Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 12:13

Στέκεται άραγε κανείς εδώ που να έχει την ψυχή του κακωμένη από τον φθόνο; Είθε βέβαια να μην υπάρχει κανείς· και αυτή είναι η πρέπουσα ευχή για εμένα. Αλλά επειδή είναι δύσκολο στην ανθρώπινη φύση να μην υπάρχει κάποιο από τα πάθη, μικρό ή μεγάλο, ας αντλήσει ο καθένας την ωφέλεια από όσα έχουν ειπωθεί. Είσαι φθονερός; Λάβε τη θεραπεία. Είσαι θυμώδης; Προσφέρεται σε εσένα η ίαση. Διότι γίνεται λόγος για όλα αυτά τα πάθη. Και, εάν είναι δυνατόν, θα πούμε λίγα λόγια, σταχυολογώντας από το καθένα από τα λεγόμενα. Είσαι πλεονέκτης; Εδώ βρίσκεται η ίαση. Είσαι υπερήφανος; Εδώ θα δαμάσεις την υπερηφάνεια· εδώ θα χαλιναγωγήσεις την έπαρση της ψυχής, εάν το θελήσεις. Αντλώντας όλα τα αγαθά των πνευματικών λόγων, σαν από πηγή που αναβλύζει, αφού τα αντλήσεις τόσο πλούσια για τον εαυτό σου, τότε να αναχωρήσεις. Έχει ειπωθεί ως πρώτος λόγος στις Παροιμίες, σύμφωνα με το παροιμιακό είδος, έχοντας προστεθεί η ασάφεια για την εξάσκηση του νου μας, ότι «Εκείνος που βλέπει τα λεία θα ελεηθεί». Άραγε συνέλαβες αμέσως το νόημα της φράσης, ή μήπως επιζητείς να μάθεις, ως φιλόπονος ακροατής, πώς θα επαινεθεί εκείνος που βλέπει τα λεία; Διότι αξιέπαινα είναι εκείνα που γίνονται με ελεύθερη προαίρεση. Εμείς όμως οι άνθρωποι δεν βλέπουμε όποια πράγματα θέλουμε, αλλά βλέπουμε ανάλογα με τη φύση των πραγμάτων που ορώνται. Ώστε, εάν κάτι είναι τραχύ στην επιφάνειά του, όπως ακριβώς υπάρχει στη φύση του, τέτοιο και φαίνεται· εάν πάλι στρέψουμε το βλέμμα μας σε όσα από τα ορώμενα είναι λεία, από πού προκύπτει ο έπαινος για εκείνον που βλέπει τα λεία;

Εκείνος που βλέπει τα πράγματα με απλότητα και αγαθότητα θα ελεηθεί. Και αλλού λέει: Όλα είναι αντίθετα στον άφρονα άνθρωπο. Άκουσα για κάποιον αδελφό ότι, όταν επισκεπτόταν κάποιον από τους αδελφούς, αν έβλεπε το κελί του ακατάστατο και απεριποίητο, έλεγε μέσα του: Μακάριος είναι αυτός ο αδελφός. Πόσο έχει απαλλαγεί από τη μέριμνα όλων των γήινων, και έτσι έχει υψώσει ολόκληρο τον νου του προς τα άνω, ώστε δεν ευκαιρεί ούτε το κελί του να τακτοποιήσει. Πάλι, αν πήγαινε σε άλλον και έβλεπε το κελί του τακτοποιημένο, καθαρό, περιποιημένο, έλεγε πάλι μέσα του: Όπως ακριβώς είναι καθαρή η ψυχή αυτού του αδελφού, έτσι είναι και το κελί του καθαρό. Και ανάλογη με την κατάσταση της ψυχής του είναι και η κατάσταση του κελιού του. Και ποτέ δεν έλεγε για κανέναν ότι αυτός είναι ακατάστατος ή εκείνος είναι ματαιόδοξος, αλλά χάρη στην καλή του εσωτερική κατάσταση ωφελούνταν από τον καθένα.

Αυτή δε η βία, όταν εδραιωθεί με τη συνήθεια, δημιουργεί ευχάριστη σχέση με τις εντολές του Θεού και μετατρέπει τη διάθεση σε μόνιμη έξη. Αυτή πάλι χαρίζει το πιο σταθερό μίσος προς τις πονηρές έξεις και σχέσεις, ενώ ένα τέτοιο μίσος προς τα πονηρά καρποφορεί την απάθεια, από την οποία γεννιέται η αγάπη προς τον μόνο Αγαθό. Πρέπει, λοιπόν, να παραστήσουμε το παθητικό μέρος της ψυχής ζωντανό και ενεργό στον Θεό, ώστε να αποτελεί θυσία ζωντανή, όπως ακριβώς είπε ο Απόστολος και για το σώμα μας: «Σας παρακαλώ», λέει, «δια των οικτιρμών του Θεού, να παραστήσετε τα σώματά σας θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό». Πώς λοιπόν το δικό μας σώμα θα μπορούσε να παρασταθεί ζωντανό ως ευάρεστη θυσία στον Θεό; Όταν τα μάτια μας βλέπουν τα ορθά, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Εκείνος που βλέπει τα ορθά θα ελεηθεί», και έτσι προσελκύουν και μας εξασφαλίζουν το άνωθεν έλεος· όταν τα αυτιά υποτάσσονται στα θεία διδάγματα, όχι απλώς για να τα ακούν, αλλά ώστε, σύμφωνα με τον Δαβίδ, «να θυμούνται τις εντολές του Θεού για να τις εφαρμόζουν», μη γινόμενος κανείς «ακροατής που τα ξεχνά», σύμφωνα με όσα λέει ο αδελφόθεος απόστολος, «αλλά εκείνος που εγκύπτει στον τέλειο νόμο της ελευθερίας και παραμένει σε αυτόν, όντας μακάριος στην εφαρμογή του»· και όταν η γλώσσα, τα χέρια και τα πόδια υπηρετούν τα θεία θελήματα. Τι είναι λοιπόν αυτές οι ενέργειες των εντολών του Θεού; Δεν είναι κοινές ενέργειες ψυχής και σώματος;

Δεν υπάρχει μεγαλύτερο κακό για τον άνθρωπο από την αφροσύνη, για εκείνον δηλαδή που υπέστη ζημία στον νου του, ο οποίος είναι συγγενής του ίδιου του λογισμού. —Αιτία της αρρώστιας και της φθοράς είναι η απαιδευσία. Είναι αδύνατον να διδαχθεί κανείς τα μεγάλα πριν από τα μικρά. ΤΙΤΛΟΣ ΚΕʹ. —Περί του απλού και άκακου χαρακτήρα. «Ο Κύριος δεν θα απορρίψει τον άκακο.» «Φύλασσε την ακακία και πρόσεχε την ευθύτητα, διότι υπάρχει μέλλον για τον ειρηνικό άνθρωπο.» «Ο Θεός εγκαθιστά σε οίκο τους μονοτρόπους.» «Ο Κύριος δεν θα στερήσει τα αγαθά από εκείνους που πορεύονται με ακακία.» «Όποιος πορεύεται με απλότητα, πορεύεται με ασφάλεια.» «Όσο χρόνο οι άκακοι παραμένουν σταθεροί στη δικαιοσύνη, δεν θα καταντροπιαστούν.» «Εκείνος που πορεύεται με ορθότητα, φοβάται τον Κύριο.» «Εκείνος που βλέπει με πραότητα, θα ελεηθεί.» «Είναι ευπρόσδεκτοι στον Κύριο όλοι όσοι είναι άμωμοι στον δρόμο τους.»

«Εξαιτίας της αμαρτίας των χειλιών του πέφτει σε παγίδα ο αμαρτωλός.» «Από την πολυλογία δεν θα αποφύγεις την αμαρτία. —Αφαίρεσε από τον εαυτό σου το διεστραμμένο στόμα, και απομάκρυνε από εσένα τα άδικα χείλη. —Οι απαίδευτοι είναι ακράτητοι στη γλώσσα. Εάν ανασύρεις λόγια, θα προέλθει κρίση και μάχη.» «Όποιος απαντά σε κάτι πριν το ακούσει, τούτο είναι γι' αυτόν αφροσύνη και ντροπή.» «Μη βιάζεσαι να ανοίξεις το στόμα σου, και η καρδιά σου ας μη βιαστεί να προφέρει λόγο ενώπιον του Θεού.» «Ο άφρων πληθαίνει τα λόγια. —Μην επιμείνεις σε πονηρό λόγο.» «Τέντωσαν τη γλώσσα τους σαν τόξο.» «Εκείνος που φλυαρεί θα γίνει βδελυρός.» «Όπως το βέλος που έχει καρφωθεί σε σάρκινο μηρό, έτσι είναι ο λόγος στα σπλάχνα του ανόητου. —Ανελεήμων είναι εκείνος που δεν προσέχει τα λόγια του.» «Μη φιλονικείς με άνθρωπο φλύαρο, και μη σωρεύεις ξύλα στη φωτιά του. —Φοβερός μέσα στην πόλη είναι ο φλύαρος άνθρωπος.» «Γλίστρημα από το έδαφος, μάλλον παρά από τη γλώσσα.» Το χτύπημα του μαστιγίου προκαλεί μώλωπα, αλλά το χτύπημα της γλώσσας τσακίζει οστά. —Δέσε καλά το ασήμι και το χρυσάφι σου, και φτιάξε για τα λόγια σου ζυγαριά και σταθμά, και στο στόμα σου φτιάξε πόρτα και σύρτη· πρόσεχε μήπως τυχόν γλιστρήσεις εξαιτίας του, —Πολλοί έπεσαν από την κόψη του μαχαιριού, αλλά όχι τόσοι όσοι έπεσαν εξαιτίας της γλώσσας.» «Εάν κάποιος δεν σφάλλει στα λόγια, αυτός είναι τέλειος άνδρας, ικανός να χαλιναγωγήσει και ολόκληρο το σώμα.»

Ανέτειλε φως μέσα στο σκοτάδι για τους ευθείς, αυτός που είναι ελεήμων. «Αιώνια θα παραμείνει η μνήμη του δικαίου, από [κακή] είδηση.» «Φωνή αγαλλιάσεως και σωτηρίας ακούγεται στις σκηνές των δικαίων.» «Ο Κύριος αγαπά τους δικαίους.» «Ο Κύριος δεν θα αφήσει να λιμοκτονήσει η ψυχή του δικαίου. Πηγή ζωής βρίσκεται στο χέρι του δικαίου.» «Για τους δικαίους θησαυρίζεται ο πλούτος των ασεβών.» «Οι οδοί των δικαίων λάμπουν σαν το φως· προχωρούν και φωτίζουν, μέχρι να γίνει πλήρης η ημέρα.» «Επτά φορές θα πέσει ο δίκαιος, και θα αναστηθεί.» «Με τα αγαθά των δικαίων ανορθώθηκαν πόλεις, ενώ με τα στόματα των ασεβών καταστράφηκαν.» «Οι αγαθοί θα γίνουν κάτοικοι της γης, και οι άκακοι θα παραμείνουν σε αυτήν.» «Οι κατοικίες του δικαίου ευλογούνται.» «Τα χείλη των δίκαιων ανδρών στάζουν χάρη.» «Οι ρίζες των δικαίων δεν θα ξεριζωθούν.» «Οι οίκοι των δικαίων ευλογούνται.» «Εκείνος που βλέπει με επιείκεια, θα ελεηθεί.» «Εκείνος που πορεύεται με ευθύτητα, φοβάται τον Κύριο.» «Εκείνος που ζει άμεμπτα με δικαιοσύνη, θα αφήσει μακάρια τα παιδιά του.» «Στον αγαθό άνθρωπο, μπροστά στο πρόσωπό Του, έδωσε σοφία, και γνώση, και ευφροσύνη.» «Οι ψυχές των δικαίων βρίσκονται στο χέρι του Θεού, και δεν πρόκειται να τις αγγίξει βάσανο. Φάνηκε στα μάτια των αφρόνων ότι πέθαναν, και θεωρήθηκε συμφορά η αναχώρησή τους, και συντριβή η απομάκρυνσή τους από εμάς· αυτοί όμως βρίσκονται σε ειρήνη.»

Γι' αυτό σας «διδάσκω την αλήθεια», «ώστε να εναποτεθεί η ελπίδα σας στον Κύριο» και να «πληρωθείτε από το Πνεύμα»· διότι το Πνεύμα είναι Θεός φιλαλήθης, όπως ο Πατέρας και ο Υιός· και εάν η ελπίδα σας δεν εναποτεθεί στον Κύριο, δεν θα «πληρωθείτε από το Πνεύμα»· και εάν δεν «πληρωθείτε από το Πνεύμα», δεν θα μισήσετε το ψεύδος με «τέλειο μίσος»· και εάν δεν μισήσετε το ψεύδος με «τέλειο μίσος», δεν θα κατανοήσετε την αλήθεια· και εάν δεν κατανοήσετε την αλήθεια, η γλώσσα σας δεν θα διδαχθεί καλά, διότι «εξαιτίας της αμαρτίας των χειλέων του ο αμαρτωλός πέφτει σε παγίδα», ενώ ο δίκαιος ξεφεύγει από αυτήν· και εάν η γλώσσα σας δεν διδαχθεί καλά, η σοφία δεν θα αναπαυθεί στην καρδιά σας —διότι «η γλώσσα των σοφών γνωρίζει καλά» και «στην καρδιά τους» αναπαύεται «η σοφία», και «από τους καρπούς του στόματος ενός ανθρώπου η ψυχή του θα γεμίσει με αγαθά», «και η ανταπόδοση των χειλέων του θα του αποδοθεί»—· και εάν η σοφία δεν αναπαυθεί στην καρδιά, δεν θα φωτιστεί με τον φωτισμό της γνώσης και της σύνεσης —διότι η «σοφία» του Κυρίου, λέει, «θα φωτίσει το πρόσωπο» του συνετού—· και εάν δεν φωτιστεί με τον φωτισμό της γνώσης και της σύνεσης, δεν θα επιθυμήσει τη σοφία, ούτε θα εκπαιδευτεί σε όσα είναι αντάξιά της —επιθυμήστε, λέει, ώ άνδρες, τη σοφία και ποθήστε την, και θα εκπαιδευτείτε—· και εάν δεν επιθυμήσει τη σοφία και δεν εκπαιδευτεί στα αντάξιά της, πώς άραγε θα την τιμήσει, ή πώς θα βασιλεύσει μαζί της εις τον αιώνα; «