Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 4:9

ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ. Τέλος, αδελφοί, όσα είναι αληθινά, όσα σεμνά, όσα δίκαια, όσα αγνά, όσα προσφιλή, όσα εύφημα, αν υπάρχει κάποια αρετή και αν υπάρχει κάποιος έπαινος, αυτά να συλλογίζεστε. Εκείνα που και μάθατε και παραλάβατε και ακούσατε και είδατε σε εμένα, αυτά να πράττετε. ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ. Εάν, λοιπόν, συναναστηθήκατε με τον Χριστό, τα άνω να ζητείτε, όπου ο Χριστός κάθεται στα δεξιά του Θεού· τα άνω να φρονείτε, όχι τα επί της γης. Διότι πεθάνατε, και η ζωή σας είναι κρυμμένη μαζί με τον Χριστό στον Θεό.

ΑΛΛΟ. «Το λοιπόν, αδελφοί, όσα είναι αληθινά, όσα σεμνά, όσα δίκαια, όσα αγνά, όσα προσφιλή, όσα εύφημα, αν υπάρχει κάποια αρετή και αν υπάρχει κάποιος έπαινος, αυτά να συλλογίζεστε, τα οποία και μάθατε και παραλάβατε, και ο Θεός της ειρήνης θα είναι μαζί σας.» Ιδού, πάλι εδώ ονομάζει Θεό τον Χριστό, ο οποίος λέει: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω.» Επομένως, θα εφαρμόσεις και σε αυτά τον λόγο που εκτέθηκε προηγουμένως.

Αφήνοντας δε απέξω όλη την κτίση, η οποία διαχωρίζεται αφενός με το πρώτο, αφετέρου με το δεύτερο καταπέτασμα· με το πρώτο μεν διαχωρίζεται η ουράνια και αγγελική κτίση από τη θεότητα, με το δεύτερο δε η δική μας από τα επουράνια. Αυτά ας πράττουμε και τέτοιο φρόνημα ας έχουμε, αδελφοί, και όσους φρονούν διαφορετικά, θεωρώντας τους ως λύμη της αλήθειας, εφόσον βέβαια είναι δυνατόν, ας τους προσεγγίζουμε και ας τους θεραπεύουμε· εάν όμως νοσούν ανίατα, ας τους αποστρεφόμαστε, για να μην προσβληθούμε από τη νόσο τους προτού τους μεταδώσουμε τη δική μας υγεία. Και ο Θεός της ειρήνης θα είναι μαζί μας, της ειρήνης που υπερβαίνει κάθε νου, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Αμήν.

Έχοντας την καρδιά μου σε οδύνη και λύπη για όλα αυτά, με το που έφθασα στη μητρόπολη, επιθύμησα διακαώς να αδειάσω την πίκρα της ψυχής μου γράφοντας προς την αγάπη σας. Εσείς, όμως, σε ό,τι σας καθοδηγήσει το Άγιο Πνεύμα, εκεί να βαδίζετε, ακολουθώντας τον Θεό, χωρίς να προσκολλάστε σε σάρκα και αίμα, ούτε να δίνετε σε κανέναν αφορμή για καύχηση, ώστε να μην καυχηθούν για εσάς, καθώς η φιλοδοξία τους θα αυξάνεται εξαιτίας του δικού σας τρόπου ζωής. Αντιθέτως, να θυμάστε τους αγίους πατέρες, στους οποίους εμπιστευθήκατε τον εαυτό σας μέσω του μακάριου πατέρα σας, των οποίων και εμείς, με τη χάρη του Θεού, αξιωθήκαμε να έχουμε τη διαδοχή. Και να μη μετακινείτε τα όρια που έθεσαν οι πατέρες σας, ούτε να περιφρονείτε την απλότητα του πιο ανεπιτήδευτου κηρύγματος, ούτε να δίνετε προτεραιότητα σε ποικίλες διδασκαλίες. Αλλά να ακολουθείτε πιστά τον αρχαίο κανόνα της πίστεως, και ο Θεός της ειρήνης θα είναι μαζί σας. Ο Κύριος να σας διαφυλάττει υγιείς κατά την ψυχή και το σώμα εν αφθαρσία, όπως προσευχόμαστε.

Ή, λοιπόν, αυτό υποδηλώνει, ή ότι η ειρήνη, για την οποία λέει ο Χριστός, «Ειρήνη σας αφήνω, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω», αυτή θα σας φρουρήσει. Διότι η ειρήνη υπερέχει από κάθε ανθρώπινο νου. Αν όμως λες, «Πώς;», άκουσε: Όταν λέει να ειρηνεύουμε με τους εχθρούς, με αυτούς που μας αδικούν, με αυτούς που μας πολεμούν και τρέφουν έχθρα απέναντί μας, πώς αυτό δεν υπερβαίνει τον ανθρώπινο νου; Μάλλον όμως ας εξετάσουμε το πρώτο: «Η ειρήνη υπερέχει από κάθε νου». Αν η ειρήνη υπερέχει, πολύ περισσότερο ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος έδωσε την ειρήνη, υπερέχει από κάθε νου, όχι μόνο τον δικό μας, αλλά και των αγγέλων και των άνω δυνάμεων. Και τι σημαίνει, «Εν Χριστώ Ιησού»; Θα σας φυλάξει ενωμένους με Αυτόν, λέει, ώστε να παραμείνετε και να μην εκπέσετε από την πίστη Του. «Το λοιπόν, αδελφοί, όσα είναι σεμνά, όσα αληθινά, όσα δίκαια». Τι σημαίνει, «Το λοιπόν»; Αντί του: «Όλα τα έχουμε πει». Είναι έκφραση ανθρώπου που επείγεται, και ο οποίος δεν έχει τίποτε κοινό με τα παρόντα. «Λοιπόν, αδελφοί, όσα είναι αληθινά, όσα σεμνά, όσα δίκαια, όσα αγνά, όσα προσφιλή, όσα εύφημα, αν υπάρχει κάποια αρετή και αν υπάρχει κάποιος έπαινος, αυτά να συλλογίζεστε· τα οποία και μάθατε, και παραλάβατε, και ακούσατε, και είδατε σε εμένα». Τι σημαίνει, «Όσα προσφιλή»; Προσφιλή στους πιστούς, προσφιλή στον Θεό. «Όσα είναι αληθινά».

Βλέπεις ότι οι διατάξεις αυτές επεκτείνονται σε κάθε πράγμα; Επειδή, δηλαδή, δεν ήταν δυνατόν να μιλήσει με ακρίβεια για όλα, και για τις εισόδους και για τις εξόδους, και για τα λόγια και για την εμφάνιση και για τις συναναστροφές (διότι για όλα αυτά πρέπει να προνοεί ο Χριστιανός)· μίλησε σύντομα και επιγραμματικά: «Όσα ακούσατε και είδατε σε εμένα»· δηλαδή, από εμένα· σαν να έλεγε: «Σας διαπαιδαγώγησα και με τα έργα και με τα λόγια μου». Αυτά να πράττετε· μην τα λέτε μόνο, αλλά και να τα εφαρμόζετε· και ο Θεός της ειρήνης θα είναι μαζί σας. Δηλαδή, εάν τα τηρείτε αυτά με αυτόν τον τρόπο και ζείτε ειρηνικά αναμεταξύ σας, θα βρίσκεστε σε γαλήνη, σε μεγάλη ασφάλεια· δεν θα πάθετε τίποτε το λυπηρό, ούτε κάτι το ανεπιθύμητο. Διότι, όταν εμείς έχουμε ειρήνη μαζί Του (και έχουμε ειρήνη μέσω της αρετής), πολύ περισσότερο θα είναι Εκείνος μαζί μας.

Τι λέει λοιπόν; Ότι πρέπει κανείς να ζει αποβλέποντας στους επαίνους; Δεν είπε, «Να αποβλέπεις στον έπαινο», αλλά, «Να πράττεις τα επαινετά», όχι όμως με σκοπό τον έπαινο. «Όσα είναι αληθινά»· διότι τα άλλα είναι ψεύδος· «Όσα είναι σεμνά». Το σεμνό αναφέρεται στην εξωτερική συμπεριφορά, ενώ το αγνό στην ψυχή. Μη δίνετε, λέει, πρόσκομμα ούτε αφορμή. Επειδή είπε, «Όσα είναι εύφημα», για να μη νομίσεις ότι εννοεί απλώς τα εύφημα κατά την κρίση των ανθρώπων, πρόσθεσε: «Αν υπάρχει κάποια αρετή και αν υπάρχει κάποιος έπαινος, αυτά να συλλογίζεστε, αυτά να πράττετε». Διαρκώς θέλει να βρισκόμαστε σε αυτά, αυτά να μεριμνούμε, αυτά να σκεφτόμαστε. Διότι, εάν ειρηνεύουμε μεταξύ μας, και ο Θεός θα είναι μαζί μας. Εάν όμως εγείρουμε πόλεμο, ο Θεός της ειρήνης δεν θα είναι μαζί μας. Επειδή τίποτε δεν είναι τόσο εχθρικό για την ψυχή όσο η κακία· και τίποτε δεν την θέτει πάλι σε ασφάλεια, όσο η ειρήνη και η αρετή· ώστε πρέπει να γίνει η αρχή από εμάς, και τότε θα ελκύσουμε τον Θεό. Ο Θεός δεν είναι Θεός πολέμου και μάχης. Επομένως, κατάργησε και τον πόλεμο και τη μάχη, τόσο απέναντι σε Αυτόν, όσο και απέναντι στον πλησίον· να είσαι ειρηνικός προς όλους· συλλογίσου ποιους σώζει ο Θεός: «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί», λέει, «διότι αυτοί θα ονομαστούν υιοί του Θεού».

Αλλά μη σκυθρωπάζεις, αγαπητέ. Διότι αυτό το κόσμημα είναι πολύ καλύτερο και λαμπρότερο από εκείνο, και ευάρεστο στον Θεό· γι' αυτό και όταν το βαστούσε δεν κουραζόταν. Διότι αυτό είναι το θαυμαστό, ότι με τα δεσμά και τα μαστίγια ήταν λαμπρότερος από εκείνους που φορούσαν την αλουργίδα και το διάδημα. Και ότι ήταν λαμπρότερος, και τα λόγια αυτά δεν αποτελούν κομπασμό, το απέδειξαν τα ενδύματά του. Διότι, ακόμη κι αν τοποθετήσεις αναρίθμητα διαδήματα και άλλες τόσες πορφύρες πάνω σε έναν ασθενή, δεν θα μπορέσεις να ελαττώσεις ούτε στο ελάχιστο τη φλόγα του πυρετού· ενώ τα δικά του σιμικίνθια, ερχόμενα σε επαφή με τα σώματα των ασθενών, κάνουν κάθε ασθένεια να δραπετεύει, και δικαιολογημένα. Διότι, εάν οι ληστές βλέποντας αυτό το σημείο δεν τολμούν να επιτεθούν, αλλά φεύγουν αμεταστρεπτί, πολύ περισσότερο οι ασθένειες και οι δαίμονες, βλέποντας εκείνο το σημείο, φεύγουν. Και το βαστούσε, όχι για να το φέρει αυτός μόνος του, αλλά για να κάνει τους πάντες παρόμοιους με αυτόν και να τους διδάξει να το βαστούν· γι' αυτό και έλεγε: «Γίνεσθε μιμητές μου, καθώς έχετε εμάς ως πρότυπο»· και πάλι: «Εκείνα που ακούσατε και είδατε σε εμένα, αυτά να πράττετε»· και πάλι: «Σε εμάς χαρίστηκε, όχι μόνο το να πιστεύουμε σε Αυτόν, αλλά και το να πάσχουμε για Αυτόν». Διότι τα αξιώματα του παρόντος βίου τότε φαίνονται μεγαλύτερα, όταν περιέλθουν σε έναν μόνο· στα πνευματικά όμως συμβαίνει το αντίθετο· τότε κυρίως λάμπει η τιμή, όταν έχει πολλούς κοινωνούς της πρωτοκαθεδρίας, και όταν αυτός που μετέχει δεν είναι ένας, αλλά έχει πολλούς που απολαμβάνουν τα ίδια αγαθά.

Διότι αυτό σημαίνει το να φρουρηθούν οι καρδιές τους και τα νοήματά τους εν Χριστώ. «Τέλος, αδελφοί, όσα είναι αληθινά, όσα είναι σεμνά, όσα είναι δίκαια, όσα είναι αγνά, όσα είναι προσφιλή, όσα είναι εύφημα, αν υπάρχει κάποια αρετή και αν υπάρχει κάποιος έπαινος, αυτά να συλλογίζεστε, τα οποία και μάθατε και παραλάβατε και ακούσατε». Μας δίδαξε ο Απόστολος ότι κεφαλή κάθε αγαθού για εμάς είναι η πίστη στον Χριστό, και ότι όλα τα έργα της αρετής αποτελούν ένα μικρό μέρος σε σύγκριση με αυτήν. Είναι λοιπόν σαν να έλεγε: Έχετε την πίστη, την οποία και εύχομαι να διαφυλάσσεται μέσα σας.

Σας λείπει όμως ακόμη η ενάρετη ζωή, την οποία και σας προτρέπω να ακολουθείτε με σταθερότητα. Λέει, συνεπώς, το «λοιπόν», όχι επειδή είναι μικρό πράγμα η ενάρετη ζωή· διότι είναι μεγάλο· αλλά επειδή είναι μικρό εν συγκρίσει προς την πίστη, και αποτελεί το υπόλοιπο που πρέπει να προστεθεί. Διότι το θεμέλιο και η ασφάλεια είναι η πίστη, χωρίς την οποία δεν είναι δυνατόν να οικοδομηθεί τίποτε. Επειδή ούτε οικοδομή υφίσταται, όπως ακριβώς ούτε σπίτι υπάρχει χωρίς θεμέλια. Είναι λοιπόν η μεν πίστη τα θεμέλια και η οικοδόμηση όλου του σπιτιού, οι δε ενάρετες πράξεις μοιάζουν με την οροφή που επιστεγάζει και, τρόπον τινά, στεφανώνει ολόκληρο το οικοδόμημα. «Και τα είδατε σε εμένα.» Επειδή είπε να τηρούν πολλή αρετή, αλήθεια, σεμνότητα, δικαιοσύνη, αγνεία, φιλαδελφία, καλή φήμη, και όλα όσα συγκροτούν την αρετή και προξενούν τον έπαινο· επειδή, λοιπόν, είπε να φροντίζουν για όλα αυτά, για να μη φανεί ότι τους επιτάσσει πράγματα μεγαλύτερα από όσα μπορούσαν να κάνουν, για τον λόγο αυτόν τους προτρέπει, φέρνοντας ως παράδειγμα τον εαυτό του, να τα κατορθώσουν. Είναι δηλαδή σαν να έλεγε: Για να μην αποθαρρυνθείτε, νομίζοντας ότι τα προστάγματα είναι μεγάλα και ανώτερα από ό,τι μπορείτε να κατορθώσετε. Διότι, λέει, ακούσατε ότι όλα αυτά εφαρμόζονται από εμένα, και όχι μόνο το ακούσατε, αλλά και το έχετε δει με τα μάτια σας. «Αυτά να πράττετε, και ο Θεός της ειρήνης θα είναι μαζί σας.» Σας προτρέπω, λέει, να τα κάνετε αυτά, επειδή είναι και μεγάλος ο μισθός για αυτά· και ο μισθός αυτός είναι το να έχετε σύνοικό σας τον Θεό. «

Ναι, αδελφοί μου, σας παρακαλώ· διότι για αυτόν τον λόγο κοπιάζω λέγοντας αυτά τα λίγα, και αφενός χαίρομαι για εκείνους που προοδεύουν, αφετέρου στενάζω αν τυχόν κάποιος σκοντάψει. Ας ορθοποδούμε, όμως, όλοι μας, πράττοντας το αγαθό, υπομένοντας καρτερικά στις ψαλμωδίες, στις διακονίες, στις υπακοές, στις ταπεινώσεις, «και ο Θεός της ειρήνης θα είναι μαζί» μας, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων.