Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 4:11

Ομιλία ΙΕ΄. Χάρηκα δε πάρα πολύ εν Κυρίω, διότι τώρα πια επιτέλους αναθερμάνατε το ενδιαφέρον σας για εμένα· για το οποίο βέβαια πάντοτε ενδιαφερόσασταν, αλλά δεν σας δινόταν η ευκαιρία. Δεν το λέω αυτό εξαιτίας κάποιας στέρησης· διότι εγώ έχω μάθει να είμαι αυτάρκης σε όποιες συνθήκες κι αν βρίσκομαι. Γνωρίζω και να ζω ταπεινά με στερήσεις, γνωρίζω και να έχω περίσσευμα. Σε κάθε περίπτωση και στα πάντα έχω μυηθεί, και να χορταίνω και να πεινώ, και να έχω περίσσευμα και να στερούμαι. Τα πάντα μπορώ να τα αντιμετωπίσω χάρη στον Χριστό, ο οποίος με ενδυναμώνει. Εντούτοις, καλά πράξατε που γίνατε κοινωνοί στη θλίψη μου.

Αλλά ο Παύλος, βέβαια, δικαιολογημένα ελάμβανε, εφόσον επιτελούσε τόσο μεγάλο έργο, αν βεβαίως ελάμβανε κάτι· όσοι όμως δεν εργάζονται καθόλου, πώς θα μπορούσαν να λαμβάνουν; «Αλλά εγώ προσεύχομαι», λέει κάποιος. Όμως αυτό δεν είναι εργασία· διότι αυτό μπορεί κανείς να το πράττει και ενώ εργάζεται. «Αλλά εγώ νηστεύω». Ούτε όμως αυτό είναι εργασία. Αλλά πρόσεξε αυτόν τον μακάριο, ο οποίος σε πολλά μέρη και κηρύττει και εργάζεται. «Δεν είχατε όμως την ευκαιρία», λέει. Τι σημαίνει, «δεν είχατε την ευκαιρία»; Δεν προερχόταν, λέει, από τη ραθυμία σας, αλλά από την ανάγκη· δεν είχατε αγαθά στα χέρια σας, ούτε βρισκόσασταν σε αφθονία· διότι αυτό σημαίνει το «δεν είχατε την ευκαιρία». Το έλαβε αυτό από την κοινή συνήθεια. Διότι έτσι λένε οι περισσότεροι, όταν δεν τους προσφέρονται τα βιοτικά αγαθά με αφθονία, αλλά βρίσκονται σε οικονομική δυσχέρεια. «Όχι ότι μιλώ επειδή βρίσκομαι σε στέρηση». Είπα, λέει, το «επιτέλους κάποτε», και σας έκανα παρατήρηση, όχι γιατί ζητούσα το δικό μου συμφέρον, ούτε γιατί σας κατηγορούσα για τούτο, σαν να βρισκόμουν σε ένδεια· διότι δεν τα αναζητούσα γι' αυτόν τον λόγο. Από πού είναι φανερό ότι δεν κομπάζεις, ω Παύλε; Στους Κορινθίους, λοιπόν, λέει: «Διότι δεν σας γράφουμε άλλα, παρά εκείνα που διαβάζετε ή και αναγνωρίζετε». Και απέναντι σε αυτούς, εξάλλου, δεν θα μιλούσε με τέτοιο τρόπο ώστε να πιαστεί να ψεύδεται. Δεν θα τα έλεγε αυτά, εάν κομπορρημονούσε· διότι μιλούσε σε ανθρώπους που εγνώριζαν την αλήθεια, και θα ήταν μεγαλύτερη η ντροπή του να ξεσκεπαστεί. «Διότι εγώ έμαθα», λέει, «στις συνθήκες όπου βρίσκομαι, να είμαι αυτάρκης». Άρα το ζήτημα απαιτεί εκμάθηση, άσκηση και μελέτη. Διότι δεν είναι κάτι που κατορθώνεται εύκολα, αλλά είναι πάρα πολύ δύσκολο και απαιτεί πολύ κόπο.

«Σε όποια κατάσταση βρίσκομαι», λέει, «να είμαι αυτάρκης. Γνωρίζω και να ταπεινώνομαι, γνωρίζω και να έχω περίσσευμα· στα πάντα και σε όλα έχω μυηθεί». Δηλαδή, γνωρίζω και τα λίγα να χρησιμοποιώ, και την πείνα να υπομένω και τη στέρηση. «Και να έχω περίσσευμα, και να στερούμαι». Ναι, θα πει κάποιος· αλλά το να έχει κανείς περίσσευμα δεν είναι ζήτημα γνώσης, όπως δεν είναι ούτε και αρετής. Και βέβαια είναι κατεξοχήν ίδιον της αρετής, όχι λιγότερο από το άλλο. Πώς; Διότι, όπως ακριβώς η δυσχέρεια της στέρησης προδιαθέτει κάποιον να πράττει πολλά κακά, το ίδιο ακριβώς κάνει και η αφθονία.

Επειδή ακριβώς αντιλήφθηκε ότι αυτό ήταν εξαιρετικά ταπεινό, το διασφαλίζει και πάλι με διόρθωση, λέγοντας: «Όχι ότι επιζητώ», λέει, «τη δωρεά». Εκείνο που είπε πρωτύτερα, «Όχι ότι το λέω από στέρηση», δηλώνει το ίδιο πράγμα, αν και το πρώτο είναι ανώτερο από το δεύτερο. Διότι άλλο πράγμα είναι να στερείται κανείς και να μη ζητά, και άλλο να βρίσκεται σε στέρηση και να μη θεωρεί καν ότι στερείται. «Όχι ότι επιζητώ το δώρο», λέει, «αλλά επιζητώ τον καρπό που πλεονάζει στον δικό σας λογαριασμό», όχι στον δικό μου. Βλέπεις ότι ο καρπός παράγεται για εκείνους; «Για εσάς τα λέω αυτά», λέει, «όχι για τον εαυτό μου, αλλά για τη δική σας σωτηρία· διότι εγώ δεν κερδίζω τίποτα λαμβάνοντας· η χάρη ανήκει σε αυτούς που δίνουν». Διότι για εκείνους μεν που δίνουν, η αμοιβή φυλάσσεται εκεί· ενώ για αυτούς που λαμβάνουν, τα διδόμενα καταναλώνονται εδώ. Πάλι εκφράζεται με εγκώμιο και συμπάθεια, ακόμη και όσον αφορά την ανάγκη. Επειδή, δηλαδή, είπε «Δεν επιζητώ», για να μην τους κάνει πάλι πιο ράθυμους, λέει: «Τα έχω λάβει όλα, και περισσεύω». Δηλαδή, μέσω αυτής της προσφοράς αναπληρώσατε και όσα είχαν παραλειφθεί, πράγμα που συνέβαλε τα μέγιστα στο να τους κάνει πιο πρόθυμους. Διότι όσο πιο ενάρετοι είναι οι ευεργέτες, τόσο αποζητούν και την ευγνωμοσύνη από εκείνους που ευεργετήθηκαν. «Τα έχω λάβει όλα, και περισσεύω». Δηλαδή, όχι μόνο αναπληρώσατε όσα είχαν παραλειφθεί κατά τον παρελθόντα χρόνο, αλλά και τα υπερβήκατε.

Χάρηκα δε πάρα πολύ εν Κυρίω, διότι επιτέλους ανανεώσατε το ενδιαφέρον σας για μένα· για το οποίο βεβαίως και ενδιαφερόσασταν, αλλά δεν είχατε την ευκαιρία. Δεν το λέω αυτό επειδή βρίσκομαι σε στέρηση.

Διότι εγώ έχω μάθει να είμαι αυτάρκης σε όποιες συνθήκες κι αν βρίσκομαι. Γνωρίζω και να ζω με στερήσεις, γνωρίζω και να έχω αφθονία σε καθετί. Και σε όλα έχω μυηθεί: και να χορταίνω και να πεινώ, και να έχω περίσσευμα και να υστερούμαι. Τα πάντα μπορώ να τα αντιμετωπίσω χάρη στον Χριστό που με ενδυναμώνει. Πάντως, καλά πράξατε που γίνατε συμμέτοχοι στη θλίψη μου. Γνωρίζετε δε και εσείς, Φιλιππήσιοι, ότι στην αρχή του κηρύγματος του Ευαγγελίου, όταν αναχώρησα από τη Μακεδονία, καμία άλλη Εκκλησία δεν είχε συμμετοχή μαζί μου σε ζήτημα προσφοράς και λήψης, παρά μόνον εσείς· διότι και στη Θεσσαλονίκη, και μία και δύο φορές, μου στείλατε βοήθεια για τις ανάγκες μου. Όχι διότι επιζητώ τη δωρεά, αλλά επιζητώ τον καρπό που αυξάνεται προς όφελός σας.

Εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε ότι στις ανάγκες μου, καθώς και σε εκείνους που ήταν μαζί μου, υπηρέτησαν αυτά τα χέρια.» «Διότι εγώ έχω μάθει, στις συνθήκες όπου βρίσκομαι, να είμαι αυτάρκης. Ξέρω και να ταπεινώνομαι από τις στερήσεις, ξέρω και να έχω περίσσευμα σε κάθε περίσταση και σε όλα· έχω μυηθεί και στο να χορταίνω και στο να πεινώ, και στο να έχω αφθονία και στο να υστερούμαι. Όλα τα μπορώ διά του Χριστού που με ενδυναμώνει.» «Να αρκείστε σε αυτά που έχετε τώρα· διότι ο ίδιος είπε: Δεν πρόκειται να σε αφήσω, ούτε πρόκειται να σε εγκαταλείψω.» «Μην πίνεις πλέον μόνο νερό, αλλά να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και τις συχνές σου αδιαθεσίες.» «Είναι μεγάλο κέρδος η ευσέβεια, όταν συνοδεύεται από την αυτάρκεια.»

Φιλ. 4,11-18 «Όχι διότι στερούμαι». Είπα ότι «χάρηκα πάρα πολύ εν Κυρίω διότι αναζωπυρώσατε το ενδιαφέρον σας για εμένα»· αλλά μη νομίσετε, λέγει, ότι το είπα αυτό λόγω της «στέρησης» που είχα· «διότι εγώ», λέγει, «έμαθα» και τα εξής. Είμαι ασκημένος, λέγει, στα πάντα, και ούτε όταν στερούμαι δυσφορώ. Χάρηκα όμως για εσάς, διότι πράξατε καλώς· διότι, καθιστώντας τους εαυτούς σας κοινωνούς της θλίψης μου, θα γίνετε κοινωνοί και των βραβείων. Γι' αυτό «χάρηκα πάρα πολύ». Επειδή είπε ότι «χάρηκα πάρα πολύ», διότι εσείς πράξατε καλώς με το να γίνετε συγκοινωνοί της θλίψης μου, τους υπενθυμίζει ότι από την αρχή τους παρείχε αυτή τη χάρη και την ευεργεσία, το να λαμβάνει δηλαδή από αυτούς τα αναγκαία, και με αυτόν τον τρόπο να τους καθιστά κοινωνούς τόσο των θλίψεων για τον Χριστό όσο και των βραβείων που επιφυλάσσονται για αυτές. Διότι μη νομίσετε, λέγει, ότι τώρα επειδή βρέθηκα «μακριά» και σε τόπο όπου το κήρυγμα δεν έχει εξαπλωθεί όπως σε εσάς, και ούτε υπάρχουν εκείνοι που πρόθυμα να χορηγούν με αυτόν τον τρόπο τα αναγκαία, γι' αυτό αποδέχθηκα τη χορηγία σας και σας αξίωσα να γίνετε κοινωνοί και της θλίψης μου και της μισθαποδοσίας. Διότι και όταν ήμουν «κοντά» και είχα πολλούς, αν το ήθελα, που θα χορηγούσαν τα αναγκαία, εσάς προτίμησα· διότι και όταν «αναχωρούσα από τη Μακεδονία» και όταν ήμουν «στη Θεσσαλονίκη» εσάς αξίωνα να είστε χορηγοί των αναγκών μου.