Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 4:12

Απόκριση του Ιωάννη: Αδελφέ, αυτά που είπα στην αγάπη σου περί εγκρατείας, τα είπα για τους ανθρώπους σαν κι εμάς και σύμφωνα με το δικό μου μέτρο. Εάν λοιπόν κατορθώσουμε τα μεσαία, προχωρούμε προοδευτικά στα μεγαλύτερα. Ώστε να μην βάλουμε το ένα πόδι στο πρώτο σκαλοπάτι της κλίμακας και θελήσουμε αμέσως να βάλουμε το άλλο στο ανώτατο. Διότι αυτοί που φτάνουν στο μέτρο που είπε ο Απόστολος, μπορούν «και να χορταίνουν και να πεινούν» και τα εξής, διότι «έχουν μυηθεί στα πάντα». Λοιπόν, εσύ γνωρίζεις τα μέτρα σου, αδελφέ.

Διότι το διεστραμμένο, λέγει, δεν θα μπορέσει να διακοσμηθεί, δηλαδή το διεστραμμένο δεν θα μπορούσε να γίνει οικείο στην κτίση που έχει διακοσμηθεί από τον Θεό. Διότι, όπως ακριβώς ο τεχνίτης που κατασκευάζει κάτι σύμφωνα με τον σκοπό του, ευθυγραμμίζει με τον κανόνα και το νήμα τα μέρη τα οποία, μέσω της τεχνικής τοποθέτησής τους του ενός προς το άλλο, ολοκληρώνουν την κατασκευή του σκεύους· εάν δε κάποιο από αυτά δεν ευθυγραμμιστεί σύμφωνα με το νήμα, η ευθεία αρμονία δεν αποδέχεται σε καμία περίπτωση τη στρέβλωση, αλλά πρέπει και εκείνο να υποταχθεί στο νήμα και να γίνει ευθύ, εάν πρόκειται να συναρμοστεί με το ευθύ. Έτσι, λέγει ο Εκκλησιαστής, η φύση που έχει διαστραφεί από την κακία δεν μπορεί να ενταχθεί στην κτίση που έχει κοσμηθεί από τον ορθό λόγο. Και το υστέρημα, λέγει, δεν θα μπορέσει να αριθμηθεί. Η συνήθεια της Γραφής μάς διδάσκει να εννοούμε το «υστερείσθαι» ως έλλειψη, και αυτό μπορεί να επιβεβαιωθεί από πολλά χωρία. Διότι ο Παύλος, που ήταν μυημένος στα πάντα και σε όλα, γνωρίζει «και να υστερείται και να περισσεύει»· και εκείνος που σπατάλησε την πατρική περιουσία μέσα από την ασωτία, όταν ενέσκηψε λιμός, «άρχισε να υστερείται»· και ο Παύλος, αναφερόμενος στους αγίους, λέγει μεταξύ άλλων γι' αυτούς σχετικά με το πώς κακοπαθούσαν στο σώμα, και προσθέτει και τούτο, ότι ήταν «υστερούμενοι και θλιβόμενοι». Επομένως και εδώ, η Γραφή λέγοντας «Υστέρημα», υπέδειξε μέσω αυτής της λέξης αυτό που λείπει· και αυτό που λείπει δεν μπορεί να συνυπολογιστεί ανάμεσα σε εκείνα που υπάρχουν.

Ομιλία ΙΕ΄. Χάρηκα δε πάρα πολύ εν Κυρίω, διότι τώρα πια επιτέλους αναθερμάνατε το ενδιαφέρον σας για εμένα· για το οποίο βέβαια πάντοτε ενδιαφερόσασταν, αλλά δεν σας δινόταν η ευκαιρία. Δεν το λέω αυτό εξαιτίας κάποιας στέρησης· διότι εγώ έχω μάθει να είμαι αυτάρκης σε όποιες συνθήκες κι αν βρίσκομαι. Γνωρίζω και να ζω ταπεινά με στερήσεις, γνωρίζω και να έχω περίσσευμα. Σε κάθε περίπτωση και στα πάντα έχω μυηθεί, και να χορταίνω και να πεινώ, και να έχω περίσσευμα και να στερούμαι. Τα πάντα μπορώ να τα αντιμετωπίσω χάρη στον Χριστό, ο οποίος με ενδυναμώνει. Εντούτοις, καλά πράξατε που γίνατε κοινωνοί στη θλίψη μου.

«Σε όποια κατάσταση βρίσκομαι», λέει, «να είμαι αυτάρκης. Γνωρίζω και να ταπεινώνομαι, γνωρίζω και να έχω περίσσευμα· στα πάντα και σε όλα έχω μυηθεί». Δηλαδή, γνωρίζω και τα λίγα να χρησιμοποιώ, και την πείνα να υπομένω και τη στέρηση. «Και να έχω περίσσευμα, και να στερούμαι». Ναι, θα πει κάποιος· αλλά το να έχει κανείς περίσσευμα δεν είναι ζήτημα γνώσης, όπως δεν είναι ούτε και αρετής. Και βέβαια είναι κατεξοχήν ίδιον της αρετής, όχι λιγότερο από το άλλο. Πώς; Διότι, όπως ακριβώς η δυσχέρεια της στέρησης προδιαθέτει κάποιον να πράττει πολλά κακά, το ίδιο ακριβώς κάνει και η αφθονία.

Αυτό σημαίνει το να γνωρίζει κανείς να χρησιμοποιεί σωστά τα υπάρχοντά του. Δεν έχανε τον έλεγχο, ούτε χαιρόταν υπερβολικά για την περίσσειά του, αλλά παρέμενε ο ίδιος και στη στέρηση και στην αφθονία, χωρίς ούτε από την πρώτη να καταπιέζεται, ούτε από τη δεύτερη να χαυνώνεται. «Και να χορταίνω», λέγει, «γνωρίζω και να πεινώ, και να έχω περίσσεια και να στερούμαι». Πολλοί δεν γνωρίζουν να χορταίνουν, όπως οι Ισραηλίτες· διότι εκείνοι έφαγαν και αφηνίασαν.

Αλλά εγώ παραμένω στην ίδια ευταξία. Δείχνει ότι ούτε τώρα χάρηκε, ούτε προηγουμένως λυπόταν· και αν πάλι λυπόταν, δεν λυπόταν για τον εαυτό του, αλλά για εκείνους· διότι ο ίδιος βρισκόταν στην ίδια κατάσταση. «Σε καθετί», λέει, «και στα πάντα έχω μυηθεί». Δηλαδή, απέκτησα πείρα των πάντων κατά τη διάρκεια αυτού του μακρού χρόνου, και τα έχω κατορθώσει όλα αυτά. Αλλά επειδή αυτό θα αποτελούσε μεγαληγορία, δες πώς γρήγορα το διορθώνει, λέγοντας: «Όλα τα μπορώ διά του Χριστού ο οποίος με ενδυναμώνει», λέει. Το κατόρθωμα δεν είναι δικό μου, αλλά Εκείνου που έδωσε τη δύναμη. Αλλά επειδή πάλι οι ευεργέτες, όταν βλέπουν αυτόν που λαμβάνει να μην έχει καλή διάθεση, αλλά να περιφρονεί αυτά που του δίνονται, γίνονται πιο ράθυμοι και απρόθυμοι· διότι αυτοί είχαν τη διάθεση ανθρώπων που προσφέρουν χάρη και ανακούφιση· για να μη συμβεί λοιπόν αυτό, και για να μην πει κανείς ότι, επειδή ο Παύλος περιφρονεί την ανακούφιση, κατ' ανάγκην αυτοί θα γίνουν πιο ράθυμοι, δες πώς θεραπεύει πάλι και αυτό. Διότι, με όσα προείπε ταπείνωσε το φρόνημά τους· με όσα όμως ακολουθούν, αναζωογονεί την προθυμία τους, λέγοντας: «Όμως, καλά πράξατε που γίνατε συγκοινωνοί στη θλίψη μου». Βλέπεις πώς και απομάκρυνε τον εαυτό του, και πώς πάλι τον ένωσε; Αυτό αποτελεί γνώρισμα της γνήσιας και πνευματικής φιλίας. Διότι, λέει, μη νομίσετε ότι, επειδή δεν περιήλθα σε ανάγκη, δεν χρειάζομαι την προσφορά σας· την έχω ανάγκη για χάρη σας. Πώς λοιπόν έγιναν κοινωνοί των θλίψεών του;

Αυτόν τον ποταμό μιμήθηκε και ο διδάσκαλος αυτός προηγουμένως, ρέοντας σαν μέσα από τα μεταλλειοφόρα όρη των Γραφών, και φέρνοντας στις ψυχές σας νοήματα πολυτιμότερα από κάθε χρυσό. Και γνωρίζω βέβαια ότι τα δικά μας σας φαίνονται σήμερα φτωχότερα. Διότι εκείνος που απολαμβάνει συνεχώς ένα πενιχρό τραπέζι, αν στο μεταξύ βρεθεί σε κάποιο πλουσιότερο και έπειτα επιστρέψει πάλι στο δικό του, θα αντιληφθεί περισσότερο τη φτώχεια του. Δεν πρόκειται, όμως, εξαιτίας αυτού να αναλάβω το έργο με μεγαλύτερη οκνηρία. Διότι γνωρίζετε, έχοντας μαθητεύσει κοντά στον Παύλο, και να χορταίνετε και να πεινάτε, και να έχετε περίσσευμα και να στερείστε, και να θαυμάζετε τους πλούσιους, αλλά και να μην περιφρονείτε τους φτωχούς. Και όπως ακριβώς εκείνοι που αγαπούν το κρασί και τα ποτά προτιμούν μεν το καλύτερο κρασί, δεν καταφρονούν όμως το κατώτερο· έτσι ακριβώς και εσείς, έχοντας διακαή πόθο για την ακρόαση των θείων λογίων, αποδέχεστε μεν τους σοφότερους από τους διδασκάλους, αλλά και στους πιο ταπεινούς δείχνετε εξαιρετική προσοχή και προθυμία. Διότι οι μεν ράθυμοι και χαλαροί νιώθουν αποστροφή ακόμη και στο πολυτελέστερο τραπέζι· ενώ οι άγρυπνοι και νηφάλιοι, και όσοι πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, προστρέχουν με πολλή προθυμία ακόμη και στο πιο φτωχικό. Και ότι τα λόγια αυτά δεν αποτελούν κολακεία, το αποδείξατε περίτρανα στην προηγούμενη ομιλία που σας έγινε.

Διότι εγώ έχω μάθει να είμαι αυτάρκης σε όποιες συνθήκες κι αν βρίσκομαι. Γνωρίζω και να ζω με στερήσεις, γνωρίζω και να έχω αφθονία σε καθετί. Και σε όλα έχω μυηθεί: και να χορταίνω και να πεινώ, και να έχω περίσσευμα και να υστερούμαι. Τα πάντα μπορώ να τα αντιμετωπίσω χάρη στον Χριστό που με ενδυναμώνει. Πάντως, καλά πράξατε που γίνατε συμμέτοχοι στη θλίψη μου. Γνωρίζετε δε και εσείς, Φιλιππήσιοι, ότι στην αρχή του κηρύγματος του Ευαγγελίου, όταν αναχώρησα από τη Μακεδονία, καμία άλλη Εκκλησία δεν είχε συμμετοχή μαζί μου σε ζήτημα προσφοράς και λήψης, παρά μόνον εσείς· διότι και στη Θεσσαλονίκη, και μία και δύο φορές, μου στείλατε βοήθεια για τις ανάγκες μου. Όχι διότι επιζητώ τη δωρεά, αλλά επιζητώ τον καρπό που αυξάνεται προς όφελός σας.

Εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε ότι στις ανάγκες μου, καθώς και σε εκείνους που ήταν μαζί μου, υπηρέτησαν αυτά τα χέρια.» «Διότι εγώ έχω μάθει, στις συνθήκες όπου βρίσκομαι, να είμαι αυτάρκης. Ξέρω και να ταπεινώνομαι από τις στερήσεις, ξέρω και να έχω περίσσευμα σε κάθε περίσταση και σε όλα· έχω μυηθεί και στο να χορταίνω και στο να πεινώ, και στο να έχω αφθονία και στο να υστερούμαι. Όλα τα μπορώ διά του Χριστού που με ενδυναμώνει.» «Να αρκείστε σε αυτά που έχετε τώρα· διότι ο ίδιος είπε: Δεν πρόκειται να σε αφήσω, ούτε πρόκειται να σε εγκαταλείψω.» «Μην πίνεις πλέον μόνο νερό, αλλά να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και τις συχνές σου αδιαθεσίες.» «Είναι μεγάλο κέρδος η ευσέβεια, όταν συνοδεύεται από την αυτάρκεια.»

Διότι, αν και είναι φτωχικά τα εδέσματα των λόγων που προσφέρονται σε αυτήν, εντούτοις οι καλοί συνδαιτυμόνες της γνωρίζουν και να χορταίνουν και να πεινούν, και να έχουν περίσσευμα και να στερούνται, και να έχουν δύναμη για τα πάντα εν Χριστώ Ιησού, όπως το επιβεβαιώνει ο διδάσκαλος της οικουμένης, ο θείος Παύλος. Και όπως πάλι ο Δεσπότης τους, χωρίς να απορρίψει τα δύο λεπτά της χήρας, στεφάνωσε την προαίρεσή της, έτσι και αυτοί, γνωρίζοντας καλά τη φτώχεια του δικού μας νου, έχω την πεποίθηση ότι θα αποδεχθούν και θα αρκεστούν στα λίγα και φτωχικά εδέσματα των λόγων μας.

Φιλ. 4,11-18 «Όχι διότι στερούμαι». Είπα ότι «χάρηκα πάρα πολύ εν Κυρίω διότι αναζωπυρώσατε το ενδιαφέρον σας για εμένα»· αλλά μη νομίσετε, λέγει, ότι το είπα αυτό λόγω της «στέρησης» που είχα· «διότι εγώ», λέγει, «έμαθα» και τα εξής. Είμαι ασκημένος, λέγει, στα πάντα, και ούτε όταν στερούμαι δυσφορώ. Χάρηκα όμως για εσάς, διότι πράξατε καλώς· διότι, καθιστώντας τους εαυτούς σας κοινωνούς της θλίψης μου, θα γίνετε κοινωνοί και των βραβείων. Γι' αυτό «χάρηκα πάρα πολύ». Επειδή είπε ότι «χάρηκα πάρα πολύ», διότι εσείς πράξατε καλώς με το να γίνετε συγκοινωνοί της θλίψης μου, τους υπενθυμίζει ότι από την αρχή τους παρείχε αυτή τη χάρη και την ευεργεσία, το να λαμβάνει δηλαδή από αυτούς τα αναγκαία, και με αυτόν τον τρόπο να τους καθιστά κοινωνούς τόσο των θλίψεων για τον Χριστό όσο και των βραβείων που επιφυλάσσονται για αυτές. Διότι μη νομίσετε, λέγει, ότι τώρα επειδή βρέθηκα «μακριά» και σε τόπο όπου το κήρυγμα δεν έχει εξαπλωθεί όπως σε εσάς, και ούτε υπάρχουν εκείνοι που πρόθυμα να χορηγούν με αυτόν τον τρόπο τα αναγκαία, γι' αυτό αποδέχθηκα τη χορηγία σας και σας αξίωσα να γίνετε κοινωνοί και της θλίψης μου και της μισθαποδοσίας. Διότι και όταν ήμουν «κοντά» και είχα πολλούς, αν το ήθελα, που θα χορηγούσαν τα αναγκαία, εσάς προτίμησα· διότι και όταν «αναχωρούσα από τη Μακεδονία» και όταν ήμουν «στη Θεσσαλονίκη» εσάς αξίωνα να είστε χορηγοί των αναγκών μου.