Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 12:27

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄. Ότι, αντίθετα με τις αμαθείς δοξασίες των Ελλήνων, τα ανθρώπινα δεν υπόκεινται αναγκαστικά στις ώρες του πεπρωμένου, αλλά με δική μας προαίρεση προχωρούμε τόσο προς το αγαθό όσο και προς το αντίθετό του· και ότι διοικούμαστε από το θέλημα του Θεού. «Ζητούσαν, λοιπόν, οι Ιουδαίοι να τον πιάσουν· και κανείς δεν άπλωσε πάνω του το χέρι, διότι δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα του.» Καταπληγωμένοι από τους ελέγχους οι Φαρισαίοι, και βλέποντας ότι η σιωπή τους απέναντι σε αυτά δεν ήταν αζήμια για τη δική τους κακοτροπία, αλλά αντίθετα ωφελούσε τα πλήθη· διότι πείθονταν κατά κάποιο τρόπο στο ότι έπρεπε πλέον να ομολογήσουν πως αυτός είναι ο Χριστός· παρασύρονται στο συνηθισμένο τους θράσος και διψούν και πάλι να μιαιφονήσουν. Αφού απώθησαν τον σεβασμό προς τον νόμο ως κάτι το εντελώς άχρηστο για αυτούς, και αφού θεώρησαν ως μηδαμινά όσα αναφέρονται στα ιερά γράμματα, και χωρίς να αξιώσουν καμίας μνήμης το «δεν θα θανατώσεις αθώο και δίκαιο», νοσούν από την πιο άδικη μανία κατά του Χριστού. Αλλά, λόγω της θείας ισχύος, η έκβαση των εγχειρημάτων τους ανατρέπεται πάλι στο εντελώς αντίθετο. Διότι, σύμφωνα με το γεγραμμένο, «ο δόλιος δεν θα επιτύχει θήραμα». Ζητούν λοιπόν να τον πιάσουν, όπως λέει ο Ευαγγελιστής, εμφανίζοντας τη σιωπή τους κατά τους ελέγχους ως εκούσια και αυθαίρετη, και αποκρούοντας με την κατοπινή οργή τους την εντύπωση ότι παρεμποδίστηκαν από αυτόν.

Ή πώς δεν θα εμφανιζόταν ο Χριστός με θεοπρεπή δόξα, αν τυχόν ο τυφλός είχε νικηθεί από τον φόβο και, αποφεύγοντας να υπομείνει κάτι από όσα συνήθως προκαλούν λύπη, είχε αρνηθεί τη χάρη; Αλλά ο φθόνος είναι δεινός στο να πείθει όσους τον κυοφορούν να σπεύδουν θερμά να πράξουν κάτι, έστω και αν αυτό επισύρει πολύ και δίκαιο γέλωτα. Ο νους όμως που είναι απαλλαγμένος από τέτοια πάθη, προσπερνά τους ασύνετους συλλογισμούς, και διατηρώντας πάντοτε αθόλωτο το δικό του κάλλος, κατευθύνεται ευθέως προς το πρέπον, και δεν απομακρύνεται από τα όρια της αλήθειας. Άθλιοι λοιπόν και αλαζόνες οι Φαρισαίοι, οι οποίοι θεωρούν ότι παραλογίζονται όσοι επιλέγουν και να φρονούν και να λέγουν τα ορθά, ενώ εξαναγκάζουν να πει όσα δεν είναι θεμιτά για Εκείνον που τον κάλεσε παραδόξως σε αυτά που ξεπερνούσαν κάθε ελπίδα, αυτόν που ήταν μεν έτοιμος για ευχαριστίες, και ο οποίος είχε ήδη φτάσει κοντά σε λαμπρή επίγνωση εξαιτίας του παραδόξου θαύματος. <Εκείνος δε είπε ότι είναι προφήτης.> Οξύ βέλος δέχονται στην καρδιά τους όσοι δεν αποδέχονται τον ορθό και δίκαιο λόγο, αλλά φροντίζουν να θηρεύουν μόνο ό,τι εξυπηρετεί τον φθόνο· «Διότι δεν θα επιτύχει θήραμα ο δόλιος», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Διότι η σπουδή τους ανατρέπεται σε κάτι αντίθετο από τη θέλησή τους, και διαψεύσθηκαν κατά πολύ από την ελπίδα τους ακούγοντας απροσδόκητα το «Ότι είναι προφήτης». Διότι ο θεραπευθείς συμφωνεί με τους άλλους, πράττοντας άριστα.

Έπειτα, αφού τους είπε προηγουμένως πάρα πολλά και αναγκαία, ύστερα ανέφερε: «Εάν όμως εγώ με το Πνεύμα του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού.» Διότι αν εγώ, λέει, που έγινα άνθρωπος σαν και εσάς, με εξουσία και βασιλεία θεοπρεπή επιτιμώ τα ακάθαρτα πνεύματα, η δική σας φύση είναι αυτή που στεφανώνεται με τέτοια δόξα· διότι εσείς φαίνεστε ότι, μέσω εμού και εντός εμού, έχετε αποκτήσει τον πλούτο της βασιλείας του Θεού. (B f. 53) Εκδιώκονταν λοιπόν τα πονηρά δαιμόνια, και μάλιστα έχοντας οδηγηθεί στο να αισθανθούν την ανίκητη δύναμή του, και μη αντέχοντας τα χτυπήματα της θεότητας, φώναζαν με τυραννικό και πανούργο τρόπο: «Άσε μας», λέγοντας, «τι σχέση υπάρχει μεταξύ μας και εσένα;» δηλαδή: Γιατί δεν μας αφήνεις να έχουμε τόπο, αφαιρώντας την πλάνη της ασέβειας; Έπειτα υποκρίνονται ότι τον εγκωμιάζουν και τον ονομάζουν άγιο του Θεού· διότι νόμισαν ότι μέσω αυτού του εγκωμιασμού θα τον κάνουν λάτρη της κενόδοξης φήμης και θα τον πείσουν να απέχει από το να τους επιτιμά, ανταποδίδοντας κατά κάποιον τρόπο χάρη αντί χάριτος· αλλά ο δόλιος δεν θα πιάσει θήραμα. Διότι ο Θεός δεν εμπαίζεται, και ο Κύριος φράζει τις ακάθαρτες γλώσσες τους. Έπειτα τα προστάζει να αποχωρήσουν από εκείνους που τα είχαν.

Καθιστά δε μάλλον τραχιά την οδό της ευσέβειας, μολονότι είναι ομαλότατη και πολύ εύκολη για όσους θέλουν να τη βαδίσουν.] <Θα κυνηγήσουν την ψυχή του δικαίου.> (B f. 385, H f. 421. Cord. Anonymi.) [Διότι επιβουλεύονται τους αγίους και οι πονηροί και αλιτήριοι δαίμονες, αλλά και οι άνθρωποι που μαζί με αυτούς είναι άδικοι, βδελυρότατοι και θεοστυγείς· οι οποίοι φροντίζουν να έχουν τα δικά τους φρονήματα· και στήνουν ποικίλες παγίδες· αλλά, όπως λέει ο Σολομών, «Ο δόλιος δεν θα επιτύχει θήραμα.» Διότι ο Θεός λυτρώνει και σώζει όσους είναι αφιερωμένοι σε Αυτόν, ώστε να λένε γεμάτοι χαρά για αυτό: «Η ψυχή μας λυτρώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών· η παγίδα συνετρίβη, και εμείς λυτρωθήκαμε.»] Και λίγο πιο κάτω: Έχουν κυνηγήσει τις ψυχές των αγίων, και τους έστησαν παγίδες οι πονηροί και αλιτήριοι δαίμονες, καθώς και ο ίδιος ο αρχηγός τους, ο Σατανάς. Διότι επιβουλεύονται κάθε άγιο και τρίζουν τα δόντια τους εναντίον εκείνων που συνηθίζουν να ευδοκιμούν.

Φοβόταν δε, όπως ήταν φυσικό, μήπως, πλησιάζοντας τον κατά φύση Θεό και επιδιώκοντας να γνωρίσουμε τον δημιουργό των πάντων, αποτινάξουμε τον ζυγό της πλεονεξίας του και επιλέξουμε να ανυψωθούμε προς το αρχαίο κάλλος της φύσης μας. Για αυτήν ακριβώς την αιτία, θόλωσε το μάτι της διάνοιάς μας και, δένοντας τον άνθρωπο στις επείσακτες ψευδολατρείες, έκανε τον ελεύθερο σαν δεσμώτη και σε θέση αιχμαλώτου πολέμου. Αλλά «δεν θα πετύχει θήραμα ο δόλιος», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Διότι η έκβαση των πραγμάτων δεν απέβη γι' αυτόν σύμφωνα με τις προσδοκίες του.

Ο δόλιος δεν θα επιτύχει θήρα. [Cod. f. 59 b.] Επειδή ο λογισμός μας είναι κυνηγός και αλιέας, αυτός λοιπόν που είναι δόλιος δεν επιτυγχάνει τη θήρευση των εναντίων λογισμών, αλλά ο ίδιος θηρεύεται από αυτούς.

«Επικατάρατος είναι καθένας που θα διαστρέψει την κρίση του προσήλυτου, και του ορφανού, και της χήρας· και όλος ο λαός θα πει: Γένοιτο.» «Καθίστε, και ας μην υπάρξει αδικία, και με τον δίκαιο να συμπορεύεστε.» «Αυτός που έχει καθαρά χέρια ας αναλάβει θάρρος· θα περιγελάσει τους άδικους και τους άνομους.» «Δεν θα ντραπώ άνθρωπο, αλλά ούτε και ενώπιον θνητού θα διστάσω. Διότι δεν γνωρίζω να προσωποληπτώ. Ειδάλλως, και εμένα σκώληκες θα με καταφάγουν.» «Δώρα εναντίον αθώων δεν έλαβε. Εκείνος που τα πράττει αυτά, δεν θα κλονιστεί ποτέ.» «Μακάριοι εκείνοι που τηρούν την κρίση και πράττουν δικαιοσύνη σε κάθε καιρό.» «Άνοιγε το στόμα σου και να κρίνεις τα πάντα δίκαια.» «Εκείνος που μισεί τη λήψη δώρων, σώζεται.» «Πολύτιμο απόκτημα είναι ο καθαρός άνθρωπος.» «Το να κάνει κανείς διακρίσεις προσώπων στην κρίση, δεν είναι καλό.» «Σε τούτο ας καυχάται όποιος καυχάται, στο να κατανοεί και να γνωρίζει τον Κύριο, και να πράττει κρίση και δικαιοσύνη στο μέσο της γης.» «Είπε ο Σαμουήλ προς όλο τον Ισραήλ: Καταθέστε εναντίον μου ενώπιον του Κυρίου: ποιανού μοσχάρι πήρα, ή ποιανού γαϊδούρι, ή ποιον καταδυνάστευσα; Καταθέστε εναντίον μου. Και είπαν προς τον Σαμουήλ: Δεν μας αδίκησες, ούτε πήρες από τα χέρια μας τίποτα.» «Είπε ο Κύριος προς τον Σολομώντα: Επειδή ζήτησες από εμένα αυτό το πράγμα, και δεν ζήτησες για τον εαυτό σου πολλές ημέρες ζωής, ούτε πλούτο, ούτε τις ψυχές των εχθρών σου, αλλά ζήτησες για τον εαυτό σου σύνεση για να κρίνεις δίκαια· ιδού, σου έδωσα καρδιά φρόνιμη και σοφή. Όμοιος με εσένα δεν έχει υπάρξει πριν από σένα, και μετά από σένα δεν πρόκειται να υπάρξει.» «

ΤΙΤΛΟΣ ΙΒ΄. — Περί καθαρής καρδιάς και συνειδήσεως. «Με κάθε προφύλαξη να φυλάς την καρδιά σου. Διότι από αυτήν προέρχονται οι πηγές της ζωής.» — «Πολύτιμο απόκτημα είναι ο καθαρός άνθρωπος.» — «Η καλή βουλή θα σε φυλάξει και η όσια σκέψη θα σε προστατεύσει, για να σε γλιτώσει από τον κακό δρόμο και από άνθρωπο που δεν λέει τίποτα το αξιόπιστο.» — «Η καρδιά του ανθρώπου ας συλλογίζεται τα δίκαια, ώστε να κατευθύνονται σωστά από τον Θεό τα βήματά του.» — «Όπως δοκιμάζονται στο καμίνι ο άργυρος και ο χρυσός, έτσι και οι εκλεκτές καρδιές ενώπιον του Θεού.» — «Δρόμοι ζωής είναι οι σκέψεις του συνετού ανθρώπου.» — «Από τις σκέψεις του θα χορτάσει ο συνετός άνθρωπος.» — «Αγαπά ο Κύριος τις όσιες καρδιές, και δεκτοί σε αυτόν είναι όλοι οι άμεμπτοι.» — «Να περπατάς στους δρόμους της καρδιάς σου άμεμπτος, και να γνωρίζεις ότι για όλα αυτά ο Θεός θα σε φέρει σε κρίση. Και απομάκρυνε τον θυμό από την καρδιά σου, και διώξε την πονηρία από τη σάρκα σου.» «Μακάριος είναι εκείνος του οποίου η ψυχή δεν τον κατέκρινε.» «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό.» «Αυτή είναι η καύχησή μας: η μαρτυρία της συνειδήσεώς μας, ότι με την αγιότητα και την ειλικρίνεια του Θεού, και όχι με σαρκική σοφία, αλλά με τη χάρη του Θεού συμπεριφερθήκαμε μέσα στον κόσμο.» «Εάν η καρδιά μας δεν μας κατακρίνει, έχουμε παρρησία προς τον Θεό, και ό,τι κι αν ζητήσουμε το λαμβάνουμε από αυτόν, επειδή τηρούμε τις εντολές του.» Το πρώτο αξιομακάριστο αγαθό είναι η καθαρότητα της διάνοιάς μας· επειδή η ρίζα των ενεργειών που πραγματοποιούνται μέσω του σώματος είναι η βούληση της καρδιάς.

«Ο δόλιος δεν θα επιτύχει θήραμα.» «Οι ψυχές των δόλιων πλανώνται στις αμαρτίες, και για τον δόλιο γιο δεν θα υπάρξει κανένα αγαθό.» «Ο διεστραμμένος φέρει την απώλειά του στο ίδιο του το στόμα. Ο διεστραμμένος άνθρωπος διασπείρει κακά και χωρίζει φίλους.» «Στους διεστραμμένους ο Θεός θα αποστείλει διεστραμμένους δρόμους.» «Αγκάθια και παγίδες υπάρχουν στους διεστραμμένους δρόμους, αλλά εκείνος που προφυλάσσει την ψυχή του, θα μείνει μακριά από αυτά.» «Εκείνος που πορεύεται σε διεστραμμένους δρόμους, θα παγιδευτεί.» «Αυτός ο λαός με πλησιάζει με το στόμα του, και με τα χείλη του με τιμά· η καρδιά του, όμως, απέχει πολύ από εμένα.» «Αυτός ο λαός απέκτησε καρδιά ανυπάκουη και απειθή.» «Αυτά λέει ο Κύριος: Εκείνος που ακούει, ας ακούσει, και εκείνος που απειθεί, ας απειθήσει, διότι είναι ένας οίκος που με πικραίνει.» «Και θα είσαι για αυτούς σαν ήχος ψαλτηρίου με γλυκιά φωνή και ωραία αρμονία. Θα ακούσουν τα λόγια, αλλά δεν πρόκειται να τα υπακούσουν.» «Οι διεστραμμένοι λογισμοί χωρίζουν από τον Θεό. Σε δόλια ψυχή δεν θα εισέλθει η σοφία. Διότι το άγιο πνεύμα της σοφίας θα αποφύγει τον δόλο.» Το να είναι κανείς δόλιος, καχύποπτος, άπιστος, κακοήθης, επιβουλευτής και θρασύς, αποτελεί βλάστημα μιας κακής και απορριπτέας πολιτείας και διαγωγής.

Είμαστε λοιπόν πεπεισμένοι ότι ούτε θάνατος, ούτε ζωή, ούτε άγγελοι, ούτε αρχές, ούτε παρόντα, ούτε μέλλοντα, ούτε δυνάμεις, ούτε ύψωμα, ούτε βάθος, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού την εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, εξαιτίας της υπεροχής της γνώσεως και του υπερβάλλοντος πλούτου της φιλανθρώπου αγαθότητάς Του· και ότι «τα παθήματα του παρόντος καιρού, καθώς και η ρευστή απόλαυση των παρόντων πραγμάτων, δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Αφού λοιπόν γνώρισαν αυτή την απόφαση των αγίων οι δικαστές και θαύμασαν το φρόνημά τους, επειδή θεώρησαν ότι ήταν αδύνατο να τους μεταπείσουν με λόγια εάν δεν δοκίμαζαν ανυπόφορες τιμωρίες, και επειδή λογάριασαν ότι εκείνοι διέθεταν αρετή στα λόγια αλλά όχι ανδρεία στα έργα, τους υπέβαλαν σε σκληρότερα βασανιστήρια, επιδιώκοντας δύο πράγματα: αφενός μεν νόμιζαν ότι έτσι θα οδηγούσαν τους αγίους, όπως οι ίδιοι ήθελαν, στην προσκύνηση των ειδώλων, αφετέρου δε ότι οι γυναίκες που συμμετείχαν στον άθλο και στον αγώνα τους θα παρασύρονταν από τον τρόμο των όσων εκτυλίσσονταν. Όμως «δεν θα επιτύχει ο δόλιος θήραμα», κατά το ρητό· διότι, καθώς ο Χριστός ενέδυε αμφότερους με δύναμη εξ ύψους, τα ποικίλα δίχτυα των δικαστών διαλύονταν, και οι ψυχές των αγίων διασώθηκαν από την παγίδα όπως το στρουθίο.