Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 3:7

Έκτη, προς Φιλιππησίους. Αυτήν την αποστέλλει από τη Ρώμη, αφού προηγουμένως τους είχε επισκεφθεί και διδάξει. Η δε αφορμή της Επιστολής είναι η εξής: Καθώς οι Φιλιππήσιοι απέστειλαν διακονία στον Παύλο, και επειδή κάποιοι περιφέρονταν και διέφθειραν τις ακοές των άδολων πιστών με το πρόσχημα της σκιάς του νόμου και της περιτομής, λέγοντας ότι χωρίς αυτήν δεν είναι δυνατόν να δικαιωθούν, ο Απόστολος πληροφορήθηκε τα γεγονότα και γράφει στους Φιλιππησίους. Και πρώτα μεν επαινεί την πίστη τους και δηλώνει ότι τους μνημονεύει· έπειτα διηγείται πώς απολογήθηκε στη Ρώμη, και ότι κάποιοι του έγιναν βάρος κατά τη διάρκεια των δεσμών του, υποκινώντας φθόνο εναντίον του. Στη συνέχεια τους προτρέπει να αγαπούν ο ένας τον άλλον, εξηγώντας τη φιλανθρωπία του Σωτήρος, ότι δηλαδή, αν και Θεός, ενανθρώπησε για εμάς. Έπειτα, πραγματευόμενος τα περί της περιτομής και του παλαιού νόμου, αποδεικνύει ότι πλέον η περιτομή έχει καταστεί ανενεργή, φέρνοντας ως παράδειγμα τον εαυτό του και λέγοντας ότι: «Όλα αυτά τα θεωρώ ζημία για χάρη του Χριστού». Γι' αυτόν τον λόγο, όσους διδάσκουν ακόμη την περιτομή και επιθυμούν να τους εξαπατήσουν, τους κατακρίνει και λέει ότι είναι εχθροί του Χριστού. Επαινεί δε τους Φιλιππησίους για την προσφορά της κοινωνίας τους προς αυτόν· και αφού τους απευθύνει και πάλι ηθικές προτροπές, ολοκληρώνει την Επιστολή.

Και μας χάρισε διπλό τρόπο γνωριμίας: τον έναν μέσω της προσωπικής συναναστροφής, και τον άλλον μέσω της γραπτής επικοινωνίας. Επειδή, λοιπόν, σε γνωρίσαμε μέσα από όσα εξέφρασες, και σε γνωρίσαμε όχι αποτυπώνοντας στη μνήμη μας τα σωματικά σου χαρακτηριστικά, αλλά κατανοώντας την ομορφιά του εσωτερικού ανθρώπου μέσα από την ποικιλία των λόγων σου, διότι ο καθένας μας μιλάει από το περίσσευμα της καρδιάς, δοξάσαμε τον Θεό μας, ο οποίος σε κάθε γενεά εκλέγει εκείνους που του είναι ευάρεστοι. Αυτός, που παλαιότερα ανέδειξε άρχοντα για τον λαό του μέσα από τα ποίμνια των προβάτων, και τον Αμώς, αφού τον ενδυνάμωσε μέσω του Πνεύματος, τον ύψωσε από το κοπάδι σε προφήτη, τώρα έναν άνδρα από τη Βασιλεύουσα πόλη, στον οποίο είχε ανατεθεί η εξουσία ολοκλήρου έθνους, υψηλό στο φρόνημα, στη λαμπρότητα της καταγωγής, στην αίγλη του βίου, στη δύναμη των λόγων, περίβλεπτο σε όλα τα ζητήματα της ζωής, τον είλκυσε στη φροντίδα των ποιμνίων του Χριστού. Ο οποίος, αφού απέρριψε όλα τα κοσμικά πλεονεκτήματα και τα θεώρησε ζημία προκειμένου να κερδίσει τον Χριστό, ανέλαβε τους οίακες της μεγάλης και περίφημης για την πίστη της στον Θεό Εκκλησίας του Χριστού.

Κεφάλαιο Γʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Εάν δεν υπερβεί η δικαιοσύνη σας εκείνη των γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών. ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ. Αν κάποιος άλλος νομίζει ότι μπορεί να έχει πεποίθηση στη σάρκα, εγώ έχω περισσότερο: περιτμήθηκα την όγδοη ημέρα, είμαι από το γένος του Ισραήλ, από τη φυλή Βενιαμίν, Εβραίος από Εβραίους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας, ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου υπήρξα άμεμπτος. Όμως, όσα ήταν για εμένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημία για χάρη του Χριστού. Αλλά μάλιστα εξακολουθώ να θεωρώ τα πάντα ως ζημία εξαιτίας της ανυπέρβλητης αξίας της γνώσεως του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, για τον οποίον ζημιώθηκα τα πάντα και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ σε αυτόν, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, αλλά εκείνη που αποκτάται διά της πίστεως στον Χριστό, τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό.

Έτσι, εκείνος που κατέχεται σφόδρα από την επιθυμία να ακολουθήσει τον Χριστό, δεν μπορεί πλέον να στραφεί προς τίποτα από αυτή τη ζωή: ούτε προς τη στοργή των γονέων ή των οικείων, όταν αυτή εναντιώνεται στα προστάγματα του Κυρίου (διότι τότε βρίσκει εφαρμογή και το εξής: «Εάν κάποιος έρχεται προς εμένα και δεν μισεί τον πατέρα του, και τη μητέρα, και τα λοιπά»)· ούτε προς τον ανθρώπινο φόβο, ώστε εξαιτίας του να δειλιάσει σε κάτι από τα πνευματικώς ωφέλιμα, πράγμα το οποίο κατόρθωσαν οι άγιοι, λέγοντας: «Πρέπει να πειθαρχούμε στον Θεό μάλλον παρά στους ανθρώπους»· ούτε προς τον χλευασμό των έξω για τα καλά έργα, ώστε να νικηθεί από την καταφρόνησή τους. Εάν δε κάποιος επιθυμεί να γνωρίσει ακριβέστερα και σαφέστερα την ένταση που είναι συνυφασμένη με την επιθυμία όσων ακολουθούν τον Κύριο, ας φέρει στη μνήμη του τον Απόστολο, ο οποίος διηγείται τα του εαυτού του προς δική μας διδασκαλία, λέγοντας: «Εάν κάποιος νομίζει ότι έχει πεποίθηση στη σάρκα, εγώ περισσότερο· έχω περιτομή οκταήμερη, είμαι από το γένος του Ισραήλ, από τη φυλή Βενιαμίν, Εβραίος από Εβραίους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας, ως προς τη δικαιοσύνη που πηγάζει από τον νόμο στάθηκα άμεμπτος· αλλά όσα ήταν για μένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημία για χάρη του Χριστού. Μάλιστα, λοιπόν, θεωρώ τα πάντα ότι είναι ζημία, μπροστά στην υπεροχή της γνώσεως του Χριστού Ιησού του Κυρίου μας, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό».

Και βέβαια το ζήτημα δεν επιδέχεται αμφισβήτηση. Α. Θα πληροφορηθείς λοιπόν από τον θεσπέσιο Παύλο, ο οποίος διακηρύσσει μεγαλοφώνως ότι υπήρξε «κατά τον νόμο Φαρισαίος, κατά τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας, και ως προς τη δικαιοσύνη που βασίζεται στον νόμο υπήρξε άμεμπτος. Αλλά όποια πράγματα ήταν για μένα κέρδος, αυτά τα θεώρησα ζημία εξαιτίας του Χριστού. Μάλιστα, λοιπόν, θεωρώ ότι τα πάντα είναι ζημία μπροστά στο υπερέχον μεγαλείο της γνώσεως του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας.» Β. Πράγματι έτσι τα είπε, αλλά τι άραγε να σημαίνει αυτό; Α. Μήπως ο νόμος δεν προφήτευσε στους αρχαιοτέρους ότι ο Θεός και Κύριος είναι ένας; Β. Ναι. Α. Και λένε ίσως ότι αυτός είναι ο Πατέρας. Β. Το λένε. Α. Αυτός λοιπόν που λέει ότι αναδείχθηκε για εμάς ταμίας των απόρρητων μυστηρίων του Χριστού, ο μυσταγωγός της οικουμένης, τι άραγε είχε κατανοήσει ή τι σκεφτόταν και τοποθετούσε τη γνώση του Χριστού ασυγκρίτως ψηλότερα από την παλαιότερη και νομική παιδεία, και την ονομάζει υπερέχουσα, και θεωρεί σκύβαλα τα του νόμου, ενώ θαύμασε και αγάπησε υπερβολικά το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα; Ή μήπως δεν είναι αναγκαίο να σκεφτόμαστε και να πιστεύουμε ότι σε εκείνα για τα οποία η γνώση είναι ανώτερη, φυσικό επακόλουθο είναι να τους αρμόζει αμέσως και το να υπερέχουν από εκείνα με τα οποία συγκρίνονται; Β. Έτσι νομίζω. Α. Τότε πώς θα μπορούσε ο νους μας να φτάσει σε τέτοιο βαθμό ηλιθιότητας και αμάθειας, ώστε να πει ή έστω να σκεφτεί ποτέ ότι ο Υιός είναι ανώτερος από τον Πατέρα, εφόσον έχει τον γεννήτορα σαν ρίζα και πηγή Του;

{"chunk_id":"","translation":"Ίσως δε και να δοξάζει τον Θεό, διότι, ενώ δεν μπόρεσε να φυλάξει τον δικό της αμπελώνα, με το να μην τον καλλιεργήσει και να μην τον φυλάξει, πρόκοψε τόσο πολύ, ώστε να μπορέσει να φυλάξει πολλούς αμπελώνες. —Δηλαδή, ως γιους της μητέρας της εννοεί τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους της Συναγωγής, οι οποίοι πολεμούσαν αυτούς που πίστευαν στον Χριστό, παραγγέλλοντας να τηρείται η λατρεία σύμφωνα με τον νόμο· διότι αυτή είναι ο αμπελώνας. Αλλά εγώ αυτήν, λέει, δεν τη φύλαξα· διότι όσα ήταν για μένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημιά για χάρη του Χριστού, όπως λέει ο μακάριος Παύλος. <Σαν περιβαλλομένη δίπλα στα κοπάδια των συντρόφων σου.> Συντρόφους Του ονομάζει τους αποστόλους. Επειδή είπε: «Δεν σας ονομάζω πλέον δούλους, αλλά φίλους· διότι είστε φίλοι.» Και με το «περιβαλλομένη» εννοεί καλυπτόμενη· καθώς λέει ο Παύλος, ότι «Μέχρι τη σημερινή ημέρα, όταν αναγινώσκεται ο Μωυσής, κάλυμμα βρίσκεται πάνω στην καρδιά τους.» Είναι λοιπόν η φωνή της Συναγωγής που μετανοεί προς τον Χριστό: Φανέρωσέ μου τον Εαυτό σου, ώστε να μην [κώδ."}

Δεν ήταν όμως απορριπτέοι από τον Θεό. Διότι ήταν ακόμη ο καιρός της σκιάς του Νόμου, και εφόσον η ευαγγελική και εν Χριστώ πολιτεία δεν είχε ακόμη φανερωθεί, εκείνα έχαιραν πολλών επαίνων. Έτσι και έχει γραφτεί για τον Ζαχαρία και την Ελισάβετ: «Υπήρξε στις ημέρες του Ηρώδη, του βασιλιά της Ιουδαίας, κάποιος ιερέας ονόματι Ζαχαρίας, από την εφημερία του Αβιά, και η γυναίκα του ήταν από τις θυγατέρες του Ααρών, και το όνομά της ήταν Ελισάβετ. Ήταν δε και οι δύο δίκαιοι ενώπιον του Θεού, πορευόμενοι σύμφωνα με όλες τις εντολές και τα δικαιώματα του Κυρίου άμεμπτοι». Με αυτόν τον τρόπο νομίζω ότι έζησαν και οι ίδιοι οι άγιοι προφήτες. Ακόμη και ο θεσπέσιος Παύλος, παρόλο που λέει ξεκάθαρα ότι υπήρξε άμεμπτος ως προς τη δικαιοσύνη του Νόμου, αναφέρει: «Αλλά όσα ήταν σε εμένα κέρδος, αυτά, λέει, τα θεώρησα ζημία για τον Χριστό». Επομένως, πριν από την έλευση του Σωτήρα όλων μας Χριστού, κάποιοι που ευδοκιμούσαν στα καυχήματα του Νόμου, ήταν ανδρείοι και ακμαίοι. Μετά όμως την επιφάνειά Του και το ευαγγελικό κήρυγμα, τα του Νόμου έχουν παύσει, η σκιά μετέβη στην αλήθεια και έχει εισαχθεί η εν πνεύματι και αληθινή λατρεία. Επομένως, ο Θεός δεν ευφραίνεται με τους νεανίσκους των Ιουδαίων, δηλαδή με εκείνους που δείχνουν ακόμη ανδρεία επιλέγοντας να ζουν σύμφωνα με τον Νόμο. Είναι δε απαράδεκτες οι θυσίες με αίμα, η περιτομή της σάρκας, οι διδαχές περί βαπτισμών και οι αργίες των Σαββάτων.

Διότι, καθώς η θεία οργή κατανάλωνε τους εξ αίματος Ισραηλίτες, εξαιτίας των ανοσιουργημάτων τους απέναντι στον Χριστό και της αφόρητης αυθάδειάς τους, όσοι πίστεψαν αποσπάστηκαν σαν από το στόμα θηρίου, και ελευθερώθηκαν κατά κάποιον τρόπο από τα δεσμά που τους κρατούσαν δεσμευμένους για να τιμωρηθούν. Διότι σώθηκε το υπόλειμμα, σύμφωνα με τις Γραφές. Και μάλιστα είπε κάπου ο Θεός μέσω της φωνής του προφήτη: «Όπως όταν ο βοσκός αποσπά από το στόμα του λιονταριού δύο σκέλη ή τον λοβό του αυτιού, έτσι θα αποσπαστούν οι υιοί του Ισραήλ». Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, ο Σηλώμ ονομάζεται «απόσπαση». Το ότι δε όσοι πίστεψαν και αποσπάστηκαν από το πλήθος των απωλεσθέντων παραιτούνται από την ένωση με τη Θάμαρ, δηλαδή από την εν Νόμω καρποφορία, θα το αντιληφθείς άκοπα, ακούγοντας τον μακάριο Παύλο να λέει για τα καυχήματα που σχετίζονται με τον Νόμο: «Αλλά όσα ήταν για μένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημία για χάρη του Χριστού». Διότι επιθυμούσε να μην έχει δική του δικαιοσύνη, εννοώ δηλαδή και πάλι αυτήν που προέρχεται από τον Νόμο, αλλά τη δικαιοσύνη που προέρχεται από την πίστη στον Χριστό Ιησού. Άρα, ο Σηλώμ, ο νεότερος, δεν έχει συνάφεια με τη Θάμαρ. Και γι' αυτό παρέμεινε χήρα και διήνυσε μακρούς χρόνους σε αυτή την κατάσταση. Διότι, εφόσον ο Θεός δεν επέτρεψε πια στη Συναγωγή των Ιουδαίων να καρποφορεί, αυτή ονομάστηκε και έγινε αληθινά σαν μια χήρα, άτεκνη και στερημένη από τον άνδρα της, τον νοητό Νυμφίο.

«Αλλά όσα ήταν για μένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημιά για χάρη του Χριστού, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό, και να βρεθώ ενωμένος μαζί του, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, αλλά τη δικαιοσύνη διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό». Βλέπεις πώς απαρνήθηκε όλα τα καυχήματα του νόμου, για να κερδίσει τον Χριστό; Αυτό ακριβώς μας διδάσκει και ο ίδιος ο Σωτήρας με τη μορφή παραβολής, λέγοντας: «Η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με άνθρωπο έμπορο που αναζητά καλά μαργαριτάρια· και όταν βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι, πήγε και πούλησε όλα όσα είχε, και το αγόρασε». Επομένως, εάν τα εγκατέλειψε όλα για τον Χριστό, και λέει ότι το έπραξε αυτό για τον Θεό, πώς δεν είναι Θεός κατά φύσιν ο Υιός;

«Διότι και ο Πατέρας τέτοιους ζητά να είναι αυτοί που τον προσκυνούν. Ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια.» ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Έπειτα, τι σου φαίνεται δύσκολο σε αυτά; Και τι είναι το βαθύ και δυσνόητο; Πες το σε εμένα που ρωτώ. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Ο ιερός λόγος μάς προστάζει ότι πρέπει να απομακρυνθούμε από τα παλαιότερα έθιμα και να εγκαταλείψουμε τη δικαιοσύνη που βασίζεται στον Νόμο. Είπε δε ο Παύλος σε όσους την επιθυμούν ακόμη και μετά την πίστη: «Χωριστήκατε από τον Χριστό, όσοι δικαιώνεστε μέσω του Νόμου, και εκπέσατε από τη χάρη. Διότι εμείς, μέσω του Πνεύματος και εκ πίστεως, προσδοκούμε την ελπίδα της δικαιοσύνης». Σχετικά δε με τον τρόπο ζωής σύμφωνα με τον Νόμο, αν και μας προβάλλει στον εαυτό του λαμπρά και μεγάλα καυχήματα, πάλι λέει: «Όσα ήταν για εμένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημιά εξαιτίας του Χριστού.»

Και λοιπόν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν περισσεύσει η δικαιοσύνη σας περισσότερο από εκείνη των Γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών.» Κατανοείς λοιπόν ότι ο Σωτήρας πρόσταξε να επιλέξουμε τη δικαιοσύνη που βρίσκεται πέρα από τον νόμο, και γνωρίζοντας πως αυτό είναι το άριστο, ο σοφός Παύλος γράφει: «Αν κάποιος άλλος νομίζει ότι μπορεί να έχει πεποίθηση στη σάρκα, εγώ περισσότερο. Περιτμημένος την όγδοη ημέρα, από το γένος του Ισραήλ, από τη φυλή Βενιαμίν, Εβραίος από Εβραίους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας, ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου υπήρξα άμεμπτος. Αυτά που ήταν για μένα κέρδη, τα θεώρησα εξαιτίας του Χριστού ζημία. Αλλά βέβαια και θεωρώ τα πάντα ζημία, εξαιτίας της υπεροχής της γνώσης του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ ενωμένος με αυτόν, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, αλλά εκείνη που αποκτάται δια της πίστεως στον Χριστό.» ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Κατανοώ, διότι ο λόγος είναι σαφής. Όμως εξήγησέ μου το εξής: Γιατί δεν θεσπίστηκε εξ αρχής για εμάς η δια της πίστεως δικαιοσύνη και ο αγιασμός σύμφωνα με αυτήν, εάν ο παλαιός νόμος δεν αρκεί για την τελείωση; ΚΥΡΙΛΛΟΣ:

Αναζητούσαν δε μάλλον αυτόν που προέρχεται από την ελευθερία, δηλαδή, αυτόν της Καινής Διαθήκης. Και αυτός ήταν ο Χριστός, του οποίου τύπος θεωρείται ο Ισαάκ, σύμφωνα με την υπόσχεση και μέσω της πίστης. Και μάλιστα ο μακάριος Παύλος, μιλώντας για τα καυχήματά του όσον αφορά τον νόμο, λέει: «Όσα όμως ήταν για μένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημία εξαιτίας του Χριστού· αλλά βεβαίως θεωρώ και τα πάντα ότι είναι ζημία εξαιτίας της υπεροχής της γνώσης του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, για χάρη του οποίου ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό, και να βρεθώ ενωμένος μαζί του, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη, αυτήν που προέρχεται από τον νόμο, αλλά εκείνη που προέρχεται μέσω της πίστης στον Ιησού Χριστό». Διότι εν Χριστώ έγιναν πατέρες πολλών εθνών και αναρίθμητων απογόνων, όπως ακριβώς και ο Αβραάμ μέσω του Ισαάκ. Θα αποδώσουμε δε αυτόν τον λόγο όχι βέβαια μόνο στους παλαιούς και αγίους αποστόλους, αλλά και σε εκείνους που μετά από αυτούς έλαβαν την ιεροσύνη και ηγούνται των Εκκλησιών, καθώς και σε κάθε άλλο όσιο και αγαθό άνθρωπο.

Διότι δεν έκραζε σαφώς και ξεκάθαρα ο Παύλος, όντας νομομαθής, για εκείνα τα αρχαία και νομικά καυχήματα λέγοντας: «Όσα ήταν για εμένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημία εξαιτίας του Χριστού· αλλά βεβαίως θεωρώ ότι τα πάντα είναι ζημία, εξαιτίας της υπεροχής της γνώσης του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ ενωμένος με αυτόν, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, αλλά αυτήν που αποκτάται μέσω της πίστης στον Ιησού Χριστό;» ΠΑΛΛ. Το γνωρίζω. ΚΥΡ. Επέπληττε δε και άλλους, επειδή τιμούσαν την περιτομή του νόμου μετά το μυστήριο του Χριστού. «Διότι χωριστήκατε από τον Χριστό», λέει, «όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, εκπέσατε από τη χάρη. Εμείς, αντίθετα, μέσω της πίστης προσδοκούμε την ελπίδα της δικαιοσύνης». Έλεγε επίσης ότι είχε αχρηστευθεί και εκείνη η αρχαία εντολή, καθώς δεν ήταν αψεγάδιαστη, και ότι είχε εισαχθεί στη θέση της η άλλη, δηλαδή η ευαγγελική. ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Συνεπώς, το αίνιγμα αποδεικνύει την παιδαγωγία του νόμου ως ανενεργή, προστάζοντας τον Ισραήλ, που είχε κάνει τάμα, να ξυριστεί, καθώς υπέστη τον μολυσμό από τον νεκρό, δηλαδή αυτόν που έχει περιπλακεί στα εγκλήματα της κυριοκτονίας, και σαν μια άλλη κόμη να αφιερώνει στον Θεό μετά την όγδοη ημέρα, δηλαδή μετά την ανάσταση, την ακριβή και περίτεχνη ωραιότητα και παιδαγωγία των ευαγγελικών θεσπισμάτων.

Αʹ. Στους αγώνες εναντίον των αιρετικών πρέπει να επιτιθέμεθα με ακμαίες διάνοιες και συνεχώς. Διότι έτσι είναι δυνατόν να προκαλέσουμε σύγχυση στην παράταξή τους και να επικρατήσουμε κατά κράτος, χωρίς να τους δίνουμε καθόλου χρόνο για να αναπνεύσουν. Γι' αυτόν τον λόγο, επειδή επιθυμώ να προετοιμαστείτε μέσα από τις Γραφές για τέτοιους αγώνες, ώστε και από εκεί να μπορείτε να αποστομώνετε αυτούς που φέρνουν αντιρρήσεις, κάνω την αρχή της παρούσας ομιλίας από το τέλος της προηγούμενης. Και ποιο ήταν το τέλος εκείνης, λέγει; Αφού απαρίθμησε όλα τα ιουδαϊκά καυχήματα, εκείνα που προέρχονται από τη φύση και εκείνα που προέρχονται από την προαίρεση, πρόσθεσε: «Αλλά όσα ήταν για μένα κέρδη, αυτά τα έχω θεωρήσει όλα ζημία για την υπεροχή της γνώσεως του Ιησού Χριστού του Κυρίου μου, για τον οποίο τα στερήθηκα όλα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό». Εδώ ακριβώς επιτίθενται ορμητικά οι αιρετικοί. Διότι και αυτό αποτελεί γνώρισμα της σοφίας του Πνεύματος, το να τους δημιουργήσει ελπίδες νίκης, ώστε να αποδεχθούν τη μάχη. Επειδή, εάν είχε διατυπωθεί τελείως φανερά, αυτό που έκαναν στα άλλα, θα το έκαναν και σε αυτά· θα είχαν εξαλείψει τα γράμματα, θα είχαν απορρίψει τη Γραφή, μην μπορώντας καθόλου να την αντικρίσουν.

Αλλά, ό,τι ακριβώς συμβαίνει με τα ψάρια, όπου αυτό που μπορεί να τα πιάσει κρύβεται, ώστε να ορμήσουν σε αυτό, και δεν είναι φανερά εκτεθειμένο· αυτό ακριβώς συνέβη και εδώ, με το να ονομαστεί από τον Παύλο ο νόμος ζημία. «Σκύβαλα» ονομάστηκε ο νόμος, λέει, ζημία ονομάστηκε· δεν ήταν δυνατό να κερδίσω τον Χριστό, αν δεν τον ζημιωνόμουν αυτόν. Όλα αυτά προσέλκυσαν τους αιρετικούς να αποδεχθούν το χωρίο, νομίζοντας ότι είναι υπέρ τους· όταν όμως το αποδέχθηκαν, τότε τους περιέκλεισε με τα δίχτυα από παντού. Διότι τι λένε εκείνοι, ορμώντας; Ιδού, ο νόμος είναι ζημία, ιδού, ονομάστηκε σκύβαλα. Πώς λοιπόν λέτε ότι προέρχεται από τον Θεό; Αυτά ακριβώς, λοιπόν, συνηγορούν υπέρ του νόμου· και το από πού προκύπτει αυτό, είναι φανερό από τα εξής. Ας προσέξουμε με ακρίβεια τα λεγόμενα· δεν είπε, «ζημία είναι ο νόμος», αλλά, «τον έχω θεωρήσει ζημία»· και όταν μεν μιλούσε για κέρδος, δεν είπε «θεωρώ», αλλά «ήταν κέρδος»· όταν όμως μιλούσε για ζημία, είπε «θεώρησα», και πολύ λογικά· διότι το μεν πρώτο υπήρχε εκ φύσεως, ενώ το δεύτερο πλέον προέκυψε από τη δική μας αντίληψη. Τι λοιπόν; Δεν είναι, λέει, ζημία ο νόμος; Είναι· αλλά για χάρη του Χριστού· αλλά τώρα έχει γίνει κέρδος. Δεν εθεωρείτο απλώς κέρδος, είπε, αλλά ήταν· σαν να έλεγε σχεδόν: Αναλογίσου πόσο σπουδαίο ήταν να επαναφέρει στην ανθρώπινη κατάσταση ανθρώπους που είχαν εξαγριωθεί ως προς τη φύση τους. Αν δεν υπήρχε ο νόμος, ούτε η χάρις θα είχε δοθεί. Γιατί; Επειδή λειτούργησε σαν μία γέφυρα.

Διότι, αφού είπε: «Όσα ήταν για μένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα εξαιτίας του Χριστού ζημία», λέει στη συνέχεια: «Αλλά βέβαια και θεωρώ τα πάντα ζημία». Είπε «τα πάντα», και τα παλαιά και τα παρόντα. Αν πάλι θέλεις να συμπεριλάβεις και τον Νόμο, ούτε και έτσι προσβάλλεται. Διότι το σκύβαλο προέρχεται από το σιτάρι, και το ισχυρό περίβλημα του σιταριού είναι το σκύβαλο, εννοώ το άχυρο. Επομένως, πριν από αυτό το στάδιο, το σκύβαλο ήταν χρήσιμο· διότι το συλλέγουμε μαζί με το σιτάρι, και αν δεν υπήρχε το σκύβαλο, δεν θα παραγόταν το σιτάρι. Έτσι συμβαίνει και στην περίπτωση του Νόμου.

Και τότε, όταν απέδειξε ότι υπερτερούσε έναντι όλων, λέγει: «Αλλά εκείνα που ήσαν για εμένα κέρδη, αυτά τα εθεώρησα ζημία εξαιτίας του Χριστού». Το ίδιο πράττει και εδώ, λέγοντας: «Λαλώ γλώσσες περισσότερο από όλους σας». Μην υψηλοφρονείτε, λοιπόν, ωσάν να έχετε μόνον εσείς το χάρισμα· διότι και εγώ το κατέχω, και μάλιστα περισσότερο από εσάς.

Εβραίος από Εβραίους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας. Αλλά και όσα ήταν για εμένα κέρδη, αυτά τα έχω θεωρήσει ζημία για χάρη του Χριστού· δηλαδή, απομακρύνθηκα από αυτά οριστικά. Γίνετε, λοιπόν, όπως και εγώ· διότι και εγώ ήμουν όπως εσείς.

Αυτό κατέστρεψε και τους Ιουδαίους, οι οποίοι, επιζητώντας πάντοτε την παλαιά συνήθεια, παρασύρονταν προς την ασέβεια. Και τι να πω για νηστεία και για τήρηση ημερών; Ο Παύλος τηρούσε διαρκώς τον νόμο και υπέμεινε πολύ ιδρώτα, έκανε πολλές οδοιπορίες και ανέχθηκε πολλές άλλες ταλαιπωρίες, και ξεπερνούσε όλους τους συνομηλίκους του ως προς την ακρίβεια εκείνου του τρόπου ζωής. Πλην όμως, αφού έφτασε στο ύπατο σημείο εκείνης της πολιτείας, επειδή συνειδητοποίησε ότι όλα τα έπραττε προς όλεθρο και βλάβη του, αμέσως μεταστράφηκε. Και δεν είπε στον εαυτό του: «Τι είναι αυτό; Θα ζημιωθώ τόση προσπάθεια; Θα χάσω τόσο κόπο;» Αντιθέτως, ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο μεταστράφηκε ταχύτερα, για να μην παραμείνει πάλι στην ίδια ζημία, και περιφρόνησε τη δικαιοσύνη του νόμου, ώστε να λάβει τη δικαιοσύνη της πίστεως. Και αναφωνεί λέγοντας: «Όσα ήταν για μένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημία για χάρη του Χριστού».

Για να κάνω όμως πιο σαφές αυτό που λέω, θα αναγνώσω τη συνέχεια της ίδιας της περικοπής. Διότι, αφού είπε: «Προσέχετε τους σκύλους, προσέχετε τους κακούς εργάτες» και αφού μίλησε εκτενώς για εκείνους που εισάγουν άκαιρα ιουδαϊκά δόγματα, πρόσθεσε λέγοντας: «Όσα ήταν για μένα κέρδη, αυτά τα έχω θεωρήσει ζημία για χάρη του Χριστού· αλλά βεβαίως και θα θεωρήσω τα πάντα ζημία, για να βρεθώ να μην έχω δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, αλλά τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό, μέσω της πίστεως στον Ιησού Χριστό». Έπειτα αναφέρει περί ποίας πίστεως πρόκειται: «... το να γνωρίσω αυτόν και τη δύναμη της αναστάσεώς του και την κοινωνία των παθημάτων του».

«Έχοντας λάβει περιτομή την ογδόη ημέρα, από το γένος του Ισραήλ, από τη φυλή του Βενιαμίν, Εβραίος από Εβραίους προγόνους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας, ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου υπήρξα άμεμπτος. Αλλά όσα ήταν για εμένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημία για χάρη του Χριστού. Και μάλιστα, θεωρώ ότι τα πάντα είναι ζημία μπροστά στην υπεροχή της γνώσης του Χριστού Ιησού του Κυρίου μου, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα και τα θεωρώ σκύβαλα, προκειμένου να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ ενωμένος με αυτόν, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη προερχόμενη από τον νόμο, αλλά εκείνη διά της πίστεως στον Χριστό, τη δικαιοσύνη δηλαδή που προέρχεται από τον Θεό.» Επειδή οι κήρυκες του γράμματος υπερηφανεύονταν πολύ, τόσο για την περιτομή όσο και για την καταγωγή από τον Ισραήλ, για τον λόγο αυτόν τα απαξιώνει στο ίδιο του το πρόσωπο. Διότι τότε είναι αληθινή η απαξίωση, όχι όταν κάποιος που δεν έχει αποκτήσει κάτι το περιφρονεί, αλλά όταν αυτός που το έχει, το θεωρεί μικρό και ευκαταφρόνητο εξαιτίας της ανακάλυψης μεγαλύτερων και υπερτέρων αγαθών. Λέει λοιπόν ότι: Αφού απέκτησα όλα τα σεβάσματά τους και επέδειξα τόση δικαιοσύνη ως προς τις νομικές διατάξεις, όση κανένας άλλος, τα θεώρησα όλα ζημία και σκύβαλα, επειδή η κατά Χριστόν πολιτεία υπερέχει απολύτως. Και τόσο μεγάλη είναι η υπεροχή της, ώστε εύχομαι να μη βρεθώ να έχω καμία δικαιοσύνη του νόμου στον εαυτό μου, προκειμένου να κερδίσω τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό.

Φιλ. 3,7 <Αλλά όσα ήταν για μένα κέρδη. Κέρδος> ονομάζει αυτά που του προσπορίστηκαν από τον νόμο. Επομένως δεν κατηγορεί τον νόμο, όπως ανοητολογούν οι οπαδοί του Μαρκίωνα. Εάν δε και τα <θεωρεί> αυτά <ζημία>, δεν το λέει αυτό απόλυτα, πράγμα που θα ταίριαζε σε κάποιον που κατηγορεί τον νόμο, αλλά τα αποκαλεί <ζημία> στη σύγκριση και την αντιπαραβολή με τον Χριστό, το οποίο μάλλον καταλήγει σε εγκώμιο του νόμου, το ότι δηλαδή δεν τολμά διαφορετικά να τον ονομάσει <ζημία> παρά μόνο στην αντιπαραβολή και σύγκριση με τον Χριστό.