Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 4:3

〈Το «Δεν θα συνάξω τις συνάξεις τους από αίματα»〉 αναφέρεται στους αποστόλους και σε εκείνους που πίστεψαν μέσω αυτών, καθώς και σε αυτούς που μαρτύρησαν υπέρ της ευσέβειας· διότι αυτών τις συνάξεις δεν θα τις συνάξω από αίματα. Διότι σε αυτά αποδείχθηκαν αθλητές και δόκιμοι και μάρτυρες της αληθείας. 〈«Ούτε πρόκειται να μνημονεύσω τα ονόματά τους μέσω των χειλέων μου.»〉 Διότι αρκεί σε αυτούς το ότι τα ονόματά τους γράφτηκαν στους ουρανούς. Επειδή λοιπόν χείλη και στόμα του Χριστού είναι οι προφήτες και οι ευαγγελιστές και οι απόστολοι, δεν τους επιτράπηκε να γράψουν ή να φανερώσουν τα ονόματα πολλών αγίων ούτε να τα μνημονεύσουν, προκειμένου να μην κουραστούν όσοι διαβάζουν τις Γραφές. Διότι αν τώρα διαβάζοντας τα ονόματα λίγων συχνά αποναρκωνόμαστε, ποιος θα υπέμενε να διαβάσει τόσα πολλά ονόματα; Έτσι κάπου και ο Παύλος, μνημονεύοντας αγίους συνεργούς, αφού ονόμασε έναν, τους άλλους τους αποσιώπησε, λέγοντας για δύο άγιες γυναίκες, την Ευοδία και την Συντύχη: 〈«Ναι, παρακαλώ και σένα, γνήσιε σύντροφε, να τις βοηθάς, οι οποίες συναγωνίστηκαν μαζί μου στο ευαγγέλιο μαζί με τον Κλήμεντα και τους υπόλοιπους συνεργούς μου, των οποίων τα ονόματα είναι γραμμένα στη βίβλο της ζωής.»〉 Και αφού ονόμασε έναν, δεν είπε τα ονόματα των άλλων, για να μην αποκάμουν εκείνοι που διαβάζουν την επιστολή.

νδ΄. Ο Αρτεμάς, τον οποίο επίσης μνημονεύει ο Παύλος, έγινε επίσκοπος στα Λύστρα. νε΄. Ο Κλήμης, τον οποίο επίσης μνημονεύει ο Παύλος λέγοντας: «μαζί με τον Κλήμεντα και τους λοιπούς συνεργάτες μου», ο οποίος ήταν και ο πρώτος από τους εθνικούς και τους Έλληνες που πίστεψε στον Χριστό, έγινε επίσκοπος της Σαρδικής.

Κατά το δωδέκατο έτος της ίδιας ηγεμονίας, τον Ανέγκλητο, ο οποίος διετέλεσε επίσκοπος της εκκλησίας των Ρωμαίων για δώδεκα έτη, διαδέχεται ο Κλήμης, για τον οποίο ο απόστολος, αποστέλλοντας επιστολή στους Φιλιππησίους, μας πληροφορεί ότι υπήρξε συνεργάτης του, λέγοντας: «μαζί με τον Κλήμεντα και τους λοιπούς συνεργάτες μου, των οποίων τα ονόματα βρίσκονται στη βίβλο της ζωής».

Πόσο ακλόνητοι έχετε σταθεί. Παρατήρησε πώς μετά την προτροπή ακολουθούν τα εγκώμια: Χαρά και στέφανός μου. Όχι απλώς χαρά, αλλά και δόξα· όχι απλώς δόξα, αλλά και στέφανος· με αυτήν τη δόξα δεν συγκρίνεται τίποτα, το να είναι κανείς στέφανος του Παύλου. Έτσι να στέκεστε σταθεροί εν Κυρίω, αγαπητοί· δηλαδή, στην ελπίδα του Θεού. Την Ευοδία παρακαλώ, και τη Συντύχη παρακαλώ να έχουν το ίδιο φρόνημα εν Κυρίω. Και παρακαλώ και εσένα, γνήσιε σύζυγε, να τις συμπαραστέκεσαι.

γ΄. Μερικοί υποστηρίζουν ότι εδώ παρακαλεί τη γυναίκα του, λέγοντας: «Γνήσιε σύζυγε»· αλλά δεν συμβαίνει αυτό, παρά απευθύνεται σε κάποια γυναίκα, ή και στον άνδρα μίας από αυτές. «Να τις συνδράμεις», λέγει, «οι οποίες συναγωνίστηκαν μαζί μου για το ευαγγέλιο, μαζί και με τον Κλήμεντα και τους υπόλοιπους συνεργάτες μου, των οποίων τα ονόματα βρίσκονται στη βίβλο της ζωής».

Βλέπεις πόση αρετή μαρτυρεί για αυτές; Εκείνο που είπε ο Χριστός στους αποστόλους, «Μη χαίρεστε επειδή τα δαιμόνια σας υπακούν, αλλά επειδή τα ονόματά σας είναι γραμμένα στη βίβλο της ζωής», αυτό ακριβώς μαρτυρεί και αυτός για αυτές λέγοντας: «Των οποίων τα ονόματα βρίσκονται στη βίβλο της ζωής». Μου φαίνεται δε ότι αυτές οι γυναίκες αποτελούσαν το σπουδαιότερο κεφάλαιο της εκεί Εκκλησίας, και τις εμπιστεύεται σε κάποιον άνδρα, πιθανώς αξιοθαύμαστο, τον οποίο αποκαλεί και «σύζυγο»· στον οποίο ίσως συνήθιζε να κάνει τέτοιες αναθέσεις, ως συνεργάτη και συστρατιώτη και συνοδοιπόρο και αδελφό· πράγμα που κάνει και στην προς Ρωμαίους επιστολή, λέγοντας: «Σας συνιστώ τη Φοίβη, την αδελφή μας, η οποία είναι διάκονος της Εκκλησίας στις Κεγχρεές». «Σύζυγε». Είτε κάποιον αδελφό τους, είτε και τον άνδρα της μίας από αυτές αποκαλεί με αυτόν τον τρόπο· σαν να έλεγε: «Τώρα είσαι γνήσιος αδελφός, τώρα γνήσιος άνδρας, διότι έχεις γίνει μέλος». «Οι οποίες συναγωνίστηκαν μαζί μου για το ευαγγέλιο». Η προστασία τους δικαιολογείται από μόνες τους, όχι από φιλία, αλλά από τα κατορθώματά τους. «Συναγωνίστηκαν μαζί μου». Τι λες; Γυναίκες συναγωνίστηκαν; Ναι, λέει. Διότι και αυτές συνέβαλαν σε όχι μικρό βαθμό· και παρόλο που ήταν πολλοί εκείνοι που συνεργάζονταν μαζί του, ωστόσο σε πολλά συμπράττανε και αυτές. Επομένως, σε όχι μικρό βαθμό συγκροτούνταν και ενισχύονταν οι Εκκλησίες τότε· διότι, με το να απολαμβάνουν τα δόκιμα πρόσωπα, είτε άνδρες είτε γυναίκες, τόση μεγάλη τιμή από τους υπολοίπους, προέκυπταν πολλά καλά.

Εάν όμως κάποιος αναρωτηθεί, γιατί άραγε γράφει μόνο στον Τίτο και τον Τιμόθεο, παρόλο που και ο Σίλας ήταν μεταξύ των διακεκριμένων, και ο Λουκάς ομοίως· διότι λέει ο ίδιος γράφοντας: «Και ο Λουκάς είναι μόνος του μαζί μου»· και ο Κλήμης επίσης τύγχανε να είναι ένας από αυτούς που τον συνόδευαν· διότι λέει και για αυτόν: «Μαζί με τον Κλήμεντα και τους υπόλοιπους συνεργάτες μου»· για ποιον λόγο, λοιπόν, γράφει μόνο στον Τίτο και τον Τιμόθεο; Διότι σε αυτούς είχε ήδη εμπιστευθεί Εκκλησίες, ενώ εκείνους τους περιέφερε ακόμη μαζί του· αυτούς, αντίθετα, τους είχε εγκαταστήσει σε συγκεκριμένους τόπους. Τόσο μεγάλη ήταν η υπεροχή της αρετής του, ώστε καθόλου δεν στάθηκε εμπόδιο η νεότητα. Γι' αυτό γράφοντας λέει: «Κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου». [και πάλι λέει: «Τις νεότερες ως αδελφές».] Διότι, όταν υπάρχει αρετή, όλα τα υπόλοιπα είναι περιττά, και τίποτα δεν θα μπορούσε να αποτελέσει εμπόδιο. Εξάλλου, και όταν ομιλεί περί επισκόπων, και αφού αναφέρει πολλά για αυτούς, πουθενά δεν θέτει ακριβείς προϋποθέσεις για την ηλικία. Και εάν γράφοντας αναφέρει, «να έχει τέκνα σε υποταγή» και «άνδρας μίας γυναίκας», δεν το λέει αυτό με την έννοια ότι είναι αναγκαίο να έχει κανείς και τέκνα και γυναίκα, αλλά, εάν τυχόν συμβεί ποτέ να προέρχονται από τους κοσμικούς, να είναι τέτοιοι που να γνωρίζουν πώς να προΐστανται και της οικίας τους και των παιδιών τους και όλων των άλλων. Διότι εάν ήταν κοσμικός, και δεν αποδείχθηκε ικανός ούτε σε αυτά, πώς θα μπορούσε να του εμπιστευθεί κανείς τη φροντίδα της Εκκλησίας;

Φρίξτε και τρομάξτε εσείς που αναπτύσσετε σχέσεις αγάπης μαζί τους, και διορθωθείτε, για να μην χαθείτε εξαιτίας των ασεβειών τους. Ταιριάζει δε και εδώ το: «Ιδού, σας τα έχω προείπει». Αλλά ας επανέλθουμε στο προκείμενο, συμπληρώνοντας τα περί της συντελείας. Και για να μιλήσω με συντομία: τα προειρημένα σημεία εκπληρώθηκαν· στο εξής πρέπει να είναι κανείς έτοιμος και προετοιμασμένος, και να μην περιεργάζεται περισσότερα από τα γεγραμμένα. Πολλοί αμαθείς και αστήρικτοι έχουν γίνει εκείνοι που διαστρεβλώνουν τις θείες Γραφές· εσύ όμως πρόσεξε, μην τους πιστέψεις. Πολλή κακία, πολλή πονηρία έχει εκχυθεί πάνω στη γη, πολλά σκάνδαλα· εσύ όμως πρόσεχε, μην εξαπατηθείς· μην αποκλίνεις προς τα δεξιά, ούτε προς τα αριστερά, αλλά να βαδίζεις τη βασιλική οδό. Έχεις πολλούς πιστούς, αγαπητέ, αν όχι πάνω στη γη, τουλάχιστον στον ουρανό, με τους οποίους να σπεύσεις να βρίσκεσαι πάντοτε μαζί. Έχεις εκεί πανηγύρεις αγγέλων, έχεις πατριάρχες, προφήτες, αποστόλους, ευαγγελιστές· έχεις μάρτυρες, οσίους ομολογητές και όσους διέπρεψαν στον μοναχικό βίο, πλήθος πολύ, των οποίων τα ονόματα είναι γραμμένα στο βιβλίο της ζωής. Αυτούς να ποθήσεις, αυτούς να μιμηθείς, από αυτούς να μην αποχωρίζεσαι, τη μνήμη αυτών να την έχεις στην καρδιά σου νύχτα και μέρα, και κρατώντας πάντοτε στα χέρια σου τα βιβλία τους να τα αναγινώσκεις, για να βρεις πολλή ωφέλεια.

Αυτήν δε τη διαφορά μπορεί κανείς να τη δει από το τέλος της κάθε πλευράς. Διότι για τους μεν, λέει, το τέλος είναι η απώλεια· ενώ για τους δε, το να μετασχηματιστούν και να γίνουν σύμμορφοι με το σώμα της δόξας του Χριστού. Και αυτόν ακριβώς τον μετασχηματισμό, δηλαδή των σωμάτων μας, θα τον επιτελέσει ο Χριστός, επειδή έχει τη δύναμη και έχει τα πάντα υποταγμένα σε Αυτόν· το δε, «και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους», δηλώνει το εξής, ότι υπερηφανεύονται για εκείνα για τα οποία θα έπρεπε να ντρέπονται. Διότι όλα όσα σχετίζονται με την κοιλιά, είναι αισχύνη και φθορά. «Έτσι να στέκεστε σταθεροί εν Κυρίω, αγαπητοί». Έτσι, δηλαδή πώς; Απεκδεχόμενοι από τους ουρανούς ως Σωτήρα τον Κύριο Ιησού. Και αποκαλεί τους μαθητές δικό του στεφάνι, λέει, επειδή η υπακοή τους στο κήρυγμα γίνεται για τον ίδιο πρόξενος στεφάνων. «Την Ευοδία παρακαλώ, και τη Συντύχη παρακαλώ, να έχουν το ίδιο φρόνημα εν Κυρίω. Ναι, παρακαλώ και εσένα, γνήσιε σύντροφε, να τις βοηθάς, διότι αυτές αγωνίστηκαν μαζί μου για το Ευαγγέλιο, μαζί με τον Κλήμεντα και τους υπόλοιπους συνεργάτες μου».

Αφού διατύπωσε την παράκληση γενικά, την απευθύνει και ειδικότερα προς εκείνους που εξέχουν στην πίστη· και αυτό είναι φανερό από το ότι προσθέτει: «Οι οποίοι συναγωνίστηκαν μαζί μου στο Ευαγγέλιο». Μερικοί υποστηρίζουν ότι εδώ απευθύνει την παράκληση στη γυναίκα του.

Αλλά δεν είναι έτσι, αντίθετα εννοεί κάποια γυναίκα, ή και τον σύζυγο μίας από αυτές. «Των οποίων τα ονόματα βρίσκονται στο βιβλίο της ζωής». Αυτό το είπε επειδή το διδάχθηκε από τον Κύριο· διότι «να χαίρεστε», λέει, «επειδή τα ονόματά σας έχουν εγγραφεί στους ουρανούς». «Να χαίρεστε πάντοτε εν Κυρίω». Ακόμα κι αν μαθαίνετε, λέει, ότι ο δάσκαλος βρίσκεται στα δεσμά, ακόμα κι αν υφίσταται μαστιγώσεις, ακόμα κι αν αντιμετωπίζει τον ίδιο τον θάνατο· και δεν πρέπει να γίνεται αυτό μόνο για τους δασκάλους, αλλά κι εμείς οι ίδιοι αν υποφέρουμε αυτά για τον Χριστό (πρέπει να χαιρόμαστε). «Πάλι θα πω, να χαίρεστε· η επιείκειά σας ας γίνει γνωστή σε όλους τους ανθρώπους». Σχεδόν τους διαβεβαιώνει κατηγορηματικά ότι δεν πρέπει να αποθαρρύνονται, αλλά να χαίρονται. «Ο Κύριος είναι εγγύς· να μην μεριμνάτε για τίποτα». Ας μην σας αναστατώνει, λέει, η δική μου κατάσταση. Διότι ο Κύριος θα μου σταθεί βοηθός. «Αλλά σε κάθε περίσταση, με την προσευχή και τη δέηση μαζί με ευχαριστία, ας γίνονται γνωστά τα αιτήματά σας στον Θεό· και η ειρήνη του Θεού, η οποία υπερβαίνει κάθε νου». Επειδή τους είπε να μη μεριμνούν για τίποτα, για να μην αδρανήσουν, νομίζοντας ότι αυτό το διακήρυξε με την απόλυτη και γενική έννοια· για τον λόγο αυτό, εξηγεί, είπα να μην ανησυχείτε για τα δικά μου δεσμά, ως να υποφέρω κάτι το φοβερό εξαιτίας τους. Διότι δεν είναι φοβερά· αλλά να μεριμνάτε, λέει, για την προσευχή και τη δέηση προς τον Θεό. Διότι πρέπει να ζητάμε από τον Θεό ευχαριστώντας τον, χωρίς να αποθαρρυνόμαστε ούτε να αδιαφορούμε. «Θα φρουρήσει τις καρδιές σας και τις σκέψεις σας εν Χριστώ Ιησού». Πάλι τους εύχεται τη διατήρηση της κοινής πίστης.

Αυτός είναι ο Κλήμης για τον οποίο κάνει λόγο ο θεσπέσιος Παύλος στην προς Φιλιππησίους επιστολή: «Μαζί με τον Κλήμεντα και τους λοιπούς συνεργάτες μου, των οποίων τα ονόματα βρίσκονται στη βίβλο της ζωής». Αυτός έγραψε και μια αξιόλογη επιστολή προς τους Κορινθίους, η οποία έτυχε τέτοιας αποδοχής από πολλούς, ώστε να αναγινώσκεται και δημόσια. Η δε λεγόμενη δεύτερη επιστολή προς τους ίδιους απορρίπτεται ως νόθη, όπως ακριβώς και ο πολύστιχος διάλογος του Πέτρου και του Αππίωνος που φέρεται υπό το όνομά του.

Προς τον μοναχό Συμεών. Αφού πήρα στα χέρια μου την επιστολή της αγιοσύνης σου, την ανέγνωσα και πληροφορήθηκα καθένα από τα γεγονότα που συνέβησαν στην ίδια και στους μαζί με αυτήν αγίους πατέρες μας, των οποίων τα ονόματα βρίσκονται στη βίβλο της ζωής εξαιτίας της ιερής φυγής όλων και της εξορίας τους σε ξένο τόπο, καθώς και της γεμάτης δοκιμασίες και θλίψεις κατάστασής τους λόγω της μεταγωγής τους από εδώ και από εκεί και της φυλάκισής τους από τους άθεους, από τη μία στέναξα ο ταπεινός αναλογιζόμενος σε τι δοκιμασίες οδήγησε ο χρόνος τις εκκλησίες του Θεού, από την άλλη όμως μακάρισα τους άθλους όσων διώκονται για τον Χριστό, και έπειτα και εσένα, που έγινες για εμάς ο αγγελιαφόρος όλων αυτών των δραματικών γεγονότων, ο οποίος δεν δίστασε να καταπιαστεί με το γράψιμο προς εμένα τον ανάξιο και να εξιστορήσει με λεπτομέρειες όλη την υπόθεση της κακοπάθειας. Γι' αυτά, είθε ο Κύριος να σε ευλογήσει, να σε στηρίξει ακόμη περισσότερο και να σε στερεώσει στην ανυποχώρητη στάση της μαρτυρίας του Χριστού.

Στο τέκνο μου Ναυκράτιο. Τι είναι πιο χαροποιό από αυτό, το να ακούσω εγώ ο αμαρτωλός ότι εσύ, ο αγαπητός μου υιός, μαζί με άλλους επτά αδελφούς σου, των οποίων τα ονόματα βρίσκονται στο βιβλίο της ζωής, μαστιγωθήκατε υπέρ του Χριστού, του αγαθού μας Θεού; Δόξα σε Εκείνον που σας κάλεσε στην ομολογία της αλήθειάς Του. Δόξα σε Αυτόν που στερέωσε τις τίμιες ψυχές σας ώστε να προκινδυνεύσετε υπέρ των άλλων, για να μην πτοηθείτε ούτε να υποχωρήσετε από το πρόσωπο του αλάστορα, αλλά να ομολογήσετε την καλή σας ομολογία και για αυτήν, μαζί με τον Χριστό, να παραδώσετε την πλάτη σας στα μαστίγια. Προστεθήκατε ως ένας άλλος χορός ομολογίας στην Εκκλησία του Θεού, αυξήσατε το κλέος της εν Χριστώ αδελφότητας. Είστε όντως μακάριοι, ποθητοί μου, και τρισμακάριοι, μακάριες και οι κοιλιές που σας έφεραν στο φως. Αν δε πρέπει να πω κάτι και για εμένα, μακάριος είμαι και εγώ ο αμακάριστος και άθλιος, διότι αποκαλούμαι πατέρας τέτοιων τέκνων, υιών του Θεού και κληρονόμων του Χριστού. Ποια είναι αυτή η χαρά; Μήπως δεν είναι πιο ευχάριστη από κάθε άλλη χαρά; Ποια είναι αυτή η δόξα; Μήπως δεν είναι πιο θαυμαστή από τη δόξα εκείνων που φορούν τα στέμματα, το να φέρει κανείς τα στίγματα του Χριστού, τα ζωοποιά Του πάθη ως στεφάνια;

Χάρηκα πάρα πολύ που και άλλοι πατέρες ομονοούν μαζί σου, των οποίων τα ονόματα βρίσκονται στη βίβλο της ζωής· τους οποίους και χαιρετώ μέσω εσού και παρακαλώ για τις άγιες προσευχές τους ως βοήθεια για τη σωτηρία. Είθε να βρήκες κάτι καλό από τον αδελφό Υπάτιο· διότι η Γραφή παραγγέλλει να είναι χρήσιμοι οι αδελφοί στις ανάγκες. Διότι από τη δική μου ταπεινότητα δεν προκύπτει κανένα όφελος, έστω κι αν εσύ μας εξυμνείς από αγάπη. Επειδή δε ζήτησες και την κατήχηση, την οποία απηύθυνα προς όλους τους αδελφούς, μόλις την απέστειλα και σε σένα, και εσύ να προσεύχεσαι αδιαλείπτως για τη σωτηρία μου.

Ο Θεόδωρος, ο αμαρτωλός μοναχός, προς τους πνευματικούς μου πατέρες και αδελφούς, που ομολόγησαν και αγωνίζονται στις φυλακές, των οποίων τα ονόματα βρίσκονται στη βίβλο της ζωής. Έχοντας ακούσει, ω τριπόθητοι, το μαρτύριο της καλής σας ομολογίας υπέρ του Χριστού, ύμνησα και δόξασα τον Θεό, ο οποίος σας κάλεσε από την ξενιτιά στη βασιλίδα των πόλεων σαν λογικά πρόβατα για να χύσετε το αίμα σας ως οσμή ευωδίας σε Αυτόν, αποτελώντας φως για όσους βρίσκονται στο σκοτάδι της αιρετικής νυκτομαχίας. Έπειτα, επιθύμησα σφοδρά ο ταπεινός να σας δω, τους αθλητές, και να σας αγκαλιάσω έναν προς έναν, ελκόμενος από διάπυρο πόθο. Αλλά επειδή αυτό είναι σωματικά αδύνατον, μεταφερόμενος νοερά μέσω της επιστολής και στεκόμενος ανάμεσά σας, ασπάζομαι τα άγια ίχνη σας και φιλώ με άγιο φίλημα τα ιερά πρόσωπά σας. Ω καλοί στρατιώτες του Χριστού, σαν να έχετε κληθεί από ουράνια στρατολογία· ω φωτεινοί αστέρες, που μέσα στη νύχτα της ασέβειας ακτινοβολείτε την ορθοδοξία, πολυτιμότεροι από το χρυσάφι, λαμπρότεροι από τα σμαράγδια και τα μαργαριτάρια.

Ανέφερες δε στα γράμματά σου ότι με τον τάδε τρόπο καθοδηγήθηκες από εκείνους τους μακάριους πατέρες, οι οποίοι με καλό τέλος αναχώρησαν προς τον Κύριο, των οποίων τα ονόματα βρίσκονται στο βιβλίο της ζωής. Και αυτό είναι καλό, και αποτελεί γνώρισμα του φλογερού σου ζήλου. Επειδή όμως, με την εκδημία τους, σαν να έμεινες ορφανός, αναζήτησες πάλι να καθοδηγηθείς από την ταπεινότητά μας, εμείς βέβαια είμαστε ευτελείς και τιποτένιοι, όμως, επειδή είναι γεγραμμένο να ανεχόμαστε ο ένας τον άλλον με αγάπη, εξαιτίας αυτής της εν Κυρίω αγάπης υποχωρούμε και αποδεχόμαστε την αναφορά σου, η οποία είναι πράγματι καλή και αξιέπαινη. Όσον αφορά λοιπόν το να απέχεις εντελώς από την αιρετική κοινωνία, και αγωνίστηκες και απείχες, όπως λες, με τη χάρη του Χριστού, οφείλεις και να συνεχίσεις να απέχεις. Διότι έτσι θα δείξεις την αγάπη και την κοινωνία σου προς τον Θεό σου, αφού η αντίθετη κοινωνία χωρίζει από τον Χριστό. Για όσα όμως εξαναγκάζεστε από τον στρατηγό, δηλαδή και στο να συμψάλλετε με τους αιρετικούς και να τρώτε τα φαγητά που σφραγίζονται από αυτούς, με τη δικαιολογία ότι αλλιώς δεν θα μπορούσε ο κύριος στρατηγός να περάσει ακίνδυνα, ως προς αυτό δεν μπορούμε να απαντήσουμε με ευκολία. Διότι η ακρίβεια επιβάλλει στον ορθόφρονα να είναι εντελώς αμέτοχος από τους ετεροδόξους και να μην έρχεται σε καμία επαφή μαζί τους ούτε στο φαγητό ούτε στο ποτό ούτε σε κοινωνικές σχέσεις.

Εξαιτίας αυτών των δύο αμαρτημάτων τα μύρια κακά κατέκλυσαν τον κόσμο. εξαιτίας αυτού ο κατακλυσμός αφάνισε ολοσχερώς κάθε πλάσμα της γης. εξαιτίας αυτού τα Σόδομα και τα Γόμορρα έγιναν στάχτη με φωτιά και θειάφι ως παραδειγματισμός των ασεβών. Βλέπετε τι προκάλεσε η αμαρτία, η επιθυμία των οφθαλμών και η αλαζονεία του βίου; Αλλά όμως, όπως προειπώθηκε, με το έλεος του Θεού ανακληθήκαμε, τύχαμε ελευθερίας και υψωθήκαμε στην υιοθεσία. Ας παραμείνουμε λοιπόν σταθεροί στην ελευθερία με την οποία μας ελευθέρωσε ο Χριστός, και ας διαφυλαχθούμε στη δόξα με την οποία ο Χριστός μας εδόξασε, αποστρεφόμενοι κάθε ματαιότητα, θεωρώντας τα πάντα δεύτερα για τον Χριστό, την ατιμία ως τιμή, τη θλίψη ως χαρά, τις πληγές ως απόλαυση, τον διωγμό ως μακαριότητα, τον θάνατο ως ζωή. όπως ακριβώς επέλεξαν και οι άγιοι πατέρες και αδελφοί μας που μνημονεύονται σήμερα από εμάς, «των οποίων τα ονόματα βρίσκονται στη βίβλο της ζωής». Διότι, πολιτευόμενοι με αυτόν τον τρόπο, αφενός εμείς εδώ θα αναδειχθούμε «ως φωστήρες στον κόσμο, διακρατώντας τον λόγο της ζωής». αφετέρου δε, στον μέλλοντα αιώνα θα κληρονομήσουμε τη βασιλεία των ουρανών, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

άραγε μεμονωμένοι ή ενωμένοι με τους αδελφούς; «Και ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου; ή ποιος έγινε σύμβουλός του;», ώστε να γνωρίζει και την ημέρα και την ώρα, και τον τρόπο και τον τόπο του δικού του τέλους; Φοβερή λοιπόν είναι όντως, αδελφοί, η απόφαση του θανάτου· και «είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού.» Γι' αυτό παρακαλώ, να αγωνιζόμαστε πάντοτε, να είμαστε πάντοτε προσεκτικοί, πάντοτε πράττοντας τα θεία. Έπραξε, λέει, ο τάδε κατά τη διάρκεια αυτής της εξουσίας, και κάποιος άλλος έγινε δυνάστης· και άλλος πλούτισε, και έτερος βασίλευσε. Και τι είναι αυτά, που παρέρχονται σαν όνειρο; «Κοιμήθηκαν τον ύπνο τους, και δεν βρήκαν τίποτε στα χέρια τους όλοι οι άνθρωποι του πλούτου.» «Κάθε δόξα ανθρώπου είναι σαν το άνθος του χορταριού.» Έπραξαν βέβαια άριστη πράξη οι εκλεκτοί του Θεού· έλαβαν αξιώματα αναφαίρετα. Και ποια είναι αυτά; Άλλοι αποστολικά, άλλοι προφητικά, άλλοι μαρτυρικά, άλλοι οσιακά, και άλλοι έστω και τα τελευταία, αλλά πάντως σωτήρια· «των οποίων τα ονόματα είναι στη βίβλο της ζωής,» και των οποίων η δόξα είναι άσβεστη και η χαρά ανεκλάλητη. Αυτούς λοιπόν ας μιμηθούμε, αδελφοί, και ας επιλέξουμε οπωσδήποτε ένα από τα αξιώματα· διότι η χάρις είναι άφθονη, και προσφέρεται σε καθέναν που προαιρείται το αγαθό, και σε μικρό και σε μεγάλο, και σε σοφό και σε απλό άνθρωπο, και σε γέροντα και σε νεότερο. Ειδάλλως, δεν θα μας δεχθεί στον ουράνιο νυμφώνα· αλλά θα κλείσει τη θύρα εναντίον μας ο Δεσπότης. «