Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 1:17

Επινόησε για εμάς, ως Θεός, έναν άλλο τρόπο που ελκύει προς την πίστη, συγκεντρώνοντας από παντού τους χαμένους προς τη σωτηρία. Προσφέρει λοιπόν σε αυτόν που πιστεύει ως έπαθλο το να μην κληθεί σε κρίση, ενώ στον απειθή την κόλαση, οδηγώντας και μέσω των δύο στην ίδια και μοναδική οδό, και συγκαλώντας άλλους με την επιθυμία της χάριτος, και άλλους με τον φόβο της τιμωρίας, ώστε να προσέλθουν πρόθυμα στην πίστη. Δείχνει δε πως το έγκλημα της απιστίας είναι βαρύ και μεγάλο, εφόσον είναι ο Υιός και Μονογενής. Διότι, όσο πιο αξιόπιστο είναι αυτό που υβρίζεται, τόσο περισσότερο θα καταδικαστεί για βαρύτατα σφάλματα εκείνος που το ατιμάζει. Λέει δε ότι αυτός που απιστεί έχει ήδη κριθεί, καθώς ο ίδιος έχει ήδη εκδώσει εναντίον του εαυτού του την καταδικαστική απόφαση της τιμωρίας, μέσω της απόφασής του να απορρίψει τον χορηγό της απαλλαγής από την κρίση. <Αυτή δε είναι η κρίση, ότι το φως ήρθε στον κόσμο, και οι άνθρωποι αγάπησαν περισσότερο το σκοτάδι παρά το φως.> Δεν αφήνει ανεξέταστη την κατάκριση αυτών που απειθούν. Προσθέτει δε τις αιτίες και αποδεικνύει σαφώς ότι, σύμφωνα με τον παροιμιώδη λόγο, «Δεν στήνονται άδικα τα δίχτυα στα πτηνά».

Δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί στις πόλεις του Ιούδα; Με δίκαιη απόφαση λοιπόν τιμωρήθηκαν. Διότι, αφού απέδωσαν το σέβας στην κτίση και λάτρευσαν τα έργα των δικών τους χεριών, οι ίδιοι επέφεραν στα κεφάλια τους τα αποτελέσματα της θείας οργής. Διότι δεν απλώνονται άδικα τα δίχτυα στα πουλιά, σύμφωνα με το γεγραμμένο. «Ντροπιάστηκαν οι σοφοί». Ως σοφούς φαίνεται να υποδηλώνει εδώ τους εκλεκτούς των Ελλήνων, ποιητές και συγγραφείς, οι οποίοι διαθέτουν μεν γλώσσα ευφυή και περίτεχνη, και ασκημένη στις κομψότητες του λόγου ώστε να είναι ευχάριστη, αλλά είναι αμέτοχοι της αληθινής φρόνησης στην καρδιά. Διότι, όπως γράφει ο πάνσοφος Παύλος, «Ματαιώθηκαν στους διαλογισμούς τους και σκοτίστηκε η ασύνετη καρδιά τους. Υποστηρίζοντας ότι είναι σοφοί, έγιναν μωροί», και τα εξής. Επομένως είναι μεν σοφοί σε ό,τι αφορά τη φωνή και τη γλώσσα, αλλά άσοφοι ως προς την καρδιά.

Και όσοι τον έχουν λάβει ως θεμέλιο, έχουν ακλόνητη τη θεμελίωση και τη στάση τους σε όλα τα αγαθά. Εκείνοι όμως που δεν τον έχουν, είναι πάρα πολύ σαθροί και εύκολα παρασύρονται προς οτιδήποτε το άτοπο. Έπεσε λοιπόν η Ιουδαία και έχει εγκαταλειφθεί η Ιερουσαλήμ. Αυτό ακριβώς διακήρυξε από πριν και ένας άλλος από τους αγίους προφήτες λέγοντας: «Ο οίκος του Ισραήλ έπεσε, δεν θα υπάρξει αυτός που θα τον αναστήσει». Συνέβη δε να τα πάθουν αυτά, διότι, εκτός από την απείθειά τους, απέκτησαν ασεβή και εντελώς παράνομη γλώσσα. Διότι ποιο από τα αισχρά δεν θα βρούμε ότι έχουν πει εναντίον του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού; Τον ονόμαζαν Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, ακόμη και φαγά και οινοπότη, και ότι γεννήθηκε από πορνεία. Επομένως, μαζί με την απείθεια, η γλώσσα τους συνέχισε να ασεβεί προς τον Χριστό. Θα μπορούσε κανείς να πει και για αυτούς: «Διότι δεν απλώνονται άδικα τα δίχτυα στα πουλιά. Διότι αυτοί που συμμετέχουν σε φόνο, θησαυρίζουν για τους εαυτούς τους κακά».

Διότι η θλίψη θα έρθει σε εσάς από μακριά· και σε ποιον θα καταφύγετε για να βοηθηθείτε; Και πού θα αφήσετε τη δόξα σας, για να μην πέσετε σε συμφορά; Όταν ο προφητικός λόγος μας εξηγεί εκτενέστερα τις συμφορές των Ιουδαίων και τις μελλοντικές καταστροφές από το χέρι των εχθρών, τότε ακριβώς πολύ σοφά και με πνεύμα οικονομίας παραθέτει τις αιτίες για τις οποίες έχει λυπηθεί ο Θεός των όλων, και προσπαθεί να διδάξει ότι εκδόθηκε εναντίον τους δίκαιη απόφαση που τους καλεί σε κρίση. Διότι δεν απλώνονται άδικα τα δίχτυα για τα πτηνά, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Αλίμονο λοιπόν, λέει, σε αυτούς που γράφουν πονηρία. Διότι, γράφοντας, γράφουν πονηρία, διαστρέφοντας την κρίση των φτωχών, και αρπάζοντας τα δικαιώματα των πενήτων του λαού μου. Επειδή μεταξύ των Ιουδαίων υπήρχαν οι ονομαζόμενοι γραμματείς. Και το έργο τους ήταν να καθιστούν σαφή τον σκοπό του νόμου για κάθε ζήτημα σε εκείνους που επιθυμούσαν να μάθουν, και να υποδεικνύουν αυτά σε εκείνους που είχαν αναλάβει την ευθύνη να δικάζουν τον λαό.

«Ή δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί στις πόλεις του Ιούδα, και στους δρόμους της Ιερουσαλήμ; Οι γιοι τους συλλέγουν ξύλα, και οι πατέρες τους ανάβουν φωτιά· και οι γυναίκες τους ζυμώνουν ζυμάρι για να φτιάξουν πλακούντες για τη στρατιά του ουρανού· και έκαναν σπονδές σε ξένους θεούς, για να με παροργίσουν.» Τιμωρήθηκαν λοιπόν με δίκαιη απόφαση. Διότι, αφού απέδωσαν το σέβας στην κτίση και λάτρευσαν τα έργα των ιδίων τους των χεριών, οι ίδιοι επισώρευσαν στα κεφάλια τους τα αποτελέσματα της θείας οργής. Διότι δεν απλώνονται άδικα τα δίχτυα στα πουλιά, σύμφωνα με το γεγραμμένο· και ο Θεός υποβάλλει σε τιμωρίες εκείνον που ατιμάζει τη δόξα του, και που με πλανημένη γνώμη έχει στραφεί προς οποιοδήποτε άτοπο πράγμα. <Οι δε Ελαμίτες πήραν φαρέτρες, άνθρωποι αναβάτες σε άλογα, και συγκέντρωση στρατιωτικής παρατάξεως.>

«Διότι δεν απλώνονται άδικα τα δίχτυα για τα πτηνά», σύμφωνα με τα γεγραμμένα· «διότι αυτοί που συμμετέχουν σε φόνο θησαυρίζουν για τον εαυτό τους κακά». Εμείς λοιπόν οι ίδιοι θα αδικήσουμε τους εαυτούς μας, εάν θελήσουμε να πράττουμε αυτά που δεν είναι θεμιτά· και θα εκδιωχθούμε από τις κατοικίες της τρυφής. Διότι εκείνοι που εναντιώνονται στον Θεό, δεν θα δουν τις άνω και επουράνιες μονές, και θα παραμείνουν αμέτοχοι και της ελπίδας των αγίων και της αιώνιας τρυφής. Αντιθέτως, οι σοφοί και αγαθοί και όσοι έχουν στραφεί προς οτιδήποτε επαινετό, δεν θα βρεθούν σε αυτή την κατάσταση· πώς θα μπορούσε άλλωστε; Θα έχουν όμως ως πόλη την επουράνια Εκκλησία, και θα κατοικήσουν στις άνω μονές, εντρυφώντας στα επουράνια αγαθά. «Πλησιάστε σε όρη αιώνια. Σήκω και πορεύου, διότι αυτή δεν είναι η δική σου ανάπαυση.» Ο λόγος απευθύνεται ακόμη προς εκείνους που έλαχαν να καθοδηγούν τον λαό. Και ειρωνεύεται, και μιλάει με ηθικό τόνο, εισάγοντας το λυπηρό ως ωφέλιμο. Διότι σχεδόν τους λέει: Ω ηγέτες των λαών, ίσως σας φαίνεται βαρύ και φορτικό το να απολαμβάνετε την τρυφή στα σπίτια σας, και να κατέχετε την πατρίδα σας, και να ζείτε ειρηνικά, και να έχετε τον τρόπο ζωής που ταιριάζει σε ελεύθερους ανθρώπους. Επειδή όμως αυτό, όπως φαίνεται, νομίζετε ότι είναι καλό, βαδίστε προς τους εχθρούς, τρέξτε μακριά προς τη γη των Περσών και των Αρμενίων.

Είναι προτιμότερο, λοιπόν, «το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Διότι «δεν θα ωφελήσουν οι θησαυροί τους ανόμους, ενώ η δικαιοσύνη θα σώσει από τον θάνατο», και «είναι πράγματι καλύτερη μια μικρή μερίδα με φόβο Θεού, παρά πολλά αποκτήματα με αδικία». <Και κατά την ημέρα εκείνη, θα εξερευνήσω την Ιερουσαλήμ με λύχνο, και θα τιμωρήσω τους άνδρες που καταφρονούν τα καθήκοντά τους, εκείνους που λένε στις καρδιές τους: Ο Κύριος ούτε θα κάνει καλό ούτε θα κάνει κακό.> Όσα επρόκειτο να πράξουν οι εχθροί, κυριευμένοι από ακράτητη μανία εναντίον των αιχμαλώτων, αυτά τα αποδίδει στο δικό Του πρόσωπο ο Θεός, όχι επειδή είναι ο ίδιος εκτελεστής τόσο αποτρόπαιων έργων, αλλά επειδή επιτρέπει μάλλον να επέλθουν δίκαια, λόγω της οργής, εναντίον εκείνων που ασέβησαν. Διότι είναι αληθινό αυτό που είπε αινιγματικά στις Παροιμίες ο Σολομών: «Διότι δεν απλώνονται άδικα τα δίχτυα για τα πουλιά. Επειδή και αυτοί που συμμετέχουν σε φόνο, θησαυρίζουν για τον εαυτό τους κακά». Ενώ, δηλαδή, μπορούσαν να απέχουν όσο το δυνατόν περισσότερο από την ποινή και την καταδίκη, επιλέγοντας την αρετή αντί των φαύλων έργων, αυτοί οι ίδιοι οξύνουν την οργή εναντίον τους, και οδηγώντας τις ψυχές τους σε αυτόκλητο όλεθρο, κρίνονται ένοχοι τουλάχιστον από εκείνους που γνωρίζουν να κρίνουν ορθά. Ερευνάται, λοιπόν, η Ιερουσαλήμ με λύχνο.

Διότι έχουν θηρευτεί, όπως είπα, έχοντας υποβληθεί στις τιμωρίες, και έχουν πέσει στο δίχτυ της θείας οργής· διότι, όπως λέει ο Παροιμιαστής: «Δεν απλώνονται άδικα τα δίχτυα για τα πτηνά· διότι αυτοί που μετέχουν σε φόνο θησαυρίζουν για τον εαυτό τους κακά· και η καταστροφή των παράνομων ανθρώπων είναι οδυνηρή». Και είναι πάλι γραμμένο: «Αυτός που κυλάει πέτρα, την κυλάει πάνω του». <Η δε ψυχή μου θα αγαλλιάσει για τον Κύριο.> (B f. 115) Λέω λοιπόν ότι πρέπει να θυμόμαστε τα λόγια που ανέφερα στις αρχές του ψαλμού. Είπα δηλαδή ότι έχει εισαχθεί το πρόσωπο του Χριστού, το οποίο σχεδόν κραυγάζει εναντίον της ανοσιότητας των Ιουδαίων, χωρίς ωστόσο να αποφεύγει τους λόγους που αρμόζουν στην κακοπάθεια, αλλά εκφράζεται στα περισσότερα σημεία με ανθρώπινο μάλλον παρά με θεοπρεπή τρόπο, εξαιτίας του μυστηρίου της ένσαρκης οικονομίας.

Παραβολή δε είναι όπως το «Η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με προζύμι». «Άκουε, υιέ, την παιδεία του πατέρα σου». Δηλαδή του Θεού και Πατέρα των όλων. «Και μην απορρίψεις τους θεσμούς της μητέρας σου». Θεσμούς της μητέρας, δηλαδή της σοφίας που σε αναγέννησε, η οποία γίνεται για εμάς σαν μητέρα και τροφός, γαλουχώντας και ανατρέφοντάς μας με τους λόγους και τις εντολές του Θεού. «Διότι θα δεχθείς στεφάνι χαρίτων στην κορυφή της κεφαλής σου». Εάν δηλαδή τηρήσεις με πιστή καρδιά τον νόμο του πατέρα σου και φυλάξεις τις εντολές της μητέρας σου, «θα δεχθείς στεφάνι χαρίτων στην κορυφή της κεφαλής σου και χρυσό περιδέραιο». Πότε θα γίνει αυτό, παρά μόνο κατά την ανάσταση των δικαίων, στην επουράνια και άφθαρτη βασιλεία, όπου θα δοξάζεσαι και θα στεφανώνεσαι από τον Χριστό, εάν αγωνιστείς επάξια για το στεφάνι; Διότι κανένας αθλητής δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί με εγκράτεια και σύμφωνα με τους κανόνες. «Ας μην σε πλανήσουν ασεβείς άνδρες». Αυτό αναφέρεται στα μυστήρια που συνέβησαν στον Χριστό από τους Ιουδαίους και στο πώς ο Ιούδας απέκτησε «κοινό πουγκί» με τους Ιουδαίους, ο οποίος έσκασε στη μέση. «Και ας γίνει σε εμάς ένα κοινό πουγκί». Δηλαδή δοχείο. «Διότι δεν απλώνονται αδίκως τα δίχτυα». Διότι δεν έχει ετοιμαστεί μάταια η κρίση του πυρός. «Διότι αυτοί που μετέχουν σε αίματα». Όχι μόνο αυτοί που τα πράττουν. «Η δε καταστροφή των παράνομων ανδρών είναι κακή». Άνομος είναι αυτός που δεν γνωρίζει τον νόμο, ενώ παράνομος είναι αυτός που τον παραβαίνει. «Διότι με την ασέβεια αφαιρούν την ίδια τους την ψυχή».

Αν σε παρακινήσουν, λέγοντας: Έλα μαζί μας, γίνε συμμέτοχος σε αίμα, ας χώσουμε στη γη δίκαιο άνθρωπο άδικα· ας τον καταπιούμε ζωντανό σαν τον άδη, και ας εξαλείψουμε τη μνήμη του από τη γη· ας αρπάξουμε την πολύτιμη περιουσία του, και ας γεμίσουμε τα σπίτια μας με λάφυρα· ένωσε τον κλήρο σου μαζί μας, ας αποκτήσουμε όλοι ένα κοινό ταμείο, και ας έχουμε όλοι ένα κοινό πουγκί· γιε μου, μην πορευτείς στον ίδιο δρόμο με αυτούς. Απομάκρυνε το πόδι σου από τα μονοπάτια τους. Διότι δεν στήνονται μάταια τα δίχτυα για τα πουλιά.» «Συνέβη μετά τον θάνατο του βασιλιά των υιών Αμμών, να βασιλεύσει αντ' αυτού ο γιος του, Αννών. Και είπε ο Δαβίδ: Θα δείξω έλεος σε αυτόν, όπως ακριβώς έδειξε ο πατέρας του σε εμένα. Και έστειλε ο Δαβίδ απεσταλμένους για να τον παρηγορήσουν· και είπαν οι άρχοντες των Αμμονιτών στον κύριό τους: Δεν έστειλε ο Δαβίδ παρηγορητές για να τιμήσει τον πατέρα σου, αλλά για να εξερευνήσουν την πόλη και να την κατασκοπεύσουν.

Είθε, ω καλό μου τέκνο, με τις δικές σας προσευχές, και από την άκρα φιλανθρωπία του Θεού που καλύπτει την άβυσσο των αμαρτιών μου, να είναι ενεργής αυτή η προσταγή σε όλη μου τη ζωή εναντίον κάθε ορατής και αόρατης δύναμης. Το πώς διαβιώ, το ανέφερα με κάθε λεπτομέρεια, και με την ίδια του τη φωνή θα τα διηγηθεί πολύ καλά ο γραμματοφόρος, καθώς και ποιος είναι ο προστάτης της διαμονής μου με πολλούς τρόπους, τους οποίους παρακαλώ να μνημονεύετε στις προσευχές σας. Γιατί όμως κοπίασες, εσύ που αγαπάς τον πνευματικό σου πατέρα, με όσα μου έστειλες, τα οποία είναι πολλά και ποικίλα; Ο Θεός μου θα σε ανταμείψει με τα πνευματικά αγαθά αυτού του κόσμου και με τα αιώνια αγαθά του επέκεινα. Κοπιάζεις, το γνωρίζω, καθώς έλκεσαι προς διάφορες κατευθύνσεις, πιεζόμενος και καταπονούμενος για όσους είναι παρόντες, για όσους είναι απόντες, με λόγια, με έργα, με νουθεσίες και συμφιλιώσεις, απέναντι στους ανωτέρους και στους κατωτέρους, απέναντι σε καθετί που παρουσιάζεται και συμβαίνει, και μάλιστα με την ετοιμότητα να υποστείς εξορία ή και κίνδυνο. Αλλά να έχεις θάρρος, πολύς είναι ο μισθός σου, στέφανος μαρτυρίου σε αναμένει. Και ω, τι θαυμαστή η Θεία Πρόνοια, η οποία αξιοποίησε τη μηχανορραφία του κυβερνήτη για τη σωτηρία πολλών. Όμως, να επαγρυπνείς πάρα πολύ μαζί με τους υπολοίπους· διότι τα δίχτυα δεν απλώνονται τυχαία στα πτηνά.