Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 10:7

Εάν προσφερθεί η ευκαιρία για ένα ποτήρι κρασί, μετά την προσευχή πήγαινε γρήγορα στο κελί σου, και αφού κλείσεις τη θύρα, να ευχαριστείς τον Κύριο που έχει προνοήσει και προνοεί. Διότι το να πολλαπλασιάζεις τα λόγια μετά το γεύμα, γεννά πτώσεις και συντριβές. Ο μέθυσος άνθρωπος πράττει και λέει το βράδυ όσα δεν πρέπει, και το πρωί μετανοεί· και αν ξαναβρεί κρασί, πάλι κάνει τα ίδια. Εάν πειραστείς μία φορά, φυλάξου στο εξής. Διότι είναι γραμμένο: εκείνος που έχει γεννηθεί από τον Θεό φυλάει τον εαυτό του, και ο πονηρός δεν τον αγγίζει. Μην πίνεις κρασί μέχρι να μεθύσεις, αγαπητέ, ακόμη και αν σε πιέζουν οι παρόντες φίλοι σου· διότι εάν σε νικήσει το κρασί, πρώτοι από όλους εκείνοι που σε προέτρεψαν θα σκανδαλιστούν μαζί σου. Πρόσεχε δε πάρα πολύ μήπως κατακυριευθείς από τη λήθη. Κοπιάζει ο γαστρίμαργος και ταλαιπωρείται για να γεμίσει την κοιλιά του με φαγητά· και αφού φάει, υποφέρει κατά την πέψη· ενώ την εγκράτεια ακολουθεί η υγεία και η νηφαλιότητα. Ο περιφερόμενος μοναχός δεν θα μείνει αλώβητος, εάν δεν βρίσκεται σε πνευματική εγρήγορση· ενώ εκείνος που υπομένει στον τόπο όπου κλήθηκε, θα βρει περισσότερη ανάπαυση. Εκείνος που περιφρονεί τα λίγα, σιγά-σιγά θα πέσει, και η οκνηρία σιγά-σιγά γεννά ακούσια φτώχεια. Μην απορρίπτεις τη νουθεσία των αγίων ανδρών, ακόμη και αν είσαι γνώστης των πνευματικών· διότι και αυτό είναι καρπός της γνώσης. Είναι πνευματική ήττα για τον μοναχό να συμμετέχει σε φατρία, και ο μισθός του είναι η λύπη και η μεταμέλεια. Είναι γραμμένο: όταν οι δίκαιοι εγκωμιάζονται, οι λαοί θα ευφρανθούν, ενώ το όνομα των ασεβών σβήνει.

Κεφάλαιο δ΄. Μην ακολουθήσεις τη συμβουλή των κακόφρονων που λένε: Από την ημέρα που θα πεθάνω, τι πρόκειται να υποστώ; Και αυτά τα λένε για να παροργίσουν τον Κύριο και Θεό, ο οποίος πρόκειται να κρίνει ζώντες και νεκρούς. Αλίμονο στην ψυχή που υπακούει σε αυτήν τη σκέψη. Αλίμονο στον άνθρωπο που σκέφτεται έτσι. Αυτή η συμβουλή θα οδηγήσει στα ταμεία του θανάτου όσους πείθονται σε αυτήν. Αυτή η συμβουλή απομακρύνει από τον Θεό και κάνει τον άνθρωπο να αποκλίνει προς τον Διάβολο. Εσύ όμως, ο πιστός, να αποφεύγεις την κακή συμβουλή και μην γίνεσαι άπιστος, αλλά να παραμένεις πιστός. Διότι πιστεύουμε ότι θα υπάρξει μετά θάνατον κρίση και ανταπόδοση. Επειδή είναι αξιόπιστος αυτός που το υποσχέθηκε· διότι ο Θεός δεν είναι άδικος, ώστε να ξεχάσει την αμοιβή εκείνων που τον υπηρέτησαν εν αληθεία· καθώς είναι γραμμένο: εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν. Θέλεις δε να γνωρίσεις, αγαπητέ, τη δύναμη του λόγου; Αναλογίσου τι είδους δόξα έχουν αποκτήσει και πάνω στη γη οι Άγιοι· καθώς είναι γραμμένο: η μνήμη των δικαίων συνοδεύεται με εγκώμια, ενώ το όνομα των ασεβών σβήνεται. Εσύ όμως να πιστεύεις, αγαπητέ, σε όσα είναι γεγραμμένα στις θείες Γραφές, και να αποφεύγεις τα λόγια των απίστων· διότι έχει διαστραφεί ο νους και η συνείδησή τους· ομολογούν ότι γνωρίζουν τον Θεό, αλλά με τα έργα τους τον αρνούνται.

ΛΔ΄. ΠΩΣ Ο ΠΛΑΤΩΝΑΣ ΜΕΤΕΤΡΕΨΕ ΣΕ ΠΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΥΦΟΣ ΤΑ ΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΟΙΜΙΩΝ Ενώ στις Παροιμίες του Σολομώντα παραδίδεται συνοπτικά το «η μνήμη των δικαίων συνοδεύεται από εγκώμια, ενώ το όνομα των ασεβών σβήνει» και πάλι όπου έχει ειπωθεί το «μη μακαρίσεις κανέναν άνδρα πριν από τον θάνατό του», άκουσε πώς ερμηνεύει αυτό το νόημα ο Πλάτωνας, λέγοντας στο έβδομο βιβλίο των Νόμων: «Όσοι από τους πολίτες φτάσουν στο τέλος του βίου τους έχοντας επιτελέσει έργα καλά και κοπιαστικά, είτε με το σώμα είτε με την ψυχή, και έχοντας υπάρξει πειθήνιοι στους νόμους, θα ήταν πρέπον να λαμβάνουν εγκώμια».

Σε καμία περίπτωση μην υποθέσετε κάτι τέτοιο για εμάς, αν θέλετε να κάνετε μια ορθή υπόθεση. Διότι ούτε θα θρηνήσουμε τον μεταστάντα περισσότερο από το πρέπον, εμείς που δεν αποδεχόμαστε τέτοια συμπεριφορά ούτε από τους άλλους, ούτε θα τον επαινέσουμε πέραν του μέτρου· καίτοι βέβαια ο λόγος αποτελεί το πλέον προσφιλές και οικείο δώρο σε έναν λόγιο, όπως και σε εκείνον που αγάπησε εξαιρετικά τους δικούς μου λόγους αρμόζει η ευφημία· και δεν είναι μόνο δώρο, αλλά και το δικαιότερο από όλα τα χρέη. Παρά μόνο, στο μέτρο που εκπληρώνουμε το σχετικό καθήκον, αφού και δακρύσουμε και τον τιμήσουμε (διότι ούτε και αυτό βρίσκεται έξω από τη δική μας φιλοσοφία· καθώς «η μνήμη των δικαίων γίνεται μετ' εγκωμίων»· και: «για τον νεκρό», λέει, «χύσε δάκρυα, και σαν να πάσχεις δεινά, άρχισε τον θρήνο»· απομακρύνοντάς μας εξίσου τόσο από την αναισθησία όσο και από την αμετρία)· αμέσως μετά από αυτά, θα καταδείξουμε την αδυναμία της ανθρώπινης φύσης, θα υπενθυμίσουμε το αξίωμα της ψυχής, θα προσφέρουμε την οφειλόμενη παρηγοριά σε όσους πονούν, και θα μεταθέσουμε τη λύπη από τη σάρκα και τα πρόσκαιρα, στα πνευματικά και τα αιώνια.

Εάν, λοιπόν, ο δικός μας λόγος αδυνατεί να χωρέσει το εγκώμιο που του αρμόζει, θα πρέπει να παραιτηθούμε από τέτοιες προσπάθειες και να παραμερίσουμε τις τέχνες των εγκωμίων. Πώς λοιπόν θα τελέσουμε τη μνήμη του, ίσως πει κάποιος, εάν δεν το κάνουμε αυτό με εγκώμια; Πώς θα εκπληρωθεί ο νόμος της Γραφής, ο οποίος αναφέρει ότι η μνήμη των δικαίων πρέπει να γίνεται με εγκώμια, εάν από τη μια πλευρά είναι αδύνατον να προσφέρουμε τον λόγο με επαίνους αληθινούς, και από την άλλη είναι προσβλητικό να το πράξουμε με τους πιο κοινότοπους; Αλλά ίσως δεν στερούμαστε κάποιας επινόησης, ώστε να μην εγκαταλειφθεί εκείνος εντελώς ατίμητος από τους δικούς μας επαίνους. Ποια είναι λοιπόν αυτή η επινόηση; Ποιος δεν γνωρίζει ότι κάθε λόγος που είναι αποχωρισμένος από τα έργα είναι από μόνος του μάταιος και ανυπόστατος; Αντιθέτως, η φύση των έργων φανερώνει αυτό που λέγεται με υπόσταση και αλήθεια. Επομένως, προτιμότερος από τον λόγο θα ήταν ο έπαινος που εκπληρώνεται δια των έργων. Και ποιο είναι αυτό; Το να γίνει ο βίος μας, μέσω της μνήμης εκείνου, καλύτερος από τη συνηθισμένη μας διαγωγή.

Εκφωνήθηκε κατά την εορτή των αγίων και κορυφαίων αποστόλων Πέτρου και Παύλου. Η μνήμη του καθενός από τους αγίους, όταν έρχεται η εόρτια ημέρα της, αποτελεί κοινή αφορμή χαράς και για τους λαούς και για τις πόλεις, και για τους πολίτες και για τους άρχοντες, και γίνεται πρόξενος μεγίστης ωφέλειας σε όλους όσοι εορτάζουν. Διότι «η μνήμη του δικαίου τελείται με εγκώμια», λέει ο σοφός Σολομών, «και όταν εγκωμιάζεται ο δίκαιος, θα ευφρανθούν οι λαοί». Όπως ακριβώς τη νύχτα, όταν ανάψει μια λαμπάδα, το φως της λάμπει για την εξυπηρέτηση και την απόλαυση όλων των παρευρισκομένων, έτσι και ο θεάρεστος βίος του καθενός από τους αγίους, και το μακάριο τέλος του, και η χάρη που του έχει δοθεί από τον Θεό λόγω της καθαρότητας του βίου του, σαν ένας ολόλαμπρος πυρσός που προβάλλεται στο μέσον μέσω της μνήμης του, παρέχει σε όσους έχουν συγκεντρωθεί κοινή την πνευματική ευφροσύνη και την ωφέλεια.

Αν λοιπόν «είναι τίμιος ο θάνατος των οσίων και η μνήμη του δικαίου συνοδεύεται από εγκώμια», πόσο μάλλον αρμόζει σε εμάς να επιτελούμε με τους μεγαλύτερους επαίνους τη μνήμη της Αγίας των αγίων, μέσω της οποίας δόθηκε κάθε αγιασμός στους αγίους, εννοώ βέβαια τη μνήμη της Αειπαρθένου και Θεομήτορος;

Στον πάνσεπτο Προφήτη, Πρόδρομο και Βαπτιστή του Χριστού Ιωάννη. Αν είναι τίμιος ο θάνατος των οσίων και η μνήμη του δικαίου εορτάζεται με εγκώμια, πόσο μάλλον έχουμε χρέος εμείς να τελούμε με εγκώμια τη μνήμη της υπέρτατης κορυφής των οσίων και των δικαίων, του Ιωάννη, ο οποίος σκίρτησε πρώτος, προέτρεξε και προκήρυξε τον Λόγο του Θεού που σαρκώθηκε για εμάς, και από τον οποίο πάλι ο ίδιος ανακηρύχθηκε και έλαβε τη μαρτυρία ότι είναι ανώτερος από τους προφήτες, τους οσίους και τους δικαίους όλων των αιώνων;

Η ευλογία του Κυρίου έρχεται επί της κεφαλής του δικαίου· το στόμα όμως των ασεβών θα το καλύψει πρόωρο πένθος. [Cod. f. 48 a.] Η μεν κεφαλή του δικαίου διασώζεται και στεφανώνεται· ο δε ασεβής, επειδή καταχράστηκε το στόμα του για να προσθέσει αμαρτίες, και μέσω αυτού αμαρτάνει, θα καλυφθεί από πρόωρο πένθος. Ή έχει ως εξής: στο ηγεμονικό μέρος της ψυχής νοείται η ευλογία και η σύνεση, ενώ ο λόγος των ασεβών υπερισχύει όταν αντιπαραβάλλεται με μεγάλο πένθος· ή σημαίνει ότι ο λόγος τους είναι χειρότερος από το πρόωρο πένθος· ή τίθεται αντί του «και το στόμα τους θα καλυφθεί», ώστε να καταδείξει την απόλυτη πληρότητα της τιμωρίας. Το όνομα δε των ασεβών σβήνει. [Αυτόθι.] Διότι, ενώ προβάλλεται ο λόγος περί του δικαίου, αυτός μεν εγκωμιάζεται και η μνήμη του απαθανατίζεται· του δε ασεβούς όχι μόνο ο θάνατος είναι πρόωρος, αλλά και το όνομά του σβήνει ακόμη πιο πρόωρα.

Γι' αυτό και κάποιος σοφός προτρέπει λέγοντας: «Η μνήμη του δικαίου συνοδεύεται από εγκώμια»· όχι διότι ωφελούνται οι απελθόντες, αλλά διότι εκείνοι που τους εγκωμιάζουν αποκομίζουν τη μέγιστη ωφέλεια από αυτό. Εφόσον, λοιπόν, το κέρδος μας από αυτήν την πράξη είναι τόσο μεγάλο, ας πεισθούμε και ας μην φέρνουμε αντιρρήσεις· διότι και η περίσταση είναι κατάλληλη για μια τέτοια διήγηση. Σήμερα, δηλαδή, ο μακάριος μετέβη στην ατάραχη ζωή και αγκυροβόλησε το σκάφος του εκεί όπου δεν μπορεί πλέον να υπάρξει υποψία ναυαγίου, ούτε καμία θλίψη και οδύνη. Και τι το θαυμαστό εάν εκείνος ο τόπος είναι καθαρός από κάθε θλίψη, όταν ο Παύλος, απευθυνόμενος σε ανθρώπους που βρίσκονται ακόμη στη ζωή, λέει: «Πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε»;

Εμπρός, λοιπόν, ας προχωρήσουμε στις ίδιες τις αποδείξεις, στρέφοντας πάλι τον λόγο προς την προσευχή· διότι πολλές φορές η ίδια η ακολουθία της προσευχής θα μας προσφέρει την απόδειξη όσων αναζητούμε. Ας επικαλεστούμε, λοιπόν, «τον ίδιο τον Βασιλέα των βασιλευόντων και Κύριο των κυριευόντων, τον μόνο που έχει αθανασία και κατοικεί σε φως απρόσιτο, τον οποίο κανένας από τους ανθρώπους δεν είδε ούτε μπορεί να δει, στον οποίο ανήκει η τιμή και το κράτος εις τους αιώνας. Αμήν». Αυτά τα λόγια δεν είναι δικά μου, αλλά του Παύλου· εσύ όμως παρατήρησε την ευλάβεια της ψυχής του και τον βαθιά ριζωμένο φόβο του. Διότι, όταν μνημόνευσε τον Θεό, δεν ανέχθηκε να προχωρήσει στη συνέχεια της διδασκαλίας του, προτού Του αποδώσει το οφειλόμενο χρέος, κατακλείοντας τον λόγο του με δοξολογία. Διότι, αν «η μνήμη του δικαίου συνοδεύεται από εγκώμια», πολύ περισσότερο η μνήμη του Θεού πρέπει να συνοδεύεται από δοξολογία.

Περί του ότι η Σοφία οικοδόμησε οίκο για τον εαυτό της. Περί του: Έλεγχε τον σοφό, και θα σε αγαπήσει. Εάν γίνεις σοφός, για τον εαυτό σου θα είσαι και για τους πλησίον σου· εάν όμως αποβείς κακός, μόνος σου θα αντλήσεις τα κακά. Ότι η άφρων και θρασεία γυναίκα, στερείται το ψωμί. Η πενία ταπεινώνει τον άνδρα· ενώ ο πεπαιδευμένος υιός θα γίνει σοφός. Η μνήμη του δικαίου συνοδεύεται από εγκώμια. Όποιος πορεύεται με απλότητα, πορεύεται με ασφάλεια.

Ιωάννου, ταπεινού και αμαρτωλού μοναχού, δούλου των δούλων του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού της Παλαιάς Λαύρας, λόγος πρώτος εις την Κοίμησιν της αγίας Θεοτόκου. «Η μνήμη των δικαίων γίνεται με εγκώμια», λέει ο σοφότατος Σολομών. «Διότι τίμιος είναι ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων Του», προφήτευσε ο θεοπάτωρ Δαβίδ. Εάν λοιπόν όλων των «δικαίων η μνήμη γίνεται με εγκώμια», στην πηγή της δικαιοσύνης και στον θησαυρό της οσιότητας ποιος δεν θα προσφέρει τον έπαινο, όχι για να την δοξάσει, αλλά για να δοξαστεί ο ίδιος με δόξα αιώνια; Διότι δεν έχει ανάγκη από τη δική μας δόξα το σκήνωμα της δόξης του Κυρίου, η πόλη του Θεού, για την οποία ειπώθηκαν ένδοξα πράγματα, όπως λέει προς αυτήν ο θείος Δαβίδ: «Ένδοξα πράγματα ειπώθηκαν για σένα», λέγοντας, «η πόλη του Θεού». Διότι ποια άλλη θα θεωρήσουμε ως πόλη του αοράτου και απεριγράπτου Θεού, ο οποίος περιέχει τα πάντα στην παλάμη Του, παρά μόνο εκείνη που όντως και υπερφυώς και υπερουσίως χώρεσε απεριγράπτως τον υπερούσιο Λόγο του Θεού και Θεό, για την οποία ένδοξα πράγματα έχουν ειπωθεί από τον ίδιο τον Κύριο; Διότι τι είναι πιο ένδοξο από το να δεχθεί την αρχαία και αληθινή βουλή του Θεού;

ΤΙΤΛΟΣ ΚΘ΄. — Περί των δικαίων· ότι είναι τίμιος ενώπιον του Κυρίου ο θάνατός τους. «Είθε να πεθάνει η ψυχή μου στις σκηνές των δικαίων.» «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του.» «Η μνήμη των δικαίων συνοδεύεται από εγκώμια.» «Όταν εγκωμιάζεται ο δίκαιος, θα ευφρανθούν πολλοί λαοί.» «Από το πρόσωπο αυτού που αδικεί απομακρύνεται ο δίκαιος, και η ταφή του θα γίνει με ειρήνη.» Τιμούμε τις λάρνακες των αγίων, και για την τόσο λαμπρή γενναιότητά τους, καταθέτοντας σε αυτούς ως βραβείο και ανταμοιβή την αμάραντη μνήμη. Τιμούμε τους άγιους άνδρες που τιμούν την πίστη, και είναι επάξια στεφανωμένοι με τα καυχήματα της γενναιότητας, οι οποίοι αγωνίστηκαν δίνοντας την ψυχή και το αίμα τους, μαρτύρησαν για τη δόξα του Χριστού, και έλαμψαν με τα ανδραγαθήματα της ευσέβειας.

Διότι δεν παραμένει η μνήμη του σοφού μαζί με εκείνη του άφρονος αιώνια, καθότι ήδη στις επερχόμενες ημέρες τα πάντα έχουν λησμονηθεί. Και πώς θα πεθάνει ο σοφός μαζί με τον άφρονα; Δηλαδή, όταν αναλογίστηκα ότι η μοίρα του άφρονος θα βρει κι εμένα που μετείχα στη σοφία, συλλογίστηκα μέσα μου εκτός της λογικής, ότι ακριβώς αυτός που συζεί με την αφροσύνη κάνει ανώφελες σκέψεις και βρίσκεται εκτός της αλήθειας, και το να συλλογίζεται κανείς κατ' αυτόν τον τρόπο είναι παντελώς μάταιο. Διότι δεν είναι όμοια η μνήμη του σοφού και του άφρονος σε όλη την αιωνιότητα, όποια και αν εννοείς, είτε την παρούσα είτε τη μέλλουσα, επειδή τα περιστατικά που συμβαίνουν παρομοίως και στους δύο κατά τον παρόντα βίο, είτε είναι χαρμόσυνα είτε σκυθρωπά, παρέρχονται με τον χρόνο και παραδίδονται στα βάθη της λήθης. Οι ίδιοι δε στους οποίους συνέβησαν αυτά δεν μνημονεύονται εξαιτίας τους, αλλά ο καθένας από τα δικά του έργα, είτε αγαθά είτε βεβαίως τα αντίθετα. Επομένως, ο μεν σοφός διατηρεί τη μνήμη του στους ανθρώπους με επαίνους, ενώ από τον Θεό λαμβάνει τα αμάραντα στεφάνια και τα έπαθλα για όσα έπραξε καλώς· ο δε άφρων εγκαταλείπει στους ανθρώπους κακόφημη τη μνήμη του, και βρίσκει το Θείο τιμωρό για τα κακά στα οποία αμάρτησε. Λοιπόν, πώς θα δεχθεί το ίδιο τέλος τον σοφό και τον άφρονα; Διότι ο θάνατος των αμαρτωλών είναι πονηρός, ενώ η μνήμη των δικαίων παραμένει μετ' εγκωμίων.

Αλλά επειδή «η μνήμη του δικαίου τελείται με εγκώμια», ελάτε να παρουσιάσουμε αυτόν τον δίκαιο και πανόσιο, που φέρει το όνομα της θεοσέβειας, τον Θεοσέβιο, και όσο μας είναι δυνατόν να του προσφέρουμε το εγκώμιο, διότι, όπως λέει, «η μνήμη του δικαίου γίνεται με εγκώμια» και «η ευλογία του Κυρίου αναπαύεται στο κεφάλι του» και «όταν εγκωμιάζεται ο δίκαιος, θα ευφρανθούν οι λαοί», όχι επειδή ο λόγος αυτού που πλέκει το εγκώμιο κάνει τον δίκαιο πιο λαμπρό και ευφραίνει τους λαούς, αλλά επειδή, όταν τα κατορθώματα του δικαίου και ο αξιοθαύμαστος βίος του εξιστορούνται φανερά, ευφραίνονται πνευματικά οι λαοί που τα ακούν και προσφέρουν δόξα στον δωρητή των αγαθών και αγωνοθέτη Θεό.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, αφού ζουν και οι δύο μετά θάνατον, και οι δίκαιοι και οι αμαρτωλοί, τους μεν δίκαιους, επειδή συνυπάρχουν και συμβασιλεύουν με τον Χριστό εν τω Θεώ και Πατρί και συγκατοικούν με τους αγγέλους, αφού δηλαδή άφησαν έργα δικαιοσύνης ως μαρτυρία της αγιωσύνης τους στην Εκκλησία των πιστών, ή ίσως λόγους θεόπνευστης διδασκαλίας για την ωφέλεια των ψυχών, και επειδή πάντοτε εμφανίζονται στις εκκλησίες μέσω της θεόπνευστης διδασκαλίας τους και μας μιλούν, τους εγκωμιάζουμε, τους υμνούμε ετησίως κατά τις μνήμες τους, σύμφωνα με το ιερό λόγιο «μνήμη δικαίου μετ' εγκωμίων», τους τιμούμε, προσφέρουμε μύρα και φωταψία στον Θεό και σε αυτούς, ώστε να μας θυμούνται στις πρεσβείες τους υπέρ του κόσμου, καθώς παρίστανται στον θρόνο του Θεού με άρρητη ευφροσύνη και παρρησία, και αποδεχόμενοι την ευχαριστία που με ευγνωμοσύνη αναπέμπουμε προς τον Θεό κατά τις μνήμες τους, καθώς και τις αγαθοεργίες προς τους φτωχούς υπέρ αυτών· για τους δε αμαρτωλούς, ευχόμαστε την εξιλέωση και την άφεση των αμαρτημάτων, προσπίπτοντας στον Θεό και δεόμενοι, ώστε να τους δοθεί άνεση από τις κολάσεις, για να απολαύσουν έστω μια σταγόνα φιλανθρωπίας και να επιτύχουν το έλεος και τους οικτιρμούς Του, και για τον λόγο αυτόν κάνουμε ελεημοσύνες και προσφορές στους φτωχούς, ολονύκτιες δεήσεις και προσευχές σύμφωνα με την παράδοση των Αποστόλων, καθώς και αναίμακτες θυσίες υπέρ αυτών, επειδή είμαστε πεπεισμένοι ότι τα αισθάνονται αυτά με νοερή αίσθηση και ότι αντιλαμβάνονται την ωφέλεια προς μικρή ανακούφιση από τις θλίψεις που τους περιβάλλουν, όπως φρονούν οι Απόστολοι του Χριστού και όπως αποκαλύφθηκε σε πολλούς από τους Πατέρες.

Και τι λέγει ο χρυσούς στη γλώσσα Ιωάννης, εγκωμιάζοντας τον Φιλογόνιο; «Αν εκείνος που κακολογεί τον πατέρα ή τη μητέρα του τελειώνει τη ζωή του με θάνατο, είναι φανερό ότι εκείνος που τους ευλογεί θα απολαύσει ζωή. Και αν πρέπει οι φυσικοί γονείς να απολαμβάνουν από εμάς τόση εύνοια, πολύ περισσότερο οι πνευματικοί· και μάλιστα όταν ο έπαινος δεν καθιστά λαμπρότερους εκείνους που εγκωμιάζονται, αλλά κάνει καλύτερους εμάς που κατανοούμε, και όσους μιλούν και όσους ακούουν. Διότι εκείνος που ανέβηκε στον ουρανό δεν θα είχε καμία ανάγκη από ανθρώπινο εγκώμιο, αφού μετέβη σε ανώτερη και μακαριότερη κατάπαυση. Εμείς όμως, που ακόμη κινούμαστε εδώ και έχουμε ανάγκη από πολλή παρηγορία από παντού, χρειαζόμαστε τα εγκώμια εκείνου, για να διεγερθούμε στον ίδιο ζήλο. Γι’ αυτό και κάποιος σοφός συμβουλεύει λέγοντας: “Μνήμη δικαίου μετά εγκωμίου”, όχι επειδή ωφελούνται από αυτήν οι απελθόντες, αλλά επειδή οι εγκωμιαστές ωφελούνται τα μέγιστα. Και ότι αυτό, όταν γίνεται έτσι από εμάς, είναι ευπρόσδεκτο στον Θεό, και ότι η χάρη του Πνεύματος οικονόμησε άνωθεν να γίνεται με αυτόν τον τρόπο, το μαρτυρεί στον λόγο μου ο θεόπτης Μωυσής, ο οποίος κατέγραψε τους βίους των παλαιών, και όχι μόνο αυτών, αλλά και τον δικό του βίο· επίσης ο Έσδρας, και ο σοφότατος Σολομών, που κατέγραψε τον βίο του Ιώβ, καθώς και ο ίδιος ο χρυσούς στο στόμα Ιωάννης, ο οποίος εγκωμιάζει τους αγίους.