Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 12:10

Διότι, μιμούμενοι ακόμη και τους Σκύθες, άρπαξαν τον υποδιάκονο Ευτύχιο, έναν άνδρα που υπηρετούσε άξια την Εκκλησία, και αφού τον κατέκοψαν στην πλάτη με βούνευρα μέχρι θανάτου, απαίτησαν να σταλεί εξόριστος σε μεταλλείο, και μάλιστα όχι σε ένα οποιοδήποτε μεταλλείο, αλλά σε αυτό της Φαινώς, όπου ακόμη και ένας καταδικασμένος φονιάς μετά βίας μπορεί να επιζήσει για λίγες ημέρες. Και το πλέον παράδοξο είναι ότι δεν του επέτρεψαν ούτε καν για λίγες ώρες να δεχθεί περιποίηση για τις πληγές του, αλλά φρόντισαν να αποσταλεί αμέσως, λέγοντας: «Εάν γίνει αυτό, όλοι θα φοβηθούν και στο εξής θα ταχθούν με το μέρος μας». Δεν πέρασε όμως πολύς καιρός και, μη μπορώντας να φτάσει στο μεταλλείο εξαιτίας του πόνου από τις πληγές, ξεψύχησε στον δρόμο. Και εκείνος μεν πέθανε χαίροντας, έχοντας το καύχημα του μαρτυρίου, οι ασεβείς όμως ούτε και με αυτό ένιωσαν ντροπή, αλλά σύμφωνα με το γεγραμμένο, επειδή «έχουν σπλάχνα ανελέητα», μηχανεύτηκαν και έπραξαν πάλι κάτι σατανικό. Καθώς ο λαός διαμαρτυρόταν για τον Ευτύχιο και ικέτευε για αυτόν, διέταξαν να αρπάξουν τέσσερις καλούς και ελεύθερους άνδρες, καθώς και τον Ερμεία που περιποιούνταν τους ανήμπορους· και αφού τους κατέκοψε ανελέητα με τα χτυπήματα, ο δούκας τους έριξε στη φυλακή. Όμως οι Αρειανοί, αποδεικνυόμενοι πιο σκληροί και από τους Σκύθες, όταν είδαν ότι εκείνοι δεν πέθαναν από τις πληγές τους, κατηγορούσαν τον δούκα και τον απειλούσαν λέγοντας: «Θα γράψουμε στους ευνούχους ότι δεν τους μαστιγώνεις όπως θέλουμε εμείς».

Διότι σε εκείνα που είναι ακόμη νήπια αυτά είναι κατά κάποιον τρόπο αδιάκριτα, και σε αυτά ήταν φυσικό να χαρίσει τη φιλανθρωπία Του πριν από όλους τους άλλους, εφόσον δεν είχαν αμαρτήσει καθόλου. Διότι εκείνο που δεν γνωρίζει ακόμη ούτε τα ίδια του τα χέρια, σε ποια παραπτώματα θα μπορούσε να είναι ένοχο; Και αν κάνει λόγο και για τα κτήνη και τα κρίνει άξια ευσπλαχνίας, και αυτό το κάνει από αγαθότητα. Διότι, αν «ο δίκαιος σπλαγχνίζεται τις ψυχές των κτηνών του» και αυτό είναι προς έπαινό του, τι το παράδοξο υπάρχει αν και ο ίδιος ο Δημιουργός των πάντων επιδεικνύει ευσπλαχνία και οικτιρμούς και σε αυτά;

Ο δίκαιος σπλαχνίζεται τις ψυχές των κτηνών του. Διότι αποτελεί άσκηση φιλανθρωπίας το να εθίζεται κανείς, μέσω των άλογων ζώων, στη συμπάθεια προς τον συνάνθρωπο· επειδή εκείνος που ελεεί αυτά, πολύ περισσότερο θα ελεήσει τον αδελφό του. Από άλλη σκοπιά, σαν τα κτήνη λογίζονται και εκείνοι που είναι εκ φύσεως πιο νωθροί, τους οποίους ο δίκαιος, σπλαχνιζόμενος, τους διδάσκει και τους ωφελεί. Μάταιη δε δικαιοσύνη είναι το να μεριμνά κανείς με αγωνία για πράγματα που δεν ωφελούν σε τίποτα. —Τι λέγεις; Ο δίκαιος σπλαχνίζεται τις ψυχές των κτηνών του;

Και επειδή είδε ότι από μόνοι τους ήταν καταδικασμένοι, ζητούσε να σωθούν χάρη σε άλλους. Γι' αυτό και ο Θεός έλεγε: «Δεν πρόκειται να κρύψω από τον δούλο μου τον Αβραάμ αυτά που πρόκειται να κάνω», για να μάθουμε εμείς πόσο φιλάνθρωπος είναι ο δίκαιος. Και δεν θα σταματούσε να παρακαλά, αν δεν σταματούσε πρώτος ο Θεός. Και φαίνεται μεν ότι προσεύχεται υπέρ των δικαίων, αλλά τα πάντα τα έκανε υπέρ εκείνων των αμαρτωλών. Διότι οι ψυχές των αγίων είναι πάρα πολύ ήμερες και φιλάνθρωπες, τόσο προς τους οικείους όσο και προς τους ξένους, και εκτείνουν αυτήν την καλοσύνη ακόμη και στα ίδια τα άλογα ζώα. Γι' αυτό και κάποιος σοφός έλεγε: «Ο δίκαιος σπλαχνίζεται τις ψυχές των ζώων του»· και αν σπλαχνίζεται τα ζώα, πόσο μάλλον τους ανθρώπους! Αλλά, επειδή αναφέρθηκα στα ζώα, ας αναλογιστούμε και τους βοσκούς των προβάτων στην περιοχή της Καππαδοκίας, τι είδους και πόσο μεγάλα δεινά υποφέρουν για την προστασία των άλογων ζώων. Πολλές φορές, μάλιστα, καταπλακωμένοι από το χιόνι, παρέμειναν έτσι για τρεις συνεχόμενες ημέρες. Λέγεται δε ότι και οι βοσκοί στη Λιβύη υπομένουν δεινά όχι μικρότερα από αυτά, διατρέχοντας επί ολόκληρους μήνες εκείνη την αφιλόξενη έρημο που είναι γεμάτη από τα πιο άγρια θηρία.

Από άνθρωπο πονηρό· όχι από άνθρωπο δίκαιο. Διότι ο μεν δίκαιος σπλαχνίζεται τις ψυχές των κτηνών, όπως έχει γραφτεί· οι δε άδικοι αφαιρούν ακόμη και αυτές των ανθρώπων. Ο δίκαιος σπλαχνίζεται τις ψυχές των κτηνών, όπως ο Μωυσής, ο οποίος, όταν ανέβηκε στο όρος, πότισε τα διψασμένα πρόβατα του Ιοθόρ· ενώ ο άδικος Φαραώ έπνιγε τα πρωτότοκα των Εβραίων στον ποταμό· και ο μεν διά του ύδατος πότιζε πρόβατα, ο δε διά του ύδατος σκότωνε ανθρώπους.

Όσο τουλάχιστον μπορώ να γνωρίζω εγώ ο αμαθής, για να αρχίσω από τα κατώτερα και πιο υλικά: Γνωρίζοντας ο Θεός το παχύ και φιλόσαρκο και εντελώς επιρρεπές προς την ύλη φρόνημα του ισραηλιτικού λαού, καθώς και την έλλειψη διάκρισής του· πρώτον μεν, για να αναπαυθεί ο δούλος και το υποζύγιο, όπως είναι γραμμένο· επειδή ο άνθρωπος που είναι «δίκαιος σπλαχνίζεται τις ψυχές των ζώων του», και συγχρόνως, ώστε, βρίσκοντας ελεύθερο χρόνο από τον περισπασμό της ύλης, να συνάγονται προς τον Θεό «με ψαλμούς και ύμνους και ωδές πνευματικές», αναλώνοντας όλη την έβδομη ημέρα στη μελέτη των θείων Γραφών και αναπαυόμενοι εν τω Θεώ. Διότι, όταν δεν υπήρχε νόμος, ούτε θεόπνευστη Γραφή, ούτε το Σάββατο ήταν αφιερωμένο στον Θεό. Όταν όμως δόθηκε η θεόπνευστη Γραφή μέσω του Μωυσή, αφιερώθηκε το Σάββατο στον Θεό, ώστε κατά τη διάρκειά του να ενδιατρίψουν στη μελέτη της όσοι δεν αφιερώνουν όλο τους τον βίο στον Θεό, όσοι δεν υπηρετούν τον Δεσπότη με πόθο ως πατέρα, αλλά, σαν αγνώμονες δούλοι, για να αποκόπτουν έστω ένα μικρό και ελάχιστο μέρος της ζωής τους για τον Θεό, και αυτό από φόβο για τις ευθύνες και τις τιμωρίες εξαιτίας της παράβασης· «διότι ο νόμος δεν έχει θεσπιστεί για τον δίκαιο», αλλά για τους αδίκους. Επειδή πρώτος ο Μωυσής, παραμένοντας κοντά στον Θεό νηστεύοντας σαράντα ημέρες και πάλι άλλες σαράντα, οπωσδήποτε κακουχούσε τον εαυτό του με τη νηστεία και τα Σάββατα, παρόλο που ο νόμος προστάζει να μην κακουχούν τον εαυτό τους την ημέρα του Σαββάτου.

«Ο οίκος του έγινε σαν τους σκόρους, και σαν τον ιστό της αράχνης ο πλούτος του.» «Το πρόσωπο του Κυρίου στρέφεται εναντίον εκείνων που πράττουν το κακό, για να τους εξολοθρεύσει» και τα λοιπά. «Μη φοβάσαι όταν πλουτίσει κάποιος άνθρωπος, ή όταν πληθύνει (η δόξα του).» «Τον άδικο άνθρωπο θα τον κυνηγήσουν τα κακά μέχρι την καταστροφή.» «Ο Ελισσαίος είπε στον Γιεζή: Από πού έρχεσαι, Γιεζή; Και ο Γιεζή απάντησε: Ο δούλος σου δεν πήγε πουθενά. Και του είπε ο Ελισσαίος: Δεν πορεύθηκε μαζί σου η καρδιά μου, όταν ο άνθρωπος επέστρεψε από το άρμα του για να σε συναντήσει; Και τώρα έλαβες το ασήμι και τα ενδύματα, και τώρα θα αποκτήσεις κήπους, και ελαιώνες, και αμπελώνες, και πρόβατα, και δούλους, και δούλες. Αλλά η λέπρα του Νεεμάν θα κολλήσει σε εσένα και στους απογόνους σου εις τους αιώνες.» «Εκείνος που τσιγκουνεύεται τα δώρα, προκαλεί ισχυρό θυμό.» — «Ο πλούτος προσθέτει πολλούς φίλους.» — «Οι πλούσιοι θα εξουσιάζουν τους φτωχούς.» — «Ο πλούσιος θεωρεί τον εαυτό του σοφό.» — «Η περιουσία που αποκτάται βιαστικά με ανομία, λιγοστεύει.» — «Δεν θα ωφελήσουν οι θησαυροί τους ανόμους.» — «Όποιος αποστρέψει το πρόσωπό του από τον φτωχό, θα βρεθεί σε μεγάλη στέρηση.» — «Ο ανελεήμονας καταστρέφει το ίδιο του το σώμα.» — «Τα σπλάχνα των ασεβών είναι ανελεήμονα.» «Εκείνος που αγαπά το χρήμα, δεν θα χορτάσει από χρήμα.» «

Διότι τόσο ο φόβος της αποκαλύψεως, όσο και η ακολασία του πάθους, διώχνουν μακριά κάθε τους ανάπαυση. ΤΙΤΛΟΣ ΣΤ΄. — Περί των κτηνών και της πρόνοιας γι' αυτά. «Η ψυχή κάθε σάρκας είναι το αίμα της.» «Ο δίκαιος σπλαχνίζεται τις ψυχές των κτηνών του.» «Έχεις κτήνη; Να τα φροντίζεις, και αν σου είναι χρήσιμα, ας παραμείνουν σε εσένα.» ΤΙΤΛΟΣ Ζ΄. — Περί καυχήσεως και επάρσεως· και ότι για κανένα πράγμα στον βίο δεν πρέπει κανείς να καυχάται και να επαίρεται. «Μην καυχάστε, και μη μιλάτε υψηλόφρονα με υπεροψία· ούτε ας βγει μεγαλορρημοσύνη από το στόμα σας.» «Ας μην καυχάται ο σοφός για τη σοφία του.» «Μη λες: Είμαι καθαρός στα έργα και άμεμπτος ενώπιόν Του.» «Μην επαίρεσαι για τη σοφία.» «Μην καυχάσαι για το αύριο· διότι δεν γνωρίζεις τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα.» «Για την περιβολή των ενδυμάτων μην καυχάσαι, και κατά την ημέρα της δόξας μην επαίρεσαι.» «Μην πεις: Θα επιβλέψει στο πλήθος των δώρων μου, και όταν τα προσφέρω στον Ύψιστο Θεό, θα γίνω δεκτός.» «Ο καυχώμενος, εν Κυρίω ας καυχάται. Διότι δεν είναι δόκιμος εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος.» «Ας καυχάται ο ταπεινός αδελφός για την εξύψωσή του· και ο πλούσιος για την ταπείνωσή του.» Πολλά φρονώ εν Θεώ, αλλά μετρώ τον εαυτό μου, για να μην καταστραφώ από την καύχηση. Και τον προπάτορα Αδάμ κάποτε ο εχθρός, αφού τον έκανε να φανταστεί την ισοθεΐα, τον έβγαλε από τον παράδεισο και τον κατέβασε μέχρι τα βάθη του άδη.

Το ότι το να έχει δοθεί στους μεν μαθητές η επίγνωση των μυστηρίων, στους δε άλλους όχι, δεν είναι αποτέλεσμα αυθαίρετης επιλογής, έχει ήδη αποδειχθεί προηγουμένως, αλλά εξίσου το αποδεικνύει και ο Σωτήρας, μακαρίζοντας τους μαθητές διότι βλέποντας βλέπουν και ακούγοντας ακούν. Διότι ο μακαρισμός στα λόγια της Γραφής, και μάλιστα στα λόγια του Κυρίου, δεν αποτελεί έκφραση αναγκαιότητας που εισάγει το αναπόφευκτο, αλλά ελεύθερης προαίρεσης που κατευθύνεται προς το καλύτερο. Άλλωστε, «μακάριος είναι ο άνθρωπος που δεν πορεύτηκε σύμφωνα με τη βουλή των ασεβών» και «μακάριος ο άνθρωπος που σπλαχνίζεται τις ψυχές των κτηνών του». Ο δε Σωτήρας, συνδέοντας αλληλοδιαδόχως πολλούς μακαρισμούς, δεν απονέμει κανέναν από αυτούς σε περιπτώσεις όπου έχει ισχύ η μοιραία κλήρωση, αλλά τους απευθύνει όλους σε εκείνους των οποίων η αρετή υπάρχει ως καρπός και καλλιέργεια της προαίρεσης. Επομένως, ούτε στους μαθητές είχε δοθεί κατ' αυθαίρετη επιλογή το να γνωρίσουν τα μυστήρια της βασιλείας του Θεού ούτε στους αγνώμονες εκ των Ιουδαίων η άγνοια αυτών, αλλά, επειδή με τη θέλησή τους κατέστησαν τους εαυτούς τους τυφλούς και κουφούς, η θεία και αδέκαστη κρίση τους απέδειξε ανάξιους αυτών.

Πώς λοιπόν, ω άφρονες, αυτό που οι ίδιοι ευεργετηθήκατε, δεν το επιδεικνύετε σε άλλους, και το δώρο που απολαύσατε δεν το μεταδίδετε σε άλλους; Άφιλοι, ασυμπαθείς, άστοργοι, αν δεχόμασταν άλογα σκυλιά που λιμοκτονούν, θα ήμασταν άξιοι αποδοχής —«διότι ο δίκαιος», λέει η Γραφή, «σπλαγχνίζεται τις ψυχές των ζώων του»—, όχι λοιπόν λογικούς ανθρώπους, που συμμετέχουν στην ίδια με εμάς φύση, που είναι αδελφοί μας, οι οποίοι ικετεύουν να οδηγηθούν από το ναυάγιο στο λιμάνι, από την ανέχεια στη σωτηρία, και για τους οποίους πέθανε ο Χριστός; Αλλά τίποτα από αυτά δεν έχει περάσει από τη σκέψη των αφρόνων. Και ενώ λοιπόν αγαπάτε να τηρώ τις εντολές, και διαλαλείτε και υπόσχεστε ότι θα πεθάνετε μαζί μου για το όνομα του Κυρίου, σε μια μικρή στενοχώρια αρνείστε και δειλιάζετε. Γιατί δεν με παρακινείτε μάλλον, ώστε κανένας από τους φτωχούς που έρχονται να μην αναχωρεί χωρίς να έχει χορτάσει και να έχει πιει κρασί και να έχει λάβει κάτι από αυτά που αναζητά, επιδεικνύοντας τη μέγιστη προσφορά από τα χέρια σας και το γεγονός ότι εκείνοι χορταίνουν μέσω της δικής σας ολιγάρκειας; Αντιθέτως, θέλετε και να χορταίνετε, και να παραγεμίζετε το στομάχι σας, και να τρώτε δύο και τρεις φορές, να τρώτε συχνά ψάρια, να καταναλώνετε λάδι και να πίνετε κρασί όχι σε δύο και τρία ποτήρια, αλλά και περισσότερα, πράγμα που έχει απαγορευτεί από τους Πατέρες, και μάλιστα για εκείνους που έχουν την υγεία τους;