Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 13:24

Διότι είναι γραμμένο: Όποιος λυπάται τη ράβδο, μισεί τον υιό του· ενώ εκείνος που τον αγαπά, τον διαπαιδαγωγεί με επιμέλεια.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΝΘ΄ Τι λογής άνθρωπος είναι αυτός που δυσαρεστείται εναντίον εκείνου που τον επιτιμά; ΑΠΟΚΡΙΣΗ Ούτε τον κίνδυνο της αμαρτίας έχει γνωρίσει, και μάλιστα απέναντι στον Θεό, ούτε το κέρδος της μετάνοιας, ούτε πίστεψε σε εκείνον που είπε: «Όποιος αγαπά, παιδαγωγεί με επιμέλεια». Και κατέστησε τον εαυτό του ξένο από την ωφέλεια εκείνου που λέει: «Θα με παιδαγωγήσει ο δίκαιος με έλεος, και θα με ελέγξει». Και ένας τέτοιος άνθρωπος συμβιώνει επιζήμια μέσα στην αδελφότητα, περισπώντας αυτούς που αγωνίζονται.

Η μεν αγάπη που είναι σύμφωνη με τον λόγο τηρεί το λεχθέν: «Εκείνος που αγαπά διαπαιδαγωγεί με επιμέλεια»· ενώ εκείνη που δεν είναι σύμφωνη με τον λόγο, οποιαδήποτε κι αν είναι, είναι αδόκιμη, καθώς ο Κύριος είπε ότι: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου».

«Διότι εκείνος που αγαπά», λέει η Γραφή, «παιδαγωγεί με επιμέλεια». Τέτοιον άνθρωπο, όμως, είναι αδύνατο να βρει κανείς στην απομόνωση, εάν δεν έχει προηγουμένως συνδεθεί μαζί του κατά τη διάρκεια της ζωής του· με αποτέλεσμα να του συμβαίνει εκείνο το ρητό: «Αλίμονο στον έναν, διότι εάν πέσει, δεν υπάρχει άλλος για να τον σηκώσει». Εξάλλου, και οι εντολές από μεν τους πολλούς που ζουν μαζί εκπληρώνονται εύκολα σε μεγαλύτερο αριθμό, ενώ από τον έναν όχι πλέον· διότι κατά την εφαρμογή της μίας εμποδίζεται η άλλη. Για παράδειγμα, κατά την επίσκεψη του ασθενούς εμποδίζεται η υποδοχή του ξένου, και κατά τη διανομή και παροχή των αναγκαίων (και μάλιστα όταν οι διακονίες γίνονται σε μεγάλη απόσταση) εμποδίζεται η αφοσίωση στα διάφορα έργα· ώστε εξαιτίας αυτού να παραλείπεται η μέγιστη και πλέον απαιτητική για τη σωτηρία εντολή, αφού ούτε ο πεινασμένος τρέφεται, ούτε ο γυμνός ντύνεται.

«Όποιος λυπάται τη ράβδο του, μισεί τον υιό του.» [Ό.π.] Αυτό απευθύνεται προς εκείνους που φαίνεται ότι αγαπούν τα παιδιά τους, ενώ στην πραγματικότητα δεν τα αγαπούν· ώστε το να μην τη λυπάται κανείς δεν αποτελεί μίσος, αλλά το να τη λυπάται αποτελεί μίσος· διότι τα παιδιά δεν είναι ένα τυχαίο απόκτημα, αφού είμαστε υπεύθυνοι και για τη σωτηρία τους. Το «μη, τέκνα» δεν αρκεί· διότι ο απλός λόγος δεν συνιστά επιτίμηση· μήπως ο Ηλεί δεν υπέστη βαρύτατη τιμωρία εξαιτίας αυτής ακριβώς της πρόφασης; Εκείνος όμως που αγαπά, διαπαιδαγωγεί με επιμέλεια.

ΤΙΤΛΟΣ ΚΔ΄. — Περί του να διαπαιδαγωγούν οι γονείς τα δικά τους τέκνα και να τα σωφρονίζουν. Διότι, εάν δεν το πράξουν αυτό, γίνονται ένοχοι για τις αμαρτίες εκείνων. «Ο Ηλεί ήταν πάρα πολύ ηλικιωμένος, και άκουσε όσα έκαναν οι γιοι του με τις γυναίκες που στέκονταν κοντά στις θύρες της σκηνής του μαρτυρίου, και δεν τους νουθετούσε. Και είπε ο Κύριος: Δεν ορκίστηκα έτσι στον οίκο του Ηλεί, ότι ποτέ δεν πρόκειται να εξιλεωθεί η αδικία του οίκου του Ηλεί ούτε με θυμιάματα ούτε με θυσίες στον αιώνα;» «Διαπαιδαγώγει τον γιο σου, και θα σε αναπαύσει, και θα χαρίσει στολίδι στην ψυχή σου.» «Όποιος λυπάται το ραβδί, μισεί τον γιο του· ενώ εκείνος που τον αγαπά, τον διαπαιδαγωγεί επιμελώς.» «Μην αποφεύγεις να διαπαιδαγωγείς το παιδί, διότι, εάν το χτυπήσεις με το ραβδί, δεν πρόκειται να πεθάνει. Εσύ μεν θα το χτυπήσεις με το ραβδί, αλλά την ψυχή του θα τη γλιτώσεις από τον θάνατο.» «Τα χτυπήματα και ο έλεγχος δίνουν σοφία.» «Ο δίκαιος πατέρας ανατρέφει καλά διαπαιδαγωγώντας· και η ψυχή του ευφραίνεται για τον συνετό γιο.» «Διαπαιδαγώγει τον γιο σου· διότι έτσι υπάρχει καλή ελπίδα.» «Έχεις παιδιά; Διαπαιδαγώγησέ τα, και λύγισε από τη νεότητά τους τον τράχηλό τους.» «Τα μαστιγώματα και η διαπαιδαγώγηση είναι σε κάθε καιρό σοφία.» «Διαπαιδαγώγησε τον γιο σου και κοπίασε γι' αυτόν, για να μην προσκόψεις εξαιτίας της ασχημοσύνης του.» «Αυτός που αγαπά τον γιο του, θα του επιβάλλει συχνά μαστιγώσεις.» «Αυτός που διδάσκει τον γιο του, θα προκαλέσει φθόνο στον εχθρό, και ενώπιον των φίλων θα αγαλλιάζει γι' αυτόν.» «Το αδάμαστο άλογο καταλήγει σκληρό, και ο ανεξέλεγκτος γιος καταλήγει αυθάδης.»

Στάσου, λοιπόν, ω τέκνο, αγρυπνώντας στην ποιμαντική σου ευθύνη, θεράπευσε τους ασθενείς, επανάφερε τους πλανημένους, παρηγόρησε, νουθέτησε, υπενθύμιζε την υποσχεθείσα βασιλεία σε όσους πορεύονται αγιοπρεπώς και, αντίθετα, την ατελεύτητη κρίση σε όσους ζουν εμπαθώς, ώστε κατ' αυτόν τον τρόπο να σώσεις και τον εαυτό σου και όσους σε ακούν. Εκείνος που αγαπά διαπαιδαγωγεί με επιμέλεια, ενώ εκείνος που μισεί αφήνει τους ακολούθους του να αδιαφορούν. Αλλά και εσείς, αδελφοί και τέκνα εν Κυρίω, να είστε σαν πρόβατα του Χριστού, αγαπώντας να εκτελείτε τις εντολές του και να ζείτε μοναχικά, και όχι κοσμικά. Ένα ας είναι το θέλημα όλων, μία καρδιά, μία ψυχή, ας μην υπάρχει το δικό μου και το δικό σου, όλα ας είναι κοινά, όλα καθαρά μέσω της εξομολογήσεως. Ειδάλλως, και τον κοσμικό βίο χάσατε και, εφόσον δεν είστε αληθινοί μοναχοί, θα βρεθείτε υπόδικοι δίκαιης καταδίκης.

Στο τέκνο μου Σιλουανό. Αντάξια της ευλάβειάς σου, πολυπόθητο τέκνο, μου έγραψες την επιστολή· και πραγματικά ανακουφίστηκα και δόξασα τον αγαθό μου Θεό, διότι η πίστη σου προς εμένα τον αμαρτωλό παραμένει ζωντανή και η αγάπη φλέγεται και ο πόθος ακμάζει. Έτσι κι εγώ απέναντί σου, λίγο σε λυπώ, λίγο σε επιπλήττω, και αυτό με φόβο, ώστε να διατηρηθούν τα προαναφερθέντα, εφόσον αυτός που αγαπά, διαπαιδαγωγεί με επιμέλεια.

Κατήχηση προς τους μαθητές του. Εγώ ο ταπεινός επιτελώ αυτό το έργο στις κατηχήσεις όχι από επιτήδευση για επίδειξη ούτε από παράξενη έπαρση του νου, αλλά με φόβο και τρόμο, με καρδιά που πονάει και με αγάπη, αδελφοί και πατέρες, εφόσον βέβαια δείγμα εκείνου που αγαπά είναι το να παιδαγωγεί με επιμέλεια. «Έλεγξε», λέει, «επίπληξε, σε εύθετο και άκαιρο χρόνο»· και επίσης, «παρακάλεσε, νουθέτησε», και όσα άλλα περιέχει και προστάζει ο νόμος του Θεού.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΠΑ'. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΑ ΜΗΝ ΑΣΧΟΛΕΙΤΑΙ ΚΑΝΕΙΣ ΜΕ ΤΑ ΜΑΤΑΙΑ ΤΟΥ ΒΙΟΥ ΑΛΛΑ ΝΑ ΑΓΩΝΙΖΕΤΑΙ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ. Αδελφοί και πατέρες, με επιθυμία σας απευθύνω τον λόγο, όχι από ανάγκη, παρόλο που μου επιβάλλεται το καθήκον να σας ομιλώ. «Διότι τρέφω για εσάς ζήλο Θεού», αν και είμαι αμαρτωλός, και χαίρομαι πάρα πολύ για την πνευματική σας πρόοδο. Εάν όμως, όπως συμβαίνει συχνά, σας λυπώ, όπως την προηγούμενη φορά, πάντως και αυτό γίνεται «όχι για να λυπηθείτε, αλλά για να γνωρίσετε την αγάπη, την οποία τρέφω σε αφθονία για εσάς» —εφόσον αυτός που αγαπά, παιδαγωγεί με επιμέλεια· και ποιος είναι ο υιός τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του;— «έτσι ώστε να είστε τέλειοι και ολοκληρωμένοι, χωρίς να υστερείτε σε τίποτε». Επειδή κατά τα άλλα και αποδέχομαι και ομολογώ πως είστε και υπάκουοι και πειθήνιοι και εκτελεστές των πατρικών εντολών, όσο δεν γνωρίζω αν είναι οποιοιδήποτε άλλοι από τους υποτασσομένους αυτής της γενεάς· και δεν τα λέω αυτά κολακεύοντας, αλλά λέγοντας την αλήθεια.

Κατήχηση ΡΛΔ'. Περί του να μη δυσανασχετούμε με τις επιπλήξεις του καθηγουμένου και ότι μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη Βασιλεία των Ουρανών. Αδελφοί και πατέρες, αυτός είναι λόγος της θεόπνευστης Γραφής: «Εγώ αγαπώ εκείνους που με αγαπούν· και όσοι με αναζητούν θα με βρουν». Και υποδεικνύει το σημάδι της αγάπης λέγοντας: «Εκείνος που αγαπά, διαπαιδαγωγεί με επιμέλεια». Επειδή λοιπόν και εγώ ο ταπεινός ορίστηκα σε εσάς για τον σκοπό αυτό, αναγκαστικά στην προηγούμενη κατήχηση σας επέπληξα, «όχι για να λυπηθείτε (τολμώ να επαναλάβω τα λόγια του Αποστόλου), αλλά για να γνωρίσετε την αγάπη, την οποία τρέφω σε αφθονία για εσάς», συμπάσχοντας στη θλίψη σας και συμμετέχοντας στη χαρά σας. Διότι σε ποιον άλλον να στρέψω το βλέμμα, ή για ποιον θα λυπηθώ ή θα χαρώ, αν όχι για εσάς;