Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 10:4

Επομένως, δεν θα προσκρούσουμε λίγο στον Θεό, εάν πλεονεκτούμε σε βάρος του αδυνάτου και «χτυπάμε με γροθιές τον ταπεινό», καθώς έχει γραφτεί, πικραίνοντας με στενοχώριες εκείνους που είναι βαρυφορτωμένοι από τη φτώχεια, αν και οφείλαμε μάλλον να τους τείνουμε το χέρι της φιλαλληλίας. Διότι «η πενία», λέει, «ταπεινώνει τον άνθρωπο, ενώ τα χέρια των ανδρείων πλουτίζουν»· γράφει δε κάπου και ο μαθητής του Χριστού ότι «Θρησκεία καθαρή και αμίαντη ενώπιον του Θεού και Πατέρα είναι αυτή, το να επισκέπτεται κανείς ορφανά και χήρες στη θλίψη τους, και να διατηρεί τον εαυτό του άσπιλο από τον κόσμο». <Και την οδό των ταπεινών εξέτρεψαν.> Αυτό θα το κατανοήσεις με δύο τρόπους· ή δηλαδή λέει αυτό, ότι υπερηφανεύτηκαν υπέρμετρα και έφτασαν σε τέτοιο βαθμό θεομίσητης αλαζονείας, ώστε να αποστρέφονται ακόμη και αδελφούς, εάν αυτοί δεν περιβάλλονταν από πλούτο και δεν είχαν λαμπρές περιουσίες, και να έρχονται σε μίσος ταυτόχρονα και προς εκείνους που δεν έχουν ασκήσει το φιλοχρήματο πάθος, οι οποίοι και είναι ταπεινοί, αποδιώχνοντας τον μάταιο σάλο του βίου· ή ότι, έχοντας γίνει διδάσκαλοι και ηγέτες λαών, διαστρέφουν την οδό των ασθενέστερων, δηλαδή των ταπεινών, δηλαδή προφανώς εκείνων που αφενός δεν έχουν από μόνοι τους την ακριβή γνώση του συμφέροντός τους, αφετέρου δε προσκολλώνται περισσότερο στις φωνές εκείνων που τους καθοδηγούν. Και είναι πάρα πολύ μεγάλο το πλήθος αυτού του είδους.

Υπάρχει εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του ένεκα της εντολής του Χριστού, και υπάρχει εκείνος που καταρρίπτει τον εαυτό του από αφροσύνη. Υπάρχει εκείνος που εργάζεται σφοδρά χάριν της φιλαργυρίας, και υπάρχει εκείνος που εργάζεται πολλά για την αγαθοεργία. Υπάρχει εκείνος που εργάζεται, όταν δεν πρέπει, και στον καιρό της εργασίας δεν εργάζεται. Υπάρχει εκείνος που ψάλλει και κραυγάζει, όταν δεν πρέπει, και την ώρα της ψαλμωδίας σιωπά, ή φλυαρεί με τον πλησίον του. Υπάρχει εκείνος που αγρυπνεί, όταν δεν πρέπει, και τον καιρό της αγρυπνίας γογγύζει. Είναι γεγραμμένο: Ο Άδης και η απώλεια είναι φανερά ενώπιον του Κυρίου· πώς δεν θα είναι και οι καρδιές των ανθρώπων; Αρχή της αγαθής πολιτείας είναι τα δάκρυα στην προσευχή· και η ακρόαση των Θείων Γραφών είναι γνώρισμα της δίκαιης φρόνησης. Μύρια βιβλία στα αυτιά των αφρόνων θεωρούνται ως μηδέν· και ποιος είναι άφρων, παρά εκείνος που καταφρονεί τον φόβο του Κυρίου; Είναι γεγραμμένο: Η καρδιά του σοφού θα δεχθεί εντολές· δίνε αφορμή στον σοφό και θα γίνει σοφότερος· δίδασκε τον δίκαιο και θα αυξήσει τη μάθησή του. Ο παιδαγωγημένος υιός θα γίνει σοφός· τον δε άφρονα θα τον χρησιμοποιήσει ως υπηρέτη. Οι οκνηροί γίνονται στερημένοι πλούτου, ενώ οι ανδρείοι στηρίζονται στον πλούτο. Ο σοφός, έχοντας φόβο Θεού, απέκλινε από το κακό· ενώ ο άφρων, έχοντας πεποίθηση στον εαυτό του, συναναστρέφεται με ανόμους. Ο οξύθυμος ενεργεί με απερισκεψία· ενώ ο φρόνιμος άνδρας υπομένει πολλά. Τίμα τον Κύριο και οι οδοί σου θα είναι κατευοδωμένες. Τίμα τον ιερέα και τον πρεσβύτερο, ώστε να έλθει επάνω σου η ευλογία του στόματός τους.

β΄. Ας αποβάλουμε, λοιπόν, τα σαρκικά φρονήματα. Ποια είναι όμως τα σαρκικά; Όσα κάνουν το μεν σώμα να ανθεί και να καλοπερνά, ενώ βλάπτουν την ψυχή· όπως, για παράδειγμα, λέω: Ο πλούτος, η τρυφηλότητα, η δόξα· όλα αυτά ανήκουν στη σάρκα· το ίδιο και ο έρωτας των σωμάτων. Ας μην αγαπάμε λοιπόν την πλεονεξία, αλλά ας επιδιώκουμε πάντοτε την πενία· διότι αυτή είναι μεγάλο αγαθό. Αλλά, λέει κάποιος, κάνει τον άνθρωπο ταπεινό και ευτελή. Μα αυτό ακριβώς έχουμε ανάγκη· διότι αυτό μας ωφελεί πολύ. Η πενία, λέει η Γραφή, ταπεινώνει τον άνδρα· και πάλι ο Χριστός λέει: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι». Γι' αυτό λοιπόν λυπάσαι, επειδή έχεις έναν δρόμο που σε οδηγεί στην αρετή; Δεν γνωρίζεις ότι αυτή μας δίνει πολλή παρρησία; Αλλά η σοφία του φτωχού, λέει, είναι περιφρονημένη· και πάλι κάποιος άλλος λέει: «Πλούτο και πενία μην μου δώσεις»· και: «Από το καμίνι της πενίας γλίτωσέ με». Πώς όμως πάλι, εάν ο πλούτος και η πενία προέρχονται από τον Κύριο, είναι κακό η πενία, ή ο πλούτος; Για ποιον λόγο λοιπόν έχουν ειπωθεί αυτά; Αυτά λέγονταν στην Παλαιά Διαθήκη, όπου γινόταν πολύς λόγος για τον πλούτο, όπου υπήρχε πολλή περιφρόνηση για την πενία, όπου το ένα θεωρούνταν κατάρα, και το άλλο ευλογία. Τώρα όμως δεν συμβαίνει πια αυτό. Μήπως θέλεις να ακούσεις εγκώμια για την πενία; Ο ίδιος ο Χριστός την έζησε, και λέει: «Ο δε Υιός του ανθρώπου δεν έχει πού να κλίνει την κεφαλή».

ΣΛΗ΄. Του ιδίου προς την αδελφή του. Μας ενώνει βέβαια στην αγάπη και ο νόμος της φύσης, και το γεγονός ότι προερχόμαστε από τις ίδιες ωδίνες τοκετού· εμείς όμως, όχι μόνο εξαιτίας αυτού, αλλά και για άλλους λόγους, και μάλιστα για εκείνους που πρέπει περισσότερο, τρέφουμε σεβασμό και αγάπη προς την τιμιότητά σου, διότι για σένα τα παρόντα δεν έχουν καμία απολύτως αξία, διότι έδιωξες τον καπνό, καταλάγιασες τη σκόνη και καταπάτησες τον πηλό, και τα φτερά σου έγιναν ελαφρά για την οδό που οδηγεί στον ουρανό. Και ούτε η μέριμνα για τον σύζυγο, ούτε η φροντίδα για την ανατροφή των παιδιών, ούτε η επιμέλεια της οικίας, ούτε η ταραχή που πηγάζει από αυτά μπόρεσαν να βάλουν εμπόδιο στην πορεία σου και να την κάνουν πιο αργή, αλλά ακριβώς αυτά τα ίδια που θεωρούνται εμπόδια τα χρησιμοποίησες για να πετάξεις με μεγαλύτερη ταχύτητα· και ούτε εκείνη που ταπεινώνει τους γενναίους άνδρες (διότι «η πενία», λέει, «ταπεινώνει τον άνδρα») κατάφερε να σε καταβάλει, αλλά σε ανύψωσε ακόμη περισσότερο. Διότι τέτοια είναι η αρετή· δεν εμποδίζεται από κανέναν από αυτούς τους ιστούς αράχνης, αλλά, διαρρηγνύοντάς τους πιο εύκολα από όσο τις ίδιες τις αράχνες, αποκομίζει από αυτούς μεγάλο κέρδος.

Περί του ότι η Σοφία οικοδόμησε οίκο για τον εαυτό της. Περί του: Έλεγχε τον σοφό, και θα σε αγαπήσει. Εάν γίνεις σοφός, για τον εαυτό σου θα είσαι και για τους πλησίον σου· εάν όμως αποβείς κακός, μόνος σου θα αντλήσεις τα κακά. Ότι η άφρων και θρασεία γυναίκα, στερείται το ψωμί. Η πενία ταπεινώνει τον άνδρα· ενώ ο πεπαιδευμένος υιός θα γίνει σοφός. Η μνήμη του δικαίου συνοδεύεται από εγκώμια. Όποιος πορεύεται με απλότητα, πορεύεται με ασφάλεια.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΘ΄. — Περί παραμονής και των παραμενόντων· και ότι πρέπει αυτοί να διατηρούν πίστη και εύνοια προς εκείνους που τους προσέλαβαν. «Απόκτησε εμπιστοσύνη με τον πλησίον σου, για να ευφρανθείς με τα αγαθά του. Σε καιρό θλίψης μείνε κοντά του, για να γίνεις συγκληρονόμος στην κληρονομιά του.» «Βάλε στο σπίτι σου ξένο, και θα σε αναστατώσει με ταραχές και θα σε αποξενώσει από τα δικά σου υπάρχοντα.» ΤΙΤΛΟΣ Κ΄. — Περί προϊσταμένων· και ότι πρέπει αυτοί να προΐστανται με ζήλο. «Ο προϊστάμενος, ας προΐσταται με ζήλο.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ΄. Περί φτωχών· και ότι δεν πρέπει να αποφεύγουμε, να εξουθενώνουμε και να αποστρεφόμαστε τους πένητες. «Ο Θεός θα εισακούσει την κραυγή του πένητα και του φτωχού.» «Ο Κύριος έγινε καταφύγιο για τον πένητα· δεν ξέχασε την κραυγή των πενήτων. Ο φτωχός δεν θα ξεχαστεί παντοτινά· η υπομονή των πενήτων δεν θα χαθεί για πάντα. Όταν υπερηφανεύεται ο ασεβής, καταφλέγεται ο φτωχός. Σε σένα έχει αφεθεί ο φτωχός. Εισάκουσες, Κύριε, την επιθυμία των πενήτων.» «Καταντροπιάσατε τη βουλή του φτωχού· όμως ο Κύριος είναι η ελπίδα του.» «Θα φάνε οι πένητες και θα χορτάσουν.» «Θα κρίνει δίκαια τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους γιους των πενήτων.» «Γνώρισα ότι ο Κύριος θα αποδώσει δικαιοσύνη υπέρ των φτωχών, και το δίκιο των πενήτων.» «Η φτώχεια ταπεινώνει τον άνθρωπο.» «Αυτός που ατιμάζει τον πένητα, αμαρτάνει.» «Ο φτωχός δεν υφίσταται απειλή.» «Αυτός που συκοφαντεί τον πένητα, εξοργίζει Εκείνον που τον έπλασε.» «

ΤΙΤΛΟΣ Εʹ. — Περί του σοφού υιού. «Ο σοφός υιός ευφραίνει τον πατέρα.» «Ο φρόνιμος υιός ευφραίνει τη μητέρα του.» «Διασώθηκε από τον καύσωνα ο νοήμων υιός. Ο πεπαιδευμένος υιός θα γίνει σοφός.» «Ο δίκαιος υιός γεννιέται για τη ζωή.» «Ας ευφραίνεται ο πατέρας και η μητέρα για σένα, και ας χαίρεται αυτή που σε γέννησε.» «Όταν ένας άνδρας αγαπά τη σοφία, ευφραίνεται ο πατέρας του.» «Υιέ μου, εάν γίνεις σοφός για τον εαυτό σου, θα είσαι σοφός και για τον πλησίον.» «Προτιμότερος είναι ένας φτωχός και σοφός νέος, παρά ένας ηλικιωμένος και άφρων βασιλιάς.» Η αρετή των τέκνων είναι δόξα των πατέρων.

Δεν πρέπει να αφήνουμε ανεξέλεγκτα τα αυτιά μας έκθετα σε όλους όσοι μιλούν και γράφουν. Τίποτα δεν είναι ταχύτερο από τη φήμη. ΤΙΤΛΟΣ Εʹ. — Περί των φιλόπονων και των επιμελών· και ότι πρέπει να μοχθεί κανείς, διότι αυτό έχει ωφέλεια. «Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτο σου.» «Από τη μέριμνα και τη φροντίδα θα σου φανερωθεί ειρήνη.» «Θα εξέλθει ο άνθρωπος για το έργο του», και τα λοιπά. «Τους κόπους των καρπών σου θα φας· μακάριος είσαι, και καλό θα σου συμβεί.» «Άνοιξε τους οφθαλμούς σου, και θα χορτάσεις άρτους.» «Εάν είσαι άοκνος, ο θερισμός σου θα έρθει σαν πηγή, και η φτώχεια θα απομακρυνθεί από κοντά σου σαν καλός δρομέας.» «Όποιος φυτέψει συκιά, θα φάει από τον καρπό της.» «Τα χέρια των ανδρείων πλουτίζουν. Εκείνος που συνάγει για τον εαυτό του με ευσέβεια, θα πληθυνθεί.» «Τους πήχεις της απλώνει σε πράγματα ωφέλιμα, και τα χέρια της τα απλώνει στο αδράχτι.» Και πάλι: «Στήριξε τους βραχίονές της στην εργασία, και γεύτηκε ότι είναι καλό το να εργάζεται.» «Εργάζεστε το έργο σας πριν από τον καιρό του, και Εκείνος θα σας δώσει τον μισθό σας στον καιρό του.» «Καλύτερος είναι αυτός που εργάζεται στα πάντα, παρά αυτός που καυχάται και στερείται άρτου.» «Σε όλα τα έργα σου να δραστηριοποιείσαι, και να μην αδρανείς.» «Άνθρωπος που επρόκειτο να αποδημήσει κάλεσε τους δικούς του δούλους, και τους παρέδωσε τα υπάρχοντά του· και στον έναν μεν έδωσε πέντε τάλαντα», και τα λοιπά. «Εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε ότι στις ανάγκες μου, και σε όσους ήταν μαζί μου, υπηρέτησαν αυτά εδώ τα χέρια.»

«Και τον έβγαλαν έξω από την πόλη, και τον λιθοβόλησαν με πέτρες, και πέθανε.» «Θα εξολοθρεύσεις όλους όσοι λένε ψέματα.» «Ο Κύριος θα εξολοθρεύσει όλα τα δόλια χείλη.» «Εκείνος που μιλάει με αδικία δεν στάθηκε ορθός μπροστά στα μάτια μου.» «Όποιος στηρίζεται σε ψέματα, αυτός θα ποιμάνει ανέμους· και ο ίδιος θα κυνηγάει φτερωτά πουλιά.» «Βδέλυγμα για τον Κύριο είναι τα ψεύτικα χείλη.» «Εκείνος που συγκεντρώνει θησαυρούς με ψεύτικη γλώσσα, κυνηγάει μάταια πράγματα, και οδηγείται σε παγίδες θανάτου.» «Η ψεύτικη γλώσσα μισεί την αλήθεια.» «Τον μάταιο και ψεύτικο λόγο απομάκρυνέ τον από εσένα.» «Ο ψευδομάρτυρας θα καταστραφεί.» «Μην γίνεσαι ψευδομάρτυρας εναντίον του συμπολίτη σου.» «Η συκοφαντία παραφρονεί τον σοφό, και καταστρέφει το σθένος της καρδιάς του.» «Το στόμα που λέει ψέματα θανατώνει την ψυχή.» «Να μην αγαπάτε τον ψεύτικο όρκο· διότι αυτά τα εμίσησα, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ.» «Σηκώθηκαν οι δύο πρεσβύτεροι ανάμεσα στον λαό, και έβαλαν τα χέρια τους πάνω στο κεφάλι της Σωσάννας.»