Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 10:2

Αν όμως πρέπει να αντλήσουμε κάτι και από τις ιερές Γραφές για να το αναφέρουμε, υπήρξε κάποιος που βασίλευσε στη Σαμάρεια κατά τους καιρούς του Ισραήλ, ο οποίος, αφού ανήγειρε για τον εαυτό του έναν πολυτελέστατο οίκο, έπεσε από αυτόν και σκοτώθηκε ακαριαία. Ο Θεός, όμως, ελέγχοντάς τον ότι μάταια το έπραξε, λέει: Οικοδόμησες για τον εαυτό σου σπίτι σύμμετρο, αεριζόμενα ανώγεια, με διανοιγμένα παράθυρα, επενδυμένα με ξύλο κέδρου και βαμμένα με μίλτο. Μήπως έτσι θα βασιλεύσεις, επειδή παροξύνθηκες όπως ο Άχαζ ο πατέρας σου; Θα ήταν καλύτερο για σένα να εφαρμόζεις κρίση και καλή δικαιοσύνη. «Διότι δεν θα ωφελήσουν τους ανόμους οι θησαυροί», σύμφωνα με ό,τι είναι γραμμένο, «ενώ η δικαιοσύνη σώζει από τον θάνατο.» <Διότι, εάν χτιστούν σπίτια πολλά, μεγάλα και ωραία, θα καταλήξουν σε ερήμωση και δεν θα υπάρχουν αυτοί που θα κατοικούν σε αυτά. Διότι η έκταση που οργώνουν δέκα ζευγάρια βοδιών θα δώσει μόνο ένα κεράμιο, και εκείνος που σπέρνει έξι αρτάβες θα συγκομίσει μόνο τρία μέτρα.> Επειδή ομολογουμένως, λέει, ακούστηκαν στα αυτιά του Κυρίου Σαβαώθ τα εγκλήματα της πλεονεξίας των ισχυρότερων εις βάρος των άλλων. Μήπως, λοιπόν, σιώπησε άραγε ο Θεός, τα παρέβλεψε σιωπηρά και έβαλε χαλινάρι στην οργή Του;

Στο Λουκ. 9, 25β. Διότι, όταν κάποιος, αποβλέποντας περισσότερο στο πρόσκαιρα ευχάριστο παρά στο ωφέλιμο, αποφύγει το να υποφέρει και επιλέξει να ζει με πολυτέλεια, ακόμη και αν έχει πλούτο και περιουσία χρημάτων, ποιο είναι το όφελός του από αυτά, 〈όταν χάσει την ψυχή του; Διότι παρέρχεται το σχήμα τούτου του κόσμου〉 και οι απολαύσεις μεταβάλλονται όμοια με σκιές και ο πλούτος απομακρύνεται πετώντας από αυτούς που τον έχουν· 〈διότι οι θησαυροί δεν θα ωφελήσουν τους ανόμους, ενώ η δικαιοσύνη λυτρώνει από τον θάνατο.〉

Ότι δηλαδή απροσδόκητα, και σαν να μην το γνωρίζει κανείς, θα επιλάμψει και θα έλθει το τέλος του παρόντος αιώνος, έτσι λέει ότι θα γίνει η συντέλεια, όπως συνέβη στις ημέρες του Νώε και του Λωτ.—(B f. 165) Διότι ζούσαν με τρυφή, λέει, αμέριμνα, έτρωγαν, έπιναν, πουλούσαν, αγόραζαν, έχτιζαν. Αλλά τους μεν τους κατέστρεψε η ορμή των υδάτων, ενώ οι άλλοι έγιναν έργο και τροφή του θείου πυρός. Τι είναι λοιπόν αυτό που δηλώνεται από αυτά; Θέλει να αγρυπνούμε πάντοτε, και να είμαστε έτοιμοι για την απολογία ενώπιον του θείου βήματος. <Εκείνη την ημέρα όποιος θα είναι στο δώμα, και τα σκεύη του μέσα στο σπίτι, κ.λπ.> (A f. 235) Προστάζει να αδιαφορήσουμε για κάθε επίγειο και πρόσκαιρο πράγμα, και να αποβλέπουμε σε έναν σκοπό, στο ότι δηλαδή πρέπει ο καθένας να διασώσει την ψυχή του. Όποιος λοιπόν είναι, λέει, στο δώμα, ας μην κατέβει στο σπίτι για να πάρει τα σκεύη του. Φαίνεται δε ότι με αυτά, θέλει να υποδηλώσει αυτόν που βρίσκεται σε ανάπαυση, και σε πλούτο, και σε κοσμικές δόξες· διότι πάντοτε κάπως αυτοί που στέκονται στα δώματα, γίνονται περίβλεπτοι σε αυτούς που περιστοιχίζουν το σπίτι. Εάν λοιπόν κάποιος είναι τέτοιος, λέει, ας μη δίνει καμία σημασία, εκείνη τη στιγμή, στα σκεύη που βρίσκονται αποθηκευμένα στο σπίτι· διότι αυτά είναι άχρηστα και δεν συντελούν καθόλου στην ωφέλειά του. «Διότι δεν ωφελούν τους ανόμους οι θησαυροί», σύμφωνα με το γεγραμμένο, «η δικαιοσύνη όμως λυτρώνει από τον θάνατο.»

Έπρεπε, λοιπόν, ο Εφραίμ να φαίνεται ζηλωτής του προπάτορα Ιακώβ και να αγαπά να βαδίζει στα ίχνη της δικής του δικαιοσύνης. Αλλά έγινε Χαναναίος. Διότι βρέθηκε στα χέρια του ζυγός αδικίας, δηλαδή ανισότητα και πλεονεξία. Διότι τίμησε, εξίσου με τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό, την καταραμένη καταδυνάστευση. Και το ότι αμάρτανε κάνοντας αυτό, δεν καταδεχόταν να το σκεφτεί. Αντίθετα, ευφραινόταν μόνο με το να πλουτίζει και να ζει τρυφηλά, σαν να μην επιβλέπει ο Θεός, σαν να μην παρατηρεί πλέον αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη και να μην τιμωρεί δίκαια αυτούς που θέλουν να αδικούν. Σαφής απόδειξη έσχατης αφροσύνης θα ήταν το ότι ο Εφραίμ βιαζόταν να πλουτίσει με κάθε τρόπο, και δεν θεωρούσε τίποτα τα εγκλήματα από αρπαγή και βία, αλλά μάλιστα καμάρωνε, από πάρα πολλή παραφροσύνη, για εκείνα για τα οποία έπρεπε μάλλον να ντρέπεται. Διότι είπε: Εγώ όμως πλούτισα, βρήκα ανακούφιση για τον εαυτό μου. Τι απαντά λοιπόν σε αυτά ο Θεός; Όλοι οι κόποι του δεν θα βρεθούν σε αυτόν, εξαιτίας των αδικιών με τις οποίες αμάρτησε. Διότι είναι αλήθεια ότι «Ο πλούτος που συγκεντρώνεται άδικα θα αποβληθεί», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Και σε όσους θέλουν να συγκεντρώνουν πλούτη από αδικία και να πλουτίζουν από πλεονεξία, ας αναφωνήσει κάποιος πλέον αυτό που ειπώθηκε μέσω της φωνής του αγίου: «Καλύτερο θα ήταν για σένα να εφαρμόζεις κρίση και καλή δικαιοσύνη». Διότι, μπροστά στο θείο βήμα, «δεν θα ωφελήσουν τους ανόμους οι θησαυροί, αλλά η δικαιοσύνη θα λυτρώσει από τον θάνατο».

Τι λοιπόν θα συμπεράνουμε πάλι από αυτά, εμείς που έχουμε επιλέξει να σκεφτόμαστε ορθά; Ότι σε τίποτα δεν θα ωφελήσει η κοσμική λαμπρότητα αυτούς που την κατέχουν, ούτε ο πλούτος, ούτε η δόξα, ούτε τίποτα άλλο από αυτά που εξυπηρετούν την τρυφή, εάν απουσιάζει η αγάπη προς τον Θεό και δεν τιμάται με κανέναν τρόπο από εμάς η δικαιοσύνη. Διότι «δεν θα ωφελήσουν οι θησαυροί τους ανόμους», σύμφωνα με το γεγραμμένο, «αλλά η δικαιοσύνη λυτρώνει από τον θάνατο». Επομένως, θα ήταν κατά πολύ προτιμότερο να αγαπάμε τη δικαιοσύνη και να θησαυρίζουμε στους ουρανούς, να επιθυμούμε διακαώς τις ουράνιες μονές και να δενόμαστε με την ελπίδα στον Θεό. Επειδή τα αγαθά αυτού του κόσμου είναι και μικρά και πρόσκαιρα, και δεν διαθέτουν καμία ασφαλή σταθερότητα. Ενώ το άλλο παραμένει πάντοτε και διασώζεται, και μας ακολουθεί στους ατελεύτητους αιώνες. <Ακούστε αυτόν τον λόγο, δαμάλεις της Βασανίτιδας που βρίσκεστε στο όρος της Σαμάρειας, εσείς που καταδυναστεύετε τους πένητες και καταπατάτε τους φτωχούς, που λέτε στους κυρίους σας: Δώστε μας για να πιούμε.>

Ειδωλολατρία ονομάζει και ο Παύλος την πλεονεξία, και πολύ δικαιολογημένα. Διότι το πράγμα αυτό είναι πλέον αθεΐα, και εξισώνονται με εκείνους που δεν έχουν γνωρίσει τον κατά φύση Θεό αυτοί που καταπατούν τον νόμο της αγάπης προς τους αδελφούς, η οποία αποτελεί και την εκπλήρωση του νόμου. Όποιος δε αγνοεί τον νόμο, αρνείται τον Νομοθέτη. Πιο σώφρονες όμως και ανώτερους από την άδικη φιλαργυρία μας καθιστούσε και ο ίδιος ο Χριστός λέγοντας: «Διότι τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος εάν κερδίσει τον κόσμο όλο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του;». Διότι «οι θησαυροί δεν θα ωφελήσουν τους ανόμους», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, «η δικαιοσύνη όμως θα γλιτώσει από τον θάνατο». <Διότι γνώρισα τις πολλές σας ασέβειες, και είναι ισχυρές οι αμαρτίες σας, εσείς που καταπατάτε τον δίκαιο, λαμβάνετε δωροδοκίες και αποδιώχνετε τους φτωχούς στις πύλες. Γι' αυτό, ο συνετός σε εκείνον τον καιρό θα σιωπήσει, διότι ο καιρός είναι πονηρός.> Ότι ο Θεός δεν τιμωρεί εκείνους που έχουν αμαρτήσει για μικρά, ούτε για τα τυχαία παραπτώματα, αλλά αφού δείξει μάλλον ανεξικακία στα μέτρια σφάλματα, επιφέρει τελικά την οργή Του στις αχαλίνωτες ροπές προς τη φαυλότητα, αυτό προσπαθεί να διδάξει. Διότι λέει ότι όσοι βρίσκονται στη Σαμάρεια θα εκπέσουν από τα σπίτια τους, καθώς και από τους αμπελώνες τους, και από καθετί, νομίζω, που μπορεί να προσφέρει χαρά και να συντελέσει στην ευημερία.

Είναι προτιμότερο, λοιπόν, «το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Διότι «δεν θα ωφελήσουν οι θησαυροί τους ανόμους, ενώ η δικαιοσύνη θα σώσει από τον θάνατο», και «είναι πράγματι καλύτερη μια μικρή μερίδα με φόβο Θεού, παρά πολλά αποκτήματα με αδικία». <Και κατά την ημέρα εκείνη, θα εξερευνήσω την Ιερουσαλήμ με λύχνο, και θα τιμωρήσω τους άνδρες που καταφρονούν τα καθήκοντά τους, εκείνους που λένε στις καρδιές τους: Ο Κύριος ούτε θα κάνει καλό ούτε θα κάνει κακό.> Όσα επρόκειτο να πράξουν οι εχθροί, κυριευμένοι από ακράτητη μανία εναντίον των αιχμαλώτων, αυτά τα αποδίδει στο δικό Του πρόσωπο ο Θεός, όχι επειδή είναι ο ίδιος εκτελεστής τόσο αποτρόπαιων έργων, αλλά επειδή επιτρέπει μάλλον να επέλθουν δίκαια, λόγω της οργής, εναντίον εκείνων που ασέβησαν. Διότι είναι αληθινό αυτό που είπε αινιγματικά στις Παροιμίες ο Σολομών: «Διότι δεν απλώνονται άδικα τα δίχτυα για τα πουλιά. Επειδή και αυτοί που συμμετέχουν σε φόνο, θησαυρίζουν για τον εαυτό τους κακά». Ενώ, δηλαδή, μπορούσαν να απέχουν όσο το δυνατόν περισσότερο από την ποινή και την καταδίκη, επιλέγοντας την αρετή αντί των φαύλων έργων, αυτοί οι ίδιοι οξύνουν την οργή εναντίον τους, και οδηγώντας τις ψυχές τους σε αυτόκλητο όλεθρο, κρίνονται ένοχοι τουλάχιστον από εκείνους που γνωρίζουν να κρίνουν ορθά. Ερευνάται, λοιπόν, η Ιερουσαλήμ με λύχνο.

Πρέπει λοιπόν εμείς να διατρέχουμε ευθείες τροχιές και να χαράζουμε δρόμο αρεστό στον Δεσπότη των πάντων Θεό, ζώντας έτσι σύμφωνα με τον νόμο και ακολουθώντας έναν βίο αληθινά άριστο, ώστε να έχουμε ίλεω και ευμενή τον Δεσπότη των όλων και να μην του δίνουμε αφορμή να πικραίνεται εναντίον μας, αποφεύγοντας το κακό και σπεύδοντας να επανορθώσουμε με τη μετάνοια τα σφάλματα του ύπνου και της ραθυμίας. <Και η δύναμή τους θα παραδοθεί σε διαρπαγή, και οι οίκοι τους σε αφανισμό· και θα οικοδομήσουν οικίες και δεν θα κατοικήσουν σε αυτές, και θα φυτέψουν αμπελώνες και δεν θα πιουν το κρασί τους.> Επίκαιρα ίσως να ειπωθεί και τώρα από εμάς το: «Δεν θα ωφελήσουν οι θησαυροί τους ανόμους». Διότι ο πλούτος είναι πάντοτε δραπέτης και δεν έχει καμία σταθερότητα· μάλλον συμπεριφέρεται σαν μεθυσμένος και ρέπει προς την αποστασία, και έχει πόδια σαθρά. Το να θέλει λοιπόν κανείς να υπερηφανεύεται για αυτόν, είναι άκρως ανόητο. Διότι καθόλου δεν πρόκειται να διασώσει αυτούς που βρίσκονται υπό τη θεία οργή, ούτε θα απαλλάξει κανέναν από τις κατηγορίες, όταν ο Θεός καθορίζει την ποινή και επιβάλλει σε όσους αμαρτάνουν τη δίκαιη τιμωρία. Τι είναι λοιπόν ο πλούτος; Περιποιείται μόνο τη σάρκα και είναι υπηρέτης της ανόσιας και βδελυρής ηδονής, πατέρας της αλαζονείας, ρίζα και γένεση της έπαρσης, και εξασφαλίζει τη συμμετοχή σε πρόσκαιρες δόξες, οι οποίες παρέρχονται σαν σκιές για όσους τις κατέχουν.

Κάθε άλλο. Διότι σε καμία περίπτωση δεν θα πει ψέματα η θεία Γραφή που λέει: «Δεν θα ωφελήσουν τους ανόμους οι θησαυροί». Επομένως, ούτε το να προσκρούσει κανείς στον Θεό είναι φοβερό. Ας αποδείξουμε πάλι, ότι ο Θεός θεωρεί ανόσιο αυτόν που έχει επιλέξει να διψυχεί, και πως αποδοκιμάζει τον αλλοπρόσαλλο ως αλαζόνα και υβριστή. Διότι είπε κάπου προς τον Ιερεμία, κατακρίνοντας με αυτόν τον τρόπο τις παρεκτροπές των Ισραηλιτών: «Είδες τι μου έκανε ο οίκος του Ισραήλ;»

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ιʹ. Δεν θα ωφελήσουν οι θησαυροί τους ανόμους. [Cod. f. 47 b.] Τι λοιπόν; Δεν απέφυγαν πολλοί τον θάνατο μέσω των χρημάτων; Ναι· αλλά δεν απέβαλαν και την αμαρτία, και εξαγόρασαν ζωή πολύ πιο οδυνηρή από τον θάνατο. Ας μην έχουμε λοιπόν την εμπιστοσύνη μας στα χρήματα, αλλά στην αρετή· διότι η δικαιοσύνη, όταν ακολουθήσει τα θανάσιμα αμαρτήματα, λυτρώνει από τον θάνατο. Πώς όμως δεν θα ωφελήσουν; Επειδή θησαύρισαν στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τα αφανίζουν, και όπου οι κλέφτες κάνουν διάρρηξη και κλέβουν. Αντιθέτως, η δικαιοσύνη όχι μόνο διασώζει εκείνους που την αποκτούν, αλλά και παρακινεί πολλούς σε ζήλο γι' αυτήν, και τους οδηγεί από τον θάνατο στην αιώνια αθανασία.

Στους καλούς, όμως, και ενάρετους να δίνεις πάντοτε. Ανάμεσα στο να πεις, να ακούσεις και να πράξεις, μικρή είναι η απόσταση. ΤΙΤΛΟΣ ΙΔʹ. — Περί δικαιοσύνης και αρετής. «Η δικαιοσύνη σώζει από τον θάνατο.» «Στους δρόμους της δικαιοσύνης υπάρχει ζωή.» «Η δικαιοσύνη εξυψώνει το έθνος.» «Εκείνος που σπέρνει δικαιοσύνη θα λάβει βέβαιη αμοιβή.» «Η δικαιοσύνη προστατεύει τους άκακους.» «Ο Θεός αγαπά εκείνους που επιδιώκουν τη δικαιοσύνη. Στη μεγάλη δικαιοσύνη υπάρχει πολλή δύναμη.» «Ο δρόμος της δικαιοσύνης και της ελεημοσύνης θα βρει ζωή και δόξα.» «Από τον καρπό της δικαιοσύνης φυτρώνει δέντρο ζωής.» «Η αρχή της δικαιοσύνης δίνει κύρος στα λόγια.» «Η δικαιοσύνη κατευθύνει ορθά τους δρόμους των αμέμπτων.» «Η αρχή του αγαθού δρόμου είναι να πράττει κανείς τα δίκαια.» «Μήκος βίου χαρίζει ο δρόμος της δικαιοσύνης.» «Το να πράττει κανείς τα δίκαια και να λέει την αλήθεια είναι πιο αρεστά στον Θεό παρά το αίμα των θυσιών.» «Τα έργα της δικαιοσύνης θα φέρουν ειρήνη, και η δικαιοσύνη θα εξασφαλίσει ανάπαυση.» «Μάθετε τη δικαιοσύνη, εσείς που κατοικείτε στη γη· διότι ο ασεβής έχει εξαλειφθεί. Ανοίξτε τις πύλες, ας εισέλθει ο λαός που τηρεί τη δικαιοσύνη και την αλήθεια.» «Αυτά λέει ο Κύριος: Τηρείτε την κρίση, πράττετε τη θεία δικαιοσύνη. Μακάριος είναι αυτός που τα πράττει αυτά και μένει προσηλωμένος σε αυτά.» «Η δικαιοσύνη είναι αθάνατη.» «Εάν κάποιος αγαπά τη δικαιοσύνη, οι κόποι του είναι αρετές.» «Εάν επιδιώκεις το δίκαιο, θα το αποκτήσεις και θα το ενδυθείς σαν ποδήρη χιτώνα δόξας.» «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτάσουν.» «Καθένας που πράττει τη δικαιοσύνη προέρχεται από τον Θεό.»

«Ο οίκος του έγινε σαν τους σκόρους, και σαν τον ιστό της αράχνης ο πλούτος του.» «Το πρόσωπο του Κυρίου στρέφεται εναντίον εκείνων που πράττουν το κακό, για να τους εξολοθρεύσει» και τα λοιπά. «Μη φοβάσαι όταν πλουτίσει κάποιος άνθρωπος, ή όταν πληθύνει (η δόξα του).» «Τον άδικο άνθρωπο θα τον κυνηγήσουν τα κακά μέχρι την καταστροφή.» «Ο Ελισσαίος είπε στον Γιεζή: Από πού έρχεσαι, Γιεζή; Και ο Γιεζή απάντησε: Ο δούλος σου δεν πήγε πουθενά. Και του είπε ο Ελισσαίος: Δεν πορεύθηκε μαζί σου η καρδιά μου, όταν ο άνθρωπος επέστρεψε από το άρμα του για να σε συναντήσει; Και τώρα έλαβες το ασήμι και τα ενδύματα, και τώρα θα αποκτήσεις κήπους, και ελαιώνες, και αμπελώνες, και πρόβατα, και δούλους, και δούλες. Αλλά η λέπρα του Νεεμάν θα κολλήσει σε εσένα και στους απογόνους σου εις τους αιώνες.» «Εκείνος που τσιγκουνεύεται τα δώρα, προκαλεί ισχυρό θυμό.» — «Ο πλούτος προσθέτει πολλούς φίλους.» — «Οι πλούσιοι θα εξουσιάζουν τους φτωχούς.» — «Ο πλούσιος θεωρεί τον εαυτό του σοφό.» — «Η περιουσία που αποκτάται βιαστικά με ανομία, λιγοστεύει.» — «Δεν θα ωφελήσουν οι θησαυροί τους ανόμους.» — «Όποιος αποστρέψει το πρόσωπό του από τον φτωχό, θα βρεθεί σε μεγάλη στέρηση.» — «Ο ανελεήμονας καταστρέφει το ίδιο του το σώμα.» — «Τα σπλάχνα των ασεβών είναι ανελεήμονα.» «Εκείνος που αγαπά το χρήμα, δεν θα χορτάσει από χρήμα.» «

«Καλύτερη» είναι η μικρή μερίδα των δικαίων, «παρά ο πολύς πλούτος των αμαρτωλών». Διότι ο πλούτος των αμαρτωλών αποτελεί ύλη για καύση, αφού «ούτε οι θησαυροί θα ωφελήσουν τους ανόμους». «Επειδή οι βραχίονες των αμαρτωλών θα συντριβούν», εφόσον δεν διαθέτουν το ακαταμάχητο όπλο της δικαιοσύνης, ενώ «τους δικαίους τους υποστηρίζει ο Κύριος» χάρη στο ακλόνητο και ισχυρό όπλο της δικαιοσύνης. «Γνωρίζει ο Κύριος τις οδούς» των δικαίων, των «αμώμων» και καθαρών, γι' αυτό «η κληρονομιά τους θα παραμείνει εις τον αιώνα. Δεν θα καταντροπιαστούν σε καιρό πονηρό και σε ημέρα πείνας θα χορτάσουν», δηλαδή επειδή έχουν ως πλούτο τους τον Θεό «που δίνει τροφή σε αυτούς που πεινούν». «Διότι οι αμαρτωλοί μεν θα χαθούν, οι δε εχθροί του Κυρίου, αμέσως μόλις δοξαστούν και υψωθούν θα εξαλειφθούν, χάθηκαν σαν τον καπνό». Και το βλέπουμε αυτό να συμβαίνει στην πράξη χιλιάδες φορές στον παρόντα βίο· και στον βαθμό που κάποιος μεγαλύνεται και δοξάζεται πέρα από την αξία του, αφανίζεται «σαν τον καπνό». «Δανείζεται ο αμαρτωλός και δεν θα ξεπληρώσει», για να επιβαρύνει τάχα ακόμη περισσότερο το φορτίο της αμαρτίας, προσθέτοντας και το φορτίο του δανείου, «ενώ ο δίκαιος σπλαχνίζεται και δίνει».