Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 4:10

Διότι, για το ότι έστειλαν βοήθεια, άκουσέ τον να λέει: «Τα έχω όλα και περισσεύουν, έχω γεμίσει, αφού έλαβα από τον Επαφρόδιτο αυτά που μου στείλατε». Συγχρόνως, λοιπόν, έστειλαν ανθρώπους και για να τον παρηγορήσουν και για να μάθουν νέα του. Διότι το ότι έστειλαν για να μάθουν τα νέα του, το δηλώνει αμέσως στην αρχή της Επιστολής, όταν γράφει για την κατάστασή του και λέει: «Θέλω δε να γνωρίζετε ότι τα κατ’ εμέ συνέβαλαν μάλλον στην προκοπή του Ευαγγελίου»· και πάλι: «Ελπίζω να σας στείλω γρήγορα τον Τιμόθεο, για να αναθαρρήσω κι εγώ, όταν μάθω τα δικά σας νέα». Το «για να αναθαρρήσω κι εγώ» φανερώνει το εξής: «Όπως εσείς από μεγάλη ανάγκη για πληροφόρηση στείλατε για να μάθετε τα δικά μου νέα, έτσι κάνω και εγώ, για να αναθαρρήσω μαθαίνοντας τα δικά σας». Επειδή λοιπόν είχαν καιρό να του στείλουν, αλλά το έκαναν τότε (διότι αυτό δηλώνει λέγοντας: «Τώρα επιτέλους αναθάλατε στο να φροντίζετε για εμένα»)· και επειδή μάθαιναν ότι αυτός βρισκόταν στα δεσμά (διότι αν άκουσαν για τον Επαφρόδιτο ότι αρρώστησε, ο οποίος δεν ήταν τόσο επιφανής όσο ο Παύλος, πολύ περισσότερο θα άκουγαν για τον Παύλο)· και επειδή ήταν επόμενο να ταράζονται· για τον λόγο αυτό, στα προοίμια της Επιστολής προσφέρει μεγάλη παρηγοριά σχετικά με τα δεσμά του, αποδεικνύοντας ότι όχι μόνο δεν πρέπει να ταράζονται, αλλά και να χαίρονται. Έπειτα, τους συμβουλεύει σχετικά με την ομόνοια και την ταπεινοφροσύνη, διδάσκοντας ότι αυτή αποτελεί τη μεγαλύτερη ασφάλεια γι' αυτούς, και ότι έτσι μπορούν εύκολα να υπερισχύσουν των εχθρών τους.

Διότι το μεν σημείο το είδε μόνο αυτός· το κέρδος όμως δεν το καρπώθηκε μόνο ο ίδιος, αλλά μαζί του και η γυναίκα του και ολόκληρος ο οίκος του. Αλλά και αυτοί οι ίδιοι οι στρατηγοί που τον μαστίγωσαν διαπιστώνεται ότι το έπραξαν μάλλον από παρόρμηση και όχι από κακία, πράγμα που φαίνεται από το ότι αμέσως έστειλαν εντολή και τον άφησαν ελεύθερο, καθώς και από το ότι αργότερα φοβήθηκαν. Δίνει δε μαρτυρία για αυτούς όχι μόνο ως προς την πίστη τους, ούτε ως προς τους κινδύνους, αλλά και ως προς την αγαθοεργία τους, με τα εξής λόγια: ότι «Και στην αρχή του Ευαγγελίου και μία και δύο φορές μου στείλατε βοήθεια για την ανάγκη μου, χωρίς κανένας άλλος να το έχει πράξει αυτό». Διότι, λέγει, «καμία Εκκλησία δεν επικοινώνησε μαζί μου σε ζήτημα δόσεως και λήψεως»· και αποδεικνύει ότι η έλλειψη αυτή οφειλόταν μάλλον σε απουσία ευκαιρίας παρά προαιρέσεως, λέγοντας: «Όχι ότι δεν φροντίζατε για εμένα, λέγει, αλλά δεν είχατε την ευκαιρία». Αυτό δε φανερώνει ότι έτρεφε πολλή στοργή προς αυτούς. Διότι είναι φανερό ότι τους αγαπούσε πάρα πολύ· «Διότι δεν έχω κανέναν», λέγει, «ισόψυχο, ο οποίος να μεριμνήσει γνησίως για τα ζητήματά σας»· και πάλι: «Επειδή σας έχω μέσα στην καρδιά μου, και κατά τα δεσμά μου».

Ομιλία ΙΕ΄. Χάρηκα δε πάρα πολύ εν Κυρίω, διότι τώρα πια επιτέλους αναθερμάνατε το ενδιαφέρον σας για εμένα· για το οποίο βέβαια πάντοτε ενδιαφερόσασταν, αλλά δεν σας δινόταν η ευκαιρία. Δεν το λέω αυτό εξαιτίας κάποιας στέρησης· διότι εγώ έχω μάθει να είμαι αυτάρκης σε όποιες συνθήκες κι αν βρίσκομαι. Γνωρίζω και να ζω ταπεινά με στερήσεις, γνωρίζω και να έχω περίσσευμα. Σε κάθε περίπτωση και στα πάντα έχω μυηθεί, και να χορταίνω και να πεινώ, και να έχω περίσσευμα και να στερούμαι. Τα πάντα μπορώ να τα αντιμετωπίσω χάρη στον Χριστό, ο οποίος με ενδυναμώνει. Εντούτοις, καλά πράξατε που γίνατε κοινωνοί στη θλίψη μου.

Τι λοιπόν εννοεί λέγοντας: «Εχάρην δε εν Κυρίω μεγάλως»; Δεν χάρηκα κοσμικά, λέγει, ούτε βιωτικά, αλλά εν Κυρίω· όχι επειδή εγώ βρήκα ανάπαυση, αλλά επειδή εσείς προκόψατε· διότι η δική μου ανάπαυση, αυτή είναι. Γι' αυτό και προσθέτει, «Μεγάλως»· επειδή η χαρά δεν ήταν σωματική, ούτε χαιρόταν για τη δική του ανάπαυση, αλλά για τη δική τους προκοπή. Και πρόσεξε πώς, αφού τους επιτίμησε ήπια για τον παρελθόντα χρόνο, γρήγορα το συγκάλυψε, παιδαγωγώντας τους να επιδίδονται συνεχώς και πάντοτε στην αγαθοεργία. «Διότι επιτέλους κάποτε», λέγει.

Και δείχνει ότι τα έπαθαν όλα αυτά από ραθυμία. «Στο να φροντίζετε για εμένα, για το οποίο και φροντίζατε». Εδώ δηλώνει ότι είχαν τη συνήθεια και πριν από αυτό να δείχνουν προθυμία σε τέτοια πράγματα. Γι' αυτό πρόσθεσε: «Στο να φροντίζετε για εμένα, για το οποίο και φροντίζατε». Και για να μη νομίσεις ότι είχαν γίνει πιο πρόθυμοι και στα υπόλοιπα, και κατόπιν ατόνησαν, παρά μόνο σε τούτο, δες πώς το διασφαλίζει λέγοντας: «Αναθάλατε επιτέλους στο να φροντίζετε για μένα»· σαν να έλεγε: Μόνο για αυτό λέω το «επιτέλους»· διότι στα άλλα δεν συνέβαινε έτσι. Θα μπορούσε, όμως, να αναρωτηθεί κάποιος εδώ, πώς ενώ λέει: «Μακάριο είναι μάλλον να δίνει κανείς, παρά να λαμβάνει»· και, «Ότι αυτά τα χέρια υπηρέτησαν τις ανάγκες μου και εκείνους που ήταν μαζί μου»· και πάλι γράφοντας προς τους Κορινθίους έλεγε: «Διότι είναι καλό για μένα μάλλον να πεθάνω, παρά να ματαιώσει κάποιος το καύχημά μου»· τώρα ανέχεται να ματαιωθεί το καύχημά του. Πώς; Με το να λάβει. Διότι, εάν το καύχημά του ήταν αυτό, δηλαδή το να μη λάβει τίποτα, πώς τώρα το ανέχεται; Τι πρέπει λοιπόν να απαντήσουμε; Εκεί βεβαίως ευλόγως δεν ελάμβανε εξαιτίας των ψευδαποστόλων, «Για να βρεθούν», λέει, «στο ίδιο επίπεδο με εμάς, σε εκείνο για το οποίο καυχώνται». Και δεν είπε, «Είναι», αλλά, «Καυχώνται», δηλώνοντας με αυτό ότι εκείνοι ελάμβαναν μεν, αλλά στα κρυφά. Γι' αυτό είπε: «Σε εκείνο για το οποίο καυχώνται».

Αλλά ο Παύλος, βέβαια, δικαιολογημένα ελάμβανε, εφόσον επιτελούσε τόσο μεγάλο έργο, αν βεβαίως ελάμβανε κάτι· όσοι όμως δεν εργάζονται καθόλου, πώς θα μπορούσαν να λαμβάνουν; «Αλλά εγώ προσεύχομαι», λέει κάποιος. Όμως αυτό δεν είναι εργασία· διότι αυτό μπορεί κανείς να το πράττει και ενώ εργάζεται. «Αλλά εγώ νηστεύω». Ούτε όμως αυτό είναι εργασία. Αλλά πρόσεξε αυτόν τον μακάριο, ο οποίος σε πολλά μέρη και κηρύττει και εργάζεται. «Δεν είχατε όμως την ευκαιρία», λέει. Τι σημαίνει, «δεν είχατε την ευκαιρία»; Δεν προερχόταν, λέει, από τη ραθυμία σας, αλλά από την ανάγκη· δεν είχατε αγαθά στα χέρια σας, ούτε βρισκόσασταν σε αφθονία· διότι αυτό σημαίνει το «δεν είχατε την ευκαιρία». Το έλαβε αυτό από την κοινή συνήθεια. Διότι έτσι λένε οι περισσότεροι, όταν δεν τους προσφέρονται τα βιοτικά αγαθά με αφθονία, αλλά βρίσκονται σε οικονομική δυσχέρεια. «Όχι ότι μιλώ επειδή βρίσκομαι σε στέρηση». Είπα, λέει, το «επιτέλους κάποτε», και σας έκανα παρατήρηση, όχι γιατί ζητούσα το δικό μου συμφέρον, ούτε γιατί σας κατηγορούσα για τούτο, σαν να βρισκόμουν σε ένδεια· διότι δεν τα αναζητούσα γι' αυτόν τον λόγο. Από πού είναι φανερό ότι δεν κομπάζεις, ω Παύλε; Στους Κορινθίους, λοιπόν, λέει: «Διότι δεν σας γράφουμε άλλα, παρά εκείνα που διαβάζετε ή και αναγνωρίζετε». Και απέναντι σε αυτούς, εξάλλου, δεν θα μιλούσε με τέτοιο τρόπο ώστε να πιαστεί να ψεύδεται. Δεν θα τα έλεγε αυτά, εάν κομπορρημονούσε· διότι μιλούσε σε ανθρώπους που εγνώριζαν την αλήθεια, και θα ήταν μεγαλύτερη η ντροπή του να ξεσκεπαστεί. «Διότι εγώ έμαθα», λέει, «στις συνθήκες όπου βρίσκομαι, να είμαι αυτάρκης». Άρα το ζήτημα απαιτεί εκμάθηση, άσκηση και μελέτη. Διότι δεν είναι κάτι που κατορθώνεται εύκολα, αλλά είναι πάρα πολύ δύσκολο και απαιτεί πολύ κόπο.

Χάρηκα δε πάρα πολύ εν Κυρίω, διότι επιτέλους ανανεώσατε το ενδιαφέρον σας για μένα· για το οποίο βεβαίως και ενδιαφερόσασταν, αλλά δεν είχατε την ευκαιρία. Δεν το λέω αυτό επειδή βρίσκομαι σε στέρηση.

Φιλ. 4,11-18 «Όχι διότι στερούμαι». Είπα ότι «χάρηκα πάρα πολύ εν Κυρίω διότι αναζωπυρώσατε το ενδιαφέρον σας για εμένα»· αλλά μη νομίσετε, λέγει, ότι το είπα αυτό λόγω της «στέρησης» που είχα· «διότι εγώ», λέγει, «έμαθα» και τα εξής. Είμαι ασκημένος, λέγει, στα πάντα, και ούτε όταν στερούμαι δυσφορώ. Χάρηκα όμως για εσάς, διότι πράξατε καλώς· διότι, καθιστώντας τους εαυτούς σας κοινωνούς της θλίψης μου, θα γίνετε κοινωνοί και των βραβείων. Γι' αυτό «χάρηκα πάρα πολύ». Επειδή είπε ότι «χάρηκα πάρα πολύ», διότι εσείς πράξατε καλώς με το να γίνετε συγκοινωνοί της θλίψης μου, τους υπενθυμίζει ότι από την αρχή τους παρείχε αυτή τη χάρη και την ευεργεσία, το να λαμβάνει δηλαδή από αυτούς τα αναγκαία, και με αυτόν τον τρόπο να τους καθιστά κοινωνούς τόσο των θλίψεων για τον Χριστό όσο και των βραβείων που επιφυλάσσονται για αυτές. Διότι μη νομίσετε, λέγει, ότι τώρα επειδή βρέθηκα «μακριά» και σε τόπο όπου το κήρυγμα δεν έχει εξαπλωθεί όπως σε εσάς, και ούτε υπάρχουν εκείνοι που πρόθυμα να χορηγούν με αυτόν τον τρόπο τα αναγκαία, γι' αυτό αποδέχθηκα τη χορηγία σας και σας αξίωσα να γίνετε κοινωνοί και της θλίψης μου και της μισθαποδοσίας. Διότι και όταν ήμουν «κοντά» και είχα πολλούς, αν το ήθελα, που θα χορηγούσαν τα αναγκαία, εσάς προτίμησα· διότι και όταν «αναχωρούσα από τη Μακεδονία» και όταν ήμουν «στη Θεσσαλονίκη» εσάς αξίωνα να είστε χορηγοί των αναγκών μου.