Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 4:18

ΛΟΓΟΣ ΛΕ΄. Εις τους μάρτυρας και κατά των Αρειανών. Α. Τι τόσο σπουδαίο μπορεί να πει κανείς, όσο αυτό που αντικρίζουν τα μάτια μας; Και ποιος λόγος είναι ισάξιος αυτών των ορατών αγαθών; Ιδού, προβάλλει μπροστά στα μάτια μας το απίστευτο θέαμα, το οποίο πολλές φορές ευχηθήκαμε να δούμε, όμως αυτό που ποθούσαμε ξεπερνούσε κάθε ευχή μας. Πάλι αποδίδονται εδώ τιμές στους μάρτυρες, οι οποίες για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα στο παρελθόν είχαν παραμεληθεί· πάλι πραγματοποιούνται συνάξεις των ιερέων του Θεού· πάλι γίνονται χοροστασίες και πνευματικές πανηγύρεις. Το πλήθος είναι πολυάνθρωπο και επιθυμεί διακαώς να εορτάσει, όχι να πολεμήσει. Ω του θαύματος! Έχουν πέσει τα όπλα από τα χέρια, έχει διαλυθεί η στρατιωτική παράταξη, έχει εγκαταλειφθεί ο πόλεμος. Δεν ακούγονται πια οι φωνές εκείνων που βγάζουν πολεμικές ιαχές· αλλά, αντί αυτών, εορτές, ευφροσύνες και ειρηνικές χαρές περιχορεύουν ολόκληρη την πόλη· την πόλη που άλλοτε μεν ήταν μητέρα των μαρτύρων, αλλά για πολύ ενδιάμεσο χρόνο είχε στερηθεί την τιμή προς τα τέκνα της. Αλλά τώρα τα έχει όλα και περισσεύει, όπως λέει ο Απόστολος.

Διότι, για το ότι έστειλαν βοήθεια, άκουσέ τον να λέει: «Τα έχω όλα και περισσεύουν, έχω γεμίσει, αφού έλαβα από τον Επαφρόδιτο αυτά που μου στείλατε». Συγχρόνως, λοιπόν, έστειλαν ανθρώπους και για να τον παρηγορήσουν και για να μάθουν νέα του. Διότι το ότι έστειλαν για να μάθουν τα νέα του, το δηλώνει αμέσως στην αρχή της Επιστολής, όταν γράφει για την κατάστασή του και λέει: «Θέλω δε να γνωρίζετε ότι τα κατ’ εμέ συνέβαλαν μάλλον στην προκοπή του Ευαγγελίου»· και πάλι: «Ελπίζω να σας στείλω γρήγορα τον Τιμόθεο, για να αναθαρρήσω κι εγώ, όταν μάθω τα δικά σας νέα». Το «για να αναθαρρήσω κι εγώ» φανερώνει το εξής: «Όπως εσείς από μεγάλη ανάγκη για πληροφόρηση στείλατε για να μάθετε τα δικά μου νέα, έτσι κάνω και εγώ, για να αναθαρρήσω μαθαίνοντας τα δικά σας». Επειδή λοιπόν είχαν καιρό να του στείλουν, αλλά το έκαναν τότε (διότι αυτό δηλώνει λέγοντας: «Τώρα επιτέλους αναθάλατε στο να φροντίζετε για εμένα»)· και επειδή μάθαιναν ότι αυτός βρισκόταν στα δεσμά (διότι αν άκουσαν για τον Επαφρόδιτο ότι αρρώστησε, ο οποίος δεν ήταν τόσο επιφανής όσο ο Παύλος, πολύ περισσότερο θα άκουγαν για τον Παύλο)· και επειδή ήταν επόμενο να ταράζονται· για τον λόγο αυτό, στα προοίμια της Επιστολής προσφέρει μεγάλη παρηγοριά σχετικά με τα δεσμά του, αποδεικνύοντας ότι όχι μόνο δεν πρέπει να ταράζονται, αλλά και να χαίρονται. Έπειτα, τους συμβουλεύει σχετικά με την ομόνοια και την ταπεινοφροσύνη, διδάσκοντας ότι αυτή αποτελεί τη μεγαλύτερη ασφάλεια γι' αυτούς, και ότι έτσι μπορούν εύκολα να υπερισχύσουν των εχθρών τους.

Επειδή ακριβώς αντιλήφθηκε ότι αυτό ήταν εξαιρετικά ταπεινό, το διασφαλίζει και πάλι με διόρθωση, λέγοντας: «Όχι ότι επιζητώ», λέει, «τη δωρεά». Εκείνο που είπε πρωτύτερα, «Όχι ότι το λέω από στέρηση», δηλώνει το ίδιο πράγμα, αν και το πρώτο είναι ανώτερο από το δεύτερο. Διότι άλλο πράγμα είναι να στερείται κανείς και να μη ζητά, και άλλο να βρίσκεται σε στέρηση και να μη θεωρεί καν ότι στερείται. «Όχι ότι επιζητώ το δώρο», λέει, «αλλά επιζητώ τον καρπό που πλεονάζει στον δικό σας λογαριασμό», όχι στον δικό μου. Βλέπεις ότι ο καρπός παράγεται για εκείνους; «Για εσάς τα λέω αυτά», λέει, «όχι για τον εαυτό μου, αλλά για τη δική σας σωτηρία· διότι εγώ δεν κερδίζω τίποτα λαμβάνοντας· η χάρη ανήκει σε αυτούς που δίνουν». Διότι για εκείνους μεν που δίνουν, η αμοιβή φυλάσσεται εκεί· ενώ για αυτούς που λαμβάνουν, τα διδόμενα καταναλώνονται εδώ. Πάλι εκφράζεται με εγκώμιο και συμπάθεια, ακόμη και όσον αφορά την ανάγκη. Επειδή, δηλαδή, είπε «Δεν επιζητώ», για να μην τους κάνει πάλι πιο ράθυμους, λέει: «Τα έχω λάβει όλα, και περισσεύω». Δηλαδή, μέσω αυτής της προσφοράς αναπληρώσατε και όσα είχαν παραλειφθεί, πράγμα που συνέβαλε τα μέγιστα στο να τους κάνει πιο πρόθυμους. Διότι όσο πιο ενάρετοι είναι οι ευεργέτες, τόσο αποζητούν και την ευγνωμοσύνη από εκείνους που ευεργετήθηκαν. «Τα έχω λάβει όλα, και περισσεύω». Δηλαδή, όχι μόνο αναπληρώσατε όσα είχαν παραλειφθεί κατά τον παρελθόντα χρόνο, αλλά και τα υπερβήκατε.

Έπειτα, για να μη φανεί ότι τους κατηγορεί εξαιτίας αυτού, δες πώς επισφραγίζει τον λόγο του. Διότι, επειδή είπε, «Όχι ότι επιζητώ το δώρο», και το «Επιτέλους κάποτε», και έδειξε ότι η πράξη αυτή αποτελεί οφειλή (διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το «τα έχω λάβει»), πάλι δείχνει ότι έπραξαν περισσότερα από όσα όφειλαν, και λέει: «Τα έχω λάβει όλα και μου περισσεύουν, έχω γεμίσει».

Δεν τα λέω αυτά απλώς, ούτε από υποκειμενική διάθεση αγάπης, αλλά τι λέγω; «Αφού έλαβα από τον Επαφρόδιτο τις δωρεές σας, ως οσμή ευωδίας, θυσία δεκτή, ευάρεστη στον Θεό». Ω, σε ποιο ύψος ανύψωσε το δώρο τους! Δεν το έλαβα εγώ, λέει, δεν το έλαβα εγώ, αλλά ο Θεός μέσω εμού. Ώστε, έστω κι αν εγώ δεν έχω ανάγκη, αυτό ας μην σας απασχολεί· επειδή ούτε ο Θεός είχε ανάγκη, και όμως αποδεχόταν τις προσφορές, σε τέτοιο βαθμό ώστε η θεία Γραφή να μην αποφεύγει να πει ότι «Οσφράνθηκε ο Θεός οσμή ευωδίας», πράγμα το οποίο αποτελεί γνώρισμα εκείνου που ευφραίνεται. Διότι γνωρίζετε, γνωρίζετε καλά πώς διατίθεται η ψυχή μας με τις ευωδίες, πώς ευφραίνεται, πώς αγαλλιάζει. Δεν απέφυγε, λοιπόν, η Γραφή να χρησιμοποιήσει για τον Θεό μια τόσο ανθρώπινη και ταπεινή έκφραση, για να δείξει στους ανθρώπους ότι τα δώρα τους έγιναν δεκτά. Διότι δεν τα έκανε δεκτά η κνίσα, ούτε ο καπνός, αλλά η προαίρεση αυτού που τα προσέφερε· επειδή, αν ίσχυε το αντίθετο, θα είχαν γίνει δεκτά και τα δώρα του Κάιν. Είπε, λοιπόν, ότι και ευφραίνεται, και πώς ευφραίνεται· διότι διαφορετικά δεν θα μπορούσαν να το κατανοήσουν οι άνθρωποι.

«Τα έχω λάβει δε όλα και περισσεύω· έχω γεμίσει λαμβάνοντας από τον Επαφρόδιτο τα όσα προήλθαν από εσάς.» Ομιλεί για τη διακονία την οποία του έστειλαν. Χάρηκε δε, όχι επειδή έλαβε τα αγαθά, αλλά επειδή οι μαθητές απέδωσαν καρπό. Διότι, αν ο Κύριος τους διέταξε να προσφέρουν, πώς δεν θα έσφαλαν αν δεν το έπρατταν; Πολύ εύστοχα, λοιπόν, χρησιμοποίησε το ρήμα «αναθάλατε». Διότι αρχή του αγαθού καρπού είναι η κοινωνία και η προσφορά προς τους διδασκάλους, όπως βεβαίως και η λήθη τους αποτελεί αρχή μαρασμού. «Οσμή ευωδίας, θυσία δεκτή, ευάρεστη στον Θεό.» Διότι αυτό είναι που τους κάνει να ευωδιάζουν· επειδή ακριβώς εκπληρώνουν τον θείο νόμο. «Ο δε Θεός μου είθε να αναπληρώσει κάθε ανάγκη σας, σύμφωνα με τον πλούτο Του εν δόξη, εν Χριστώ Ιησού.»

Φιλ. 4,11-18 «Όχι διότι στερούμαι». Είπα ότι «χάρηκα πάρα πολύ εν Κυρίω διότι αναζωπυρώσατε το ενδιαφέρον σας για εμένα»· αλλά μη νομίσετε, λέγει, ότι το είπα αυτό λόγω της «στέρησης» που είχα· «διότι εγώ», λέγει, «έμαθα» και τα εξής. Είμαι ασκημένος, λέγει, στα πάντα, και ούτε όταν στερούμαι δυσφορώ. Χάρηκα όμως για εσάς, διότι πράξατε καλώς· διότι, καθιστώντας τους εαυτούς σας κοινωνούς της θλίψης μου, θα γίνετε κοινωνοί και των βραβείων. Γι' αυτό «χάρηκα πάρα πολύ». Επειδή είπε ότι «χάρηκα πάρα πολύ», διότι εσείς πράξατε καλώς με το να γίνετε συγκοινωνοί της θλίψης μου, τους υπενθυμίζει ότι από την αρχή τους παρείχε αυτή τη χάρη και την ευεργεσία, το να λαμβάνει δηλαδή από αυτούς τα αναγκαία, και με αυτόν τον τρόπο να τους καθιστά κοινωνούς τόσο των θλίψεων για τον Χριστό όσο και των βραβείων που επιφυλάσσονται για αυτές. Διότι μη νομίσετε, λέγει, ότι τώρα επειδή βρέθηκα «μακριά» και σε τόπο όπου το κήρυγμα δεν έχει εξαπλωθεί όπως σε εσάς, και ούτε υπάρχουν εκείνοι που πρόθυμα να χορηγούν με αυτόν τον τρόπο τα αναγκαία, γι' αυτό αποδέχθηκα τη χορηγία σας και σας αξίωσα να γίνετε κοινωνοί και της θλίψης μου και της μισθαποδοσίας. Διότι και όταν ήμουν «κοντά» και είχα πολλούς, αν το ήθελα, που θα χορηγούσαν τα αναγκαία, εσάς προτίμησα· διότι και όταν «αναχωρούσα από τη Μακεδονία» και όταν ήμουν «στη Θεσσαλονίκη» εσάς αξίωνα να είστε χορηγοί των αναγκών μου.

Μην νομίσετε όμως ότι τα λέω αυτά και εξαίρω την πράξη σας αυτή, με σκοπό να μου χορηγείτε διαρκώς και να εξυπηρετείτε τις ανάγκες μου. Διότι τόσο πολύ απέχω από το να τα πω για αυτόν τον λόγο, ώστε ιδού, εγώ λέω: «τα έχω όλα», αντί του έχω απαλλαγεί από κάθε ανάγκη. Και το έχω απαλλαγεί σημαίνει ότι δεν τα έχω πλέον ανάγκη. Έπειτα, για να μην λυπήσει δίνοντας την εντύπωση ότι απαξιώνει, λέει: όχι, αλλά διότι «έχω περίσσευμα» και τα εξής.