Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
6 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
στέφανον γὰρ χαρίτων δέξῃ σῇ κορυφῇ καὶ κλοιὸν χρύσεον περὶ σῷ τραχήλῳ.Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–6 από 6
ηʹ. Καὶ κλοιὸν χρύσεον περὶ τῷ τραχήλῳ. Εὐσεβίου. Ὥσπερ δὲ κεφαλὴ καὶ τράχηλος τὸν νοῦν δηλοῦσιν, οὕτω καὶ κλοιὸς καὶ στέφανος τὴν γνῶσιν.
η΄. Και χρυσό περιδέραιο γύρω από τον λαιμό. Του Ευσεβίου. Και όπως ακριβώς το κεφάλι και ο λαιμός δηλώνουν τον νου, έτσι και το περιδέραιο και το στεφάνι δηλώνουν τη γνώση.
Λεπτομέρειες
καὶ τοῦτο συμβουλή τίς ἐστι παρὰ τοῦ λόγου τῷ κοινῷ τῆς ἐκκλησίας προσαγομένη τὸ μὴ δεῖν ἡμᾶς πρὸς ἕν τι τῶν ἀγαθῶν βλέποντας ἀμελῶς περὶ τὰ λοιπὰ τῶν κατορθωμάτων ἔχειν, ἀλλ᾽ εἴ σοι γέγονεν ὅρμος ἡ σωφροσύνη καθάπερ τισὶ μαργαρίταις τῷ καθαρῷ βίῳ λαμπρύνων τὸν τράχηλον, ἔστω σοι καὶ ἕτερος ὅρμος ὁ τοὺς τιμίους λίθους τῶν ἐντολῶν ἐν ἑαυτῷ περιείργων 〈ζῆλος〉 καὶ δι᾽ ἑαυτοῦ τῆς δέρης πλεονάζων τὸ κάλλος, ἔστω σοι καὶ ἄλλος κόσμος περιαυχένιος ἡ εὐσεβής τε καὶ ὑγιαίνουσα πίστις κύκλῳ τὸν τῆς ψυχῆς αὐχένα διαλαμβάνουσα. οὗτός ἐστιν ὁ κλοιὸς ὁ χρύσεος ὁ ἐκ τοῦ ἀκηράτου τῆς θεογνωσίας χρυσίου τῷ τραχήλῳ περιλαμπόμενος, περὶ οὗ φησιν ἡ Παροιμία ὅτι Στέφανον χαρίτων δέξῃ σῇ κορυφῇ καὶ κλοιὸν χρύσεον περὶ σῷ τραχήλῳ.
Και αυτή είναι μια συμβουλή που προσφέρεται από τον λόγο προς το πλήρωμα της εκκλησίας, ότι δεν πρέπει, αποβλέποντας σε ένα μόνο από τα αγαθά, να είμαστε αμελείς ως προς τα υπόλοιπα κατορθώματα των αρετών· απεναντίας, εάν η σωφροσύνη έχει γίνει για σένα περιδέραιο το οποίο, σαν με κάποια μαργαριτάρια, λαμπρύνει τον τράχηλο μέσω του καθαρού βίου, ας υπάρχει για σένα και ένα έτερο περιδέραιο, ο ζήλος, ο οποίος περικλείει μέσα του τους πολύτιμους λίθους των εντολών και δια του εαυτού του αυξάνει το κάλλος του λαιμού. Ας υπάρχει για σένα και ένα άλλο περιλαίμιο στολίδι, η ευσεβής και υγιής πίστη, η οποία περιβάλλει κυκλικά τον αυχένα της ψυχής. Αυτός είναι ο χρυσός κλοιός, ο οποίος ακτινοβολεί γύρω από τον τράχηλο, φτιαγμένος από το ακήρατο χρυσάφι της θεογνωσίας, για τον οποίο αναφέρει η Παροιμία ότι: «Θα δεχθείς στέφανο χαρίτων στην κορυφή σου και χρυσό κλοιό γύρω από τον τράχηλό σου».
Λεπτομέρειες
Παραβολὴ δέ ἐστιν ὡς τὸ «Ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ζύμῃ». «Ἄκουε, υἱέ, παιδείαν πατρός σου». Τουτέστι τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς τῶν ὅλων. «Καὶ μὴ ἀπώσῃ θεσμοὺς μητρός σου». Θεσμοὺς μητρός, τῆς σε ἀναγεννησάσης σοφίας, ἥτις ὡς μήτηρ καὶ τιθηνὸς ἡμῶν γίνεται, γαλουχοῦσα ἡμᾶς καὶ ἀνατρέφουσα ἐν τοῖς λόγοις καὶ ταῖς ἐντολαῖς τοῦ θεοῦ. «Στέφανον γὰρ χαρίτων δέξῃ σῇ κορυφῇ». Ἐὰν γὰρ τηρήσῃς ἐν καρδίᾳ πιστῇ τὸν νόμον τοῦ πατρός σου καὶ φυλάξῃς τὰς ἐντολὰς τῆς μητρός σου, «στέφανον χαρίτων δέξῃ σῇ κορυφῇ καὶ κλοιὸν χρύσεον». Πότε, ἀλλ᾽ ἢ ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων ἐν τῇ ἐπουρανίῳ καὶ ἀφθάρτῳ βασιλείᾳ δοξαζόμενος καὶ στεφανούμενος ὑπὸ Χριστοῦ, ἐὰν ἀξίως τοῦ στεφάνου ἀγωνίσῃ; Οὐδεὶς γὰρ ἀθλητὴς στεφανοῦται, ἐὰν μὴ ἐγκρατῶς καὶ νομίμως ἀθλήσῃ. «Μή σε πλανήσωσιν ἀσεβεῖς ἄνδρες». Τὰ συμβάντα ἐπὶ Χριστῷ μυστήρια διὰ Ἰουδαίων φησὶ καὶ πῶς «κοινὸν βαλάντιον» ἐκτήσατο Ἰούδας τοῖς Ἰουδαίοις, λακήσας μέσος. «Καὶ μαρσίππιον 〈ἓν γενηθήτω ἡμῖν〉». Δοχεῖον. «Οὐ γὰρ ἀδίκως ἐκτείνεται δίκτυα». Οὐ γὰρ εἰς μάτην ἡτοίμασται ἡ κρίσις τοῦ πυρός. «Αὐτοὶ γὰρ οἱ αἱμάτων μετέχοντες». Οὐχ οἱ πράττοντες μόνον. «Ἡ δὲ καταστροφὴ ἀνδρῶν παρανόμων κακή». Ἄνομός ἐστιν ὁ μὴ εἰδὼς τὸν νόμον, παράνομος δὲ ὁ παραβαίνων τοῦτον. «Τῇ γὰρ ἀσεβείᾳ τὴν ἑαυτῶν ψυχὴν ἀφαιροῦνται».
Παραβολή δε είναι όπως το «Η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με προζύμι». «Άκουε, υιέ, την παιδεία του πατέρα σου». Δηλαδή του Θεού και Πατέρα των όλων. «Και μην απορρίψεις τους θεσμούς της μητέρας σου». Θεσμούς της μητέρας, δηλαδή της σοφίας που σε αναγέννησε, η οποία γίνεται για εμάς σαν μητέρα και τροφός, γαλουχώντας και ανατρέφοντάς μας με τους λόγους και τις εντολές του Θεού. «Διότι θα δεχθείς στεφάνι χαρίτων στην κορυφή της κεφαλής σου». Εάν δηλαδή τηρήσεις με πιστή καρδιά τον νόμο του πατέρα σου και φυλάξεις τις εντολές της μητέρας σου, «θα δεχθείς στεφάνι χαρίτων στην κορυφή της κεφαλής σου και χρυσό περιδέραιο». Πότε θα γίνει αυτό, παρά μόνο κατά την ανάσταση των δικαίων, στην επουράνια και άφθαρτη βασιλεία, όπου θα δοξάζεσαι και θα στεφανώνεσαι από τον Χριστό, εάν αγωνιστείς επάξια για το στεφάνι; Διότι κανένας αθλητής δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί με εγκράτεια και σύμφωνα με τους κανόνες. «Ας μην σε πλανήσουν ασεβείς άνδρες». Αυτό αναφέρεται στα μυστήρια που συνέβησαν στον Χριστό από τους Ιουδαίους και στο πώς ο Ιούδας απέκτησε «κοινό πουγκί» με τους Ιουδαίους, ο οποίος έσκασε στη μέση. «Και ας γίνει σε εμάς ένα κοινό πουγκί». Δηλαδή δοχείο. «Διότι δεν απλώνονται αδίκως τα δίχτυα». Διότι δεν έχει ετοιμαστεί μάταια η κρίση του πυρός. «Διότι αυτοί που μετέχουν σε αίματα». Όχι μόνο αυτοί που τα πράττουν. «Η δε καταστροφή των παράνομων ανδρών είναι κακή». Άνομος είναι αυτός που δεν γνωρίζει τον νόμο, ενώ παράνομος είναι αυτός που τον παραβαίνει. «Διότι με την ασέβεια αφαιρούν την ίδια τους την ψυχή».
Λεπτομέρειες
Στέφανον γὰρ χαρίτων δέξῃ. [ibid.] Ἐὰν γὰρ τηρήσῃς ἐν καρδίᾳ πιστῇ τὸν νόμον τοῦ πατρός σου, καὶ φυλάξῃς τὰς ἐντολὰς τῆς μητρός σου, στέφανον χαρίτων δέξῃ σῇ κορυφῇ, καὶ κλοιὸν χρύσειόν ποτε ἐν τῇ ἀναστάσει τῶν δικαίων, ἐν τῇ ἐπουρανίῳ καὶ ἀφθάρτῳ βασιλείᾳ δοξαζόμενος καὶ στεφανούμενος ὑπὸ Χριστοῦ, ἐὰν ἀξίως τοῦ στεφάνου ἀγωνίσῃ· οὐδεὶς γὰρ ἀθλητὴς στεφανοῦται, ἐὰν μὴ ἐγκρατῶς καὶ νομίμως ἀθλήσῃ.
Διότι θα λάβεις στέφανο χαρίτων. [ό.π.] Διότι, εάν τηρήσεις με πιστή καρδιά τον νόμο του πατέρα σου και φυλάξεις τις εντολές της μητέρας σου, θα λάβεις στέφανο χαρίτων στην κεφαλή σου και χρυσό περιδέραιο κάποτε κατά την ανάσταση των δικαίων, δοξαζόμενος και στεφανούμενος από τον Χριστό στην επουράνια και άφθαρτη βασιλεία, εάν αγωνιστείς επάξια για τον στέφανο· διότι κανένας αθλητής δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί με εγκράτεια και νομίμως.
Λεπτομέρειες
Ἡμῖν δὲ ἡδὺ τὸ τῆς νηστείας ἔαρ, ὅτι κύματα ἡμῖν, οὐχ ὑδάτων, ἀλλ᾽ ἐπιθυμιῶν ἀλόγων καταστέλλειν εἴωθε, καὶ στέφανον ἡμῖν οὐ τὸν ἀπὸ τῶν ἀνθέων, ἀλλὰ τὸν ἀπὸ τῶν χαρίτων περιτίθησι τῶν πνευματικῶν· Στέφανον γὰρ χαρίτων, φησὶ, δέξῃ σῇ κορυφῇ. Οὐχ οὕτω χελιδὼν φανεῖσα τὸν χειμῶνα ἀπελαύνειν εἴωθεν, ὡς νηστεία φανεῖσα τὸν χειμῶνα τῶν παθῶν τῆς διανοίας ἐκβάλλει τῆς ἡμετέρας. Οὐκέτι μάχη τῇ ψυχῇ πρὸς τὴν σάρκα, οὐδὲ κατεξανίσταται τῆς κυρίας ἡ δούλη, ἀλλὰ πᾶς οὗτος τοῦ σώματος ὁ πόλεμος λέλυται. Ἐπεὶ οὖν πολλὴ μὲν παρ᾽ ἡμῖν εἰρήνη, πολλὴ δὲ καὶ ἡ γαλήνη, φέρε καὶ ἡμεῖς τὸ σκάφος τῆς διδασκαλίας ἑλκύσωμεν, ἀπὸ λιμένος εἰς λιμένα παραπέμποντες τῶν ὑμετέρων ἀκοῶν τὴν ἡμερότητα. Φέρε, λεπτοτέρων κατατολμήσωμεν νοημάτων, περὶ οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ θαλάττης καὶ τοῦ λοιποῦ τῆς κτίσεως φιλοσοφοῦντες σώματος· ταῦτα γὰρ ἡμῖν ἀνεγνώσθη σήμερον. Καὶ τί πρὸς ἡμᾶς, φησὶν, ὁ περὶ κτίσεως λόγος; Πρὸς ἡμᾶς μὲν οὖν, ἀγαπητοί. Εἰ γὰρ ἐκ μεγέθους καὶ καλλονῆς κτισμάτων ἀναλόγως ὁ γενεσιουργὸς θεωρεῖται, ὅσῳπερ ἂν τῷ μεγέθει τῆς καλλονῆς τῶν κτισμάτων ἐνδιατρίψωμεν, τοσοῦτον πρὸς τὸν γενεσιουργὸν χειραγωγούμεθα.
Για εμάς, όμως, είναι γλυκιά η άνοιξη της νηστείας, επειδή συνηθίζει να καταστέλλει τα κύματα μέσα μας, όχι των υδάτων, αλλά των άλογων επιθυμιών, και τοποθετεί στο κεφάλι μας στέφανο όχι από άνθη, αλλά από πνευματικές χάριτες. Διότι «στέφανο χαρίτων», λέγει η Γραφή, «θα δεχθείς στην κορυφή της κεφαλής σου». Δεν συνηθίζει τόσο η εμφάνιση του χελιδονιού να διώχνει τον χειμώνα, όσο η εμφάνιση της νηστείας αποβάλλει τον χειμώνα των παθών από τη διάνοιά μας. Δεν υπάρχει πλέον μάχη της ψυχής εναντίον της σάρκας, ούτε επαναστατεί η δούλη εναντίον της κυρίας της, αλλά όλος αυτός ο πόλεμος του σώματος έχει καταλυθεί. Επειδή, λοιπόν, επικρατεί σε εμάς πολλή ειρήνη και πολλή γαλήνη, εμπρός ας καθελκύσουμε και εμείς το σκάφος της διδασκαλίας, κατευθύνοντάς το από λιμάνι σε λιμάνι μέσα στην ημερότητα των ακοών σας. Εμπρός, ας τολμήσουμε να εισέλθουμε σε λεπτότερα νοήματα, φιλοσοφώντας περί του ουρανού και της γης και της θάλασσας και του υπόλοιπου σώματος της κτίσεως· διότι αυτά αναγνώσθηκαν σε εμάς σήμερα. Και τι σχέση έχει με εμάς, θα πει κάποιος, ο λόγος περί της κτίσεως; Μας αφορά άμεσα, αγαπητοί. Διότι, εάν από το μέγεθος και την καλλονή των κτισμάτων αναλογικά θεωρείται ο Δημιουργός, όσο περισσότερο ενδιατρίψουμε στο μέγεθος της καλλονής των κτισμάτων, τόσο περισσότερο καθοδηγούμαστε προς τον Δημιουργό.
Λεπτομέρειες
Ὁ γὰρ τὰ ἀπόῤῥητα τῆς διανοίας ἡμῶν ἐπιστάμενος, ἐπειδὰν ἴδῃ ὑγιῆ γνώμην ἐπιδεικνυμένους, καὶ πρὸς τοὺς τῆς ἀρετῆς ἀγῶνας ἀποδύεσθαι ἐσπουδακότας, παραχρῆμα καὶ τὴν παρ᾽ ἑαυτοῦ παρέχει ῥοπὴν, ὁμοῦ καὶ τοὺς πόνους ἡμῖν ἐπικουφίζων, καὶ τὸ ἀσθενὲς τῆς ἡμετέρας φύσεως ἐπιῤῥωννὺς, καὶ δαψιλεῖς τὰς ἀμοιβὰς χορηγῶν. Καὶ ἐπὶ μὲν τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων οὐκ ἄν ποτε εὕροις τι τοιοῦτον γινόμενον· ἀλλ᾽ ἕστηκεν ὁ παιδοτρίβης, θεατὴς μόνον γινόμενος τῶν ἀγωνιζομένων, καὶ οὐδὲν ἕτερον συνεισενεγκεῖν δυνάμενος, ἀλλ᾽ ἀναμένων τὴν νίκην γενέσθαι· ὁ δὲ Δεσπότης ὁ ἡμέτερος οὐχ οὕτως, ἀλλὰ καὶ συναγωνίζεται, καὶ χεῖρα ὀρέγει, καὶ συνεφάπτεται, καὶ μονονουχὶ πανταχόθεν τὸν ἀντίπαλον ὑποτεταγμένον ἡμῖν παραδίδωσι, καὶ πάντα ποιεῖ καὶ πραγματεύεται, ὥστε δυνηθῆναι ἡμᾶς καταγωνίσασθαι, καὶ τὴν νίκην ἄρασθαι, ἵνα τὸν ἀμαράντινον στέφανον ἐπιθῇ τῇ ἡμετέρᾳ κεφαλῇ. Στέφανον γὰρ, φησὶν, χαρίτων δέξῃ σῇ κορυφῇ. Καὶ ἐν μὲν τοῖς Ὀλυμπιακοῖς τούτοις ἀγῶσιν ὁ στέφανος μετὰ τὴν νίκην οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν, ἢ φύλλα δάφνης, καὶ κρότος, καὶ βοὴ παρὰ τοῦ δήμου γινομένη, ἅπερ ἅπαντα, τῆς ἑσπέρας καταλαβούσης, κατεμαράνθη καὶ ἀπώλετο· ὁ δὲ ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς καὶ τῶν ταύτης ἱδρώτων στέφανος οὐδὲν αἰσθητὸν ἔχει, οὐδὲ ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ συγκαταλυόμενον, ἀλλὰ διηνεκὴς, ἀθάνατος, ἅπασι τοῖς αἰῶσι συμπαρεκτεινόμενος.
Διότι Εκείνος που γνωρίζει τα απόκρυφα της διανοίας μας, όταν δει ότι επιδεικνύουμε υγιή προαίρεση και ότι σπεύδουμε να αποδυθούμε στους αγώνες της αρετής, αμέσως παρέχει και τη δική Του συνδρομή, ελαφρώνοντας συνάμα τους κόπους μας, ενισχύοντας την ασθένεια της φύσεώς μας και χορηγώντας πλουσιοπάροχες τις αμοιβές. Και στους μεν Ολυμπιακούς αγώνες ποτέ δεν θα έβρισκες να συμβαίνει κάτι τέτοιο· απεναντίας, στέκεται ο παιδοτρίβης, αποτελώντας απλώς θεατή των αγωνιζομένων, μη δυνάμενος να συνεισφέρει τίποτε άλλο, παρά αναμένοντας την έκβαση της νίκης. Ο δικός μας όμως Δεσπότης δεν ενεργεί έτσι, αλλά και συναγωνίζεται, και απλώνει το χέρι Του, και συμπράττει, και σχεδόν μας παραδίδει από παντού υποταγμένο τον αντίπαλο, και τα πάντα πράττει και οικονομεί, ώστε να μπορέσουμε να κατατροπώσουμε τον εχθρό και να κατακτήσουμε τη νίκη, για να θέσει τον αμάραντο στέφανο στο κεφάλι μας. Διότι, λέγει η Γραφή, «στέφανο χαρίτων θα δεχθείς στην κορυφή της κεφαλής σου». Και σε αυτούς μεν τους Ολυμπιακούς αγώνες ο στέφανος μετά τη νίκη δεν είναι τίποτε άλλο, παρά φύλλα δάφνης, και χειροκροτήματα, και επευφημίες από το πλήθος, τα οποία όλα, μόλις πέσει το βράδυ, μαράθηκαν και χάθηκαν· ο στέφανος όμως για την αρετή και τους ιδρώτες της δεν έχει τίποτε το αισθητό, ούτε καταλύεται μαζί με τον παρόντα αιώνα, αλλά είναι ατελεύτητος, αθάνατος, και συμπαρατείνεται σε όλους τους αιώνες.
Λεπτομέρειες