Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 3:9

Κεφάλαιο Γʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Εάν δεν υπερβεί η δικαιοσύνη σας εκείνη των γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών. ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ. Αν κάποιος άλλος νομίζει ότι μπορεί να έχει πεποίθηση στη σάρκα, εγώ έχω περισσότερο: περιτμήθηκα την όγδοη ημέρα, είμαι από το γένος του Ισραήλ, από τη φυλή Βενιαμίν, Εβραίος από Εβραίους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας, ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου υπήρξα άμεμπτος. Όμως, όσα ήταν για εμένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημία για χάρη του Χριστού. Αλλά μάλιστα εξακολουθώ να θεωρώ τα πάντα ως ζημία εξαιτίας της ανυπέρβλητης αξίας της γνώσεως του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, για τον οποίον ζημιώθηκα τα πάντα και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ σε αυτόν, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, αλλά εκείνη που αποκτάται διά της πίστεως στον Χριστό, τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό.

Αλλά ποιο είναι το αληθινό καύχημα; Και σε τι συνίσταται το μεγαλείο του ανθρώπου; Σε αυτό, λέει, ας καυχάται εκείνος που καυχάται, στο να κατανοεί και να γνωρίζει ότι εγώ είμαι ο Κύριος. Αυτό είναι το ύψος του ανθρώπου, αυτή είναι η δόξα και η μεγαλειότητα, το να γνωρίσει αληθινά το μέγα, και σε αυτό να προσκολληθεί, και να αναζητεί τη δόξα από τον Κύριο της δόξης. Λέει δε ο Απόστολος: Εκείνος που καυχάται, ας καυχάται εν Κυρίω, λέγοντας ότι ο Χριστός έγινε για εμάς σοφία από τον Θεό, δικαιοσύνη, αγιασμός και απολύτρωση· ώστε, καθώς είναι γραμμένο, εκείνος που καυχάται, ας καυχάται εν Κυρίω. Διότι αυτή είναι πράγματι η τέλεια και ολοκληρωμένη καύχηση στον Θεό, όταν κανείς δεν υπερηφανεύεται για τη δική του δικαιοσύνη, αλλά έχει επίγνωση ότι ο ίδιος στερείται την αληθινή δικαιοσύνη και ότι έχει δικαιωθεί μόνο με την πίστη στον Χριστό. Και ο Παύλος καυχάται για το ότι περιφρόνησε τη δική του δικαιοσύνη, και αναζητεί εκείνη που αποκτάται διά του Χριστού, τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό και βασίζεται στην πίστη, για να γνωρίσει Αυτόν και τη δύναμη της αναστάσεώς Του, καθώς και την κοινωνία των παθημάτων Του, γινόμενος σύμμορφος με τον θάνατό Του, μήπως και κατορθώσει να φθάσει στην εξανάσταση από τους νεκρούς. Εδώ έχει καταπέσει κάθε ύψος υπερηφάνειας.

Και πώς δεν είναι κάποιος νεκρός και ως προς τον νόμο, όταν δεν αντιστέκεται σε εκείνον που του αποσπά τα υπάρχοντά του; Και πώς δεν ζει εν Χριστώ, εκείνος που του παραχωρεί μαζί και το ιμάτιο; Ομοίως διδασκόμαστε να τηρούμε την περίσσεια κάθε κατά τον νόμο δικαιοσύνης. Το ότι δε δεν πρέπει μόνο να έχουμε σταυρωθεί ως προς τον κόσμο, αλλά και να πεθάνουμε ως προς τον νόμο, μπορούμε να το μάθουμε δογματικώς από τον ίδιο τον Απόστολο. Διότι άλλοτε μεν λέει: «Εγώ έχω σταυρωθεί ως προς τον κόσμο, και ο κόσμος ως προς εμένα. Και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός»· άλλοτε δε, μετά από πολλή καύχηση για τα ύψιστα κατορθώματα εντός του νόμου, αναφέρει: «Αλλά βεβαίως θεωρώ ότι τα πάντα είναι σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ ενωμένος μαζί του, μην έχοντας τη δική μου δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, αλλά εκείνη που αποκτάται δια της πίστεως στον Ιησού Χριστό, τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό με βάση την πίστη, ώστε να γνωρίσω αυτόν και τη δύναμη της αναστάσεώς του, και την κοινωνία των παθημάτων του, γινόμενος σύμμορφος με τον θάνατό του, μήπως και κατορθώσω να φθάσω στην εξανάσταση των νεκρών». Και λίγο πιο κάτω, διδάσκοντάς μας να έχουμε το ίδιο φρόνημα με αυτόν, λέει πιο κατηγορηματικά: «Όσοι λοιπόν είμαστε τέλειοι, αυτό ας φρονούμε». Και αλλού, με μεγαλύτερη σφοδρότητα, εκθέτοντάς το ως αναγκαίο δόγμα, λέει: «Ώστε κι εσείς θανατωθήκατε ως προς τον νόμο δια του σώματος του Χριστού, για να ανήκετε σε άλλον, σε αυτόν που αναστήθηκε από τους νεκρούς, προκειμένου να καρποφορήσουμε για τον Θεό».

Τη διαφορά, εξάλλου, του πνεύματος από το γράμμα, κάνοντας σε άλλο σημείο σύγκριση μεταξύ του νόμου και του Ευαγγελίου, την αποδεικνύει κατηγορηματικά, λέγοντας: «Διότι το γράμμα σκοτώνει, ενώ το πνεύμα ζωοποιεί»· ονομάζοντας γράμμα τον νόμο, όπως δηλώνεται από τα προηγούμενα και τα επόμενα συμφραζόμενα, και πνεύμα τη διδασκαλία του Κυρίου, καθώς ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Τα λόγια μου είναι πνεύμα και είναι ζωή». Εάν, λοιπόν, η δικαιοσύνη του νόμου, όταν επιδιώκεται με ζήλο από κάποιους, οι οποίοι κατά το βάπτισμα ομολόγησαν στον Θεό ότι δεν ζουν πλέον για τον εαυτό τους αλλά για Εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς, επιφέρει καταδίκη μοιχείας, όπως αποδείχθηκε σαφώς από τα προαναφερθέντα, τι θα μπορούσε να πει κανείς για τις ανθρώπινες παραδόσεις; Σχετικά δε με τη δικαιοσύνη του νόμου, ο ίδιος Απόστολος αποφαίνεται με μεγαλύτερη σφοδρότητα, λέγοντας: «Αλλά, βεβαίως, θεωρώ ότι τα πάντα είναι ζημία μπροστά στην υπεροχή της γνώσης του Χριστού Ιησού του Κυρίου μου, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό, και να βρεθώ σε αυτόν, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη, αυτήν που προέρχεται από τον νόμο, αλλά εκείνην που αποκτάται διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό, τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό».

«Διότι, αγνοώντας τη δικαιοσύνη του Θεού και επιζητώντας να εγκαθιδρύσουν τη δική τους, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού». Γι' αυτό ο Απόστολος, έχοντας μεριμνήσει ειλικρινά για την ευαρέστηση προς τον Θεό, μετά την εξιστόρηση των ύψιστων έργων δικαιοσύνης που είχε κατορθώσει σύμφωνα με τον νόμο, προσθέτει: «Αλλά βεβαίως θεωρώ ότι τα πάντα είναι ζημία μπροστά στην υπεροχή της γνώσης του Χριστού Ιησού του Κυρίου μου, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ ενωμένος με αυτόν, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη που να προέρχεται από τον νόμο, αλλά εκείνην που αποκτάται διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό, τη δικαιοσύνη δηλαδή που προέρχεται από τον Θεό και βασίζεται στην πίστη, ώστε να γνωρίσω αυτόν», και τα εξής. Μέσα από αυτά και τα παρόμοια λόγια, μας διδάσκει να φυλαγόμαστε πολύ περισσότερο, ώστε να μην εισαγάγουμε ποτέ την ανθρώπινη δικαιοσύνη στον κανόνα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού περί της ευαρέστησης προς τον Θεό.

Διότι, αφού ανέτειλε για εμάς ο καιρός που μόλις αναφέραμε, περιττές πλέον και εντελώς άκαιρες είναι οι σκιές του νόμου, εξαιτίας της αλήθειας που είναι ήδη παρούσα. Και πράγματι άχρηστη, εφόσον ήδη έλαμψε ο Χριστός, απέδειξε ο Παύλος τη δικαιοσύνη του νόμου, λέγοντας γι' αυτόν: «για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα», δηλαδή τα καυχήματα του νόμου, «και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ ενωμένος μαζί του, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη, αυτήν που προέρχεται από τον νόμο, αλλά αυτήν που προέρχεται μέσω της πίστεως στον Ιησού Χριστό». Βλέπεις λοιπόν πώς, ως σοφός, πρόσεξε να μην αφήσει τίποτα για το πρωί; Θα αποτελούσαν δε τύπο, εκείνοι που τα φύλαξαν μέχρι το πρωί, του ιουδαϊκού πλήθους που επρόκειτο να απειθήσει σε αυτόν, για τους οποίους η έντονη επιθυμία να τηρήσουν το γράμμα του νόμου θα γίνει αιτία και για σήψη και για σκουλήκια. Διότι ακούς πώς εξοργίζεται πολύ ο νομοθέτης εναντίον τους; «Και είπε ο Μωυσής στον Ααρών: Πάρε μια χρυσή στάμνα και βάλε μέσα σε αυτήν ένα πλήρες γομόρ μάννα, και θα την τοποθετήσεις ενώπιον του Θεού προς διατήρηση». Είναι πραγματικά κατάλληλο και γι' αυτό, εκφράζοντας μεγάλο θαυμασμό, να πούμε: «Ω βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως του Θεού!» Διότι είναι πράγματι ακατάληπτη η σύνεση που κρύβεται στις θεόπνευστες Γραφές, και «βάθος βαθύ, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, ποιος θα το ανακαλύψει;». Βλέπεις, λοιπόν, πώς έχει ολοκληρωθεί από εμάς και ο τελευταίος λόγος γι' αυτά.

Αλλ' όπως είπε ο μακάριος Παύλος, μέσω των τυπικών σχημάτων το Πνεύμα φανέρωνε ότι δεν είχε ακόμη φανερωθεί η οδός που αρμόζει περισσότερο στους αγίους, εφόσον οι λαοί εμποδίζονταν ακόμη και διατηρούνταν η πρώτη σκηνή. Διότι δεν διαφαινόταν ακόμη πραγματικά ο τρόπος ζωής που δόθηκε μέσω του Χριστού σε όσους κλήθηκαν προς αγιασμό μέσω του Πνεύματος, ούτε είχε ακόμη φανερωθεί το μυστήριο γι' αυτόν, επειδή ίσχυε ακόμη η εντολή του γράμματος. Γι' αυτό και ο νόμος κρατούσε τους Ιουδαίους στην πρώτη σκηνή. Διότι η νομική διαπαιδαγώγηση και πολιτεία είναι σαν μια προεισαγωγή και, ας το πω έτσι, ένα προαύλιο της ευαγγελικής διαπαιδαγώγησης και πολιτείας. Επειδή η μεν πρώτη συνίσταται σε τύπους, ενώ η δεύτερη αποβλέπει στην αλήθεια. Και άγια μεν ήταν η πρώτη σκηνή, διότι άγιος είναι ο νόμος και η εντολή δίκαιη και αγαθή· άγια όμως των αγίων είναι η εσωτερική. Διότι, αν και ήταν άγιοι όσοι μετείχαν στη δικαιοσύνη του νόμου, έγιναν αγιότεροι όταν αποδέχθηκαν την πίστη, προφανώς την πίστη στον Χριστό, και όταν χρίστηκαν με το θείο και Άγιο Πνεύμα. Ανώτερη λοιπόν από τη νομική δικαιοσύνη είναι η δικαιοσύνη δια της πίστεως, και πάρα πολύ πλουσιότερος είναι ο αγιασμός. Γι' αυτό και ο σοφότατος Παύλος με μεγάλη χαρά και προθυμία λέει ότι θεώρησε ζημία τη δικαιοσύνη του νόμου, για να κερδίσει τον Χριστό και να βρεθεί ενωμένος μαζί του, μην έχοντας δική του δικαιοσύνη, αυτήν του νόμου, αλλά αυτήν που αποκτάται δια της πίστεως στον Ιησού Χριστό.

Διότι κανείς από τους Ιουδαίους δεν υπήρξε τόσο τέλειος, ώστε να μην υποπέσει σε κανένα σφάλμα· «διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού, και δικαιώνονται δωρεάν με τη δική Του χάρη». Το ότι δε είναι ανώφελη αυτή η προσπάθεια ακόμη και για εκείνους που έχουν φτάσει στην τελειότητα κατά τον νόμο, εάν δεν προσλάβουν τη χάρη διά του Χριστού, το αποδεικνύει πολύ καλά γράφοντας σε κάποιους ο πάνσοφος Παύλος, ότι θεώρησε σκύβαλα όλα τα του νόμου, για να κερδίσει τον Χριστό και να βρεθεί ενωμένος με Αυτόν, έχοντας όχι τη δική του δικαιοσύνη, δηλαδή αυτήν που προέρχεται από τον νόμο, αλλά αυτήν που αποκτάται διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό. Κατηγορεί δε τους Ιουδαίους για ανοησία, λέγοντας τα εξής: «Επειδή αγνοούσαν τη δικαιοσύνη του Θεού και ζητούσαν να εγκαθιδρύσουν τη δική τους, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού. Διότι το τέλος του νόμου είναι ο Χριστός, για τη δικαίωση καθενός που πιστεύει». Είπε δε πάλι: «Εμείς που είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι και όχι αμαρτωλοί από τα έθνη, επειδή γνωρίζουμε ότι δεν δικαιώνεται ο άνθρωπος από τα έργα του νόμου, παρά μόνο διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό, πιστέψαμε και εμείς στον Χριστό». Έγινε δε γι' αυτόν τον λόγο κατάρα ο Χριστός, για να ελευθερώσει από την κατάρα του νόμου όσους βρίσκονταν υπό αυτήν· διότι έχει γραφτεί ότι, «Επικατάρατος είναι καθένας που δεν εμμένει σε όλα τα γραμμένα στον νόμο του βιβλίου αυτού, ώστε να τα πράξει.» <Και θα οικοδομήσουν οικίες, και οι ίδιοι θα κατοικήσουν σε αυτές· και θα φυτέψουν αμπελώνες, και οι ίδιοι θα φάνε τον καρπό τους.>

Αυτοί, πάλι, θα ήταν εκείνοι που πίστεψαν, και οι οποίοι θεωρούνται ως απαρχή στους αγίους αποστόλους, οι οποίοι κάλεσαν τον Ισραήλ· και σε αυτούς θα μπορούσε να νοηθεί το υπόλειμμα. Και καθώς καλούσαν, διέτρεξαν κινδύνους. Πλην όμως ορίστηκαν κληρονόμοι της άγιας γης. Διότι το ότι οι υιοί της επιστροφής, δηλαδή εκείνοι που επέστρεψαν από τα νομικά προστάγματα στη δια της πίστεως λατρεία και χάρη, είχαν τρόπον τινά ολόκληρη ή τέλεια την καρδιά τους αφοσιωμένη στον Θεό, μπορεί να το μάθει κανείς από τον Παύλο που γράφει ξεκάθαρα: θεωρούσε σκύβαλα τα του νόμου, και τα λογάριαζε ως ζημία εξαιτίας της υπεροχής της γνώσεως του Θεού· και με σκοπό να κερδίσει Εκείνον, και να λάβει τη δική Του δικαίωση. Το ότι, λοιπόν, ο Ισραήλ θα εκπέσει από την επαγγελία, αλλά δεν θα καταστραφεί ολοσχερώς, παρά θα σωθεί ένα μικρό μέρος του· διότι αυτό, νομίζω, είναι το υπόλειμμα, θα το κατανοήσεις πάρα πολύ καλά, όπως ήδη προείπα· βλέποντας τον Χάλεβ να εισάγεται σύμφωνα με την επαγγελία του Θεού, έχοντας συζευχθεί, τρόπον τινά, και συμπορευόμενος με τον σώζοντα· διότι έτσι ερμηνεύεται το όνομα Ιησούς.

«Αλλά όσα ήταν για μένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημιά για χάρη του Χριστού, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό, και να βρεθώ ενωμένος μαζί του, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, αλλά τη δικαιοσύνη διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό». Βλέπεις πώς απαρνήθηκε όλα τα καυχήματα του νόμου, για να κερδίσει τον Χριστό; Αυτό ακριβώς μας διδάσκει και ο ίδιος ο Σωτήρας με τη μορφή παραβολής, λέγοντας: «Η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με άνθρωπο έμπορο που αναζητά καλά μαργαριτάρια· και όταν βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι, πήγε και πούλησε όλα όσα είχε, και το αγόρασε». Επομένως, εάν τα εγκατέλειψε όλα για τον Χριστό, και λέει ότι το έπραξε αυτό για τον Θεό, πώς δεν είναι Θεός κατά φύσιν ο Υιός;

«Αλλά βεβαίως και θεωρώ τα πάντα ζημία, εξαιτίας της ανωτερότητας της γνώσης του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό, και να βρεθώ ενωμένος μαζί του, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη, αυτήν που προέρχεται από τον Νόμο, αλλά εκείνην που προέρχεται από την πίστη στον Χριστό, τη δικαιοσύνη που δίδεται από τον Θεό.» Διαβεβαίωνε δε σαφώς ότι η παλαιά εντολή δεν ήταν άμεμπτη. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λέει ότι αντί για εκείνη έχει εισαχθεί για εμάς επωφελώς η νέα δια του Χριστού, δηλαδή η ευαγγελική. Γράφει λοιπόν τα εξής: «Διότι επέρχεται ακύρωση της προηγούμενης εντολής, εξαιτίας του ασθενούς και ανωφελούς χαρακτήρα της. Επειδή ο Νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα, αλλά γίνεται εισαγωγή μιας καλύτερης ελπίδας, μέσω της οποίας πλησιάζουμε τον Θεό.» Και πάλι: «Διότι, εάν η πρώτη εκείνη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητούνταν τόπος για δεύτερη.» Επειδή, επικρίνοντάς τους, λέει: «Ιδού έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ και με τον οίκο Ιούδα μια καινή διαθήκη, όχι κατά τη διαθήκη που έκανα με τους πατέρες τους την ημέρα που έπιασα το χέρι τους για να τους βγάλω από τη γη της Αιγύπτου, επειδή αυτοί δεν παρέμειναν στη διαθήκη μου, και εγώ αδιαφόρησα γι' αυτούς, λέει ο Κύριος. Διότι αυτή είναι η διαθήκη που θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ μετά από τις ημέρες εκείνες, λέει ο Κύριος, δίνοντας τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και θα τους γράψω πάνω στις καρδιές τους.»

Και λοιπόν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν περισσεύσει η δικαιοσύνη σας περισσότερο από εκείνη των Γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών.» Κατανοείς λοιπόν ότι ο Σωτήρας πρόσταξε να επιλέξουμε τη δικαιοσύνη που βρίσκεται πέρα από τον νόμο, και γνωρίζοντας πως αυτό είναι το άριστο, ο σοφός Παύλος γράφει: «Αν κάποιος άλλος νομίζει ότι μπορεί να έχει πεποίθηση στη σάρκα, εγώ περισσότερο. Περιτμημένος την όγδοη ημέρα, από το γένος του Ισραήλ, από τη φυλή Βενιαμίν, Εβραίος από Εβραίους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας, ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου υπήρξα άμεμπτος. Αυτά που ήταν για μένα κέρδη, τα θεώρησα εξαιτίας του Χριστού ζημία. Αλλά βέβαια και θεωρώ τα πάντα ζημία, εξαιτίας της υπεροχής της γνώσης του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ ενωμένος με αυτόν, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, αλλά εκείνη που αποκτάται δια της πίστεως στον Χριστό.» ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Κατανοώ, διότι ο λόγος είναι σαφής. Όμως εξήγησέ μου το εξής: Γιατί δεν θεσπίστηκε εξ αρχής για εμάς η δια της πίστεως δικαιοσύνη και ο αγιασμός σύμφωνα με αυτήν, εάν ο παλαιός νόμος δεν αρκεί για την τελείωση; ΚΥΡΙΛΛΟΣ:

Αναζητούσαν δε μάλλον αυτόν που προέρχεται από την ελευθερία, δηλαδή, αυτόν της Καινής Διαθήκης. Και αυτός ήταν ο Χριστός, του οποίου τύπος θεωρείται ο Ισαάκ, σύμφωνα με την υπόσχεση και μέσω της πίστης. Και μάλιστα ο μακάριος Παύλος, μιλώντας για τα καυχήματά του όσον αφορά τον νόμο, λέει: «Όσα όμως ήταν για μένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημία εξαιτίας του Χριστού· αλλά βεβαίως θεωρώ και τα πάντα ότι είναι ζημία εξαιτίας της υπεροχής της γνώσης του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, για χάρη του οποίου ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό, και να βρεθώ ενωμένος μαζί του, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη, αυτήν που προέρχεται από τον νόμο, αλλά εκείνη που προέρχεται μέσω της πίστης στον Ιησού Χριστό». Διότι εν Χριστώ έγιναν πατέρες πολλών εθνών και αναρίθμητων απογόνων, όπως ακριβώς και ο Αβραάμ μέσω του Ισαάκ. Θα αποδώσουμε δε αυτόν τον λόγο όχι βέβαια μόνο στους παλαιούς και αγίους αποστόλους, αλλά και σε εκείνους που μετά από αυτούς έλαβαν την ιεροσύνη και ηγούνται των Εκκλησιών, καθώς και σε κάθε άλλο όσιο και αγαθό άνθρωπο.

Διότι δεν έκραζε σαφώς και ξεκάθαρα ο Παύλος, όντας νομομαθής, για εκείνα τα αρχαία και νομικά καυχήματα λέγοντας: «Όσα ήταν για εμένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημία εξαιτίας του Χριστού· αλλά βεβαίως θεωρώ ότι τα πάντα είναι ζημία, εξαιτίας της υπεροχής της γνώσης του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ ενωμένος με αυτόν, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, αλλά αυτήν που αποκτάται μέσω της πίστης στον Ιησού Χριστό;» ΠΑΛΛ. Το γνωρίζω. ΚΥΡ. Επέπληττε δε και άλλους, επειδή τιμούσαν την περιτομή του νόμου μετά το μυστήριο του Χριστού. «Διότι χωριστήκατε από τον Χριστό», λέει, «όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, εκπέσατε από τη χάρη. Εμείς, αντίθετα, μέσω της πίστης προσδοκούμε την ελπίδα της δικαιοσύνης». Έλεγε επίσης ότι είχε αχρηστευθεί και εκείνη η αρχαία εντολή, καθώς δεν ήταν αψεγάδιαστη, και ότι είχε εισαχθεί στη θέση της η άλλη, δηλαδή η ευαγγελική. ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Συνεπώς, το αίνιγμα αποδεικνύει την παιδαγωγία του νόμου ως ανενεργή, προστάζοντας τον Ισραήλ, που είχε κάνει τάμα, να ξυριστεί, καθώς υπέστη τον μολυσμό από τον νεκρό, δηλαδή αυτόν που έχει περιπλακεί στα εγκλήματα της κυριοκτονίας, και σαν μια άλλη κόμη να αφιερώνει στον Θεό μετά την όγδοη ημέρα, δηλαδή μετά την ανάσταση, την ακριβή και περίτεχνη ωραιότητα και παιδαγωγία των ευαγγελικών θεσπισμάτων.

βʹ. Βλέπεις πώς παντού δεν αποκαλεί το ίδιο το πράγμα ζημία, αλλά εξαιτίας του Χριστού; «Αλλά βέβαια και τα πάντα θεωρώ ζημία». Γιατί; Πάλι λέει, «Για την υπεροχή της γνώσεως, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα». Έπειτα προσθέτει: «Γι' αυτό και θεωρώ πως τα πάντα είναι ζημία, για να κερδίσω τον Χριστό». Βλέπεις πώς στηρίζεται από παντού στο έρεισμα του Χριστού, και δεν αφήνει πουθενά τον νόμο να απογυμνωθεί ούτε να δεχθεί πλήγμα, αλλά τον περιβάλλει προστατευτικά από παντού; «Και να βρεθώ ενωμένος μαζί του, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο». Αν αυτός που είχε δικαιοσύνη, επειδή εκείνη ήταν ένα τίποτα, έτρεξε προς αυτήν τη νέα δικαιοσύνη, εκείνοι που δεν την έχουν πώς δεν οφείλουν πολύ περισσότερο να προστρέξουν σε Αυτόν; Και σωστά είπε: «Μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη», εννοώντας όχι αυτήν που απέκτησα με κόπους και ιδρώτα, αλλά αυτήν που βρήκα από τη χάρη, λέει. Αν, λοιπόν, αυτός που κατόρθωσε την τήρηση του νόμου σώζεται από τη χάρη, πολύ περισσότερο εσείς. Επειδή ήταν φυσικό να πουν αυτοί ότι είναι ανώτερη η δικαιοσύνη που προέρχεται από τους κόπους, αποδεικνύει ότι αυτή είναι σκύβαλο μπροστά σε εκείνη. Διότι ποτέ εγώ, ενώ την κατόρθωσα, δεν θα την απέρριπτα για να προστρέξω σε ετούτη. Και ποια είναι αυτή; Η δικαιοσύνη που προέρχεται από την πίστη του Θεού· δηλαδή, και αυτή παραχωρείται από τον Θεό· του Θεού είναι αυτή η δικαιοσύνη· αποτελεί εξ ολοκλήρου δώρο. Και τα δώρα του Θεού ξεπερνούν κατά πολύ την ευτέλεια των κατορθωμάτων που επιτυγχάνονται με τη δική μας προσπάθεια. Τι είναι όμως η πίστη;

Με βάση την πίστη, λέγει, για να Τον γνωρίσει.

Διότι αυτός προπαντός πιστεύει ότι αναστήθηκε ο Χριστός, εκείνος που παραδίδει τον εαυτό του ριψοκίνδυνα στους κινδύνους, εκείνος που συμμετέχει στα πάθη του· διότι συμμετέχει με τον αναστάντα, με τον ζώντα. Γι' αυτό έλεγε: «Και να βρεθώ ενωμένος με αυτόν, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη, αυτήν που προέρχεται από τον νόμο, αλλά εκείνη που αποκτάται διά της πίστεως στον Χριστό, τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό και στηρίζεται στην πίστη, για να γνωρίσω αυτόν και τη δύναμη της αναστάσεώς του και τη συμμετοχή στα πάθη του, γινόμενος σύμμορφος με τον θάνατό του, μήπως και φθάσω στην εξανάσταση των νεκρών». —«Γινόμενος σύμμορφος», λέει, «με τον θάνατό του»· δηλαδή συμμετέχοντας. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος έπαθε από τους ανθρώπους, έτσι κι εγώ· γι' αυτό είπε, «Γινόμενος σύμμορφος»· και αλλού πάλι λέει: «Αναπληρώνω τα υστερήματα των θλίψεων του Χριστού στη σάρκα μου». Δηλαδή, οι διωγμοί και τα παθήματα αυτά δημιουργούν εκείνη την εικόνα του θανάτου. Διότι δεν αναζητούσε το δικό του συμφέρον, αλλά το συμφέρον των πολλών. Επομένως, και οι διωγμοί και οι θλίψεις και οι στενοχώριες όχι μόνο δεν πρέπει να σας θορυβούν, αλλά και να σας ευφραίνουν, διότι μέσω αυτών γινόμαστε σύμμορφοι με τον θάνατό του· σαν να έλεγε, γινόμαστε εικόνα του· το οποίο αναφέρει και αλλού γράφοντας: «Περιφέροντας στο σώμα μας τη νέκρωση του Κυρίου Ιησού».

Για να κάνω όμως πιο σαφές αυτό που λέω, θα αναγνώσω τη συνέχεια της ίδιας της περικοπής. Διότι, αφού είπε: «Προσέχετε τους σκύλους, προσέχετε τους κακούς εργάτες» και αφού μίλησε εκτενώς για εκείνους που εισάγουν άκαιρα ιουδαϊκά δόγματα, πρόσθεσε λέγοντας: «Όσα ήταν για μένα κέρδη, αυτά τα έχω θεωρήσει ζημία για χάρη του Χριστού· αλλά βεβαίως και θα θεωρήσω τα πάντα ζημία, για να βρεθώ να μην έχω δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, αλλά τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό, μέσω της πίστεως στον Ιησού Χριστό». Έπειτα αναφέρει περί ποίας πίστεως πρόκειται: «... το να γνωρίσω αυτόν και τη δύναμη της αναστάσεώς του και την κοινωνία των παθημάτων του».

«Έχοντας λάβει περιτομή την ογδόη ημέρα, από το γένος του Ισραήλ, από τη φυλή του Βενιαμίν, Εβραίος από Εβραίους προγόνους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας, ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου υπήρξα άμεμπτος. Αλλά όσα ήταν για εμένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημία για χάρη του Χριστού. Και μάλιστα, θεωρώ ότι τα πάντα είναι ζημία μπροστά στην υπεροχή της γνώσης του Χριστού Ιησού του Κυρίου μου, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα και τα θεωρώ σκύβαλα, προκειμένου να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ ενωμένος με αυτόν, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη προερχόμενη από τον νόμο, αλλά εκείνη διά της πίστεως στον Χριστό, τη δικαιοσύνη δηλαδή που προέρχεται από τον Θεό.» Επειδή οι κήρυκες του γράμματος υπερηφανεύονταν πολύ, τόσο για την περιτομή όσο και για την καταγωγή από τον Ισραήλ, για τον λόγο αυτόν τα απαξιώνει στο ίδιο του το πρόσωπο. Διότι τότε είναι αληθινή η απαξίωση, όχι όταν κάποιος που δεν έχει αποκτήσει κάτι το περιφρονεί, αλλά όταν αυτός που το έχει, το θεωρεί μικρό και ευκαταφρόνητο εξαιτίας της ανακάλυψης μεγαλύτερων και υπερτέρων αγαθών. Λέει λοιπόν ότι: Αφού απέκτησα όλα τα σεβάσματά τους και επέδειξα τόση δικαιοσύνη ως προς τις νομικές διατάξεις, όση κανένας άλλος, τα θεώρησα όλα ζημία και σκύβαλα, επειδή η κατά Χριστόν πολιτεία υπερέχει απολύτως. Και τόσο μεγάλη είναι η υπεροχή της, ώστε εύχομαι να μη βρεθώ να έχω καμία δικαιοσύνη του νόμου στον εαυτό μου, προκειμένου να κερδίσω τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό.

Πρόσεξε πώς την μεν δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο την ονομάζει δική του, ενώ την ευαγγελική την ονομάζει δικαιοσύνη του Θεού, ώστε η διαφορά μεταξύ των δύο να είναι τόση, όση ανάμεσα στον άνθρωπο και στον Θεό. «Με βάση την πίστη, για να γνωρίσω αυτόν, και τη δύναμη της αναστάσεώς του, και την κοινωνία των παθημάτων του, συμμορφούμενος με τον θάνατό του, μήπως και φτάσω στην εξανάσταση των νεκρών· όχι ότι ήδη το έλαβα ή ότι ήδη έχω τελειωθεί· αλλά το επιδιώκω μήπως και το κατακτήσω, επειδή γι' αυτό και κατακτήθηκα από τον Χριστό.» Διδάσκει ποια είναι η δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό: η πίστη στον Χριστό, και η γνώση της αναστάσεώς του, και η κοινωνία των παθημάτων του. Διότι αυτά, λέει, εάν βρεθούν μέσα μου, θα με κάνουν να φτάσω στην ανάσταση εκ των νεκρών. Και δεν είπε απλώς «θα φτάσω», αλλά «μήπως και φτάσω». Δείχνει ότι ακόμη και σε αυτούς που έχουν ήδη λάβει το χάρισμα της γνώσεως και την κοινωνία των παθημάτων, χρειάζεται πολλή νήψη, για να μη χάσουν αυτά που έλαβαν. Και αυτό είναι φανερό από τα επόμενα. Διότι δεν λέει ότι ήδη το έλαβα και επομένως έχω βεβαιότητα για το τέλος· αλλά το επιδιώκω, για να το κατακτήσω. Και τι είναι αυτό που θέλει να κατακτήσει, παρά το χάρισμα εκείνο για το οποίο και κατακτήθηκε από τον Χριστό; Και σε τι κατακτήθηκε, παρά στην ανάσταση; Διότι ένας πέθανε για όλους, ώστε όλοι να ζήσουμε. Υπάρχει, λοιπόν, μεγάλος φόβος και αγωνία για εμάς, μήπως, αν και αναστηθούμε, βρεθούμε ανάξιοι εκείνου που μας ανέστησε, και ακούσουμε το: «Δεν σας γνωρίζω». «

Και γενικά, όπως ακριβώς η γέννηση είναι θεία και υπερφυής, έτσι και η ζωή και η διαγωγή και η φιλοσοφία και όλα αυτά, είναι καινά και πνευματικά. Και δηλώνοντας αυτό ο Σωτήρας στον Νικόδημο λέει: «Αυτό που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα, είναι πνεύμα». Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Για να βρεθώ ενωμένος με αυτόν, χωρίς να έχω δική μου δικαιοσύνη από τον νόμο, αλλά αυτήν που αποκτάται διά της πίστεως στον Χριστό, τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό».