Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 10:9

Ερώτηση του ιδίου προς τον ίδιο Γέροντα: Ποια τροφή πρέπει να κανονίζω καθημερινά για τον εαυτό μου; Απόκριση του Ιωάννη: Το να κανονίζεις την καθημερινή τροφή στο κελί, όπως ρώτησας, σε υποβάλλει σε μέριμνα και πόλεμο, αλλά να ζεις όπως σε οδηγεί ο Θεός· «διότι εκείνος που πορεύεται με απλότητα, πορεύεται με ασφάλεια». Ερώτηση του ιδίου προς τον ίδιο Γέροντα: Άραγε είναι καλό να προσεύχομαι αδιάλειπτα λέγοντας το «Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησόν με», ή είναι προτιμότερο να αποστηθίζω χωρία από τη θεία Γραφή και να στιχολογώ ψαλμούς;

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ, ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΣΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ. ΛΟΓΟΣ ΠΡΩΤΟΣ. Ακριβής όντως και θεοδίδακτη είναι η διάνοια των αγίων ευαγγελιστών, η οποία, σαν από κάποιο ύψωμα και σκοπιά, χάρη στο μεγαλείο της ικανότητάς της να θεωρεί, αναζητά από παντού αυτό που είναι χρήσιμο για τους ακροατές, και με έντονη σπουδή θηρεύει ό,τι θεωρεί πως είναι ωφέλιμο σε αυτούς που διψούν τον αληθινό λόγο των θείων δογμάτων και οι οποίοι με αγαθή προαίρεση ερευνούν το νόημα που είναι κρυμμένο στις θείες γραφές. Διότι το Πνεύμα δεν αποκαλύπτεται σε εκείνους που εξετάζουν τα πράγματα με περιέργεια και χαίρονται περισσότερο με τις πολύπλοκες απάτες των λογισμών παρά με την αλήθεια, επειδή ούτε «σε κακότεχνη ψυχή εισέρχεται», ούτε βέβαια επιτρέπει να κυλιούνται οι πολύτιμοι μαργαρίτες στα πόδια των χοίρων. Αντιθέτως, με πολλή ευχαρίστηση συναναστρέφεται τις πιο απλές διάνοιες, καθόσον έχουν την κίνησή τους απαλλαγμένη από πανουργία και αποφεύγουν να σοφίζονται περιττά πράγματα, στα οποία πάντως ακολουθεί και η ταραχή, και το να πέφτουν έξω από την ευθεία και βασιλική οδό εξαιτίας του ότι αποκλίνουν υπερβολικά προς τα δεξιά. «Διότι πορεύεται με ασφάλεια αυτός που πορεύεται με απλότητα», σύμφωνα με τη φωνή του Σολομώντα.

Όποιος πορεύεται με απλότητα, πορεύεται με σιγουριά. [Ό.π.] Και βέβαια η κακουργία φαίνεται να είναι πράγμα ασφαλές, ενώ η απλότητα ευάλωτη· αλλά το αντίθετο λέει, ότι εκείνος που πορεύεται χωρίς δόλο ας έχει θάρρος. Διότι εκείνος που διαστρέφει τις οδούς του θα καταστεί φανερός, επειδή δεν είναι δυνατόν να μείνει κρυφός ο κακούργος· ή με άλλη έννοια, εκείνος που δεν μηχανεύεται τίποτα εναντίον του πλησίον του, δεν πρόκειται ούτε από άλλον να δεχθεί επιβουλή. Ενώ εκείνος που επιβουλεύεται στα κρυφά και κατά πρόσωπο επαινεί, αυτός θα αποκαλυφθεί, έστω και αν φαίνεται ότι περνά απαρατήρητος για κάποιο χρονικό διάστημα. Έπειτα προτρέπει, ότι πρέπει όλα να γίνονται με παρρησία. Οι πράξεις του δικαίου χορηγούνται αδιάλειπτα από την αέναη πηγή, η οποία είπε: «Εγώ είμαι η ζωή»· ενώ εκείνος που λαλεί ασεβή λόγια, θα πάψει, καθώς θα επακολουθήσει η κόλαση.

Πρόσεξε δε ότι και εδώ λαμβάνουν αμέσως τις ανταμοιβές τους. Διότι το να απολαμβάνουν τη χάρη και την εύνοια του λαού, σημαίνει ακριβώς αυτό: ότι ήταν περιπόθητοι και αξιαγάπητοι. Ποιος δηλαδή δεν θα εκτιμούσε, ποιος δεν θα θαύμαζε έναν άνθρωπο με απλό ήθος, ή ποιος δεν θα δενόταν με εκείνον που δεν κρύβει τίποτε το ύπουλο; Σε ποιους άλλους ανήκει η σωτηρία, παρά σε αυτούς; Σε ποιους ανήκουν τα μεγάλα αγαθά; Δεν άκουσαν πρώτοι οι ποιμένες το χαρμόσυνο άγγελμα; Δεν ήταν ο Ιωσήφ ένας απλός άνθρωπος, ώστε, παρότι κυριεύθηκε από φόβο εξαιτίας της υποψίας περί μοιχείας, να μην πράξει τίποτε το πονηρό; Δεν εξέλεξε απλοϊκούς ανθρώπους, τους εντελώς απροσποίητους; Διότι, λέει η Γραφή, «κάθε ευλογημένη ψυχή είναι απλή»· και πάλι: «Εκείνος που πορεύεται με απλότητα, πορεύεται με ασφάλεια». «Ναι», θα πει κάποιος, «αλλά χρειάζεται και η φρόνηση». Μα τι άλλο είναι η απλότητα, εάν όχι φρόνηση;

Διότι τίποτα δεν είναι τόσο κατάλληλο για την ορθή διαχείριση των πραγμάτων όσο η σύνεση· και τίποτα δεν αποτελεί τόσο μεγάλο εμπόδιο στη σύνεση όσο η πονηρία, η κακία και η υπουλότητα. Δεν βλέπετε τα χολερικά σώματα, πόσο άσχημα είναι, καθώς κάθε ομορφιά τους έχει μαραθεί; Πόσο αδύναμα και ισχνά είναι, και ακατάλληλα για το καθετί; Τέτοιες ακριβώς είναι και οι ψυχές αυτού του είδους. Διότι ο ίκτερος της ψυχής δεν είναι τίποτε άλλο παρά η πονηρία. Συνεπώς, η πονηρία δεν είναι κάτι το ισχυρό, καθόλου δεν είναι. Θέλετε πάλι να κάνω φανερό αυτό που λέω με ένα παράδειγμα, παρουσιάζοντάς σας τις εικόνες ενός κακούργου και ενός άδολου ανθρώπου; Κακούργος ήταν ο Αβεσσαλώμ και προσπαθούσε να προσεταιριστεί τους πάντες· δες λοιπόν πόσο μεγάλη ήταν η κακουργία του. Περιφερόμενος, λέει η Γραφή, έλεγε: «Δεν υπάρχει άραγε δικαιοσύνη για σένα;», θέλοντας να οικειοποιηθεί τον καθένα. Ο Δαβίδ, αντίθετα, ήταν άδολος. Τι συνέβη λοιπόν; Δες το τέλος και των δύο, δες από πόση ανοησία ήταν γεμάτος ο πρώτος. Επειδή, δηλαδή, απέβλεπε μόνο στη βλάβη του πατέρα του, σε όλα τα άλλα είχε τυφλωθεί. Όχι όμως και ο Δαβίδ. Διότι αυτός που πορεύεται με απλότητα και ευθύτητα, πορεύεται με ασφάλεια. Δηλαδή, αυτός που δεν ραδιουργεί και δεν απεργάζεται κανένα κακό.

Και ο Παύλος τα ίδια προτρέπει λέγοντας: Ο λόγος του Χριστού ας ενοικεί μέσα σας πλούσια. Αλλά τι απαντούν σε αυτά όσοι είναι πιο παράλογοι και από τους κηφήνες; «Κάθε ευλογημένη ψυχή είναι απλή»· και, «Όποιος πορεύεται με απλότητα, πορεύεται με ασφάλεια». Διότι αυτή είναι η αιτία όλων των κακών, το ότι οι πολλοί δεν γνωρίζουν να παραθέτουν ούτε τις μαρτυρίες των Γραφών όπως αρμόζει. Επειδή δεν εννοεί εδώ τον ανόητο, ούτε εκείνον που δεν γνωρίζει τίποτα, αλλά τον άδολο, εκείνον που δεν πράττει το κακό, τον συνετό.

Ας μη νομίσει κανείς ότι τα λέω αυτά αστειευόμενος· δεν ψεύδομαι. Διότι, όπως ακριβώς στον ιππόδρομο τα μάτια όλων είναι προσηλωμένα στον μαππάριο, αφού έχει στηθεί το σήμαντρο, περιμένοντας να δοθεί το άνοιγμα σύμφωνα με τη βούλησή του· κατά παρόμοιο τρόπο και όσοι συγκεντρώνονται στο ίδιο μέρος για την εκκλησιαστική σύναξη, όταν ο διάκονος πρόκειται να ανοίξει το τετράθυρο του Ευαγγελίου, όλοι προσηλώνουμε το βλέμμα μας σε αυτόν τηρώντας ησυχία, και όταν εκείνος αρχίσει τον δρόμο της ανάγνωσης, αμέσως εμείς σηκωνόμαστε όρθιοι αναφωνώντας: «Δόξα σοι, Κύριε». Ανέβα στο άρμα, κυνήγησε, τρέξε στον αγώνα, καθύποταξε, εκδίωξε, απότρεψε, πιάσε, και κάνε με το στόμα σου την καλή ομολογία, τρέξε εναντίον του αντιπάλου· διότι αυτός που πορεύεται με ακεραιότητα, πορεύεται με ασφάλεια. Καθύποταξέ τον όπως ο Δαβίδ τον Γολιάθ, εκδίωξέ τον όπως ο Ελισσαίος τον Γιεζή, πιάσε τον όπως ο Ηλίας τον Αχαάβ στον αμπελώνα του Ναβουθαί, ρίξε τον στο εξώτερο σκοτάδι, όπου υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων· πρόσεχε τον εαυτό σου. Διότι λέγει: «Προσέχετε τους εαυτούς σας, μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη και τη μέθη». Βάσταξε τα πάντα· διότι λέγει: «Αλλήλων τα βάρη βαστάζετε». Έχοντας ανηφορικό δρόμο να διανύσεις, φυλάξου, «μήπως σκοντάψεις το πόδι σου πάνω σε πέτρα»· μην επιστρέφεις προς τα πίσω, φέρνοντας στο νου σου τη γυναίκα του Λωτ. Κράτα τη μέση οδό της δικαιοσύνης, μην παρεκκλίνεις ούτε προς τα δεξιά ούτε προς τα αριστερά.

Περί του ότι η Σοφία οικοδόμησε οίκο για τον εαυτό της. Περί του: Έλεγχε τον σοφό, και θα σε αγαπήσει. Εάν γίνεις σοφός, για τον εαυτό σου θα είσαι και για τους πλησίον σου· εάν όμως αποβείς κακός, μόνος σου θα αντλήσεις τα κακά. Ότι η άφρων και θρασεία γυναίκα, στερείται το ψωμί. Η πενία ταπεινώνει τον άνδρα· ενώ ο πεπαιδευμένος υιός θα γίνει σοφός. Η μνήμη του δικαίου συνοδεύεται από εγκώμια. Όποιος πορεύεται με απλότητα, πορεύεται με ασφάλεια.

Δεν υπάρχει μεγαλύτερο κακό για τον άνθρωπο από την αφροσύνη, για εκείνον δηλαδή που υπέστη ζημία στον νου του, ο οποίος είναι συγγενής του ίδιου του λογισμού. —Αιτία της αρρώστιας και της φθοράς είναι η απαιδευσία. Είναι αδύνατον να διδαχθεί κανείς τα μεγάλα πριν από τα μικρά. ΤΙΤΛΟΣ ΚΕʹ. —Περί του απλού και άκακου χαρακτήρα. «Ο Κύριος δεν θα απορρίψει τον άκακο.» «Φύλασσε την ακακία και πρόσεχε την ευθύτητα, διότι υπάρχει μέλλον για τον ειρηνικό άνθρωπο.» «Ο Θεός εγκαθιστά σε οίκο τους μονοτρόπους.» «Ο Κύριος δεν θα στερήσει τα αγαθά από εκείνους που πορεύονται με ακακία.» «Όποιος πορεύεται με απλότητα, πορεύεται με ασφάλεια.» «Όσο χρόνο οι άκακοι παραμένουν σταθεροί στη δικαιοσύνη, δεν θα καταντροπιαστούν.» «Εκείνος που πορεύεται με ορθότητα, φοβάται τον Κύριο.» «Εκείνος που βλέπει με πραότητα, θα ελεηθεί.» «Είναι ευπρόσδεκτοι στον Κύριο όλοι όσοι είναι άμωμοι στον δρόμο τους.»

Εκείνος όμως που θεραπεύτηκε στα πόδια δεν χρησιμοποίησε την υγεία του για καλό σκοπό. Αντίθετα, επιστρέφοντας στο σπίτι του και ρίχνοντας λαίμαργα βλέμματα σε μια γυναίκα που ήταν παντρεμένη με νόμιμο σύζυγο, την εξαπάτησε με δόλια λόγια (διότι η γυναίκα εύκολα παρασύρεται στην απάτη) και με ερωτικές κουβέντες, την έπεισε να ενδώσει, και μετανάστευσαν και οι δύο σε άλλη χώρα. Αλλά η θεία δίκη δεν αδράνησε για πολύ εναντίον του. Βλέποντας με αποστροφή την πονηρή πράξη που διέπραξε, επέβαλε την τιμωρία: διέστρεψε τα πόδια του αλλότριου υιού, αυτού που αθέτησε τη χάρη των αγίων, που χώλανε απομακρυνόμενος από τη θεία και ευθεία οδό και έτρεξε σε άτοπους και πονηρούς δρόμους. Για τέτοιους ανθρώπους νομίζω ότι μίλησε ο Σολομώντας, και είναι αληθές: «όποιος πορεύεται ορθά, πορεύεται με σιγουριά, ενώ όποιος ακολουθεί σκολιούς δρόμους, θα γίνει γνωστός». Τι έκανε λοιπόν εκείνος; Αναγνωρίζει το σφάλμα του και αμέσως διαρρηγνύει τον δεσμό της παράνομης συζυγίας. Αφήνει τη γυναίκα στον πρώτο της σύζυγο, και ο ίδιος προστρέχει στους αγίους. Πέφτοντας μπροστά στις ιερές λάρνακες, έβγαζε γοερές φωνές και, εξομολογούμενος το αμάρτημα με συντετριμμένη καρδιά και πνεύμα ταπεινώσεως, παρακαλούσε να λάβει συγχώρεση για αυτό, και ζητούσε επίσης να αποκατασταθούν τα πόδια του και να γίνουν ξανά ίσια.