Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 10:19

Ας καταφύγουμε, λοιπόν, στα λόγια των Πατέρων, και ας βρούμε την ωφέλεια που υπάρχει σε αυτά, και αυτό με συντομία, ενθυμούμενοι εκείνον που είπε: «Από την πολυλογία δεν θα αποφύγεις την αμαρτία». Και αν ο λογισμός μάς πει ότι είναι καλά τα λόγια ή οι διηγήσεις, ας θυμηθούμε ότι δεν εφαρμόζουμε στην πράξη αυτά που λέμε, και ενώ νομίζουμε ότι οικοδομούμε και άλλους λέγοντας αυτά, μάλλον κατακρινόμαστε επειδή δεν τα κάνουμε πράξη. Αλλά δεν θα εμποδίσουμε εξαιτίας αυτού τη θεάρεστη συζήτηση πάνω σε αυτά, διότι συμφέρει περισσότερο να συζητάμε για αυτά παρά για άλλα άτοπα πράγματα. Όμως, για να μην πέσουμε σε υψηλοφροσύνη ή σε λογισμό καυχήσεως, οφείλουμε να έχουμε κατά νου την αλήθεια, ότι δηλαδή, εφόσον δεν εφαρμόζουμε όσα λέμε, τα λέμε προς καταδίκη μας. Και για αυτά, όπως και για άλλα σφάλματα, ας παρακαλέσουμε τον Θεό λέγοντας: Μη με κρίνεις επειδή τα είπα αυτά.

Ερώτηση: Επειδή, λοιπόν, πολλές φορές, μιλώντας ανάμεσα σε άλλους, καταλήγω στην πολυλογία, από την οποία κανείς δεν μπορεί να αποφύγει την αμαρτία. Τι πρέπει να κάνω; Απόκριση: Ας αξιολογούμε τον εαυτό μας με τον εξής τρόπο: Εάν συνειδητοποιήσουμε ότι μιλήσαμε μία φορά, έχοντας νικηθεί από τον λογισμό, ας αποτρέψουμε τη δεύτερη όσο είναι δυνατόν. Εάν όμως νικηθούμε και τη δεύτερη, ας είμαστε έτοιμοι να αποτρέψουμε την τρίτη, και έτσι προοδευτικά για όλες τις διηγήσεις. Διότι, εάν τυχόν ο αριθμός τους φτάσει μέχρι το δέκα, όποιος ηττηθεί στα εννέα και αποτρέψει το ένα, αναδεικνύεται καλύτερος από αυτόν που διηγήθηκε και τα δέκα.

Γι' αυτό και ο Σωτήρας λέει: «Όταν προσεύχεστε, (αναφέρει) μη βαττολογείτε, όπως οι εθνικοί· διότι νομίζουν ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν. Μην γίνετε, λοιπόν, όμοιοί τους». Και το ρητό αναφέρει: «Από την πολυλογία δεν θα αποφύγεις την αμαρτία». Πρέπει, λοιπόν, να ζητούμε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη, και όχι τα σωματικά και τα επίγεια. Γι' αυτό ο Ψαλμός λέει: «Ένα ζήτησα από τον Κύριο, αυτό θα επιζητήσω, το να κατοικώ στον οίκο του Κυρίου».

Δεύτερος μετά από αυτόν είναι ο Απολινάριος, ο οποίος και αυτός ταλαιπωρεί όχι λίγο τις Εκκλησίες. Διότι, με την ευχέρεια που είχε στη συγγραφή και διαθέτοντας γλώσσα επαρκή για κάθε θέμα, γέμισε την οικουμένη με τα συγγράμματά του, παρακούοντας το παράγγελμα που λέει: «Πρόσεχε να μη φτιάχνεις πολλά βιβλία»· και μέσα σε αυτό το πλήθος, προφανώς, έχουν γίνει και πολλά σφάλματα. Πώς είναι δυνατόν, άλλωστε, να αποφύγει κανείς το σφάλμα μέσα από την πολυλογία; Συνεπώς, και οι θεολογικές του θέσεις δεν δομούνται από αποδείξεις των Γραφών, αλλά έχουν την κατασκευή τους βασισμένη σε ανθρώπινες αφορμές. Επίσης, και οι απόψεις του περί της αναστάσεως είναι συγκροτημένες με τρόπο μυθικό, ή μάλλον ιουδαϊκό, καθώς σε αυτές ισχυρίζεται ότι εμείς θα επιστρέψουμε πάλι στη νομική λατρεία, ότι θα περιτμηθούμε και πάλι, θα τηρούμε το Σάββατο, θα απέχουμε από ορισμένες τροφές, θα προσφέρουμε θυσίες στον Θεό, θα προσκυνούμε στα Ιεροσόλυμα μέσα στον ναό, και γενικώς ότι από Χριστιανοί θα γίνουμε Ιουδαίοι. Τι θα μπορούσε να είναι πιο καταγέλαστο από αυτά, ή μάλλον πιο ξένο προς το ευαγγελικό δόγμα; Έπειτα, και τα όσα δίδαξε περί της Σαρκώσεως προκάλεσαν τόση ταραχή στην αδελφότητα, ώστε λίγοι πλέον από εκείνους που τα μελέτησαν διασώζουν τον αρχαίο χαρακτήρα της ευσέβειας· ενώ οι περισσότεροι, δίνοντας προσοχή στις καινοτομίες, εξετράπησαν σε αναζητήσεις και φιλόνικες εφευρέσεις αυτών των ανωφελών λέξεων.

Εξαιτίας αυτών, αισχύνη και ντροπή κάλυψαν τα πρόσωπά μας, και βαριά θλίψη γέμισε τις καρδιές μας. Γι' αυτό σας παρακαλούμε, ως έμπειρους ιατρούς και διδαγμένους να νουθετείτε με πραότητα τους αντιτιθέμενους, να προσπαθήσετε να τον επαναφέρετε στην ευταξία της Εκκλησίας και να τον πείσετε να περιφρονήσει την πολυφωνία των συγγραμμάτων (διότι επιβεβαίωσε τον λόγο των Παροιμιών ότι: «Δεν είναι δυνατόν να αποφύγει κανείς την αμαρτία εκ της πολυλογίας»), και να του προβάλετε με ακρίβεια τα δόγματα της Ορθοδοξίας, ώστε και η δική του επανόρθωση να γίνει φανερή και να καταστεί γνωστή στους αδελφούς του η μεταμέλειά του.

ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ. ΛΟΓΟΣ Θʹ. Πρέπει, αδελφοί, να μην εκπληρώνουμε την προσευχή με συλλαβές, αλλά μάλλον με την προαίρεση της ψυχής και με ενάρετες πράξεις που εκτείνονται σε ολόκληρο τον βίο μας. Διότι δεν θεωρούμε ότι ο Θεός έχει ανάγκη να του υπενθυμίζουμε με λόγια, αλλά ότι γνωρίζει τι μας είναι ωφέλιμο, ακόμη και όταν δεν το ζητούμε. Διότι η θεία ακοή δεν χρειάζεται φωνή για να αντιληφθεί· διότι γνωρίζει να αναγνωρίζει τα ζητούμενα ακόμη και μέσα από την κίνηση της καρδιάς. Ή δεν ακούς ότι ο Μωυσής, χωρίς να αρθρώσει λέξη, αλλά απευθυνόμενος στον Κύριο με τους αλάλητους στεναγμούς του, ακουγόταν από τον Κύριο, ο οποίος του έλεγε: «Τι βοάς προς εμένα;». Όσοι πάλι δεν κατορθώνουν τίποτα στον βίο τους, αλλά νομίζουν ότι δικαιώνονται με την παράταση της προσευχής, ας ακούσουν αυτά τα λόγια: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τους οφθαλμούς μου από εσάς· και εάν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα σας εισακούσω». Διότι δεν ωφελούν απλώς τα λόγια της προσευχής, αλλά το να αναπέμπεται αυτή με θερμή διάθεση. Επειδή και ο Φαρισαίος προσευχόταν αυτά προς τον εαυτό του, όχι προς τον Θεό· διότι επέστρεφε στον εαυτό του, εφόσον βρισκόταν στην αμαρτία της υπερηφάνειας. Γι' αυτό και ο Σωτήρας λέει: «Όταν προσεύχεστε, να μη βαττολογείτε όπως οι εθνικοί· διότι νομίζουν ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν»· και το ρητό: «Από την πολυλογία δεν θα αποφύγεις την αμαρτία».

Και πράγματι, είπε κάποιος σοφός: «Από την πολυλογία δεν θα αποφύγεις την αμαρτία, ενώ εκείνος που συγκρατεί τα χείλη του θα είναι συνετός». Θα θαυμάσεις όμως και κάτι άλλο εκτός από αυτό, το οποίο μας προσφέρει όχι μικρή ωφέλεια. Διότι κάνει την αρχή της προσευχής για τη δική του δόξα και τη δόξα του Πατέρα· ύστερα όμως από αυτό συμπλέκει και εισάγει αμέσως την προσευχή υπέρ ημών. Και ποια είναι η αιτία; Πείθει δηλαδή πάλι τον επιεική και θεοφιλέστατο άνθρωπο, και τον καθιστά αληθινά δεξιοτέχνη στην προσευχή. Διότι, όπως ακριβώς είναι αναγκαίο να αγαθοεργούμε και να πράττουμε τα πάντα, χωρίς να στρέφουμε την προθυμία μας για αυτά προς τη δική μας δόξα, αλλά προς τη δόξα του Πατέρα των όλων, δηλαδή του Θεού —«ας λάμψει γάρ», λέει, «το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς»—, έτσι και όταν έρθει η ώρα που μας παρακινεί σε προσευχή, είναι το πιο πρέπον να ζητούμε αυτά που αφορούν τη δόξα του Θεού πριν από τα δικά μας, όπως ακριβώς βεβαίως και ο ίδιος ο Χριστός λέει: «Έτσι να προσεύχεστε εσείς: Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς, αγιασθήτω το όνομά σου, ελθέτω η βασιλεία σου, γενηθήτω το θέλημά σου ως εν ουρανώ και επί της γης· τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον». Επομένως, όσα πράττονται αποτελούν για εμάς πρότυπο προσευχής.

Το χάρισμα της υπομονής προέρχεται από τον Κύριο, και το δωρίζει σε όσους τον αγαπούν, και εκείνοι που την κρατούν θα λυτρωθούν από πολλές θλίψεις. Ο άφρων πληθαίνει τα λόγια, ενώ εκείνος που συγκρατεί τα χείλη του θα αποδειχθεί συνετός. Όταν ένας φρόνιμος μοναχός αποστέλλεται για κάποιο διακόνημα, όσοι τον βλέπουν θα δοξάσουν τον Κύριο· αντίθετα, ο άφρων και μέθυσος ασχημονεί αισχρά στα χωριά· αυτός θα ντροπιάσει τον ηγούμενο και τους αδελφούς. Η έλλειψη φόβου γεννά λογισμούς νεανικής απερισκεψίας, ενώ ο φόβος του Κυρίου κάνει ακόμη και τους νέους να έχουν τη σύνεση των γερόντων. Τίμα τον Κύριο και μην σκανδαλίζεις τους κοσμικούς. Μιμήσου τον προφήτη Σαμουήλ, διότι και στον Θεό υπήρξε ευάρεστος και τους ανθρώπους οικοδόμησε· ενώ οι γιοι της ασέβειας έπεσαν από ρομφαία. Σε θρασύ νεότερο μην δίνεις θάρρος, ούτε σε γέροντα να πράττει όσα δεν αρμόζουν· διότι αυτός που φοβάται τον Κύριο θα φροντίσει τον λαό του. Η ευλάβεια με ταπεινοφροσύνη και αγάπη υψώνει το κεφάλι του μοναχού, και στον καιρό της επισκοπής του θα αναλάμψει. Το μίσος ή ο φθόνος που κρύβεται μέσα στην ευλάβεια είναι πικρό νερό σε χρυσά σκεύη· βάλε μέσα σε αυτό το ξύλο της ζωής και θα γλυκάνει· διότι από το ξύλο γλύκανε το νερό, και κάθε επιβουλή του δόλιου αφανίστηκε μέσω του σταυρού του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού.

Είναι γεγραμμένο: το φως για τους δικαίους είναι παντοτινό, ενώ το φως των ασεβών σβήνει. Δέντρο ζωής είναι η επιθυμία του δικαίου, ενώ εκείνος που μισεί τους ελέγχους είναι άφρων. Από την πολυλογία δεν θα αποφύγεις την αμαρτία, ενώ όποιος συγκρατεί τα χείλη του θα είναι συνετός. Οι λογισμοί των δικαίων είναι δίκαιες κρίσεις, ενώ οι ασεβείς κατευθύνουν δόλους. Εκείνος που πρώτος τιμά τον πλησίον του θα βρει τιμή, ενώ εκείνος που δεν σέβεται το πρόσωπο του αδελφού του θα παιδευτεί με κόπο.

Κεφάλαιο 74. Εκείνος που πληθαίνει τα λόγια του ανάμεσα στους αδελφούς, πληθαίνει τις διαμάχες και αυξάνει το μίσος προς τον εαυτό του. Αντίθετα, εκείνος που συγκρατεί τα χείλη του, θα αγαπηθεί. Μεγάλο φως μέσα στην ψυχή είναι ο φόβος του Κυρίου, ο οποίος διώχνει από αυτήν το σκοτάδι και την καθιστά καθαρή.

Εσύ, όμως, δεν στράφηκες στα μάταια, διότι αυτό είναι πλέον μικρό για εσένα, αλλά και στα αντίθετα, όχι μόνο στους λόγους σου εναντίον μας, αλλά και όταν μιλούσες για τα ανώτερα. Και αυτό το έπαθες εξαιτίας της άκαιρης πολυλογίας· διότι, παραδίδοντας τον εαυτό σου σε αυτήν σαν σε κάποιο πολυτάραχο πνεύμα και κλυδωνιζόμενος από αυτήν με πολλές κινήσεις, θέλοντας και μη, υπέστης, αλίμονο, εις μάτην πολλά προσκόμματα και συντρίμματα. Αλλά για να μην πάθω και εγώ το ίδιο —διότι απαντώντας διαρκώς σε κάθε τι, δεν υπάρχει περίπτωση να αποφύγω την πολυλογία, και «από την πολυλογία», σύμφωνα με ό,τι έχει γραφτεί, «δεν θα αποφύγεις την αμαρτία»— για να μην κινδυνεύσω, λοιπόν, να πάθω ο ίδιος αυτό ακριβώς που κατηγορώ, αφήνοντας όλα αυτά, θα αντικρούσω μόνο τις κατηγορίες που έχεις διατυπώσει εναντίον μας, και αυτό θα το κάνω όσο πιο σύντομα μπορώ, μη θέλοντας καθόλου να μακρηγορήσω. Άλλωστε, εφόσον και εκείνος που προκαλεί το σκάνδαλο έχει φύγει από τη μέση, θα ήταν περιττό να συζητάμε πάλι για αυτό· αν, όμως, τυχόν συμπέσει κάτι από τα όσα ειπώθηκαν εναντίον μας με αυτά που, όπως τουλάχιστον θα νομίζαμε εμείς πάλι, δεν έχουν εκφραστεί σωστά από εσένα σχετικά με τα θεία, συγχώρεσέ μας που θεωρήσαμε αναγκαίο να επισημάνουμε και αυτό, ώστε ίσως, εξαιτίας ημών που δεν είμαστε ικανοί να φτάσουμε στο ύψος της θεολογίας σου, να διαγράψεις και εκείνα, διορθώνοντας ξανά και αυτόν τον λόγο σου προς εμάς.

Γι' αυτό και ο Χριστός εξαλείφει τους πονηρούς λογισμούς εσωτερικά, λέγοντας: Όποιος βλέπει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, την έχει ήδη μοιχεύσει. Βλέπεις πώς δεν τους αφήνει να βλαστήσουν, ούτε να κάνουν αρχή, ούτε την επιθυμία, ούτε την οργή; Διότι, λέει, όποιος οργίζεται εναντίον του αδελφού του θα είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός. Και δεν συμβάλλει λίγο στην ασφάλεια το να μη μιλά κανείς πολύ· γι' αυτό λέει: Από την πολυλογία δεν θα αποφύγεις την αμαρτία, ενώ εκείνος που συγκρατεί τα χείλη του θα είναι συνετός. Μην εκκλίνεις την καρδιά μου σε λόγους πονηρίας, για να προφασίζομαι δικαιολογίες για αμαρτίες. Κάποιος άλλος λέει: Μην παρατρέψεις την καρδιά μου σε λόγους πονηρούς, ώστε να συλλαμβάνω παράνομες σκέψεις. Γιατί άραγε ακολούθησε αντίστροφη σειρά και, αφού πρώτα μίλησε για το στόμα, ύστερα προχώρησε στην καρδιά;

Και όμως, αν κάποιος από τους κοσμικούς δικαστές έλεγε σε κάποιον από τους συλληφθέντες ληστές ή τυμβωρύχους να ομολογήσει τα αδικήματά του και να απαλλαγεί από την τιμωρία, με κάθε προθυμία θα το αποδέχονταν αυτό, περιφρονώντας την ντροπή εξαιτίας της επιθυμίας τους για σωτηρία. Εδώ όμως δεν συμβαίνει τίποτα τέτοιο, αλλά και τα αμαρτήματα συγχωρεί ο Θεός, και δεν μας αναγκάζει να τα φανερώνουμε δημοσίως παρουσία άλλων, παρά μόνο ένα ζητά: να κατανοήσει ο ίδιος που απολαμβάνει τη συγχώρεση το μέγεθος της δωρεάς. Πώς, λοιπόν, δεν είναι παράλογο, σε όσα Εκείνος μας ευεργετεί να αρκείται μόνο στη δική μας ομολογία, ενώ εμείς, σε όσα πράττουμε για να Τον ευαρεστήσουμε, να αναζητούμε άλλους μάρτυρες και να ενεργούμε χάριν επιδείξεως; Αφού θαυμάσουμε, επομένως, τη δική Του φιλανθρωπία, ας επιδείξουμε και εμείς τη δέουσα στάση, και πριν από όλα τα άλλα ας χαλιναγωγήσουμε την ορμή της γλώσσας, και ας μη μιλάμε διαρκώς. Διότι από την πολυλογία δεν θα αποφύγεις την αμαρτία. Αν, λοιπόν, έχεις να πεις κάτι χρήσιμο, άνοιξε τα χείλη σου· αν όμως δεν είναι τίποτα αναγκαίο, σώπα· διότι είναι προτιμότερο.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΔ΄. — Περί εκείνων που προφυλάσσουν τη γλώσσα τους. «Δεν θα μιλήσουν τα χείλη μου άνομα, ούτε η ψυχή μου θα μελετήσει άδικα.» «Αν φείδεσαι των χειλέων σου, θα είσαι συνετός.» «Όποιος φυλάσσει το στόμα του, διατηρεί την ψυχή του.» «Τη φιλονικία καταπραΰνει ο σιωπηλός.» «Όποιος αγαπά τη ζωή του, φείδεται του στόματός του.» «Αφαίρεσε από τον εαυτό σου το διεστραμμένο στόμα, και απομάκρυνε από εσένα τα άδικα χείλη.» «Ασήμι δοκιμασμένο στο πυρ είναι η γλώσσα του δικαίου. Με δικαιοσύνη λέγονται όλα τα λόγια του στόματός σου. Δεν υπάρχει σε αυτά τίποτα το διεστραμμένο ούτε το στρεβλό.» «Από τους καρπούς του στόματός του θα χορτάσει η ψυχή του ανθρώπου.» «Η θεραπευτική γλώσσα είναι δέντρο ζωής· και όποιος την προφυλάσσει θα πληρωθεί από πνεύμα.» «Κηρήθρες μελιού είναι τα καλά λόγια, και η γλύκα τους είναι θεραπεία της ψυχής.» «Όποιος φυλάσσει το στόμα του και τη γλώσσα του, προφυλάσσει την ψυχή του από τη θλίψη.» «Η ήπια γλώσσα συντρίβει οστά.» «Θάνατος και ζωή βρίσκονται στην εξουσία της γλώσσας, και εκείνοι που την ελέγχουν θα φάνε τους καρπούς της.» «Μακάριος ο άνθρωπος, ο οποίος δεν θα ολισθήσει με το στόμα του.» «Ο γλυκύς λόγος πολλαπλασιάζει τους φίλους τους.» «Ποιος θα βάλει φρουρά στο στόμα μου, και σφραγίδα στα χείλη μου, ώστε να μην πέσω εξαιτίας της, και να μην με καταστρέψει η γλώσσα μου;» «Όποιος μισεί τη φλυαρία, ελαττώνει την κακία.» «Αγαθά απλόχερα χυμένα πάνω σε κλειστό στόμα.» «Είπα: Θα φυλάξω τις οδούς μου, ώστε να μην αμαρτήσω με τη γλώσσα μου.» «

«Εξαιτίας της αμαρτίας των χειλιών του πέφτει σε παγίδα ο αμαρτωλός.» «Από την πολυλογία δεν θα αποφύγεις την αμαρτία. —Αφαίρεσε από τον εαυτό σου το διεστραμμένο στόμα, και απομάκρυνε από εσένα τα άδικα χείλη. —Οι απαίδευτοι είναι ακράτητοι στη γλώσσα. Εάν ανασύρεις λόγια, θα προέλθει κρίση και μάχη.» «Όποιος απαντά σε κάτι πριν το ακούσει, τούτο είναι γι' αυτόν αφροσύνη και ντροπή.» «Μη βιάζεσαι να ανοίξεις το στόμα σου, και η καρδιά σου ας μη βιαστεί να προφέρει λόγο ενώπιον του Θεού.» «Ο άφρων πληθαίνει τα λόγια. —Μην επιμείνεις σε πονηρό λόγο.» «Τέντωσαν τη γλώσσα τους σαν τόξο.» «Εκείνος που φλυαρεί θα γίνει βδελυρός.» «Όπως το βέλος που έχει καρφωθεί σε σάρκινο μηρό, έτσι είναι ο λόγος στα σπλάχνα του ανόητου. —Ανελεήμων είναι εκείνος που δεν προσέχει τα λόγια του.» «Μη φιλονικείς με άνθρωπο φλύαρο, και μη σωρεύεις ξύλα στη φωτιά του. —Φοβερός μέσα στην πόλη είναι ο φλύαρος άνθρωπος.» «Γλίστρημα από το έδαφος, μάλλον παρά από τη γλώσσα.» Το χτύπημα του μαστιγίου προκαλεί μώλωπα, αλλά το χτύπημα της γλώσσας τσακίζει οστά. —Δέσε καλά το ασήμι και το χρυσάφι σου, και φτιάξε για τα λόγια σου ζυγαριά και σταθμά, και στο στόμα σου φτιάξε πόρτα και σύρτη· πρόσεχε μήπως τυχόν γλιστρήσεις εξαιτίας του, —Πολλοί έπεσαν από την κόψη του μαχαιριού, αλλά όχι τόσοι όσοι έπεσαν εξαιτίας της γλώσσας.» «Εάν κάποιος δεν σφάλλει στα λόγια, αυτός είναι τέλειος άνδρας, ικανός να χαλιναγωγήσει και ολόκληρο το σώμα.»

Δηλαδή, μην είσαι βιαστικός στα λόγια, και η ψυχή σου ας μην προφέρει απερίσκεπτα κανέναν λόγο ενώπιον του Θεού, διότι ο μεν Θεός βρίσκεται στο ύψος του δικού Του μεγαλείου, εσύ δε στο βάθος της δικής σου ταπεινότητας· και Εκείνος που κατοικεί στα ύψη, επιβλέπει τα ταπεινά, και τίποτα από τα δικά σου δεν Του διαφεύγει. Γι' αυτό, λοιπόν, τα λόγια σου ας είναι μελετημένα και σύντομα· διότι από την πολυλογία δεν πρόκειται να αποφύγεις την αμαρτία.

Εγώ όμως δεν συμφωνώ, είτε είναι δικός σου αυτός ο λόγος είτε κάποιου άλλου, έχοντας μάθει από τον Θεολόγο ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, και ότι ο Λόγος είναι Θεός, όχι θεότητα, και έχοντας διδαχθεί από την κοινή λογική αντίληψη ότι διαφέρει το να λέει κανείς Θεό από το να λέει θεότητα· διότι, από τη μία, η θεότητα είναι η φύση, δηλαδή η ύπαρξη του Θεού, ενώ, από την άλλη, το «Θεός» είναι όνομα φυσικό και κοινό των προσωπικών υποστάσεων, στις οποίες θεωρείται η φύση· και η μεν θεότητα είναι μία και αδιαίρετη, ενώ ο Θεός ως προς τη φύση μεν είναι αδιαίρετος, διαιρείται όμως ως προς τα πρόσωπα. Εάν, λοιπόν, δεν είναι δικός σου ο λόγος ότι σαρκώθηκε η θεότητα του Λόγου, αυτό και μόνο θα αρκούσε εάν το είχες διευκρινίσει από την αρχή· το ότι δηλαδή ο Λόγος είναι κάτι άλλο από τη θεότητα που ενυπάρχει σε αυτόν, και εάν έλεγες ότι αυτός και σαρκώθηκε και σταυρώθηκε σύμφωνα με την πατροπαράδοτη άνωθεν ομολογία της πίστεώς μας, και υπέστη και τα υπόλοιπα πάθη και πέθανε κατά τη φύση της σαρκός, και ότι έτσι ο ίδιος ως άνθρωπος θυσιάστηκε από τον εαυτό του ως αρχιερέα στον Θεό, δηλαδή στον Πατέρα, στον εαυτό του και στο Πνεύμα, και με τη θεϊκή δύναμη αναστήθηκε την τρίτη ημέρα και έγινε αρχηγός της δικής μας αναστάσεως και παλινζωίας· όλα αυτά θα αρκούσαν για να αφαιρέσουν κάθε αντίρρηση από όποιον, εάν υπήρχε κανείς, είχε αντίθετη γνώμη. Και έτσι ούτε ο ίδιος θα είχες μπελάδες, ούτε σε εμάς θα παρείχες ενοχλήσεις και αφορμές για πολυλογία, από την οποία δεν είναι δυνατόν να αποφύγει την αμαρτία εκείνος που δεν φρουρείται παντελώς από τον Θεό. Αλλά και τώρα, εάν δεν διακατέχεσαι από πείσμα, το αποδέχεσαι;

Αν, λοιπόν, δεν είναι δικός σου ο ισχυρισμός ότι σαρκώθηκε η θεότητα του Λόγου, αυτό και μόνο θα σε είχε ανακόψει εξ αρχής: το ότι, δηλαδή, ο Λόγος είναι κάτι άλλο πέρα από τη θεότητα που θεωρείται σε Αυτόν· και αν Αυτός πράγματι και σαρκώθηκε και σταυρώθηκε, σύμφωνα με την άνωθεν πατροπαράδοτη ομολογία της πίστης μας, και υπέμεινε τα υπόλοιπα πάθη και πέθανε κατά τη φύση της σάρκας, και με αυτόν τον τρόπο, ως άνθρωπος, προσφέρθηκε θυσία στον Θεό από τον εαυτό Του ως αρχιερέα, δηλαδή προς τον Πατέρα, τον εαυτό Του και το Πνεύμα, και με τη θεϊκή δύναμη αναστήθηκε την τρίτη ημέρα και έγινε αρχηγός της δικής μας ανάστασης και της νέας ζωής· [τότε αυτά] θα αρκούσαν για να εξαλείψουν κάθε αντίλογία απέναντι σε όποιον, αν τυχόν υπήρχε, είχε αντίθετη δοξασία. Έτσι, ούτε εσύ θα είχες ούτε σε εμάς θα προκαλούσες προβλήματα και αφορμές για πολυλογία, από την οποία είναι αδύνατον να αποφύγει την αμαρτία όποιος δεν περιφρουρείται πλήρως από τον Θεό.

«Μακάρι», έλεγε, «να μην είχα προφέρει αυτόν τον λόγο. Διότι από την πολυλογία δεν θα αποφύγεις την αμαρτία. Γι' αυτό, είναι καλό πράγμα η έγκαιρη σιωπή». Όταν δε πλησίαζε η ώρα του θανάτου του, τον είδαν οι αδελφοί να κλαίει και του λένε:

Διότι από την πολυλογία δεν θα αποφύγει κανείς την αμαρτία, διακηρύσσει η Σοφία. Εκείνος όμως που συγκρατεί τα χείλη του θα είναι συνετός, λέει. Να προσέχετε στις διακονίες σας, και να μην εργάζεστε με αμέλεια και σπάζετε τα χρήσιμα σκεύη· διότι εξαιτίας αυτού συμβαίνει να φλυαρείτε και την αφοσίωση, που πρέπει να έχετε στα πνευματικότερα, να την καταναλώνετε στα μάταια.