Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 11:14

Ε'. Περί του ότι δεν πρέπει κανείς να στηρίζεται στη δική του σύνεση. Στις Παροιμίες λέγει: Εκείνοι που δεν έχουν καθοδήγηση, πέφτουν σαν τα φύλλα· η δε σωτηρία υπάρχει στην πολλή συμβουλή. Βλέπετε τη δύναμη του λόγου, αδελφοί, βλέπετε τι μας διδάσκει η Αγία Γραφή· μας προφυλάσσει, ώστε να μην ακολουθούμε το δικό μας θέλημα, να μη θεωρούμε τους εαυτούς μας συνετούς, να μην πιστεύουμε ότι μπορούμε να διοικήσουμε μόνοι μας τον εαυτό μας. Έχουμε ανάγκη από βοήθεια, έχουμε ανάγκη από εκείνους που, μετά τον Θεό, μας καθοδηγούν.

Τίποτα δεν είναι πιο άθλιο, τίποτα πιο ευάλωτο από εκείνους που δεν έχουν κάποιον να τους οδηγεί στον δρόμο του Θεού. Διότι τι λέει; Εκείνοι που δεν έχουν καθοδήγηση, πέφτουν σαν τα φύλλα. Το φύλλο στην αρχή είναι πάντοτε χλωρό, θαλερό, ευχάριστο, έπειτα σιγά-σιγά ξηραίνεται και πέφτει, και τελικά περιφρονείται και καταπατείται. Έτσι είναι και ο άνθρωπος που δεν καθοδηγείται από κάποιον. Στην αρχή βέβαια έχει πάντα θέρμη για νηστεία, για αγρυπνία, για ησυχία, για υπακοή και για άλλα αγαθά· έπειτα σιγά-σιγά, καθώς η θέρμη εκείνη σβήνει και επειδή δεν έχει αυτόν που να τον καθοδηγεί, να τρέφει και να αναζωπυρώνει τη θέρμη εκείνη, ξηραίνεται έτσι ανεπαίσθητα και πέφτει, και γίνεται τελικά υποχείριο στους εχθρούς, και του κάνουν ό,τι θέλουν.

Σχετικά με αυτούς που φανερώνουν τα του εαυτού τους και κάνουν τα πάντα κατόπιν συμβουλής, λέει: «Σωτηρία υπάρχει στην πολλή συμβουλή». Δεν λέει «πολλή συμβουλή» με την έννοια να συμβουλεύεται κανείς τον καθένα, αλλά για να συμβουλεύεται για τα πάντα, προφανώς με εκείνον από τον οποίο οφείλει να λαμβάνει βεβαιότητα, και να μην αποσιωπά κάποια πράγματα και να λέει κάποια άλλα, αλλά να τα εξομολογείται όλα και για όλα, όπως είπα, να συμβουλεύεται. Διότι σε έναν τέτοιον άνθρωπο ακριβώς υπάρχει σωτηρία μέσα στην πολλή συμβουλή.

«Δεν είναι καιρός γι' αυτό το πράγμα», ακούει άλλοτε. «Τώρα είναι ο καιρός»· δεν βρίσκει ο διάβολος με ποια πρόφαση να τη βλάψει, ούτε πώς να την καταρρίψει, επειδή πάντοτε, όπως είπα, καθοδηγείται και είναι από παντού ασφαλισμένη, και εκπληρώνεται σε αυτήν το: «η σωτηρία υπάρχει στην πολλή συμβουλή».

Ο πονηρός όμως δεν το θέλει αυτό, αλλά το μισεί. Διότι θέλει να κάνει κακό και χαίρεται περισσότερο με εκείνους στους οποίους δεν υπάρχει πνευματική καθοδήγηση. Γιατί; Επειδή πέφτουν σαν τα φύλλα. Δες, εκείνον τον αδελφό τον αγαπούσε ο πονηρός, για τον οποίο έλεγε στον αββά Μακάριο: «Έχω έναν αδελφό, και όταν με βλέπει, γυρίζει σαν ανέμη». Τέτοιους αγαπά, με τέτοιους πάντοτε χαίρεται, με τους ακαθοδήγητους, με εκείνους που δεν εμπιστεύονται τον εαυτό τους σε αυτόν που μπορεί μετά τον Θεό να τους βοηθήσει και να τους δώσει χέρι βοηθείας. Μήπως δεν πήγε τότε σε όλους τους αδελφούς εκείνος ο δαίμονας, τον οποίο είδε ο άγιος να κρατάει όλες εκείνες τις γεύσεις στα φιαλίδια; Μήπως δεν επιτέθηκε σε όλους; Αλλά καθένας από αυτούς, όταν καταλάβαινε την επιβουλή του, έτρεχε και φανέρωνε τους λογισμούς του και έβρισκε βοήθεια τον καιρό του πειρασμού, και έτσι δεν είχε πλέον δύναμη εναντίον τους ο πονηρός. Μόνο εκείνον τον άθλιο έβρισκε να ακολουθεί το δικό του θέλημα και να μην έχει βοήθεια από κανέναν, και τον είχε σαν παιχνίδι και έφευγε ευχαριστημένος από αυτόν και καταρώμενος τους άλλους. Ασφαλώς, όταν είπε στον άγιο Μακάριο το γεγονός και το όνομα του αδελφού, και έτρεξε ο άγιος σε αυτόν, βρήκε ότι αυτή ήταν η αιτία της απώλειάς του, τον βρήκε να μην θέλει να ομολογήσει, τον βρήκε να μην έχει τη συνήθεια να φανερώνει τους λογισμούς του· γι' αυτό και τον γύριζε όπου ήθελε ο εχθρός. Διότι, όταν ρωτήθηκε από τον άγιο: «Πώς πάνε τα πράγματα με εσένα, αδελφέ;»

Έχει γραφτεί: σε πολυπληθές έθνος βρίσκεται η δόξα του βασιλιά, ενώ στην έλλειψη λαού η συντριβή του άρχοντα. Ο μακρόθυμος άνδρας έχει πολλή φρόνηση, ενώ ο ολιγόψυχος είναι εξαιρετικά άφρων. Προσευχόμαστε να αξιωθούμε κάποιου χαρίσματος, και όταν το αξιωνόμαστε, το καταφρονούμε. Εκείνος που φροντίζει τον αδελφό του με την παιδεία και τη νουθεσία του Κυρίου, η ψυχή του θα είναι ευάρεστη στον Κύριο· ενώ εκείνος που καταφρονεί τη ζωή του αμαρτάνει στον Θεό. Μη χαίρεσαι για την έλλειψη παιδείας του αδελφού σου, διότι δεν είναι δόξα αυτό που οδηγεί σε ατιμία. Μη φθονείς την προκοπή των αδελφών σου· διότι λέει η Γραφή: δεν έχω μεγαλύτερη χαρά από τούτο, να ακούω ότι τα παιδιά μου πορεύονται μέσα στην αλήθεια. Έχει γραφτεί: εκείνοι που δεν έχουν καθοδήγηση, πέφτουν σαν τα φύλλα· ενώ η σωτηρία βρίσκεται εκεί που υπάρχουν πολλές συμβουλές. Εάν μάλιστα ο αδελφός έχει πνευματική γνώση, μη λυπήσεις το πνεύμα του, εφόσον πορεύεται με οσιότητα.

Οι σοφοί γέροντες αποτελούν στήριγμα των αδελφών, ενώ οι άσοφοι γίνονται εριστικοί. Η υπερηφάνεια είναι μισητή στον Θεό και στους ανθρώπους, ενώ ο Κύριος ανυψώνει εκείνους που αγαπούν την ταπείνωση. Γαλήνιο λιμάνι είναι ο τόπος που διέπεται από καλούς κανόνες. Εκείνοι όμως που δεν έχουν πνευματική καθοδήγηση, πέφτουν σαν τα φύλλα. Διότι αυτός που υπηρετεί πρέπει να υπηρετεί ως προς τον Κύριο και όχι ως προς τους ανθρώπους, από τον Οποίο και θα λάβει την ανταμοιβή του. Επίσης, αυτός που δέχεται την υπηρεσία πρέπει να συμπεριφέρεται με ταπεινοφροσύνη, σαν να υπηρετείται από τον Κύριο. Έφαγες άρτο και χόρτασες;

Αν όμως οι προϊστάμενοι μας απομακρύνουν, ας υποχωρήσουμε. Ας αντισταθούμε μάλλον στον Διάβολο· διότι έτσι έπραττε και ο Δαβίδ: ενώ πολεμούσε τους αλλοφύλους, υποχωρούσε από το πρόσωπο του Σαούλ. Εάν λοιπόν ησυχάζεις καλά στην έρημο και σε ενοχλήσει λογισμός να μεταβείς σε κατοικημένους τόπους, αποκρίσου σε αυτόν προβάλλοντας τον πόλεμο του κόσμου και όσα συμβαίνουν σε κάποιους στις κατοικημένες περιοχές. Εάν πάλι ησυχάζεις καλά σε κοινόβιο και σε ενοχλήσει λογισμός να πας στην έρημο, αποκρίσου σε αυτόν προβάλλοντας τον πόλεμο και τον κόπο της ερήμου. Εάν επίσης ησυχάζεις καλά κατά μόνας και σε ενοχλήσει λογισμός να ενταχθείς σε συνοδεία πολλών αδελφών, αποκρίσου σε αυτόν υπενθυμίζοντας τον αγώνα των κοινοβίων, αλλά συγχρόνως και την ανταπόδοση. Και ας μην παρασυρόμαστε άκριτα από τους δικούς μας λογισμούς· διότι δεν γνωρίζουμε τι μας συμφέρει. Καθώς λέει η Σοφία: μην υπερηφανεύεσαι ακολουθώντας την επιθυμία της ψυχής σου, για να μην κατασπαραχθεί η ψυχή σου σαν ταύρος. Θα καταφάγεις τα φύλλα σου, θα καταστρέψεις τους καρπούς σου και θα αφήσεις τον εαυτό σου σαν ξερό ξύλο. Η δε σωτηρία έρχεται με πολλή συμβουλή.

Διότι αυτό είναι καλό ενώπιον του Σωτήρος μας Θεού.» ΤΙΤΛΟΣ ΙΒ΄. — Περί βουλής (περίσκεψης): ότι πρέπει να πράττει κανείς τα πάντα με περίσκεψη και σκέψη. «Όπως μια πόλη της οποίας τα τείχη έχουν καταρρεύσει και είναι ατείχιστη, έτσι είναι και ο άνθρωπος που δεν πράττει τα πάντα με περίσκεψη.» «Εκείνοι που στερούνται καθοδήγησης πέφτουν σαν τα φύλλα· ενώ η σωτηρία βρίσκεται στην πολλή συμβουλή.» «Με στρατηγική καθοδήγηση διεξάγεται ο πόλεμος· και η βοήθεια έρχεται με καρδιά που σκέφτεται συνετά.» «Να τα κάνεις όλα με περίσκεψη.» «Να πίνεις κρασί με σύνεση.» «Η καλή σκέψη θα σε φυλάξει, και η όσια έννοια θα σε προστατεύσει.» «Συγκεντρωθείτε και συναποφασίστε, εσείς που σώζεστε.» «Να μην κάνεις τίποτα χωρίς περίσκεψη, και όταν το πράξεις δεν θα μετανιώσεις.» «Το ξύλινο δέσιμο που είναι ενσωματωμένο σε οικοδομή δεν πρόκειται να διαλυθεί σε σεισμό· έτσι και η καρδιά που είναι στηριγμένη σε συνετούς συλλογισμούς, την κρίσιμη στιγμή δεν θα δειλιάσει.» «Ετοίμασε τον λόγο σου, και έτσι θα εισακουστείς· συγκέντρωσε την παιδεία, και έτσι να απαντήσεις.» «Το χρυσάφι και το ασήμι στερεώνουν τα πόδια, όμως περισσότερο και από τα δύο θα ευδοκιμήσει η ορθή συμβουλή.» «Να συμβουλεύεσαι τον σοφό άνθρωπο.» «Η συμβουλή του σοφού είναι πηγή ζωής.» Είναι προτιμότερη η λογική βραδύτητα, από την απερίσκεπτη βιασύνη.