Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 11:26

Τα μεν χρήματα θα τα εγκαταλείψεις εδώ, έστω και παρά τη θέλησή σου· τη φιλοτιμία όμως για τα αγαθά έργα θα την πάρεις μαζί σου ενώπιον του Δεσπότη, όταν ένα ολόκληρο πλήθος, περιστοιχίζοντάς σε μπροστά στον κοινό Κριτή, θα σε αποκαλεί τροφέα και ευεργέτη και με όλα τα ονόματα της φιλανθρωπίας. Δεν βλέπεις αυτούς στα θέατρα, που σπαταλούν τον πλούτο τους σε παγκρατιαστές, σε μίμους και σε κάτι θηριομάχους, τους οποίους θα αηδίαζε κανείς και μόνο να τους αντικρίσει, για χάρη της πρόσκαιρης δόξας και για τις ζητωκραυγές και τα χειροκροτήματα του πλήθους; Εσύ όμως φανερώνεσαι μικροπρεπής στις δαπάνες, ενώ πρόκειται να ανέλθεις σε τόσο μεγάλη δόξα; Ο Θεός θα είναι αυτός που θα σε αποδεχθεί· οι άγγελοι θα σε επαινούν· οι άνθρωποι από κτίσεως κόσμου θα σε μακαρίζουν· αιώνια δόξα, στέφανος δικαιοσύνης, βασιλεία των ουρανών, αυτά θα είναι τα έπαθλά σου για τη διαχείριση αυτών των φθαρτών πραγμάτων. Για κανένα όμως από αυτά δεν νοιάζεσαι, αφού με την προσήλωσή σου στα παρόντα περιφρονείς τα προσδοκώμενα. Έλα λοιπόν, διάθεσε με ποικίλους τρόπους τον πλούτο σου, γινόμενος μεγαλόδωρος και λαμπρός στις δαπάνες για όσους έχουν ανάγκη. Ας λέγεται και για σένα: «Σκόρπισε, έδωσε στους φτωχούς· η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα». Μην γίνεσαι σκληρός εκμεταλλευτής ανεβάζοντας τις τιμές την ώρα της ανάγκης. Μην περιμένεις σιτοδεία για να ανοίξεις τις αποθήκες του σιταριού· διότι αυτός που κερδοσκοπεί με το σιτάρι είναι καταραμένος από τον λαό. Μην προσδοκάς τον λιμό για να αποκτήσεις χρυσάφι, ούτε την κοινή ανέχεια για τον δικό σου πλουτισμό.

Και το χειρότερο σε τέτοιες περιστάσεις είναι η αναλγησία και η απληστία των εχόντων. Διότι καιροφυλακτούν, εμπορεύονται την ανέχεια και καρπώνονται τις συμφορές· χωρίς να δίνουν προσοχή ούτε στο ότι αυτός που ελεεί τους φτωχούς δανείζει τον Κύριο, ούτε στο ότι όποιος παρακρατεί το σιτάρι είναι καταραμένος από τον λαό, ούτε σε κανένα άλλο από όσα έχουν υποσχεθεί ως αμοιβή στους φιλανθρώπους ή έχουν εξαγγελθεί ως απειλή για τους απανθρώπους.

Έτσι, όταν κάτι δεν γίνεται για τον Θεό, έστω κι αν είναι πνευματικό αυτό που γίνεται, μπορεί να βλάψει τα μέγιστα. Όπως ακριβώς όταν γίνεται για τον Θεό, έστω κι αν είναι βιωτικό αυτό που γίνεται, ωφελεί τα μέγιστα αυτόν που το πράττει με φιλόθεο φρόνημα. Διότι τι είναι χειρότερο και πιο φοβερό από τον φόνο; Κι όμως, ανέδειξε δίκαιο εκείνον που τον τόλμησε. Ποια δικαιολογία θα έχουμε λοιπόν εμείς που λέμε ότι δεν είναι δυνατόν να βγάζουμε κέρδος από παντού και να τα εργαζόμαστε όλα για τον Θεό, όταν βρέθηκε κάποιος που κέρδισε ακόμη και από φόνο; Αν θέλουμε να προσέχουμε, σε όλη μας τη ζωή θα διεξάγουμε αυτή την πνευματική συναλλαγή, είτε χρειαστεί να αγοράσουμε είτε να πουλήσουμε κάτι· όπως, για παράδειγμα, όταν δεν απαιτούμε περισσότερο από τη νόμιμη τιμή, όταν δεν παραμονεύουμε τους καιρούς της ανέχειας για να δώσουμε τότε σε αυτούς που έχουν ανάγκη. Διότι, «εκείνος που κατακρατεί το σιτάρι για να ανεβάσει την τιμή του, είναι καταραμένος από τον λαό», λέει η Γραφή. Και τι χρειάζεται να τα αναφέρουμε ένα προς ένα, ενώ μπορούμε μέσω ενός μόνο παραδείγματος να τα συμπεριλάβουμε όλα; Διότι, όπως ακριβώς οι οικοδόμοι, όταν πρόκειται να ανεγείρουν έναν τοίχο, τεντώνουν ένα νήμα από γωνία σε γωνία και έτσι σηκώνουν την οικοδομή, ώστε να μην γίνει ανώμαλη η επιφάνειά της, έτσι λοιπόν και εμείς, τεντώνοντας αντί για νήμα αυτόν τον λόγο που λέει: «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε άλλο, όλα να τα κάνετε για τη δόξα του Θεού».

«Εκείνος που κατακρατά το σιτάρι, είθε να το εγκαταλείψει στα έθνη». [Κώδ. φ. 54 β.] Θέλοντας να δείξει τη δεινότητα του πράγματος, χρησιμοποιεί ακόμη και κατάρα· δηλαδή, είθε να μην το απολαύσει, αλλά να αφεθεί στους εχθρούς. Έτσι λέει και ο Παύλος: «Μακάρι και να αποκοπούν εκείνοι που σας αναστατώνουν»· και οι Ιουδαίοι, έχοντας ως σιτάρι την Παλαιά Γραφή και κατακρατώντας την, την άφησαν σε εμάς τα έθνη· διότι η βασιλεία αφαιρέθηκε από αυτούς. Ή εννοεί την κοινή τροφή· και αν πράγματι εμπορεύεσαι και εκμεταλλεύεσαι τον λιμό, και από τη μία παρακαλείς τον Θεό να δώσει ευφορία, αλλά εσύ ο ίδιος προκαλείς λιμό, δεν υπάρχει τίποτα πιο πονηρό από αυτό. Διότι «εκείνος που κατακρατά το σιτάρι για να ανεβάσει την τιμή του, είναι καταραμένος από τον λαό». Εδώ δεν πρόκειται για αναίρεση, αλλά για κατάρα· δηλαδή, να εγκαταλειφθεί στους εχθρούς.

Τι λες, άνθρωπε; Θλίβεσαι που δεν καταστράφηκαν οι πάντες, προκειμένου να συγκεντρώσεις εσύ χρυσάφι; Δεν άκουσες τι λέει ο Σολομών: «Αυτός που ανεβάζει την τιμή του σιταριού είναι καταραμένος από τον λαό»; Αλλά περιφέρεσαι ως κοινός εχθρός των αγαθών της οικουμένης και πολέμιος της γενναιοδωρίας του Δεσπότη της οικουμένης, και φίλος, ή μάλλον δούλος, του μαμωνά;

Θέλετε να μάθετε ξεκάθαρα πώς ο πλούτος δεν αφήνει τους ανθρώπους να είναι άνθρωποι, αλλά τους μεταβάλλει σε θηρία και δαίμονες; Ανομβρία κατέλαβε κάποτε την πόλη μας, και μπορούσε κανείς να δει τον ουρανό να έχει γίνει χάλκινος, και τον θάνατο, τον πιο σκληρό από όλους τους θανάτους, να αναμένεται κάθε μέρα, και να παρακαλείται ο Θεός για να διαλύσει αυτόν τον τρόμο· χάρη στη φιλανθρωπία του Οποίου, πέρα από κάθε ελπίδα, άφθονη και ατελείωτη βροχή κατέβηκε από ψηλά. Ενώ λοιπόν όλοι βρίσκονταν σε πανηγύρι και γιορτή, επειδή είχαν αναβεί από τις ίδιες τις πύλες του θανάτου, κάποιος από τους πλουσίους περιφερόταν σκυθρωπός, κατηφής, νεκρός από την αθυμία. Και όταν πολλοί τον ρωτούσαν για την αιτία, δεν μπόρεσε καν να την κρατήσει μέσα του, αλλά κεντριζόμενος από την τυραννία αυτού του σκληρού πάθους, φανέρωσε δημοσίως την αιτία λέγοντας: «Επειδή κατέχω αναρίθμητα μέτρα σίτου, δεν έχω πια πώς να τα διαθέσω». Τι λες; Θλίβεσαι επειδή δεν χάθηκαν όλοι, για να συγκεντρώσεις εσύ χρυσάφι; Δεν άκουσας τι λέει ο Σολομών: «Εκείνος που παρακρατεί τον σίτο, είναι καταραμένος από τον λαό»; Αλλά περιφέρεσαι ως κοινός εχθρός των αγαθών της οικουμένης, πολέμιος της δωρεάς του Δεσπότη, και φίλος του μαμωνά, ή μάλλον δούλος; Δεν έπρεπε, άραγε, να κοπεί εκείνη η γλώσσα; Δεν έπρεπε να σβήσει η καρδιά που γέννησε αυτά τα λόγια;

Μην αποφύγεις να ευεργετήσεις τον ενδεή, όταν το χέρι σου μπορεί να βοηθήσει. Μην πεις: «Πήγαινε, έλα πάλι, και αύριο θα σου δώσω», ενώ έχεις τη δυνατότητα να ευεργετήσεις. Διότι δεν γνωρίζεις τι πρόκειται να φέρει η αυριανή ημέρα.» «Ευλογία έρχεται στο κεφάλι εκείνου που μοιράζει. Ο ελεήμων άνθρωπος ευεργετεί την ίδια του την ψυχή.» «Λύτρο για την ψυχή του ανθρώπου είναι ο ίδιος του ο πλούτος. Οι δίκαιοι σπλαχνίζονται και ελεούν.» «Εκείνος που ελεεί τον φτωχό είναι μακάριος.» «Με την ελεημοσύνη και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες.» «Εκείνος που σπλαχνίζεται θα ελεηθεί.» «Εκείνος που ελεεί τον φτωχό δανείζει στον Θεό· και ανάλογα με τη δωρεά του θα του το ανταποδώσει.» «Όσοι δίνουν στους φτωχούς δεν θα στερηθούν.» «Ο δρόμος της δικαιοσύνης και της ελεημοσύνης θα βρει ζωή και δόξα.» «Άνδρα χαρωπό και δότη αγαπά ο Θεός.» «Καθετί που θα βρει το χέρι σου να κάνει, κάνε το με όση δύναμη έχεις.» Γνώρισα ότι δεν υπάρχει άλλο καλό σε αυτούς, παρά να ευφραίνονται και να κάνουν το καλό στη ζωή τους.» «Η κρίση μου θα εξέλθει σαν φλόγα, διότι έλεος θέλω και όχι θυσία.» «Μοίραζε τον άρτο σου σε εκείνον που πεινά, και φτωχούς άστεγους βάλε μέσα στο σπίτι σου. Εάν δεις κάποιον γυμνό, ντύσε τον. Εάν δώσεις από την ψυχή σου τον άρτο σου σε αυτόν που πεινά και χορτάσεις την ταπεινωμένη ψυχή, τότε θα ανατείλει μέσα στο σκοτάδι το φως σου, και το σκοτάδι σου θα γίνει σαν μεσημέρι, και ο Θεός θα είναι μαζί σου πάντοτε.» «

Και καθώς ο βασιλιάς του Ισραήλ περνούσε πάνω στο τείχος, μια γυναίκα φώναξε προς αυτόν, λέγοντας: «Σώσε με, κύριέ μου βασιλιά». Και ο βασιλιάς της είπε: «Αν δεν σε σώσει ο Κύριος, από πού να σε σώσω εγώ; Από το αλώνι ή από το πατητήρι;» Και ο βασιλιάς τής είπε: «Τι έχεις;» Και εκείνη αποκρίθηκε: «Αυτή η γυναίκα μου είπε: "Δώσε τον γιο σου να τον φάμε σήμερα, και τον δικό μου γιο θα τον φάμε αύριο". Έτσι, έψησα τον γιο μου και τον φάγαμε· και της είπα τη δεύτερη ημέρα: "Δώσε τον γιο σου να τον φάμε", αλλά εκείνη τον έκρυψε». Και όταν ο βασιλιάς άκουσε τα λόγια της γυναίκας, έσκισε τα ρούχα του.» «Εκείνος που κατακρατεί το σιτάρι για να ανεβάσει την τιμή του, είναι καταραμένος από τον λαό. Όποιος αποθηκεύει το σιτάρι, ας το εγκαταλείψει στα έθνη.» «Πενθείτε, ιερείς, εσείς που λειτουργείτε στο θυσιαστήριο, διότι ερημώθηκαν οι πεδιάδες. Ας πενθήσει η γη, διότι καταστράφηκε το σιτάρι. Στέρεψε το κρασί, λιγόστεψε το λάδι, ντροπιάστηκαν οι γεωργοί. Θρηνήστε για τα κτήματα, για το σιτάρι και το κριθάρι· χάθηκε η σοδειά από τον αγρό. Το αμπέλι ξεράθηκε και οι συκιές μαράθηκαν, η ροδιά, ο φοίνικας, η μηλιά και όλα τα δέντρα του αγρού ξεράθηκαν· διότι οι γιοι των ανθρώπων καταντρόπιασαν τη χαρά.» «Έλειωσαν στα δάκρυα τα μάτια μου, ταράχθηκαν τα σπλάχνα μου· χύθηκε στη γη η δόξα μου, για τη συντριβή της θυγατέρας του λαού μου, καθώς απογυμνώνονται τα νήπια και τα βρέφη που θηλάζουν στις πλατείες της πόλης.»

«Θα φονευθούν νήπια που θηλάζουν τους μαστούς;» «Χέρια σπλαχνικών γυναικών έβρασαν τα ίδια τους τα παιδιά, και έγιναν τροφή για αυτές.» «Διότι δεν έπεσε βροχή πάνω στη γη. Ντράπηκαν οι γεωργοί και σκέπασαν το κεφάλι τους. Ακόμη και τα ελάφια γέννησαν στον αγρό και εγκατέλειψαν τα μικρά τους, επειδή δεν υπήρχε χλόη. Άγρια γαϊδούρια στάθηκαν στα δάση· ρούφηξαν τον άνεμο σαν τους δράκοντες. Τα μάτια τους έσβησαν, επειδή δεν υπήρχε χορτάρι.» Μην περιμένεις, άνθρωπε, την έλλειψη σιταριού για να ανοίξεις την αποθήκη σου. Διότι εκείνος που παρακρατεί το σιτάρι για να αυξήσει την τιμή του είναι καταραμένος από τον λαό.

Το πιο σκληρό πράγμα σε καιρούς λιμού είναι η αναλγησία και η απληστία των εχόντων. Διότι παραμονεύουν τις κατάλληλες ευκαιρίες, εμπορεύονται την ανέχεια και εκμεταλλεύονται τις συμφορές, χωρίς να δίνουν σημασία στα λόγια ότι εκείνος που ελεεί τους φτωχούς δανείζει τον Κύριο, ούτε ότι όποιος κατακρατεί το σιτάρι είναι καταραμένος από τον λαό, ούτε σε τίποτε άλλο από όσα έχουν υποσχεθεί στους φιλανθρώπους ή με όσα έχουν απειληθεί οι απάνθρωποι. Αντιθέτως, γίνονται πιο άπληστοι από το πρέπον και σκέφτονται εσφαλμένα, κλείνοντας τα δικά τους σπλάχνα ευσπλαχνίας προς εκείνους, και κλείνοντας για τους εαυτούς τους τα σπλάχνα του Θεού, του Οποίου έχουν μεγαλύτερη ανάγκη, χωρίς να το γνωρίζουν, από όση έχουν οι άλλοι από αυτούς. Αυτά κάνουν οι έμποροι και οι κάπηλοι του σίτου, οι οποίοι ούτε τη συγγένεια της ανθρώπινης φύσης σέβονται, ούτε δείχνουν ευγνωμοσύνη προς το Θείο, από το οποίο τους δόθηκε η ευπορία, την ώρα που οι άλλοι δοκιμάζονται.