Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 12:5

Επειδή τα γραφόμενα προέρχονται από εκείνους που έχουν μισθωθεί για να υπερασπίζονται την αίρεση, και σύμφωνα με τη θεία παροιμία, «Οι λόγοι των ασεβών είναι δόλιοι», και «Το στόμα των ασεβών αποκρίνεται κακά», και «Οι ασεβείς κατευθύνουν δόλους»· πρέπει να γρηγορούμε, όπως είπε ο Κύριος, αδελφοί, και να νήφουμε, μήπως προκύψει κάποια απάτη εξαιτίας της κομψολογίας και της πανουργίας, μήπως έλθει κάποιος στο όνομά Του λέγοντας ότι «Και εγώ τον Χριστό κηρύττω», και λίγο αργότερα αναγνωριστεί ως Αντίχριστος.

Επειδή όμως αυτά που έχουν γραφτεί προέρχονται από εκείνους που έχουν μισθωθεί για να υπερασπίζονται την αίρεση, και, σύμφωνα με τη θεία παροιμία, «τα λόγια των ασεβών είναι δόλια» και «το στόμα των ασεβών αποκρίνεται κακά» και «οι ασεβείς κατευθύνουν δόλους», πρέπει, αδελφοί, να αγρυπνούμε, όπως είπε ο Κύριος, και να νήφουμε, μήπως προκύψει κάποια απάτη από την κομψολογία και την πανουργία τους, μήπως έρθει κάποιος στο όνομά Του λέγοντας ότι «και εγώ τον Χριστό κηρύττω» και λίγο αργότερα αποδειχθεί αντίχριστος. Και αντίχριστοι είναι πράγματι όλοι αυτοί που έρχονται σε εσάς εξαιτίας της μανίας του Αρείου. Διότι τι σας λείπει, ώστε να έρθει να εγκατασταθεί ανάμεσά σας κάποιος ξένος; Ή τι ανάγκη έχουν οι Εκκλησίες της Αιγύπτου, της Λιβύης και της Αλεξάνδρειας, ώστε αυτοί, εμπορευόμενοι το επισκοπικό αξίωμα σαν να επρόκειτο για ξυλεία και εμπορεύματα, να εισβάλλουν σε Εκκλησίες που δεν τους ανήκουν; Ποιος δεν γνωρίζει, ποιος δεν βλέπει ολοκάθαρα, ότι όλα αυτά τα πράττουν για την υποστήριξη της ασέβειας; Γι' αυτόν τον λόγο, ακόμη και αν παριστάνουν τους άλαλους, ακόμη και αν περιβληθούν με κράσπεδα μεγαλύτερα από αυτά των Φαρισαίων, ακόμη και αν χρησιμοποιούν μεγαλόστομες εκφράσεις και επιτηδεύονται τον τόνο της φωνής τους, δεν πρέπει να τους πιστεύετε· διότι δεν είναι τα λόγια, αλλά το ορθό φρόνημα και η ευσεβής βιοτή που αποδεικνύουν τον πιστό.

Αυτό βέβαια, εάν κάποιος από αυτούς που πιστεύουν ορθά το έλεγε με πιο απλό τρόπο, δεν θα υπήρχε κανένας λόγος να υποπτευθούμε κάτι για τα λεγόμενα, διότι το ορθόδοξο φρόνημα θα υπερίσχυε της απλούστερης εκφοράς των λέξεων. Επειδή όμως η φωνή αυτή προέρχεται από αιρετικούς, και τα λόγια των αιρετικών είναι ύποπτα, και, καθώς είναι γεγραμμένο, «οι ασεβείς μηχανεύονται δόλους» και «τα λόγια τους είναι δόλια, ακόμη και αν απλώς νεύσουν», διότι έχουν διεφθαρμένη την καρδιά τους· εμπρός, ας εξετάσουμε και αυτόν τον ισχυρισμό, μήπως, αφού ελέγχθηκαν για τα πάντα, τελικά, σαν ύδρες, επινόησαν κάποια καινοφανή λεξούλα, ώστε μέσω αυτής της κομψολογίας και της πιθανοφανούς εξαπάτησης να σπείρουν πάλι με άλλον τρόπο την ασέβειά τους. Διότι το ίδιο ακριβώς πράγμα εννοεί αυτός που λέει «Ο Υιός έγινε κατόπιν βουλήσεως», με αυτόν που λέει «Υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε», και «Ο Υιός έγινε εκ του μη όντος», και ότι «είναι κτίσμα». Αλλά επειδή ντράπηκαν λέγοντας αυτά, επιχείρησαν οι δόλιοι να υποδηλώσουν πάλι τα ίδια με διαφορετικό τρόπο, προβάλλοντας τη «βούληση», όπως ακριβώς οι σουπιές βγάζουν το μελάνι τους, προκειμένου με αυτό αφενός να συσκοτίσουν τους αθώους και αφετέρου οι ίδιοι να μην ξεχάσουν τη δική τους αίρεση. Από πού λοιπόν αντλούν το «με βούληση» και «με θέληση», ή από ποια Γραφή προβάλλουν πάλι τέτοιου είδους επιχειρήματα, ας μας πουν αυτοί που είναι ύποπτοι στα λόγια τους και εφευρέτες της ασέβειας.

Διότι, έπειτα από τόσους ελέγχους εναντίον τους, εξαιτίας των οποίων ακόμη και ο ίδιος ο διάβολος, ο πατέρας τους, θα είχε ντραπεί και θα είχε υποχωρήσει, πάλι αυτοί, μηχανευόμενοι από τη «στρεβλή καρδιά» τους, γογγύζουν και σε άλλους μεν ψιθυρίζουν, ενώ γύρω από άλλους βουίζουν σαν κουνούπια, λέγοντας: «Έστω, εσείς έτσι τα ερμηνεύετε αυτά, και νικάτε με τους συλλογισμούς και τις αποδείξεις· αλλά πρέπει να λέγεται ότι ο Υιός έχει γίνει από τον Πατέρα με βούληση και θέληση». Και με αυτό πράγματι εξαπατούν πολλούς, προβάλλοντας το βούλημα και το θέλημα του Θεού. Αν βέβαια αυτό το έλεγε με κάποια απλότητα κάποιος από τους ορθοδόξους πιστούς, δεν θα υπήρχε κανένας λόγος καχυποψίας για τα λεγόμενα, καθώς το ορθόδοξο φρόνημα θα υπερίσχυε της πιο απλοϊκής εκφοράς των λέξεων. Επειδή όμως η έκφραση προέρχεται από αιρετικούς, και τα λόγια των αιρετικών είναι ύποπτα και, όπως είναι γραμμένο, «οι ασεβείς κατευθύνουν δόλους» και «τα λόγια τους είναι δόλια», έστω κι αν απλώς κάνουν ένα νεύμα —διότι έχουν διεφθαρμένη καρδιά—, ελάτε να εξετάσουμε και αυτόν τον ισχυρισμό, μήπως, αφού ελέγχθηκαν πλέον σε όλα, επινόησαν σαν ύδρες κάποια νεότερη λεξούλα, ώστε μέσω αυτής της κομψολογίας και της πειστικής παραπλάνησης να διασπείρουν πάλι με άλλον τρόπο τη δική τους ασέβεια. Διότι ακριβώς το ίδιο πράγμα σημαίνει αυτός που λέει «ο Υιός έγινε με βούληση» με αυτόν που λέει «υπήρχε εποχή που δεν υπήρχε» και «έγινε από τα μη όντα και είναι κτίσμα».

Επειδή λοιπόν, σύμφωνα με τον ίδιο τον Σολομώντα, «οι λογισμοί των δικαίων είναι κρίματα», πρέπει εσωτερικά, στο κρυφό κριτήριο των λογισμών, να φροντίζουμε να καθιστούμε τις κρίσεις για τα πράγματα αμετάτρεπτες, και να έχουμε τον νου όμοιο με πλάστιγγα, η οποία ζυγίζει αταλάντευτα το καθένα από τα πρακτέα. Όταν η κάθε εντολή δικάζεται μέσα σου απέναντι στην αντίθετή της κακία, παραχώρησε στον νόμο του Θεού τα νικητήρια κατά της αμαρτίας. Κρίνονται η πλεονεξία και η ισότητα; Αποφάνσου κατά της επιθυμίας των ξένων πραγμάτων, δώσε την ευνοϊκότερη ψήφο στην αρετή. Η λοιδορία και η μακροθυμία αντιπαρατίθενται η μία στην άλλη; Καταίσχυνε τη λοιδορία και προτίμησε τη μακροθυμία.

Αναζητήστε την κρίση, δηλαδή την κρίση του Χριστού, κατά την οποία, όταν μας κρίνει, μας ανταποδίδει σύμφωνα με την αξία μας. Εάν δεν την αναζητούμε, ούτε την έχουμε προ των οφθαλμών μας, δεν μπορούμε να επιμείνουμε στην πράξη του καλού. Διότι η σκέψη των όσων φοβερών μάς έχουν κηρυχθεί για την κρίση, λειτουργεί ως παιδαγωγός προς την ευσέβεια. Ή σημαίνει ότι τα πάντα θα είναι εξετασμένα και κριμένα, χωρίς τίποτα να γίνεται άκριτα ή στην τύχη. Διότι, λέει, «με περίσκεψη να κάνεις τα πάντα». Και: «Οι λογισμοί των δικαίων είναι κρίματα». Πρέπει, λοιπόν, ο λόγος, έχοντας λάβει μέσα μας την ανώτατη θέση ως δικαστής, να κρίνει και να εξετάζει το καθετί, και όσα πρέπει να ειπωθούν και όσα πρέπει να πραχθούν, και φυσικά να επιτρέπει τη συγκατάθεση στα πράγματα και στις ορμές της ψυχής έπειτα από ακριβή κρίση. Διότι αυτό είναι που λέει ο Παύλος: «Εάν κρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν».

Περίμενα να πράξει δικαιοσύνη, αλλά έπραξε ανομία· και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή. Επειδή ακριβώς, σύμφωνα με τον Σολομώντα, «οι λογισμοί των δικαίων είναι δίκαιες κρίσεις», απαιτείται από εμάς να πράττουμε τα πάντα με κρίση και τίποτα ακρίτως. Άλλωστε, τον άκριτο και ανεξέταστο βίο τον ακολουθούν τα άνομα έργα. Διότι εκείνος που δεν ακολουθεί τον ορθό λόγο και δεν κρίνει τι πρέπει να πραχθεί και τι όχι, σύμφωνα με τον κανόνα που έχει δοθεί από τον νόμο, διαπράττει ανομία και δεν είναι εργάτης της δικαιοσύνης, αλλά γίνεται αίτιος κραυγής, θορύβου και σύγχυσης. Διότι τις μεν δίκαιες κρίσεις τις ακολουθεί η ησυχία εκείνων που κρίνονται, καθώς αποδέχονται με ευστάθεια όσα ορίζονται· τις δε άδικες, κραυγή και στασιαστικός θόρυβος, επειδή αγανακτούν για την αδικία. Γι' αυτήν την κραυγή προτρέπει άλλωστε και ο Απόστολος, λέγοντας: «Κάθε κραυγή και θόρυβος ας απομακρυνθεί από εσάς, μαζί με κάθε κακία».

Διότι αυτός που παιδαγωγήθηκε με κρίση, φωτιζόμενος από τον λόγο, θα ωφεληθεί από τα κρίματα του Θεού, ώστε να μην πράττει τίποτα άκριτα, αλλά να τα επιτελεί όλα με υγιή κρίση, έτσι ώστε να έχει και τους ίδιους του τους λογισμούς κεκριμένους, σύμφωνα με το ρητό: «Οι λογισμοί των δικαίων είναι κρίματα».

Αλλά το να επιλέξουμε και να μάθουμε να σκεφτόμαστε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο θα εξαρτάται πάντως από εμάς τους ίδιους, και δεν πρόκειται να καθίσουμε ήσυχα, αφήνοντας την οκνηρία τους να ξεστομίζει απλώς ό,τι της φαίνεται σωστό· αντίθετα, αποκρούοντας παντού, στο μέτρο του δυνατού, τα εφευρήματα του αλλόκοτου νου τους, και υπερπηδώντας με νεανικό σφρίγος το να πιαστούμε στις παγίδες της χυδαίας ψευδολογίας, θα αναμέλψουμε για τους εαυτούς μας: «Ευλογητός ο Κύριος, ο οποίος δεν μας έδωσε ως θήραμα στα δόντια τους.» Επειδή, όμως, όπως ακριβώς μας διακήρυξε ο σοφός και παροιμιώδης λόγος, «οι ασεβείς μηχανεύονται δόλους», ας αναφέρουμε αυτά που θα αποβούν προς ωφέλεια όσων μελετήσουν το κείμενο, καθώς και τα μέσα με τα οποία θα μπορούσαν να αποκρούσουν γενναία την έφοδο της απάτης.

Διότι είναι γεγραμμένο ότι «οι διαλογισμοί των δικαίων είναι δίκαιες κρίσεις». Κατηγορεί, λοιπόν, τον αποκηρυγμένο Ισραήλ, διότι εξέφρασε γνώμη ασύμφωνη προς τον Θεό σχετικά με τον Χριστό. Διότι συσκέπτονταν συνεδριάζοντας, και μάλιστα έλεγαν: «Τι να κάνουμε, επειδή αυτός ο άνθρωπος κάνει πολλά σημεία; Αν τον αφήσουμε έτσι, θα έρθουν οι Ρωμαίοι και θα πάρουν και την πόλη και τη χώρα μας». Κάποιος άλλος δε από εκείνους που είχαν οριστεί άρχοντες λέει: «Εσείς δεν γνωρίζετε τίποτα, ότι συμφέρει να πεθάνει ένας άνθρωπος και να μην καταστραφεί όλο το έθνος». Αυτό ακριβώς το διδάσκει σαφέστερα ο Κύριος λέγοντας στις ευαγγελικές παραβολές, ότι «ο οικοδεσπότης που φύτεψε τον αμπελώνα έστειλε τους δούλους του για να παραλάβουν τους καρπούς, αλλά οι γεωργοί τους σκότωσαν». Και τα εγκλήματα της ασέβειάς τους δεν σταμάτησαν μέχρι εκεί· αλλά, όταν είδαν τον Υιό που είχε σταλεί από τον πατέρα μετά τους δούλους, είπαν, όπως αναφέρεται, μέσα τους: «Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κρατήσουμε για τον εαυτό μας την κληρονομιά του». Επομένως, αποστάτες είναι οι εισηγητές τέτοιων σκληρών και ανόσιων σχεδίων, οι οποίοι προσθέτουν αμαρτία στην αμαρτία· διότι, όπως ανέφερα, σκότωσαν αγίους προφήτες και έπειτα, μετά από εκείνους, σκότωσαν και τον ίδιο τον κληρονόμο, δηλαδή τον Υιό.

Στηριζόμενος τρόπον τινά στον εαυτό του, και άμεμπτα εδραιωμένος, με τους κόπους της ασκήσεως ρυθμίζει τη σάρκα ώστε να θέλει να υποτάσσεται στον Θεό. Και καθιστά την πορεία του σε όλα τα πρακτέα εντελώς αδιαστρέβλωτη. Διότι «οι λογισμοί των δικαίων είναι δίκαιοι κρίσεις», κατά το γεγραμμένο. Θα ήταν άλλωστε πραγματικά αδικαιολόγητο και για άλλον λόγο να είναι κανείς αδύναμος στην εγκράτεια. Διότι δεν θα υπερισχύσει της σάρκας μόνο ο τρόπος της επιείκειας, αλλά έχει ήδη νεκρωθεί αυτό που στασιάζει μέσα της, και έχει καταργηθεί διά του Χριστού. Ο μαθητής του Σωτήρος θα εξηγήσει πάλι και τη δύναμη της έμφυτης μάχης και τον τρόπο της νεκρώσεως. Διότι είπε ξανά: «Άρα λοιπόν εγώ ο ίδιος με τον νου δουλεύω στον νόμο του Θεού, αλλά με τη σάρκα στον νόμο της αμαρτίας. Δεν υπάρχει άρα τώρα καμία κατάκριση για όσους είναι εν Χριστώ Ιησού, οι οποίοι δεν περιπατούν κατά σάρκα. Διότι ο νόμος του πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου». Και πάλι: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ασθενούσε εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, για να εκπληρωθεί το δικαίωμα του νόμου σε εμάς, που δεν περιπατούμε κατά σάρκα, αλλά κατά πνεύμα».

Έπειτα, αφού αποκόψει το κεφάλι, ο ιερέας το τοποθετεί στο θυσιαστήριο, αδειάζοντας το αίμα. Διότι είναι αληθινά άγιος, και μάλιστα το αγιότερο από τα ιερότατα, ο νους, ο οποίος πρέπει να αφιερώνεται στον πανάγιο Θεό. Επειδή είναι γεμάτος από αγαθές έννοιες, και αναδίδει την ευωδία του μύρου της αληθινής θεογνωσίας· «Διότι οι λογισμοί των δικαίων είναι δίκαιοι», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Και ότι είναι άγια η ζωή εκείνων που ζουν με τον φόβο του Θεού, καθίσταται σαφές από το ότι πρέπει να χύνεται το αίμα στο άγιο θυσιαστήριο. Διότι το αίμα είναι τύπος της ζωής. Και αφαιρείται μεν από τα πτηνά ο πρόλοβος, δηλαδή το στομάχι, μαζί με τα φτερά, και απορρίπτεται ως εντελώς άχρηστο. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει σαφές σημείο του ότι ο βίος των αγίων έχει αναδειχθεί ανώτερος από τη σωματική τρυφή, ώστε να δίνει την εντύπωση πλέον ότι δεν έχουν καν ανάγκη από το στομάχι που δέχεται τις τροφές. Διότι κάπως έτσι είναι ο βίος των κατεξοχήν φιλόπονων ασκητών· οι οποίοι, αδιαφορώντας ταυτόχρονα για τις τροφές αλλά ίσως και για το ίδιο το στομάχι, κατατήκουν τη σάρκα και νεκρώνουν τις ηδονές, έχοντας καταστεί ελεύθεροι και απαλλαγμένοι από καθετί κοσμικό και περιττό.

Είναι γεγραμμένο: το φως για τους δικαίους είναι παντοτινό, ενώ το φως των ασεβών σβήνει. Δέντρο ζωής είναι η επιθυμία του δικαίου, ενώ εκείνος που μισεί τους ελέγχους είναι άφρων. Από την πολυλογία δεν θα αποφύγεις την αμαρτία, ενώ όποιος συγκρατεί τα χείλη του θα είναι συνετός. Οι λογισμοί των δικαίων είναι δίκαιες κρίσεις, ενώ οι ασεβείς κατευθύνουν δόλους. Εκείνος που πρώτος τιμά τον πλησίον του θα βρει τιμή, ενώ εκείνος που δεν σέβεται το πρόσωπο του αδελφού του θα παιδευτεί με κόπο.

Οι λογισμοί των δικαίων είναι κρίματα· διότι είναι δοκιμασμένοι και απλοί· είτε επειδή οι δίκαιοι μελετούν πάντοτε τα κρίματα και τις εντολές του Θεού, είτε επειδή πάντοτε επιτελούν κρίσεις μέσα στον νου τους. Διότι ο νους μας εγκαθίσταται ως κριτής, κρίνοντας την κάθε αρετή σε αντιπαραβολή με την κακία που της εναντιώνεται· και την μεν καταδικάζει, την δε δικαιώνει.

«Γι' αυτό ξαφνικά έρχεται η καταστροφή του, διότι χαίρεται με όλα όσα μισεί ο Θεός.» «Βδέλυγμα στον Κύριο είναι οι διεστραμμένες οδοί.» «Επειδή δεν ήθελαν να προσέξουν τις συμβουλές μου, αλλά χλεύασαν τους ελέγχους μου· γι' αυτό θα γευτούν τους καρπούς της δικής τους οδού, και θα χορτάσουν από τις δικές τους επιθυμίες.» «Άνδρας άφρων και παράνομος πορεύεται σε σκολιές οδούς, αυτός κάνει νοήματα με τα μάτια, δίνει σήματα με το πόδι και διδάσκει με νεύματα των δακτύλων.» «Οι ασεβείς κατευθύνουν δόλους· τα λόγια των ασεβών είναι δόλια.»

Τι να πολυλογώ; Το γλυκύτατο όνομα του Ιησού, όταν μελετάται συνεχώς, με κατάνυξη και με πόθο και πίστη στο βάθος της καρδιάς, αποκοιμίζει μεν όλους τους κακούς λογισμούς, αφυπνίζει δε όλους τους αγαθούς και πνευματικούς λογισμούς. Και εκεί όπου πρωτύτερα «εξέρχονταν από την καρδιά πονηροί διαλογισμοί, φόνοι, μοιχείες, πορνείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες, βλασφημίες, όπως είπε ο Κύριος», από εκεί ύστερα εξέρχονται αγαθοί λογισμοί, πνευματικά νοήματα, λόγια σοφίας, κρίσεις, αναζητήσεις και διακρίσεις, όπως είναι γραμμένο: «Λογισμοί δικαίων κρίματα». Επομένως, να διδάσκεις, να συμβουλεύεις και να παρακινείς τους μετανοούντες και όλους τους Χριστιανούς, Πνευματικέ, να μελετούν παντοτινά στην καρδιά τους το όνομα του Ιησού Χριστού μέσω της ανωτέρω προσευχής. Επειδή αυτή η νοερή και αδιάλειπτη προσευχή στην καρδιά δεν δόθηκε μόνο στους καλογήρους και τους μοναχούς, αλλά γενικά σε όλους τους Χριστιανούς που βρίσκονται μέσα στον κόσμο.