Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 1:18

Και όσοι τον έχουν λάβει ως θεμέλιο, έχουν ακλόνητη τη θεμελίωση και τη στάση τους σε όλα τα αγαθά. Εκείνοι όμως που δεν τον έχουν, είναι πάρα πολύ σαθροί και εύκολα παρασύρονται προς οτιδήποτε το άτοπο. Έπεσε λοιπόν η Ιουδαία και έχει εγκαταλειφθεί η Ιερουσαλήμ. Αυτό ακριβώς διακήρυξε από πριν και ένας άλλος από τους αγίους προφήτες λέγοντας: «Ο οίκος του Ισραήλ έπεσε, δεν θα υπάρξει αυτός που θα τον αναστήσει». Συνέβη δε να τα πάθουν αυτά, διότι, εκτός από την απείθειά τους, απέκτησαν ασεβή και εντελώς παράνομη γλώσσα. Διότι ποιο από τα αισχρά δεν θα βρούμε ότι έχουν πει εναντίον του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού; Τον ονόμαζαν Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, ακόμη και φαγά και οινοπότη, και ότι γεννήθηκε από πορνεία. Επομένως, μαζί με την απείθεια, η γλώσσα τους συνέχισε να ασεβεί προς τον Χριστό. Θα μπορούσε κανείς να πει και για αυτούς: «Διότι δεν απλώνονται άδικα τα δίχτυα στα πουλιά. Διότι αυτοί που συμμετέχουν σε φόνο, θησαυρίζουν για τους εαυτούς τους κακά».

«Διότι δεν απλώνονται άδικα τα δίχτυα για τα πτηνά», σύμφωνα με τα γεγραμμένα· «διότι αυτοί που συμμετέχουν σε φόνο θησαυρίζουν για τον εαυτό τους κακά». Εμείς λοιπόν οι ίδιοι θα αδικήσουμε τους εαυτούς μας, εάν θελήσουμε να πράττουμε αυτά που δεν είναι θεμιτά· και θα εκδιωχθούμε από τις κατοικίες της τρυφής. Διότι εκείνοι που εναντιώνονται στον Θεό, δεν θα δουν τις άνω και επουράνιες μονές, και θα παραμείνουν αμέτοχοι και της ελπίδας των αγίων και της αιώνιας τρυφής. Αντιθέτως, οι σοφοί και αγαθοί και όσοι έχουν στραφεί προς οτιδήποτε επαινετό, δεν θα βρεθούν σε αυτή την κατάσταση· πώς θα μπορούσε άλλωστε; Θα έχουν όμως ως πόλη την επουράνια Εκκλησία, και θα κατοικήσουν στις άνω μονές, εντρυφώντας στα επουράνια αγαθά. «Πλησιάστε σε όρη αιώνια. Σήκω και πορεύου, διότι αυτή δεν είναι η δική σου ανάπαυση.» Ο λόγος απευθύνεται ακόμη προς εκείνους που έλαχαν να καθοδηγούν τον λαό. Και ειρωνεύεται, και μιλάει με ηθικό τόνο, εισάγοντας το λυπηρό ως ωφέλιμο. Διότι σχεδόν τους λέει: Ω ηγέτες των λαών, ίσως σας φαίνεται βαρύ και φορτικό το να απολαμβάνετε την τρυφή στα σπίτια σας, και να κατέχετε την πατρίδα σας, και να ζείτε ειρηνικά, και να έχετε τον τρόπο ζωής που ταιριάζει σε ελεύθερους ανθρώπους. Επειδή όμως αυτό, όπως φαίνεται, νομίζετε ότι είναι καλό, βαδίστε προς τους εχθρούς, τρέξτε μακριά προς τη γη των Περσών και των Αρμενίων.

Είναι προτιμότερο, λοιπόν, «το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Διότι «δεν θα ωφελήσουν οι θησαυροί τους ανόμους, ενώ η δικαιοσύνη θα σώσει από τον θάνατο», και «είναι πράγματι καλύτερη μια μικρή μερίδα με φόβο Θεού, παρά πολλά αποκτήματα με αδικία». <Και κατά την ημέρα εκείνη, θα εξερευνήσω την Ιερουσαλήμ με λύχνο, και θα τιμωρήσω τους άνδρες που καταφρονούν τα καθήκοντά τους, εκείνους που λένε στις καρδιές τους: Ο Κύριος ούτε θα κάνει καλό ούτε θα κάνει κακό.> Όσα επρόκειτο να πράξουν οι εχθροί, κυριευμένοι από ακράτητη μανία εναντίον των αιχμαλώτων, αυτά τα αποδίδει στο δικό Του πρόσωπο ο Θεός, όχι επειδή είναι ο ίδιος εκτελεστής τόσο αποτρόπαιων έργων, αλλά επειδή επιτρέπει μάλλον να επέλθουν δίκαια, λόγω της οργής, εναντίον εκείνων που ασέβησαν. Διότι είναι αληθινό αυτό που είπε αινιγματικά στις Παροιμίες ο Σολομών: «Διότι δεν απλώνονται άδικα τα δίχτυα για τα πουλιά. Επειδή και αυτοί που συμμετέχουν σε φόνο, θησαυρίζουν για τον εαυτό τους κακά». Ενώ, δηλαδή, μπορούσαν να απέχουν όσο το δυνατόν περισσότερο από την ποινή και την καταδίκη, επιλέγοντας την αρετή αντί των φαύλων έργων, αυτοί οι ίδιοι οξύνουν την οργή εναντίον τους, και οδηγώντας τις ψυχές τους σε αυτόκλητο όλεθρο, κρίνονται ένοχοι τουλάχιστον από εκείνους που γνωρίζουν να κρίνουν ορθά. Ερευνάται, λοιπόν, η Ιερουσαλήμ με λύχνο.

Διότι έχουν θηρευτεί, όπως είπα, έχοντας υποβληθεί στις τιμωρίες, και έχουν πέσει στο δίχτυ της θείας οργής· διότι, όπως λέει ο Παροιμιαστής: «Δεν απλώνονται άδικα τα δίχτυα για τα πτηνά· διότι αυτοί που μετέχουν σε φόνο θησαυρίζουν για τον εαυτό τους κακά· και η καταστροφή των παράνομων ανθρώπων είναι οδυνηρή». Και είναι πάλι γραμμένο: «Αυτός που κυλάει πέτρα, την κυλάει πάνω του». <Η δε ψυχή μου θα αγαλλιάσει για τον Κύριο.> (B f. 115) Λέω λοιπόν ότι πρέπει να θυμόμαστε τα λόγια που ανέφερα στις αρχές του ψαλμού. Είπα δηλαδή ότι έχει εισαχθεί το πρόσωπο του Χριστού, το οποίο σχεδόν κραυγάζει εναντίον της ανοσιότητας των Ιουδαίων, χωρίς ωστόσο να αποφεύγει τους λόγους που αρμόζουν στην κακοπάθεια, αλλά εκφράζεται στα περισσότερα σημεία με ανθρώπινο μάλλον παρά με θεοπρεπή τρόπο, εξαιτίας του μυστηρίου της ένσαρκης οικονομίας.

Παραβολή δε είναι όπως το «Η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με προζύμι». «Άκουε, υιέ, την παιδεία του πατέρα σου». Δηλαδή του Θεού και Πατέρα των όλων. «Και μην απορρίψεις τους θεσμούς της μητέρας σου». Θεσμούς της μητέρας, δηλαδή της σοφίας που σε αναγέννησε, η οποία γίνεται για εμάς σαν μητέρα και τροφός, γαλουχώντας και ανατρέφοντάς μας με τους λόγους και τις εντολές του Θεού. «Διότι θα δεχθείς στεφάνι χαρίτων στην κορυφή της κεφαλής σου». Εάν δηλαδή τηρήσεις με πιστή καρδιά τον νόμο του πατέρα σου και φυλάξεις τις εντολές της μητέρας σου, «θα δεχθείς στεφάνι χαρίτων στην κορυφή της κεφαλής σου και χρυσό περιδέραιο». Πότε θα γίνει αυτό, παρά μόνο κατά την ανάσταση των δικαίων, στην επουράνια και άφθαρτη βασιλεία, όπου θα δοξάζεσαι και θα στεφανώνεσαι από τον Χριστό, εάν αγωνιστείς επάξια για το στεφάνι; Διότι κανένας αθλητής δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί με εγκράτεια και σύμφωνα με τους κανόνες. «Ας μην σε πλανήσουν ασεβείς άνδρες». Αυτό αναφέρεται στα μυστήρια που συνέβησαν στον Χριστό από τους Ιουδαίους και στο πώς ο Ιούδας απέκτησε «κοινό πουγκί» με τους Ιουδαίους, ο οποίος έσκασε στη μέση. «Και ας γίνει σε εμάς ένα κοινό πουγκί». Δηλαδή δοχείο. «Διότι δεν απλώνονται αδίκως τα δίχτυα». Διότι δεν έχει ετοιμαστεί μάταια η κρίση του πυρός. «Διότι αυτοί που μετέχουν σε αίματα». Όχι μόνο αυτοί που τα πράττουν. «Η δε καταστροφή των παράνομων ανδρών είναι κακή». Άνομος είναι αυτός που δεν γνωρίζει τον νόμο, ενώ παράνομος είναι αυτός που τον παραβαίνει. «Διότι με την ασέβεια αφαιρούν την ίδια τους την ψυχή».