Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 10:5

«Όταν ετοίμαζε τον ουρανό, ήμουν μαζί του, και όταν όριζε τον θρόνο του πάνω στους ανέμους, όταν στερέωνε τα σύννεφα ψηλά, ήμουν πλάι του συνταιριάζοντας τα πάντα. Εγώ ήμουν εκείνη με την οποία έχαιρε, και καθημερινά ευφραινόμουν ενώπιον του προσώπου του.» Αναφέρονται ως «στροφές λόγων», επειδή, όταν τις περιστρέφει κανείς στη διάνοιά του, τις διανοίγει και ανακαλύπτει το νόημα που εμπεριέχεται σε αυτές· όπως είναι οι εξής: «Διασώθηκε από τον καύσωνα ο συνετός υιός, ενώ ο παράνομος υιός καταστρέφεται από τον άνεμο κατά τον θερισμό·» και πάλι: «Να φροντίζεις τα χλωρά φυτά της πεδιάδας, και να κουρεύεις το χορτάρι, και να συλλέγεις χόρτο ορεινό, για να έχεις πρόβατα προς ενδυμασία·» και πάλι: «Εάν καθίσεις να δειπνήσεις σε τραπέζι ισχυρών αρχόντων, να εξετάζεις νοερά όσα παρατίθενται ενώπιόν σου.» Και τα παρόμοια με αυτά έχουν ονομαστεί ως κατανόηση της αληθινής δικαιοσύνης· διότι κάποιοι έχουν εκλάβει με διάφορους τρόπους το δίκαιο, όπου άλλοι μεν λέγουν ότι δίκαιο είναι το να επιστρέφει κανείς εκείνα τα οποία έλαβε προς φύλαξη· άλλοι δε, το να ανταποδίδει κακό αντί κακού, και αγαθό αντί αγαθού. Συμβαίνει όμως τέτοιου είδους ορισμοί να μην είναι ακριβείς. Διότι, μην πεις: «Με όποιον τρόπο μου συμπεριφέρθηκε, έτσι θα του συμπεριφερθώ και εγώ, και θα τον εκδικηθώ για όσα με αδίκησε». Γι' αυτόν τον λόγο, αυτός διδάσκει την αληθινή δικαιοσύνη, ότι αυτό είναι το αληθώς δίκαιο, το να αποδίδει κανείς στον καθένα ό,τι του ανήκει. «Πρωτίστως δε, να τιμάς τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου, και να του προσφέρεις τις απαρχές από τους καρπούς της δικαιοσύνης σου.»

Διότι, αφού εξαλειφθεί μια για πάντα η φαυλότητα που υπάρχει μέσα τους μέσω του κόπου και των θλίψεων, θα γίνουν καθαροί και αγιασμένοι, και θα μάθουν από την εμπειρία ότι η γνήσια αγάπη προς τον Θεό θα γίνει σε αυτούς πρόξενος κάθε τρυφής και ευημερίας, όπως ακριβώς, βέβαια, τα εγκλήματα της αποστασίας τους ρίχνουν στους λάκκους της δουλείας και της θλίψης. «Ο δε Εφραίμ είναι πνεύμα πονηρό, καταδίωξε τον καύσωνα, διαρκώς πλήθυνε τα κενά και τα μάταια, και συνήψε διαθήκη με τους Ασσυρίους, και εμπορευόταν έλαιο στην Αίγυπτο.» Μεταβαίνει και πάλι ο λόγος από το ευρύ πλήθος προς εκείνους από τη φυλή του Εφραίμ που βασίλευσαν επί του Ισραήλ στη Σαμάρεια, τους οποίους ονομάζει πονηρό πνεύμα, εξαιτίας της αμετάπειστης γνώμης τους και της υπερβολικής και ασυγκράτητης ροπής τους προς την αποστασία από τον Θεό. Διότι λέει «καταδίωξε τον καύσωνα»· ενώ δηλαδή ήταν δυνατόν να βρίσκεται κάτω από τη δική μου σκιά, κατά κάποιον τρόπο αναχωρούσε οικειοθελώς προς τον καύσωνα. Και καύσωνα ονομάζει την πύρωση από τις θλίψεις και την καταστροφική συμφορά. Γι' αυτό άλλωστε και ο σοφός Παροιμιαστής έτσι ονομάζει αινιγματωδώς τους πόνους, και λέει: «Διασώθηκε από το καύμα ο συνετός υιός, ενώ ο παράνομος υιός καταστρέφεται από τον άνεμο κατά τον θερισμό.» Επομένως, ο μεν Εφραίμ, επειδή ακριβώς είναι πνεύμα πονηρό, καταδίωξε τον καύσωνα, δηλαδή αναζήτησε και οικειοθελώς διέφυγε προς τον καύσωνα· αλλά οι συνετοί λένε σχετικά με τον Θεό: «Στη σκιά Του επιθύμησα, και κάθισα.»

Ονομάζονται στροφές λόγων, επειδή, όταν κάποιος τους περιστρέφει στη διάνοιά του, τους διανοίγει και βρίσκει το νόημα που εμπεριέχεται σε αυτούς. Τέτοιοι είναι οι εξής: «Διασώθηκε από τον καύσωνα ο συνετός υιός· ενώ καταστρέφεται από τον άνεμο κατά τον θερισμό ο παράνομος υιός». Και πάλι: «Να επιμελείσαι τα χλωρά φυτά της πεδιάδας, και θα θερίσεις χορτάρι, και συγκέντρωσε ορεινό χόρτο, ώστε να έχεις πρόβατα για ιματισμό».

Περί του ότι η Σοφία οικοδόμησε οίκο για τον εαυτό της. Περί του: Έλεγχε τον σοφό, και θα σε αγαπήσει. Εάν γίνεις σοφός, για τον εαυτό σου θα είσαι και για τους πλησίον σου· εάν όμως αποβείς κακός, μόνος σου θα αντλήσεις τα κακά. Ότι η άφρων και θρασεία γυναίκα, στερείται το ψωμί. Η πενία ταπεινώνει τον άνδρα· ενώ ο πεπαιδευμένος υιός θα γίνει σοφός. Η μνήμη του δικαίου συνοδεύεται από εγκώμια. Όποιος πορεύεται με απλότητα, πορεύεται με ασφάλεια.

ΤΙΤΛΟΣ Εʹ. — Περί του σοφού υιού. «Ο σοφός υιός ευφραίνει τον πατέρα.» «Ο φρόνιμος υιός ευφραίνει τη μητέρα του.» «Διασώθηκε από τον καύσωνα ο νοήμων υιός. Ο πεπαιδευμένος υιός θα γίνει σοφός.» «Ο δίκαιος υιός γεννιέται για τη ζωή.» «Ας ευφραίνεται ο πατέρας και η μητέρα για σένα, και ας χαίρεται αυτή που σε γέννησε.» «Όταν ένας άνδρας αγαπά τη σοφία, ευφραίνεται ο πατέρας του.» «Υιέ μου, εάν γίνεις σοφός για τον εαυτό σου, θα είσαι σοφός και για τον πλησίον.» «Προτιμότερος είναι ένας φτωχός και σοφός νέος, παρά ένας ηλικιωμένος και άφρων βασιλιάς.» Η αρετή των τέκνων είναι δόξα των πατέρων.

ΤΙΤΛΟΣ ΣΤ΄. — Περί του άφρονος, πονηρού και απαίδευτου υιού. «Στον δόλιο υιό τίποτα το αγαθό δεν θα υπάρξει.» «Ο άφρων υιός λυπεί τη μητέρα του. Σαν καταστροφικός άνεμος κατά τον θερισμό γίνεται ο παράνομος υιός.» «Δεν ευφραίνεται ο πατέρας για τον απαίδευτο υιό.» «Ο άφρων υιός περιπαίζει τη μητέρα του.» «Ο ανυπάκουος υιός θα καταλήξει στην απώλεια.» «Οργή προκαλεί στον πατέρα του ο άφρων υιός, και οδύνη σε εκείνη που τον γέννησε.» «Το κακό τέκνο καταριέται τον πατέρα του και δεν ευλογεί τη μητέρα του. Το κακό τέκνο θεωρεί τον εαυτό του δίκαιο. Το κακό τέκνο έχει αλαζονικό βλέμμα και με τα βλέφαρά του υπερηφανεύεται.» «Αποτελεί ντροπή για τον πατέρα το απαίδευτο τέκνο.» «Η κληρονομιά των αμαρτωλών τέκνων θα χαθεί, και το όνειδος θα παραμένει διαρκώς στους απογόνους τους.» ΤΙΤΛΟΣ Ζ΄. — Περί του υετού και της βροχής· και ότι τα ύδατα ανέρχονται από τη γη στον ουρανό. «Αυτόν που δίνει βροχή πάνω στη γη, αυτόν που αποστέλλει νερό σε όλα τα μέρη κάτω από τον ουρανό.» «Όλα όσα θέλησε ο Κύριος τα έκανε, στον ουρανό και στη γη,» και τα λοιπά. «Εκείνος που προσκαλεί το νερό της θάλασσας και το εκχέει σε όλο το πρόσωπο της γης, Κύριος ο Θεός ο Παντοκράτωρ είναι το όνομά Του.» ΤΙΤΛΟΣ Η΄. — Περί της υγείας· και ότι υπερέχει των πάντων. «Καλύτερα να είναι κανείς φτωχός και υγιής, παρά πλούσιος και να μαστίζεται το σώμα του (από ασθένειες).» «Η υγεία και η ευεξία είναι ανώτερες από κάθε χρυσάφι· το ίδιο και ένα εύρωστο σώμα από τον αμέτρητο πλούτο.»