Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 10:12

Διότι έτσι έλεγε ο Κύριος, όπως αναφέρει ο Μάρκος: «Με τι να παρομοιάσω τη βασιλεία του Θεού; Ή με ποια παραβολή να την παραβάλω;», αφού όσα λέγονται κατά παρομοίωση αποτελούν παραβολή. Και πράγματι, όταν έλεγε: «Όμοια είναι η βασιλεία του Θεού», ύστερα πρόσθετε: «Γι' αυτό τους μιλώ με παραβολές». Τέτοιες είναι, λοιπόν, οι παραβολές: «Όπως η πτώση του χιονιού την εποχή του θερισμού ωφελεί ενάντια στον καύσωνα, έτσι και ο πιστός αγγελιοφόρος εκείνους που τον έστειλαν»· και πάλι: «Όπως οι άνεμοι και τα σύννεφα και οι βροχές, έτσι είναι και όσοι καυχώνται για ψεύτικη δωρεά»· και τα παρόμοια με αυτά. Από την άλλη πλευρά, οι ρήσεις των σοφών είναι λόγια που δεν έχουν σοφιστείες, ούτε εξαπατούν με την αληθοφάνειά τους, αλλά είναι με ακρίβεια διατυπωμένα· δεν λέγονται δε σαν να αποτελούν προσταγή, αλλά επειδή τα έχουν γνωρίσει οι ίδιοι, και παρουσιάζονται ως αποφάνσεις τους. Τέτοιες είναι: «Όταν η καρδιά ευφραίνεται, το πρόσωπο ανθίζει· όταν όμως βρίσκεται σε λύπη, σκυθρωπάζει»· και, «Η ευθεία καρδιά ζητάει επίγνωση· το δε στόμα των απαίδευτων θα γνωρίσει κακά»· και, «Το μίσος εγείρει φιλονικία· η φιλία όμως σκεπάζει όλους όσους δεν φιλονικούν»· και, «Όποιος καταφρονεί ένα πράγμα, θα καταφρονηθεί από αυτό· εκείνος όμως που φοβάται την εντολή, αυτός υγιαίνει». Διότι τα λόγια των άλλων ανθρώπων, ως επί το πλείστον, τυγχάνει να είναι αμφίβολα· ενώ τα λόγια των σοφών, όπως είναι αυτά εδώ, είναι αληθινά και απολύτως ακριβή από κάθε άποψη, ώστε να μην επιδέχονται καμία απολύτως αντίρρηση.

Και οι μεν άλλοι άνθρωποι γνωρίζουν το κάθε πράγμα από το τέλος της πράξεως, όπως για παράδειγμα ότι ο άδικος είναι φαύλος και ο μοιχός κακός· αυτό άλλωστε θα ήταν φανερό στον καθένα. Οι σοφοί, όμως, προλέγουν τις αρχές των πράξεων και τις προαναγγέλλουν ως σύμβολα των κινήσεων της ψυχής, ώστε ο καθένας, γνωρίζοντας τις αρχές των κακών, να προφυλάσσεται, όπως συμβαίνει με όσα προαναφέρθηκαν: «Το μίσος εγείρει φιλονικία, ενώ η φιλία καλύπτει όλους εκείνους που δεν φιλονικούν». Διότι ο εριστικός έχει την αρχή μιας τέτοιας κακίας από το μίσος, και κανείς δεν θα μπορούσε να πει ότι αυτός που φιλονικεί αγαπά. Αντίθετα πάλι, εκείνος που δεν φιλονικεί φέρει το γνώρισμα της αγάπης· και κανείς δεν θα αποκαλούσε φιλόνικο αυτόν που αγαπά, όπως λέει πάλι το εξής: «Κάθε αργόσχολος είναι παραδομένος στις επιθυμίες, και ο οξύθυμος ενεργεί χωρίς σκέψη». Διότι φανέρωσε ότι η ψυχή του αργόσχολου είναι βυθισμένη σε κάθε είδους επιθυμίες, και για τον οξύθυμο δήλωσε ότι δεν έχει καμία απολύτως ορθή κρίση.

Διότι λέγοντας, «Ομοία είναι η βασιλεία του Θεού», ύστερα πρόσθεσε, «Γι' αυτό τους μιλώ με παραβολές». Τέτοιου είδους, λοιπόν, είναι οι παραβολές: «Όπως η δροσιά του χιονιού ωφελεί κατά τον καύσωνα του θερισμού, έτσι και ο πιστός αγγελιαφόρος ωφελεί εκείνους που τον έστειλαν». Και πάλι: «Όπως οι άνεμοι, τα σύννεφα και οι βροχές, έτσι είναι και εκείνοι που καυχώνται για ψευδείς δωρεές»· και τα παρόμοια με αυτά. Οι ρήσεις, από την άλλη, των σοφών είναι λόγια όχι σοφιστικά, ούτε τέτοια που απατούν με την πιθανοφάνειά τους, αλλά απόλυτα ακριβή· και δεν λέγονται ως προστάγματα, αλλά ως αλήθειες που γνώρισαν οι ίδιοι και προσφέρονται ως δικές τους αποφάνσεις. Τέτοιες είναι: «Όταν η καρδιά ευφραίνεται, το πρόσωπο θάλλει· όταν όμως βρίσκεται σε λύπες, γίνεται σκυθρωπό». Και: «Η ορθή καρδιά αναζητά την επίγνωση· ενώ το στόμα των απαίδευτων θα γνωρίσει κακά». Και: «Το μίσος εγείρει φιλονικία· ενώ όλους εκείνους που δεν φιλονικούν τους σκεπάζει η φιλία». Και: «Όποιος καταφρονεί ένα πράγμα, θα καταφρονηθεί από αυτό· ενώ εκείνος που φοβάται την εντολή, αυτός παραμένει υγιής». Διότι, ενώ οι λόγοι των άλλων ανθρώπων ως επί το πλείστον τυγχάνουν αμφίβολοι, οι λόγοι των σοφών, όπως είναι αυτοί, είναι αληθείς και από παντού εξακριβωμένοι, ώστε να μην επιδέχονται καμία απολύτως αντίρρηση. Και οι μεν άλλοι άνθρωποι γνωρίζουν το πράγμα από το τέλος του (εκ του αποτελέσματος)· όπως, για παράδειγμα, ότι ο άδικος είναι φαύλος και ο μοιχός δεν είναι καλός· όμως αυτό θα ήταν φανερό και στον καθένα.

Μην περιγελάσεις την πτώση του πλησίον σου· προχώρα με ασφάλεια, όσο σου είναι δυνατόν, αλλά και να δίνεις το χέρι σε εκείνον που κείτεται χάμω. ΤΙΤΛΟΣ ΙΗʹ. —Περί αγάπης, και ειρήνης, και ειρηνοποιών. «Είπε η Νωεμίν στη Ρουθ: Ιδού, η συνυφάδα σου επέστρεψε στον λαό της και στους θεούς της, επίστρεψε και εσύ. Είπε όμως η Ρουθ: Μη μου ζητάς να σε εγκαταλείψω, διότι όπου κι αν πας, θα πάω· και ο λαός σου θα είναι λαός μου, και ο Θεός σου, Θεός μου.» «Ο Ιωνάθαν ορκίστηκε εκ νέου στον Δαβίδ, διότι τον αγάπησε με όλη του την ψυχή.» «Πονώ για σένα, αδελφέ μου Ιωνάθαν. Υπήρξες πολύ αγαπητός σε μένα· η αγάπη σου για μένα ήταν θαυμαστή, περισσότερο και από την αγάπη των γυναικών.» «Ζήτησε την ειρήνη, και επιδίωξέ την.» «Όσοι επιθυμούν την ειρήνη, θα ευφρανθούν.» «Όλους όσους δεν φιλονικούν θα τους σκεπάσει η φιλία· εκείνος που ελέγχει με παρρησία, ειρηνοποιεί.» «Ο μακρόθυμος άνθρωπος θα σβήσει τις φιλονικίες, ενώ ο ασεβής μάλλον θα τις υποκινήσει.» «Τα δίκαια χείλη καλύπτουν την έχθρα.» «Καλύτερο είναι ένα κομμάτι ψωμί με ευχαρίστηση εν ειρήνη, παρά ένα σπίτι γεμάτο από πολλά αγαθά και άδικες θυσίες μαζί με μάχη.» «Τον θυμό του ανθρώπου τον καταπραΰνει ο φρόνιμος υπηρέτης.» «Άφθονο νερό δεν θα μπορέσει να σβήσει την αγάπη, και ποταμοί δεν θα την κατακλύσουν.» «Την αλήθεια και την ειρήνη να αγαπάτε, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας.» «Πόσο ωραία είναι πάνω στα βουνά τα πόδια εκείνων που φέρνουν χαρμόσυνες ειδήσεις, αγγελία ειρήνης, εκείνων που φέρνουν αγαθά μηνύματα!» «

ΙΩΣ. Ο Θεός, ο Κύριος που υμνείται εν Τριάδι, ας είναι πιστός μάρτυρας των λόγων μου. Αν και είμαι έτοιμος να απαντήσω τεκμηριωμένα σε όσα ειπώθηκαν, προς το παρόν το αναβάλλω, γνωρίζοντας αυτό, ότι εκείνοι που προσπαθούν τώρα να συγκεντρώσουν σε ένα τα διασκορπισμένα τέκνα του Θεού, δεν πρέπει να προσπαθούν να το κάνουν αυτό μέσω αντιλογίας ή φιλονικίας ή έριδας, αλλά μάλλον μέσω επιείκειας, πραότητας και απλότητας. Διότι ούτε από το σκοτάδι προέρχεται φως, ούτε από το ψέμα γεννιέται η αλήθεια, ούτε από τη διαμάχη προέρχεται ειρήνη, ούτε βέβαια η ένωση συγκροτείται μέσω της αντιλογίας. Γι' αυτό κάπου λέει ο Σολομών: «αν πιέσεις δυνατά τη μύτη, θα βγει αίμα, και αν εκβιάσεις λόγια, θα προκύψουν κατακρίσεις και μάχες». Και κάπου αλλού: «όλους αυτούς που δεν φιλονικούν, θα τους σκεπάσει η φιλία». Τι συνάγεται λοιπόν άμεσα από αυτόν τον λόγο; Ότι και όσους φιλονικούν θα τους περιβάλει η έχθρα. Έχοντας και εγώ επίγνωση αυτού του πράγματος, και προνοώντας από μακριά ώστε αυτή η ένωση που μελετάται από εμάς να προχωρήσει με κάθε τρόπο, αυτό ακριβώς συμβούλευσα με παρρησία σε όλους όταν απουσιάζατε, και τώρα που φτάσατε εδώ, αυτό ακριβώς παρακαλώ ως πρώτο πράγμα να τηρήσουν όλοι.

Βρίσκοντας δε μια τέτοια αφορμή, επιδεικνύουμε την πονηριά μας σαν να χαιρόμαστε για κάτι καλό, και αφού ανταποδώσουμε τα ίσα και χορτάσουμε την κακία, τότε τους μιλάμε πιο φιλικά, θέτοντας ως θεμέλιο μιας δεύτερης φιλίας την προηγηθείσα νίκη του κακού. Είναι δε απόλυτη ανάγκη το έργο που ακολουθεί να είναι όμοιο με το θεμέλιο και πάλι να επιζητά τη φιλονικία, ώστε ποτέ να μην παραμένει η φιλία απρόσβλητη σε εκείνον που θέλει να νικά, αλλά πάντοτε τη νίκη να την ακολουθεί το μίσος, όπως ακριβώς λέει η θεία Γραφή ότι «Το μίσος εγείρει φιλονικία». Ένα τέτοιο νόσημα προκύπτει σε αυτούς που επιδιώκουν τα πρωτεία στη δόξα και στα χρήματα, όπως ακριβώς το δυσεντέριο στον πρώτο του νησιού, το οποίο και τώρα ο μακάριος Παύλος θεραπεύει λέγοντας: «Με την ταπεινοφροσύνη να θεωρείτε ο ένας τον άλλον ανώτερο από τον εαυτό σας». Απέναντι λοιπόν στους πιο ταπεινούς ή στους ισότιμους έτσι συμπεριφερόμαστε. Την πονηριά όμως απέναντι στους πιο δυνατούς, η οποία είναι κρυμμένη και πολύτροπη, δεν είναι καθόλου εύκολο ούτε να την περιγράψει κανείς όπως είναι, ούτε να την κατανοήσει.