Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 4:16

Διότι, εάν ο ίδιος ο Απόστολος θεωρούσε ότι η κατοχή παλαιού πλούτου ήταν πιο αναγκαία για την τελείωση, δεν θα είχε περιφρονήσει το προηγούμενο αξίωμά του· επειδή λέει ότι υπήρξε διακεκριμένος και πολίτης Ρωμαίος. Και εκείνοι στα Ιεροσόλυμα, οι οποίοι πουλούσαν τα σπίτια και τους αγρούς τους και τα έθεταν στα πόδια των αποστόλων, δεν θα το έπρατταν αυτό, εάν γνώριζαν ότι θεωρείται κρυφά από τους αποστόλους ως πιο μακάριο το να τρέφεται κανείς με τα δικά του χρήματα και όχι με τον δικό του κόπο και την εργασία των χεριών του. Σαφέστερα δε διδάσκει περί αυτού ο εν λόγω Απόστολος, σε όσα γράφει προς τους Ρωμαίους ως εξής: «Τώρα όμως πορεύομαι προς τα Ιεροσόλυμα για να διακονήσω τους αγίους. Διότι η Μακεδονία και η Αχαΐα ευαρεστήθηκαν να κάνουν κάποια συνεισφορά για τους φτωχούς από τους αγίους που βρίσκονται στην Ιερουσαλήμ». Αυτός δε, όντας δέσμιος, και έχοντας βρεθεί πολλές φορές σε φυλακές, και έχοντας υποβληθεί στην ταλαιπωρία της οδοιπορίας, και εμποδιζόμενος εξαιτίας αυτού να προσπορίζει για τον εαυτό του τα αναγκαία με τα ίδια του τα χέρια, όπως συνήθιζε, διδάσκει ότι τα έλαβε από τους αδελφούς που ήλθαν σε αυτόν από τη Μακεδονία, λέγοντας: «Διότι το υστέρημά μου το αναπλήρωσαν οι αδελφοί που ήλθαν από τη Μακεδονία»· και προς τους Φιλιππησίους: «Διότι γνωρίζετε ότι στην αρχή του Ευαγγελίου, όταν αναχώρησα από τη Μακεδονία, καμία Εκκλησία δεν είχε μαζί μου κοινωνία όσον αφορά τον λόγο της προσφοράς και της λήψης, παρά μόνο εσείς· διότι και στη Θεσσαλονίκη, και μία και δύο φορές, μου στείλατε τα αναγκαία».

Διότι το μεν σημείο το είδε μόνο αυτός· το κέρδος όμως δεν το καρπώθηκε μόνο ο ίδιος, αλλά μαζί του και η γυναίκα του και ολόκληρος ο οίκος του. Αλλά και αυτοί οι ίδιοι οι στρατηγοί που τον μαστίγωσαν διαπιστώνεται ότι το έπραξαν μάλλον από παρόρμηση και όχι από κακία, πράγμα που φαίνεται από το ότι αμέσως έστειλαν εντολή και τον άφησαν ελεύθερο, καθώς και από το ότι αργότερα φοβήθηκαν. Δίνει δε μαρτυρία για αυτούς όχι μόνο ως προς την πίστη τους, ούτε ως προς τους κινδύνους, αλλά και ως προς την αγαθοεργία τους, με τα εξής λόγια: ότι «Και στην αρχή του Ευαγγελίου και μία και δύο φορές μου στείλατε βοήθεια για την ανάγκη μου, χωρίς κανένας άλλος να το έχει πράξει αυτό». Διότι, λέγει, «καμία Εκκλησία δεν επικοινώνησε μαζί μου σε ζήτημα δόσεως και λήψεως»· και αποδεικνύει ότι η έλλειψη αυτή οφειλόταν μάλλον σε απουσία ευκαιρίας παρά προαιρέσεως, λέγοντας: «Όχι ότι δεν φροντίζατε για εμένα, λέγει, αλλά δεν είχατε την ευκαιρία». Αυτό δε φανερώνει ότι έτρεφε πολλή στοργή προς αυτούς. Διότι είναι φανερό ότι τους αγαπούσε πάρα πολύ· «Διότι δεν έχω κανέναν», λέγει, «ισόψυχο, ο οποίος να μεριμνήσει γνησίως για τα ζητήματά σας»· και πάλι: «Επειδή σας έχω μέσα στην καρδιά μου, και κατά τα δεσμά μου».

Όχι για τάλαντα χρυσού, αλλά για ένα ποτήρι κρύο νερό υποσχέθηκε ο Θεός τη βασιλεία, και μάλλον για την προθυμία· όχι για τον θάνατο, αλλά για την προαίρεση· επειδή δεν είναι καν κάτι το σπουδαίο. Διότι τι σημαίνει το να παραδώσει κανείς μία ψυχή; Έδωσε έναν άνθρωπο· και ένας άνθρωπος δεν είναι ισάξιος. «Διότι και στη Θεσσαλονίκη, και μία και δύο φορές στείλατε για τις ανάγκες μου». Πάλι είναι μεγάλος ο έπαινος, εάν, ενώ διέμενε στη μητρόπολη, συντηρούνταν από τη μικρή πόλη. Και πρόσεξε: για να μην τους καταστήσει πιο ράθυμους απομακρύνοντας διαρκώς τον εαυτό του από την ανάγκη, όπως προείπα, αφού απέδειξε με τόσα πολλά ότι δεν στερείται, με ένα μόνο πράγμα το κατέστησε αυτό φανερό, λέγοντας, «Για τις ανάγκες»· και δεν είπε, «τις δικές μου», αλλά απλώς το ανέφερε, μεριμνώντας για τη σεμνότητα· και όχι μόνο αυτό, αλλά και το εξής.

Ας μην νομίζουμε, λοιπόν, ότι αυτό είναι ντροπή, ούτε να το απευχόμαστε και να λέμε: «Μη δώσεις να βρεθούμε στην ανάγκη κάποιου»· αλλά ας προσευχόμαστε λέγοντας: «Μην επιτρέψεις, όταν βρεθούμε σε ανάγκη, να μας αρνηθούν τη βοήθεια αυτοί που μπορούν να μας ωφελήσουν». Το να βρεθεί κανείς στην ανάγκη των άλλων δεν είναι επαχθές· επαχθές είναι το να αρπάζει κανείς τα ξένα. Εμείς όμως τώρα για αυτά τα τελευταία ποτέ δεν προσευχηθήκαμε, ούτε είπαμε: «Μην επιτρέψεις να επιθυμήσω τα ξένα»· το να βρεθούμε, αντίθετα, σε ανάγκη, αυτό μας φαίνεται απευκταίο. Καίτοι ο Παύλος βρέθηκε πολλές φορές σε ανάγκη, και δεν ντρεπόταν, αλλά και σεμνυνόταν και εγκωμίαζε εκείνους που τον διακόνησαν, λέγοντας: «Διότι και μία και δύο φορές στείλατε βοήθεια για τις ανάγκες μου»· και πάλι: «Άλλες Εκκλησίες σύλησα, λαμβάνοντας μισθό για τη δική σας διακονία». Επομένως, το να ντρέπεται κανείς για αυτά δεν αποτελεί γνώρισμα ελευθερίας, αλλά ψυχής μαλθακής, βάναυσης και ανόητης. Διότι και ο Θεός έκρινε σωστό το να έχουμε ανάγκη ο ένας τον άλλον. Μην κάνεις λοιπόν τον φιλόσοφο πέρα από το μέτρο. «Αλλά δεν μπορώ», λέει κάποιος, «να υποφέρω τον άνθρωπο τον οποίο παρακαλώ πολλές φορές και δεν ενδίδει». Και πώς θα σε υποφέρει ο Θεός, όταν παρακαλείσαι από Αυτόν και δεν πείθεσαι, και μάλιστα όταν παρακαλείσαι για όσα σε συμφέρουν; «Διότι υπέρ του Χριστού είμαστε πρεσβευτές», λέει, «σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών· συμφιλιωθείτε με τον Θεό». «Αλλά βέβαια είμαι δούλος Του», λέει. Και τι σημαίνει αυτό;

Για παράδειγμα, κάποιος από αυτούς που είναι αφιερωμένοι στον Θεό βρίσκεται σε θλίψη, υπομένοντας πολλά δεινά και αγωνιζόμενος με μεγάλη καρτερία· εσύ δεν έχεις κληθεί ακόμη σε αυτόν τον αγώνα. Σου είναι όμως δυνατό, εάν το θελήσεις, έστω και χωρίς να εισέλθεις στο στάδιο, να γίνεις συμμέτοχος στα στεφάνια που του επιφυλάσσονται, με το να είσαι παρών, να τον ενισχύεις, να τον προτρέπεις και να τον ενθαρρύνεις. Και ότι αυτό αληθεύει, άκουσε τι λέει γράφοντας κάπου αλλού: «Πάντως, καλά πράξατε που γίνατε κοινωνοί στη θλίψη μου»· και πάλι: «Επειδή και στη Θεσσαλονίκη, και μία και δύο φορές μου στείλατε βοήθεια για τις ανάγκες μου». Και πώς οι απόντες έγιναν κοινωνοί της θλίψης εκείνου που δεν ήταν παρών; Πώς; «Επειδή μου στείλατε», λέει, «τα αναγκαία, και μία και δύο φορές». Και πάλι, μιλώντας για τον Επαφρόδιτο, λέει: «Διότι πλησίασε μέχρι θανάτου, διακινδυνεύοντας τη ζωή του, για να αναπληρώσει το δικό σας υστέρημα στη διακονία προς εμένα». Διότι, όπως ακριβώς συμβαίνει στους πολέμους των βασιλέων, όπου δεν μετέχουν στην τιμή μόνο όσοι πολεμούν, αλλά και όσοι φυλάσσουν τα εφόδια, και μάλιστα όχι απλώς μετέχουν, αλλά πολλές φορές λαμβάνουν και ίσα δώρα, μολονότι ούτε τα χέρια τους μάτωσαν, ούτε τα όπλα έπιασαν, ούτε καν αντίκρισαν ποτέ την παράταξη των εχθρών· πολύ περισσότερο συμβαίνει το ίδιο και σε αυτές τις θλίψεις.

Διότι εγώ έχω μάθει να είμαι αυτάρκης σε όποιες συνθήκες κι αν βρίσκομαι. Γνωρίζω και να ζω με στερήσεις, γνωρίζω και να έχω αφθονία σε καθετί. Και σε όλα έχω μυηθεί: και να χορταίνω και να πεινώ, και να έχω περίσσευμα και να υστερούμαι. Τα πάντα μπορώ να τα αντιμετωπίσω χάρη στον Χριστό που με ενδυναμώνει. Πάντως, καλά πράξατε που γίνατε συμμέτοχοι στη θλίψη μου. Γνωρίζετε δε και εσείς, Φιλιππήσιοι, ότι στην αρχή του κηρύγματος του Ευαγγελίου, όταν αναχώρησα από τη Μακεδονία, καμία άλλη Εκκλησία δεν είχε συμμετοχή μαζί μου σε ζήτημα προσφοράς και λήψης, παρά μόνον εσείς· διότι και στη Θεσσαλονίκη, και μία και δύο φορές, μου στείλατε βοήθεια για τις ανάγκες μου. Όχι διότι επιζητώ τη δωρεά, αλλά επιζητώ τον καρπό που αυξάνεται προς όφελός σας.

Φιλ. 4,11-18 «Όχι διότι στερούμαι». Είπα ότι «χάρηκα πάρα πολύ εν Κυρίω διότι αναζωπυρώσατε το ενδιαφέρον σας για εμένα»· αλλά μη νομίσετε, λέγει, ότι το είπα αυτό λόγω της «στέρησης» που είχα· «διότι εγώ», λέγει, «έμαθα» και τα εξής. Είμαι ασκημένος, λέγει, στα πάντα, και ούτε όταν στερούμαι δυσφορώ. Χάρηκα όμως για εσάς, διότι πράξατε καλώς· διότι, καθιστώντας τους εαυτούς σας κοινωνούς της θλίψης μου, θα γίνετε κοινωνοί και των βραβείων. Γι' αυτό «χάρηκα πάρα πολύ». Επειδή είπε ότι «χάρηκα πάρα πολύ», διότι εσείς πράξατε καλώς με το να γίνετε συγκοινωνοί της θλίψης μου, τους υπενθυμίζει ότι από την αρχή τους παρείχε αυτή τη χάρη και την ευεργεσία, το να λαμβάνει δηλαδή από αυτούς τα αναγκαία, και με αυτόν τον τρόπο να τους καθιστά κοινωνούς τόσο των θλίψεων για τον Χριστό όσο και των βραβείων που επιφυλάσσονται για αυτές. Διότι μη νομίσετε, λέγει, ότι τώρα επειδή βρέθηκα «μακριά» και σε τόπο όπου το κήρυγμα δεν έχει εξαπλωθεί όπως σε εσάς, και ούτε υπάρχουν εκείνοι που πρόθυμα να χορηγούν με αυτόν τον τρόπο τα αναγκαία, γι' αυτό αποδέχθηκα τη χορηγία σας και σας αξίωσα να γίνετε κοινωνοί και της θλίψης μου και της μισθαποδοσίας. Διότι και όταν ήμουν «κοντά» και είχα πολλούς, αν το ήθελα, που θα χορηγούσαν τα αναγκαία, εσάς προτίμησα· διότι και όταν «αναχωρούσα από τη Μακεδονία» και όταν ήμουν «στη Θεσσαλονίκη» εσάς αξίωνα να είστε χορηγοί των αναγκών μου.

Εγώ όμως δεν νομίζω, αγαπητέ μου, ότι το πρόσωπο που υπέδειξες πράττει και μιλάει με αυτόν τον τρόπο. Διότι πώς είναι δυνατόν αυτός που έχει ανέλθει σε βαθμό ιεραρχίας να φέρεται τόσο χαμερπώς, και πώς εκείνος που έχει αγωνιστεί μέσω της ομολογίας της πίστεως να συμπαρασύρεται με τους αδιάφορους και τους ανιέρους; Διότι ισχυρίζεσαι ότι αυτός λέει πως το να διαμένει κανείς σε επισκοπείο, στο οποίο ενήργησε με ασέβεια αυτός που το κατέχει, δεν αποτελεί κανένα κώλυμα, και πως το να σιτίζεται από συμβιβασμένους ψευδοεπισκόπους δεν αντιβαίνει καθόλου στον κανόνα της ευσέβειας. Και πώς αυτό δεν αντιβαίνει στην αλήθεια, όταν ο άγιος Δαβίδ ψάλλει «λάδι αμαρτωλού ας μην αλείψει το κεφάλι μου» και όταν ο Άγιος Αθανάσιος προστάζει να μην έχουμε καμία κοινωνία με τους αιρετικούς, αλλά ούτε καν με όσους κοινωνούν με τους ασεβείς; Πώς όμως δεν υφίσταται κοινωνία, εάν κανείς διαμένει σε τέτοιον τόπο και σιτίζεται από τέτοιους ανθρώπους; Αυτό δεν ευσταθεί· διότι, ακόμη κι αν δεν διαμένει κάποιος εκεί, αλλά διατρέφεται από εκεί, αυτή καθαυτή η παροχή και η λήψη δημιουργεί κοινωνία. Διότι λέει ο Απόστολος: «Γνωρίζετε και εσείς, Φιλιππήσιοι, ότι όταν αναχώρησα από τη Μακεδονία καμία εκκλησία δεν είχε κοινωνία μαζί μου όσον αφορά τη δοσοληψία, παρά μόνο εσείς, διότι και στη Θεσσαλονίκη, και μία και δύο φορές μου στείλατε τα αναγκαία». Εάν λοιπόν το φως του κόσμου απέδειξε πως το να λάβει κανείς μία και δύο φορές αποτελεί κοινωνία, τη διαρκή λήψη ποιος σώφρων άνθρωπος δεν θα την απέφευγε ως κάτι αντίθετο προς το φως;