Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 12:16

Διότι τίποτε δεν συγχέει τόσο πολύ τα θεωρήματα της σοφίας, όσο αυτό το πάθος και κάθε αμαρτία. Πώς όμως είναι δυνατόν αυτός που κατέχει σοφία να είναι θυμώδης; (Διότι δεν αναφέρεται ακόμη στον απαθή, αλλά προς το παρόν κάνει λόγο για τον μετριοπαθή). Σύμφωνα με όσα λέει και σε άλλα σημεία: «Ο άφρων εκδηλώνει την οργή του αυθημερόν, ενώ ο σοφός την ταμιεύει σταδιακά». Λέει, λοιπόν, ότι εκφέρει την οργή συγκρατημένα εκείνος που χαλιναγωγεί το πάθος με τον λογισμό, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «Οργίζεσθε και μη αμαρτάνετε». Ο Κύριος όμως, νομοθετώντας τα τελειότερα, προστάζει να εκκοπεί εντελώς το πάθος και δεν παραγγέλλει απλώς να το καταστέλλουμε.

Δηλαδή αυτός που έχει αρχίσει να αποκτά σοφία. Συνεπώς, αυτό που νομίζεις ότι είναι γνώρισμα φρόνησης, το να μην ακούς δηλαδή κανέναν, είναι γνώρισμα μωρίας· και αυτό που νομίζεις ότι είναι μωρία, αυτό είναι γνώρισμα σοφίας, το να έχεις δηλαδή την ανάγκη του άλλου. Ο άφρων εκδηλώνει αυθημερόν την οργή του, ενώ ο συνετός άνδρας κρύβει τη δική του ατιμία. [Cod. f. 58 a.] Δηλαδή ο μικρόψυχος και επιπόλαιος είναι ανυπόμονος, δεν αντέχει τον θυμό και φανερώνει αμέσως την οργή του εξαιτίας της μικροψυχίας του· ο φρόνιμος όμως, ακόμη κι αν είναι οξύθυμος, συγκρύπτει μέσα του την οργή· διότι η λέξη «ατιμία» εδώ υποδηλώνει την οργή. Έχει γλώσσα άδικη. [Cod. f. 58 b.] Βλέπεις και εκεί να γίνεται λόγος για γλώσσα και εδώ· αλλά τα αποτελέσματά της δεν είναι τα ίδια· αλλά εκεί μεν παράγει φάρμακα, εδώ δε τραύματα· τι θα μπορούσε να είναι πιο αντίθετο από αυτό; Βλέπεις ότι το κακό δεν βρίσκεται στη φύση των πραγμάτων, εφόσον είναι φανερό ότι η χρήση τους μπορεί να γίνει και προς τις δύο κατευθύνσεις; Δεν θα αρέσει στον δίκαιο τίποτα το άδικο. [Cod. f. 59 a.] Και όπως ακριβώς δεν αρέσει στον δίκαιο τίποτα το άδικο, έτσι και στον άδικο δεν αρέσει το δίκαιο· επομένως, τα κακά δεν προέρχονται μόνο από τη φύση των πραγμάτων, αλλά και από την κρίση αυτών που δικαιώνονται. Μη μου λες, ότι ο τάδε σκανδαλίστηκε, ή ο δείνα απιστεί· διότι όλα αυτά προέρχονται από τους ίδιους, όχι από τα πράγματα. Διότι, όπως ακριβώς, έστω κι αν ανατείλει ο ήλιος, αυτό δεν προσφέρει τίποτα περισσότερο σε εκείνον που έχει άρρωστα μάτια, έτσι και αν ακόμη είναι ολοφάνερη η αλήθεια, δεν προκύπτει κανένα όφελος για εκείνον που έχει διεστραμμένη την ψυχή.

ΤΙΤΛΟΣ ΚΔ΄. — Περί του άφρονος, του ανόητου, του απαίδευτου και του μωρού. «Έχω δει άφρονες να ρίχνουν ρίζες, αλλά αμέσως η κατοικία τους καταστράφηκε.» «Άτιμοι και περιφρονημένοι, στερημένοι από κάθε αγαθό, οι οποίοι μασούσαν ρίζες δέντρων από τη μεγάλη πείνα.» «Καταστράφηκαν επειδή δεν είχαν σοφία.» «Είπε ο άφρων μέσα στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός.» «Μη γίνεστε σαν το άλογο και το μουλάρι, τα οποία δεν έχουν σύνεση.» «Ο άφρων και ο ανόητος θα χαθούν μαζί.» «Από το στόμα του άφρονα βγαίνει ράβδος ύβρεως.» «Για ποιο λόγο υπάρχουν τα χρήματα στα χέρια του άφρονα; Διότι αυτός που δεν έχει νου δεν μπορεί να αποκτήσει σοφία.» «Ο άφρων φανερώνει την οργή του την ίδια κιόλας ημέρα.» «Ο άφρων ξεδιπλώνει τη δική του κακία.» «Η αφροσύνη του ανθρώπου καταστρέφει τους δρόμους του, αλλά η καρδιά του κατηγορεί τον Θεό.» «Το στόμα των αφρόνων αναγγέλλει κακά.» «Ο άφρων, ακόμη και όταν μαστιγώνεται, δεν αισθάνεται.» «Δεν αρμόζει στον άφρονα η πολυτελής ζωή.» «Μην απαντάς στον άφρονα σύμφωνα με την αφροσύνη του, για να μη γίνεις όμοιός του. Αλλά να απαντάς στον άφρονα σύμφωνα με την αφροσύνη του, για να μη φανεί σοφός στα δικά του μάτια.» «Τους απαίδευτους τους συναντά ο θάνατος.» «Οι απαίδευτοι είναι ασυγκράτητοι στη γλώσσα.» «Βαρύς είναι ο λίθος και δυσβάσταχτη η άμμος· όμως η οργή του άφρονα είναι βαρύτερη και από τα δύο.» «Οι άφρονες, επειδή επιθυμούν την ύβρη και έγιναν ασεβείς, μίσησαν τη γνώση.» «Ο ανόητος θα πεθάνει από παγίδα.» «

Αυτά δεν συνηθίζουν να διατρίβουν απλώς και μόνο στους μοναχούς, αλλά μάλλον περισσότερο στους κοσμικούς, καθώς μάλιστα σε αυτούς βρίσκουν σε μεγάλο βαθμό άφθονη την ύλη· διότι η ακηδία γεννά τη σκληροκαρδία· η σκληροκαρδία γεννά την οργή· η οργή γεννά τη λύπη· η λύπη την αθυμία· και η αθυμία πολλές φορές την απόγνωση, εξαιτίας της οποίας και ο Ιούδας κατέφυγε στην αγχόνη. «Η οργή», λέει, «καταστρέφει ακόμη και τους φρόνιμους», ενώ «ο άφρων φανερώνει αυθημερόν την οργή του, ενώ ο συνετός κρύβει την ατίμωσή του».