτερος, όπως έχει ειπωθεί, από εκείνον που δικαιώθηκε από τον νόμο, επειδή ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα.

Διότι πολλοί είχαν ήδη νοθεύσει την κατάσταση και αγνοούσαν τη γλώσσα, καθώς αναμειγνύονταν με άλλα έθνη. Ή αυτό, λοιπόν, εννοεί ή αποδεικνύει από αυτό τη μεγάλη ευγένεια της καταγωγής του. «Ως προς τον νόμο Φαρισαίος». Έρχεται, λοιπόν, σε εκείνα που εξαρτώνται από τη δική του προαίρεση· διότι όλα τα προηγούμενα ήταν ανεξάρτητα από την προαίρεσή του. Επειδή ούτε το ότι περιτμήθηκε αποτελούσε δική του επιλογή, ούτε το «από το γένος του Ισραήλ», ούτε το «από τη φυλή Βενιαμίν»· ώστε και ως προς αυτά πλεονεκτεί περισσότερο, μολονότι πάρα πολλοί τα είχαν κοινά με αυτόν. Πού βρίσκεται, λοιπόν, το «περισσότερο»; Κυρίως, βέβαια, και στο γεγονός ότι δεν ήταν προσήλυτος, και στο ότι προερχόταν από την πιο δοκιμασμένη φυλή, και μάλιστα ανέκαθεν από τους προγόνους του, πράγματα τα οποία δεν διέθεταν πολλοί. Αλλά, επειδή όλα αυτά είναι ανεξάρτητα από την προαίρεση, προχωρά σε αυτά που αφορούν την προαίρεση, όπου και έγκειται το «περισσότερο». «Ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας».

Δ΄. Έπειτα, επειδή επέκρινε όσους κατείχαν αυτό το χάρισμα, θεωρώντας ότι δεν κατείχαν τίποτα το σπουδαίο, για να μη θεωρηθεί ότι τους εξευτελίζει επειδή ο ίδιος το στερούνταν, πρόσεξε τι λέει: «Ευχαριστώ τον Θεό, διότι λαλώ γλώσσες περισσότερο από όλους σας». Αυτό άλλωστε το κάνει και αλλού. Διότι, όταν πρόκειται να καταρρίψει τα πλεονεκτήματα του Ιουδαϊσμού και να αποδείξει ότι πλέον δεν αποτελούν τίποτα, πρώτα παρουσιάζει τον εαυτό του να τα κατέχει αυτά, και μάλιστα σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, και τότε τα αποκαλεί ζημία, λέγοντας τα εξής: «Αν κάποιος νομίζει ότι μπορεί να έχει πεποίθηση στη σάρκα, εγώ μπορώ περισσότερο. Περιτμήθηκα την όγδοη ημέρα, προέρχομαι από το γένος του Ισραήλ, από τη φυλή Βενιαμίν, είμαι Εβραίος από Εβραίους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας, και ως προς τη δικαιοσύνη που πηγάζει από τον νόμο υπήρξα άμεμπτος».

Και πώς, ενώ αλλού λέει για τον εαυτό του «ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου υπήρξα άμεμπτος», εδώ αναφέρει ότι είναι αμαρτωλός, και μάλιστα ο πρώτος των αμαρτωλών; Διότι σε σύγκριση με τη δικαιοσύνη που κατεργάστηκε ο Θεός, και η οποία είναι η όντως ζητούμενη, αμαρτωλοί είναι και όσοι βρίσκονται υπό τον νόμο. Επειδή όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού. Γι' αυτόν τον λόγο δεν ανέφερε απλώς τον όρο «δικαιοσύνη», αλλά «την εν νόμω». Διότι, όπως ακριβώς αυτός που έχει αποκτήσει πολύ ασήμι θεωρείται από μόνος του πλούσιος, σε σύγκριση όμως με τους βασιλικούς θησαυρούς είναι πάρα πολύ φτωχός, και ο πρώτος των φτωχών· έτσι ακριβώς και εδώ, όταν κρίνονται σε σύγκριση με τους αγγέλους, οι άνθρωποι είναι αμαρτωλοί, ακόμη κι αν είναι δίκαιοι. Εάν όμως ο Παύλος, που εφάρμοσε την εν νόμω δικαιοσύνη, είναι ο πρώτος αμαρτωλός, ποιος άραγε από τους άλλους θα μπορούσε να ονομαστεί δίκαιος;

Ιʹ. Όπως λοιπόν έλεγα, και οι δύο είχαν αναλάβει αυτά τα στρατόπεδα. Και αν δεν μακρηγορώ, αν δεν έχετε αποκάμει, θα σας πω και την αιτία για την οποία στον έναν εμπιστεύθηκαν τους Ιουδαίους, ενώ στον άλλον τους προερχόμενους από τα έθνη. Διότι είναι πράγματι άξιο διερεύνησης, γιατί άραγε ο μεν Παύλος, που εκπαιδεύτηκε με ακρίβεια στον πατρικό νόμο, που μαθήτευσε παρά τους πόδας του Γαμαλιήλ, που ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου υπήρξε άμεμπτος, δεν αναλαμβάνει τους Ιουδαίους, αλλά τους Έλληνες· ενώ στον Πέτρο, τον αλιέα και αγράμματο, ο οποίος δεν διέθετε τόση γνώση, εμπιστεύθηκαν την προστασία των Ιουδαίων. Διότι αυτό που θα ειπωθεί συμβάλλει κάπως και στην επίλυση του ζητήματός μας, αν μπορέσουμε να το διατυπώσουμε σωστά. Διότι βεβαίως δεν μπορούμε να πούμε τούτο, ότι δηλαδή επειδή τον είδε τον Παύλο να διστάζει, να οπισθοχωρεί και να αποφεύγει την προστασία των οικείων του, δεν θέλησε να τον πιέσει και να τον αναγκάσει.

Θέλοντας να τους υπενθυμίσει τον ζήλο τον οποίο είχε επιδείξει για τον ιουδαϊσμό. Διότι, εάν ήμουν, λέγει, από τους εθνικούς και αγνοούσα τα ιουδαϊκά, ίσως κάποιος να έλεγε ότι, επειδή δεν συμμετείχα στο πολίτευμα εκείνο και επειδή αγνοώ την ισχύ της περιτομής, γι' αυτό την αποβάλλω από τα δόγματα της Εκκλησίας. Γι' αυτόν τον λόγο έθεσε το όνομά του, φέρνοντας στη μνήμη τους όσα έπραξε υπέρ του νόμου, σαν να έλεγε: Δεν το πράττω αυτό από αποστροφή προς την περιτομή, αλλά με πλήρη επίγνωση της αλήθειας. Εγώ ο Παύλος το λέγω αυτό, εκείνος ο Παύλος που περιτμήθηκα την όγδοη ημέρα, ο Ισραηλίτης στην καταγωγή, Εβραίος από Εβραίους, από τη φυλή Βενιαμίν, Φαρισαίος σύμφωνα με τον νόμο, που με ζήλο καταδίωκα την Εκκλησία, ο οποίος εισερχόμουν στις οικίες, έσερνα άνδρες και γυναίκες, και τους παρέδιδα στη φυλακή· όλα αυτά τα οποία θα μπορούσαν να πείσουν ακόμη και όσους διάκεινται με μεγάλη αναισθησία, ότι δεν έθεσα αυτόν τον κανόνα από κάποια έχθρα, ούτε από άγνοια των ιουδαϊκών πραγμάτων, αλλά με την επίγνωση της υπερέχουσας αλήθειας του Χριστού. Διαμαρτύρομαι δε πάλι, λέγει, προς κάθε άνθρωπο που περιτέμνεται, ότι είναι οφειλέτης να εκπληρώσει ολόκληρο τον νόμο.

Εβραίος από Εβραίους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας. Αλλά και όσα ήταν για εμένα κέρδη, αυτά τα έχω θεωρήσει ζημία για χάρη του Χριστού· δηλαδή, απομακρύνθηκα από αυτά οριστικά. Γίνετε, λοιπόν, όπως και εγώ· διότι και εγώ ήμουν όπως εσείς.

«Έχοντας λάβει περιτομή την ογδόη ημέρα, από το γένος του Ισραήλ, από τη φυλή του Βενιαμίν, Εβραίος από Εβραίους προγόνους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας, ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου υπήρξα άμεμπτος. Αλλά όσα ήταν για εμένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημία για χάρη του Χριστού. Και μάλιστα, θεωρώ ότι τα πάντα είναι ζημία μπροστά στην υπεροχή της γνώσης του Χριστού Ιησού του Κυρίου μου, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα και τα θεωρώ σκύβαλα, προκειμένου να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ ενωμένος με αυτόν, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη προερχόμενη από τον νόμο, αλλά εκείνη διά της πίστεως στον Χριστό, τη δικαιοσύνη δηλαδή που προέρχεται από τον Θεό.» Επειδή οι κήρυκες του γράμματος υπερηφανεύονταν πολύ, τόσο για την περιτομή όσο και για την καταγωγή από τον Ισραήλ, για τον λόγο αυτόν τα απαξιώνει στο ίδιο του το πρόσωπο. Διότι τότε είναι αληθινή η απαξίωση, όχι όταν κάποιος που δεν έχει αποκτήσει κάτι το περιφρονεί, αλλά όταν αυτός που το έχει, το θεωρεί μικρό και ευκαταφρόνητο εξαιτίας της ανακάλυψης μεγαλύτερων και υπερτέρων αγαθών. Λέει λοιπόν ότι: Αφού απέκτησα όλα τα σεβάσματά τους και επέδειξα τόση δικαιοσύνη ως προς τις νομικές διατάξεις, όση κανένας άλλος, τα θεώρησα όλα ζημία και σκύβαλα, επειδή η κατά Χριστόν πολιτεία υπερέχει απολύτως. Και τόσο μεγάλη είναι η υπεροχή της, ώστε εύχομαι να μη βρεθώ να έχω καμία δικαιοσύνη του νόμου στον εαυτό μου, προκειμένου να κερδίσω τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό.