Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 4:1

Καμία όμως δεν κινδύνευσε, διότι αυτό πάλι σημαίνει το, Πέρασαν με αριθμό, και καμία από αυτές δεν χάθηκε, η μία δεν αναζήτησε την άλλη. Ποιος λοιπόν είναι αυτός που τις έσωσε; Ο Κύριος τους έδωσε εντολή, και το πνεύμα του τις συγκέντρωσε, και πρόσταξε να μαθητεύσουν όλα τα έθνη και να βαπτίζουν στο όνομα του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος. Θα ρίξει δε σε αυτές και κλήρους, και το χέρι του τις διαμοίρασε για να βόσκουν εις τον αιώνα. Διότι έχουν διανεμηθεί στους αγίους αποστόλους σαν κάποιοι κλήροι τα μέρη όπου ο καθένας έπρεπε να κηρύξει. Και βέβαια ο θεσπέσιος Πέτρος ορίστηκε για την περιτομή. Το Πνεύμα δε έδωσε εντολή λέγοντας: «Ξεχωρίστε λοιπόν για μένα τον Βαρνάβα και τον Σαύλο για το έργο στο οποίο τους έχω προσκαλέσει· και έγιναν απόστολοι των εθνών.» Το χέρι του λοιπόν τους διαμοίρασε κλήρους, ώστε να βόσκουν εις τον αιώνα. Επειδή δηλαδή έκανε μνεία για ελάφια, έθεσε αναγκαστικά το «να βόσκουν»· διότι σχεδόν καταβόσκησαν τις χώρες, ευφραινόμενοι με εκείνους που καλούνταν μέσω της πίστεως σε επίγνωση της αλήθειας, και αυτός ήταν ο κλήρος τους. Και βέβαια ο θεσπέσιος Παύλος απευθυνόταν σε εκείνους που είχαν σωθεί μέσω αυτού, λέγοντας: «Χαρά και στεφάνι μου.» Ότι δε ατελεύτητο θα διαφυλαχθεί για αυτούς παρά τω Θεώ το καύχημα για αυτά, το διατρανώνει λέγοντας το, Θα αναπαυθούν επ' αυτής. Επ' αυτής δε ποιας; Προφανώς της κληρονομίας που τους διανεμήθηκε από τον Θεό.

Και θα αγαλλιάσουν οι φτωχοί και οι ενδεείς. Διότι θα αναζητήσουν νερό, και δεν θα υπάρχει· και η γλώσσα τους ξεράθηκε από τη δίψα. Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, εγώ θα εισακούσω, ο Θεός του Ισραήλ, και δεν θα τους εγκαταλείψω. Επομένως, οι εχθροί του θείου κηρύγματος και εκείνοι που ανακόπτουν τον δρόμο σου, ω Ισραήλ, λέει, θα πορευθούν προς την απώλεια. Εσύ όμως θα ευφρανθείς ανάμεσα στους αγίους, Ισραήλ, δηλαδή θα νιώσεις αγαλλίαση όταν δεις πολλούς να έχουν γίνει άγιοι και να έχουν ταχθεί ανάμεσα στους υιούς του Ισραήλ. «Διότι δεν είναι όλοι όσοι κατάγονται από τον Ισραήλ, αυτοί ο Ισραήλ, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ είναι όλοι τέκνα, αλλά τα τέκνα της επαγγελίας λογίζονται ως σπέρμα.» Και το ότι συνηθιζόταν να χαίρονται και να αγαλλιάζουν οι άγιοι απόστολοι για εκείνους που ευδοκιμούσαν, προφανώς μέσω της πίστης στον Χριστό, το διασαφηνίζει και ο Παύλος στέλνοντας επιστολή σε αυτούς και λέγοντας: «Χαρά και στέφανός μου.» Και εγώ θα έλεγα ότι καθένας από τους αγίους μαθητές είχε την ίδια διάθεση, και μάλιστα πολύ εύλογα. Διότι η αφορμή της ύψιστης χαράς τους ήταν η επιστροφή των πλανεμένων και η επαναφορά προς το καλύτερο εκείνων που δεν γνώριζαν την αλήθεια.

Θα ήταν όμως καλύτερο να κατανοήσουν ότι τους έδωσε την εξουσία να επιτελούν θαύματα, όχι για να θαυμάζονται γι' αυτό από κάποιους, αλλά μάλλον για να μην αντιμετωπίζονται με δυσπιστία όταν κηρύττουν. Θα ήταν λοιπόν καλύτερο να φαίνεται ότι χαίρονται για εκείνους που προσείλκυσαν στην πίστη, όπως ακριβώς και ο πάνσοφος Παύλος σεμνύνεται για εκείνους που κλήθηκαν μέσω αυτού, λέγοντας: «Χαρά και στέφανός μου». Αυτοί όμως δεν είπαν τίποτα από αυτά, αλλά χαίρονται μόνο για το γεγονός ότι μπορούν να συντρίβουν τον σατανά. Και τι απαντά σε αυτά ο Χριστός;

Και βεβαίως ο θεσπέσιος Παύλος, αφού ιερούργησε στα έθνη το ευαγγέλιο του Χριστού, και βλέποντάς τα να ευδοκιμούν με την πρόοδό τους προς το καλύτερο, και να έχουν βέβαιη την πίστη σε Αυτόν, γράφει επιστολή λέγοντας: «Μα την καύχησή σας, αδελφοί, την οποία έχω εν Χριστώ Ιησού», και πάλι: «Χαρά και στέφανός μου». <Και ο άγγελος του Κυρίου στεκόταν και ο άγγελος του Κυρίου διαβεβαίωσε τον Ιησού λέγοντας: Έτσι λέει ο Κύριος ο παντοκράτορας: Εάν πορεύεσαι στους δρόμους μου και τηρείς τα προστάγματά μου, τότε και εσύ θα κρίνεις τον οίκο μου, και εάν φυλάξεις και την αυλή μου, θα σου δώσω ανθρώπους να συναναστρέφονται ανάμεσα σε αυτούς που στέκονται εδώ.> Ως προτύπωση βέβαια του Σωτήρα όλων μας Χριστού αποδεχθήκαμε τον Ιησού τον μέγα ιερέα· διότι σε αυτό είχε οριστεί και ο Ααρών στην αρχή· όμως στα προκείμενα λέμε ότι προς τον ίδιο τον γιο του Ιωσεδέκ ειπώθηκε το: Έτσι λέει ο Κύριος ο παντοκράτορας: Εάν πορευτείς στους δρόμους μου και τηρήσεις τα προστάγματά μου, τότε και εσύ θα κρίνεις τον οίκο μου, και τα όσα ακολουθούν. Διότι δεν θα ήταν δυνατόν να ειπωθούν τέτοια πράγματα στον Χριστό· διότι αυτός είναι η οδός, αυτός τα δικαιώματα του Θεού και Πατέρα, αυτός κυβέρνησε τον οίκο του, κατέχοντας την εξουσία ως υιός.

Και βέβαια ο θεσπέσιος Παύλος σε αυτούς που μέσω αυτού κλήθηκαν στην επίγνωση του Χριστού απευθυνόταν λέγοντας: «Τώρα όμως εσείς που κάποτε ήσασταν μακριά, βρεθήκατε κοντά». Θα έρθουν, λοιπόν, αφού θυμηθούν τον Θεό. Και κάτι τέτοιο μας υπονοεί ο μακάριος προφήτης Ιερεμίας λέγοντας προς τον Ισραήλ: «Εσείς από μακριά θυμηθείτε τον Κύριο, και η Ιερουσαλήμ ας ανέβει στην καρδιά σας». Αν δε πράγματι θυμηθούν πλήρως τον κατά φύσιν Θεό, τότε ακριβώς θα προχωρήσουν σε τέτοιο σημείο πνευματικής ευρωστίας, ώστε να γίνουν και πατέρες τέκνων, και να αναθρέψουν τα ίδια τους τα τέκνα με λόγια ευσέβειας, και να σεμνύνονται γι' αυτό ακριβώς. Γράφει δε κάπου και ο θεσπέσιος Παύλος σε αυτούς που ανατράφηκαν από αυτόν και έχουν ανέλθει στο επίπεδο του τέλειου άνδρα, και έχουν φτάσει στο μέτρο της ηλικίας της εν Χριστώ, άλλοτε μεν: «Χαρά και στέφανός μου», και άλλοτε πάλι: «Μα την καύχηση για εσάς, αδελφοί, την οποία έχω εν Χριστώ Ιησού». «Διότι στέφανος των γερόντων είναι τα τέκνα των τέκνων», σύμφωνα με το γεγραμμένο, «καύχημα δε των τέκνων οι πατέρες τους». <Και θα τους επιστρέψω από τη γη της Αιγύπτου και θα τους δεχθώ από τους Ασσυρίους, και θα τους εισαγάγω στη Γαλααδίτιδα και στον Λίβανο, και δεν θα υπολειφθεί ούτε ένας από αυτούς.> Όταν ο Ναβουχοδονόσορ κατέστρεψε κατά κράτος την Ιουδαία, και πυρπολήθηκε ο θείος ναός, καθώς και αυτή η Ιερουσαλήμ, τότε ολόκληρος ο Ισραήλ περιέπεσε σε ταλαιπωρία.

Αλλά όμως, με την υπομονή του μαρτυρίου τίμησε τους διδασκάλους και έγινε αληθινά στέφανος· διότι στέφανος των καλών διδασκάλων δεν ήταν η τιμή του επαίνου, αλλά η προκοπή της Εκκλησίας, όπως ακριβώς γράφοντας στους Κορινθίους λέει ο θείος Απόστολος: «Αδελφοί μου αγαπητοί και επιπόθητοι, χαρά και στέφανός μου, έτσι να στέκεστε». Αλλά ας επανέλθουμε στο προκείμενο.

Τη συνέχεια όμως δεν θα την παραθέσω, το «τους οποίους πάλι κοιλοπονώ»· ούτε θα πω το «μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Διότι πιστεύω ότι έχει ήδη μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας. Αλλά άλλα θα σας πω: «Αδελφοί μου αγαπητοί και επιπόθητοι, χαρά και στέφανέ μου». Διότι πιστέψτε με, ότι δεν πρόκειται να εκφραστώ διαφορετικά. Εάν κάποιος τοποθετούσε τώρα στο κεφάλι μου αμέτρητους λιθοκόλλητους βασιλικούς στεφάνους, δεν θα ευφραινόμουν όσο ευφραίνομαι για τη δική σας προκοπή. Μάλλον δε, νομίζω πως ούτε ο βασιλιάς δεν χαίρεται τόσο πολύ, όσο εγώ για εσάς. Τι λέω; Εάν επέστρεφε έχοντας νικήσει όλα τα έθνη που τον πολεμούν, και πέραν του καθιερωμένου στεφάνου λάμβανε περισσότερους άλλους στεφάνους και άλλα διαδήματα ως σύμβολα της νίκης, δεν νομίζω ότι θα χαιρόταν τόσο για τα τρόπαιά του, όσο εγώ για τη δική σας προκοπή.

Ομιλία 23η. «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωσμένη την οσφύ σας με αλήθεια». 1. Αφού συνέταξε αυτό το στρατόπεδο και διέγειρε την προθυμία τους (διότι και τα δύο ήταν αναγκαία, και το να είναι συντεταγμένοι και το να διεγερθεί το φρόνημά τους), και αφού τους ενθάρρυνε (διότι και αυτό ήταν αναγκαίο), τέλος, τους εξοπλίζει. Διότι κανένα όφελος δεν υπάρχει από τα όπλα, αν δεν έχουν προηγουμένως παραταχθεί σωστά οι στρατιώτες και αν δεν έχει διεγερθεί το αγωνιστικό φρόνημα της ψυχής τους. Επειδή πρέπει πρώτα να εξοπλίζεται κανείς εσωτερικά και έπειτα εξωτερικά. Αν όμως αυτό ισχύει για τους αισθητούς στρατιώτες, ισχύει πολύ περισσότερο για τους νοητούς· μάλλον δε, σε αυτούς δεν είναι καν δυνατόν να εξοπλιστούν εξωτερικά, αλλά τα πάντα γίνονται εσωτερικά. Διέγειρε και άναψε το φρόνημα, πρόσθεσε το θάρρος, τους έστησε με ευταξία· λοιπόν, τώρα τους εξοπλίζει. Αλλά πρόσεξε πώς τους περιβάλλει με τα όπλα. «Σταθείτε, λοιπόν», λέει. Το πρώτο στοιχείο της πολεμικής τακτικής είναι το να γνωρίζει κανείς να στέκεται σωστά, και πολλά θα μπορούσαν να επιτευχθούν χάρη σε αυτό. Γι' αυτό μιλάει πολύ για το πώς πρέπει να στέκονται, λέγοντας και αλλού: «Σταθείτε, γρηγορείτε»· και πάλι, «Έτσι να στέκεστε σταθεροί στον Κύριο»· και πάλι, «Εκείνος που νομίζει ότι στέκεται, ας προσέχει μήπως πέσει»· και πάλι, «Για να μπορέσετε, αφού τα καταφέρετε όλα, να σταθείτε». Δεν εννοεί, επομένως, απλώς μια οποιαδήποτε στάση, αλλά την εύτακτη· και όσοι είναι έμπειροι σε πολέμους, γνωρίζουν πόσο σπουδαίο είναι το να ξέρει κανείς πώς να στέκεται.

Πόσο ακλόνητοι έχετε σταθεί. Παρατήρησε πώς μετά την προτροπή ακολουθούν τα εγκώμια: Χαρά και στέφανός μου. Όχι απλώς χαρά, αλλά και δόξα· όχι απλώς δόξα, αλλά και στέφανος· με αυτήν τη δόξα δεν συγκρίνεται τίποτα, το να είναι κανείς στέφανος του Παύλου. Έτσι να στέκεστε σταθεροί εν Κυρίω, αγαπητοί· δηλαδή, στην ελπίδα του Θεού. Την Ευοδία παρακαλώ, και τη Συντύχη παρακαλώ να έχουν το ίδιο φρόνημα εν Κυρίω. Και παρακαλώ και εσένα, γνήσιε σύζυγε, να τις συμπαραστέκεσαι.

Γι' αυτό τον λόγο λαμβάνουμε το παράγγελμα να στεκόμαστε καλά εκείνη την ώρα. Διότι το να στέκεται κανείς καλά δεν είναι τίποτε άλλο, παρά το να στέκεται έτσι όπως αρμόζει σε άνθρωπο να στέκεται ενώπιον του Θεού, με δέος και τρόμο, με ψυχή νήφουσα και σε εγρήγορση. Το ότι βέβαια αυτή η προτροπή απευθύνεται προς την ψυχή, μάς το φανέρωσε πάλι ο Παύλος λέγοντας: «Έτσι να στέκεστε σταθεροί εν Κυρίω, αγαπητοί». Διότι όπως ακριβώς ο τοξότης, εάν πρόκειται να ρίξει εύστοχα τα βέλη του, φροντίζει πρώτα τη στάση του και, αφού τοποθετήσει τον εαυτό του με ακρίβεια απέναντι από τον στόχο, τότε προχωρά στην εκτόξευση των βελών, έτσι και εσύ, που πρόκειται να τοξεύσεις την πονηρή κεφαλή του διαβόλου, φρόντισε πρώτα τη στάση των λογισμών σου, ώστε, αφού σταθεροποιήσεις τη στάση σου ορθή και ανεμπόδιστη, να ρίξεις με ευστοχία τα βέλη εναντίον του.

«Διότι πολλοί πορεύονται, για τους οποίους σας έλεγα πολλές φορές, και τώρα μάλιστα το λέω κλαίγοντας, ότι είναι οι εχθροί του σταυρού του Χριστού, των οποίων το τέλος είναι η απώλεια, των οποίων ο θεός είναι η κοιλιά, και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους, αυτοί που φρονούν τα επίγεια. Διότι το δικό σας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς, από όπου και απεκδεχόμαστε ως Σωτήρα τον Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπείνωσής μας, ώστε να γίνει αυτό σύμμορφο με το σώμα της δόξας του, σύμφωνα με την ενέργεια της δύναμής του να υποτάξει στον εαυτό του τα πάντα.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δʹ. «Ώστε, αδελφοί μου αγαπητοί και επιπόθητοι, χαρά και στεφάνι μου.» Πάλι τους λέει ότι είναι αναγκαίο να τον μιμούνται, και να γνωρίζουν ποιος πορεύεται με τον ίδιο τρόπο όπως αυτός. Και το λέει αυτό, όχι από υπερηφάνεια, αλλά για να τους αποτρέψει από τη συναναστροφή με τους ετεροδιδασκάλους, δείχνοντας πόση είναι η απόσταση ανάμεσα στις δύο πλευρές, δηλαδή μεταξύ των πνευματικών και των σαρκικών.

Αυτήν δε τη διαφορά μπορεί κανείς να τη δει από το τέλος της κάθε πλευράς. Διότι για τους μεν, λέει, το τέλος είναι η απώλεια· ενώ για τους δε, το να μετασχηματιστούν και να γίνουν σύμμορφοι με το σώμα της δόξας του Χριστού. Και αυτόν ακριβώς τον μετασχηματισμό, δηλαδή των σωμάτων μας, θα τον επιτελέσει ο Χριστός, επειδή έχει τη δύναμη και έχει τα πάντα υποταγμένα σε Αυτόν· το δε, «και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους», δηλώνει το εξής, ότι υπερηφανεύονται για εκείνα για τα οποία θα έπρεπε να ντρέπονται. Διότι όλα όσα σχετίζονται με την κοιλιά, είναι αισχύνη και φθορά. «Έτσι να στέκεστε σταθεροί εν Κυρίω, αγαπητοί». Έτσι, δηλαδή πώς; Απεκδεχόμενοι από τους ουρανούς ως Σωτήρα τον Κύριο Ιησού. Και αποκαλεί τους μαθητές δικό του στεφάνι, λέει, επειδή η υπακοή τους στο κήρυγμα γίνεται για τον ίδιο πρόξενος στεφάνων. «Την Ευοδία παρακαλώ, και τη Συντύχη παρακαλώ, να έχουν το ίδιο φρόνημα εν Κυρίω. Ναι, παρακαλώ και εσένα, γνήσιε σύντροφε, να τις βοηθάς, διότι αυτές αγωνίστηκαν μαζί μου για το Ευαγγέλιο, μαζί με τον Κλήμεντα και τους υπόλοιπους συνεργάτες μου».

Εύλογα λοιπόν, αδελφοί μου αγαπημένοι και περιπόθητοι, χαρά και στεφάνι μου, χαίρω και συγχαίρω μαζί σας, το ίδιο δε και εσείς να χαίρεστε και να συγχαίρετε μαζί μου. Τα λόγια αυτά ανήκουν μεν στον μακάριο Παύλο, ταιριάζουν όμως στην περίσταση, επειδή τα πάντα έχουν γραφτεί για τη δική μας νουθεσία και μας ικετεύει να γίνουμε μιμητές του. Πρώτον μεν είναι αληθές να πούμε εκείνο, ότι δεν παραδιδόμαστε στις θλίψεις και τις περιστάσεις τόσο όσο προαιρούνται και θέλουν αυτοί που μας κακοποιούν (γιατί έτσι θα ήταν ανυπόφορη η δοκιμασία, όπως ακριβώς και αυτή που αόρατα μας προσβάλλει από τους δαίμονες), αλλά κατά το μέτρο που παραχωρεί ο Χριστός, ο οποίος ορίζει τον αγώνα και συναγωνίζεται μαζί μας. Αυτός επιτρέπει τους αγώνες με μέτρο και σταθμά σύμφωνα με τη δύναμη του καθενός με δίκαιη κρίση, είτε για την έκτιση των αμαρτιών (ακόμη και αν προσερχόμαστε με τη θέλησή μας στο να πάσχουμε) είτε ως αμοιβή των νικητήριων στεφάνων, για εκείνους που προχωρούν από δόξα σε δόξα. Διότι, μήπως τάχα βασανιστήκαμε όπως ο Πέτρος ή ο Παύλος μαζί με τους ισότιμούς τους, ή ο Γεώργιος και ο Θεόδωρος μαζί με τους ισόκλειούς τους, ή η Θέκλα και η Φεβρωνία μαζί με τις ομόδοξές τους, στους οποίους, επειδή αγάπησαν πολύ, αναλόγως περίσσεψαν και τα παθήματα του Χριστού που τους δωρήθηκαν; Σε όσους όμως η αγάπη είναι λίγη, πιο ελλιπές είναι και το πάσχειν, ώστε πρέπει να λυπόμαστε και να δυσφορούμε επειδή δεν υποφέρουμε πολλά, και όχι να αλλοιωνόμαστε και να αποκάμνουμε για εκείνα με τα οποία δοκιμαζόμαστε μετρίως.