Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 13:8

πζʹ Αν επιτρέπεται στον καθένα να δώσει το παλαιό του ένδυμα όπου θέλει, για την εκπλήρωση της εντολής. πηʹ Ποια είναι η βιωτική μέριμνα. πθʹ Επειδή έχει γραφτεί: «Λύτρο για την ψυχή του ανθρώπου είναι ο ίδιος του ο πλούτος», σε εμάς όμως δεν κατέστη αυτό δυνατό, τι θα κάνουμε;

ΕΡΩΤΗΣΗ ΠΘ΄ Επειδή είναι γραμμένο: «Λύτρο για την ψυχή του ανθρώπου είναι ο δικός του πλούτος», αλλά σε εμάς δεν κατέστη αυτό δυνατό· τι θα κάνουμε; ΑΠΟΚΡΙΣΗ Εάν, αν και προσπαθήσαμε, δεν μπορέσαμε, ας θυμηθούμε την απάντηση του Κυρίου προς τον Πέτρο, ο οποίος αγωνιούσε για αυτό ακριβώς το θέμα και είπε: «Ιδού, εμείς τα αφήσαμε όλα και σε ακολουθήσαμε· τι άραγε θα γίνει με εμάς;». Και του απαντά ως εξής: «Καθένας που άφησε σπίτι ή αδελφούς ή αδελφές ή πατέρα ή μητέρα ή γυναίκα ή παιδιά ή χωράφια, για χάρη δική μου και του Ευαγγελίου, θα λάβει εκατονταπλάσια και θα κληρονομήσει ζωή αιώνια». Εάν όμως από αμέλεια δεν το πράξαμε αυτό, ας επιδείξουμε τώρα την προθυμία μας. Εάν όμως από αμέλεια δεν το πράξαμε αυτό, ας επιδείξουμε τώρα την προθυμία μας. Εάν πλέον δεν υπάρχει ούτε καιρός ούτε δύναμη, ας μας παρηγορεί ο Απόστολος λέγοντας: «Δεν ζητώ τα υπάρχοντά σας, αλλά εσάς».

Θα θυμάσαι τον εαυτό σου, εάν προσέχεις τον εαυτό σου. Μήπως, πάλι, είσαι ταπεινής καταγωγής και άσημος, φτωχός από φτωχούς, άστεγος, άπατρις, αδύναμος, στερούμενος τα αναγκαία της ημέρας, τρέμοντας τις εξουσίες, σκύβοντας από φόβο μπροστά σε όλους εξαιτίας της ταπεινότητας του βίου σου; Διότι, λέγει, «ο φτωχός δεν αντέχει την απειλή». Μην απελπίζεσαι, λοιπόν, για τον εαυτό σου, ούτε, επειδή δεν διαθέτεις τίποτα το αξιοζήλευτο στο παρόν, να απορρίψεις κάθε αγαθή ελπίδα· αλλά ύψωσε την ψυχή σου τόσο προς τα αγαθά που ήδη σου έχουν χορηγηθεί από τον Θεό, όσο και προς εκείνα που έχουν αποταμιευθεί για το μέλλον βάσει της επαγγελίας. Πρώτον, λοιπόν, είσαι άνθρωπος, το μόνο από τα έμβια όντα που είναι θεόπλαστο. Άραγε δεν αρκεί αυτό για την ύψιστη αγαλλίαση σε όποιον το αναλογίζεται με σωφροσύνη, το γεγονός δηλαδή ότι πλάστηκε από τα ίδια τα χέρια του Θεού που εδημιούργησε τα σύμπαντα; Έπειτα, το ότι, έχοντας πλαστεί κατ' εικόνα του Κτίστη, μπορείς να ανέλθεις στην ισοτιμία με τους αγγέλους μέσω της ενάρετης πολιτείας;

Λύτρο της ψυχής είναι ο πλούτος. Μήπως όμως αποτελεί αφορμή απώλειας; «Αλλά είναι αναγκαίος ο πλούτος για τα παιδιά». Αυτή είναι μια ευλογοφανής πρόφαση πλεονεξίας· διότι προβάλλετε μεν τα παιδιά σας, αλλά ικανοποιείτε τις επιθυμίες της δικής σας καρδιάς. Μην ενοχοποιείς τον αναίτιο. Έχει τον δικό του Δεσπότη, τον δικό του οικονόμο· από άλλον έλαβε τη ζωή, από Αυτόν αναμένει και τα εφόδια της ζωής. Μήπως δεν γράφτηκαν τα Ευαγγέλια και για τους εγγάμους; «Αν θέλεις να είσαι τέλειος, πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς». Όταν ζητούσες από τον Κύριο την απόκτηση παιδιών, όταν τον παρακαλούσες να γίνεις πατέρας, μήπως πρόσθεσες και τούτο: «Δώσε μου παιδιά, για να παρακούσω τις εντολές σου· δώσε μου παιδιά, για να μη φθάσω στη βασιλεία των ουρανών»; Και ποιος θα γίνει εγγυητής για την προαίρεση του παιδιού, ότι θα χρησιμοποιήσει με τον δέοντα τρόπο όσα του δοθούν; Διότι σε πολλούς ο πλούτος έγινε υπηρέτης ακολασίας. Ή δεν ακούς τον Εκκλησιαστή που λέει: «Είδα φοβερή αρρώστια, πλούτο να φυλάσσεται από τον κάτοχό του για το ίδιο του το κακό»· και πάλι, ότι: «Τον αφήνω στον άνθρωπο που θα έρθει μετά από εμένα».

Διότι λύτρο για τον άνθρωπο είναι ο ίδιος του ο πλούτος. Κάνε πολλούς από τους θλιβομένους συνεργάτες σου στην κοινωνία της προσευχής, μήπως τυχόν σου συγχωρηθεί η επινόηση της κακίας. Όταν ο λαός κάθισε να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να παίξουν (η δε διασκέδασή τους αυτή ήταν ειδωλολατρία), τότε οι Λευίτες, αφού εξοπλίστηκαν εναντίον των ίδιων των αδελφών τους, καθιέρωσαν τα χέρια τους στην ιεροσύνη. Και σε σας λοιπόν, που φοβάστε τον Κύριο, όσοι τώρα λυπηθήκατε βαθιά για την ανάρμοστη συμπεριφορά όσων καταδικάστηκαν, παραγγέλλουμε το εξής: Εάν μεν τους δείτε να μετανοούν για την ατοπία των πράξεών τους, συμπονέστε τους σαν να είναι δικά σας μέλη που έχουν ασθενήσει· εάν όμως τους δείτε να αυθαδιάζουν και να περιφρονούν τη δική σας λύπη για αυτούς, εξέλθετε από ανάμεσά τους, αποχωριστείτε τους και μην αγγίζετε τίποτα ακάθαρτο· ώστε με αυτόν τον τρόπο εκείνοι μεν, νιώθοντας ντροπή, να έλθουν σε επίγνωση της δικής τους κακίας, εσείς δε να λάβετε τον μισθό του ζήλου του Φινεές, δια της δικαιοκρισίας του Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Διότι, αν κατά τον παρόντα βίο και τη σημερινή ζωή χρησιμοποιήσει κανείς τον πλούτο καλά, διαχειριζόμενος με σύνεση την κτήση του σύμφωνα με τη σωτήρια παραγγελία που λέει: «Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος οικονόμος, ο οποίος στην κατάλληλη ώρα θα δώσει το σιτηρέσιο στους συνδούλους του;», θα έχει αγαθές ελπίδες. Έχοντας ήδη από εδώ σπείρει για τον εαυτό του με δικαιοσύνη, θα τρυγήσει τότε καρπούς ζωής. Διότι λύτρο για τον άνθρωπο, όπως λέει ο σοφός, είναι ο ίδιος του ο πλούτος. Εάν όμως δεν πράξει τίποτα από αυτά, παθαίνοντας ναυάγιο, μαζί με το ίδιο το φορτίο του πλούτου, θα ζημιωθεί την ίδια του την ψυχή, μη δυνάμενος πλέον να χρησιμοποιήσει τον πλούτο μετά την αναχώρησή του από εδώ. Γι' αυτό, κατά την προαναφερθείσα ημέρα, ούτε ο ίδιος θα δώσει εξιλέωση για τον εαυτό του, ούτε αντίτιμο για τη λύτρωση και την ελευθερία της ψυχής του, ούτε θα ωφεληθεί από αδελφό και συγγενή.

Διότι αν θέλει κανείς να γνωρίσει αυτό το αγαθό της ελεημοσύνης, την ίδια τη χάρη της, ότι δηλαδή είναι μεγάλη, ότι μπορεί να συγχωρεί και αμαρτίες, καθώς λέει ο προφήτης: Λύτρο του ανθρώπου είναι ο ίδιος του ο πλούτος. Και πάλι αλλού λέει:

Ο αδελφός δεν λυτρώνει, θα μπορέσει να λυτρώσει άλλος άνθρωπος; Δεν πρόκειται να δώσει στον Θεό λύτρο εξιλέωσης για τον εαυτό του, ούτε το τίμημα της λύτρωσης της ψυχής του. Θα το κατανοήσεις δε και ως εξής: ούτε αδελφός πρόκειται να λυτρώσει αδελφό, ούτε φίλος φίλο· διότι ο καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό, και το έργο του καθενός, όποιο και αν είναι, θα το δοκιμάσει η φωτιά. Και κανείς δεν πρόκειται να δώσει εξιλέωση στον Θεό υπέρ του εαυτού του κατά την ημέρα εκείνη· ούτε θα καταβάλει τίμημα, σαν να επρόκειτο να εξαγοράσει τον εαυτό του. Μάταιος, επομένως, είναι ο πλούτος για όσους τον κατέχουν· εκτός εάν κάποιος κατά τον παρόντα βίο αποδειχθεί πιστός και φρόνιμος οικονόμος, ο οποίος στην κατάλληλη ώρα θα δώσει το σιτηρέσιο στους συνδούλους του. Διότι αυτός, έχοντας σπείρει ήδη από εδώ για τον εαυτό του με δικαιοσύνη, θα τρυγήσει τότε καρπούς ζωής. Επειδή, όπως λέει ο Σοφός, λύτρο για τον άνθρωπο είναι ο ίδιος του ο πλούτος. Εκείνοι πάλι που δεν υπερηφανεύονται ούτε για τον πλούτο ούτε για τη σωματική τους δύναμη, αλλά έζησαν κοπιαστικά τον παρόντα βίο, θα καταξιωθούν της υποσχεμένης ζωής. Αντί δε της φράσης: «Εκοπίασε στον αιώνα», ο Σύμμαχος λέει: «Αλλά αφού παύσει σε αυτόν τον αιώνα, ένας τέτοιος άνθρωπος θα συνεχίσει να ζει αιώνια». Αυτός που κοπιάζει μέσω της πρακτικής, θα ζήσει αιώνια μέσω της γνώσεως.

Λύτρο για την ψυχή του ανθρώπου είναι ο δικός του πλούτος. [Cod. f. 60 a.] Τι λες; Τι κάνεις, εξαίροντας κατ' αυτόν τον τρόπο τα χρήματα; Πρώτον μεν, δεν αναφέρθηκε απλώς σε κάθε είδους πλούτο, αλλά στον προσωπικό, αυτόν που προέρχεται από δίκαιους κόπους· άρα η φτώχεια δεν είναι κακό. Ή εννοεί το εξής: ότι ίσως κανείς δεν θα επέλεγε ούτε καν να απειλήσει τον φτωχό· διότι αυτόν που δεν έχει τίποτα, με τι θα μπορούσε κανείς να τον φοβίσει; Ώστε αυτός ο βίος είναι αμέριμνος. Ή αποκαλεί «δικό του πλούτο» τη δικαιοσύνη, η οποία λυτρώνει από τον θάνατο· δεν αντέχει όμως την απειλή, δηλαδή την προαναγγελία της κολάσεως, εκείνος που είναι φτωχός σε αρετές.

Δεν υπάρχει αμάρτημα το οποίο να μην μπορεί να καθαρίσει η ελεημοσύνη, το οποίο να μην μπορεί να σβήσει· κάθε αμαρτία είναι κατώτερή της· αποτελεί το κατάλληλο φάρμακο για κάθε τραύμα. Τι είναι χειρότερο από τον τελώνη; Αποτελεί τη βάση κάθε αδικίας· κι όμως, όλη αυτή την αδικία την ξέπλυνε από πάνω του ο Ζακχαίος. Δες πώς και ο Χριστός το αποδεικνύει αυτό, με το γεγονός ότι φρόντισε να υπάρχει ταμείο και να φυλάσσονται τα χρήματα που ρίχνονταν σε αυτό. Αλλά και ο Παύλος λέει: Φτάνει μόνο να θυμόμαστε τους φτωχούς· και παντού στις Γραφές γίνεται πολύς λόγος για το ζήτημα αυτό. Λύτρο για την ψυχή του ανθρώπου, λέει, είναι ο δικός του πλούτος· και ο Χριστός: Αν θέλεις να είσαι τέλειος, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα να με ακολουθήσεις. Αυτό συνιστά ευλόγως την τελειότητα.

«Με αυτήν ευλογούμε τον Θεό και Πατέρα, και με αυτήν καταρώμαστε τους ανθρώπους, οι οποίοι έχουν δημιουργηθεί καθ’ ομοίωσιν του Θεού. Από το ίδιο στόμα βγαίνει ευλογία και κατάρα. Δεν πρέπει, αδελφοί μου, να γίνονται έτσι αυτά, ούτε η πηγή να αναβλύζει από την ίδια οπή το γλυκό και το πικρό νερό. Μήπως μπορεί, αδελφοί μου, η συκιά να κάνει ελιές, ή το κλήμα σύκα;» ΤΙΤΛΟΣ 48. —Περί αφέσεως αμαρτιών· με ποιους τρόπους μπορούμε να επιτύχουμε τη συγχώρηση. «Απέβαλε τον ρύπο, και δεν θα φοβηθείς, και θα απαλλαγείς από τον κόπο σου, σαν κύμα που πέρασε, και δεν θα τρομάξεις· διότι η προσευχή σου θα είναι σαν τον αυγερινό.» «Λύτρο για την ψυχή του ανθρώπου είναι ο ίδιος του ο πλούτος.» «Με τις ελεημοσύνες και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες.» «Εάν υπάρχει κάποιος που εφαρμόζει το δίκαιο και αναζητά την πίστη, θα του δείξω έλεος, λέει ο Κύριος.» «Γέμισες με ελπίδες τους υιούς σου, επειδή παραχωρείς μετάνοια για τα αμαρτήματα.» «Το νερό θα σβήσει τη φλεγόμενη φωτιά, και η ελεημοσύνη εξιλεώνει από τις αμαρτίες.» «Συγχώρησε το αδίκημα του πλησίον σου, και τότε, όταν προσευχηθείς, θα συγχωρεθούν οι αμαρτίες σου.» «Εκείνος που τιμά τον πατέρα του, θα εξιλεωθεί για τις αμαρτίες του.» «Είναι ευάρεστο στον Κύριο το να απομακρυνθεί κανείς από την αδικία, και αποτελεί εξιλασμό η απομάκρυνση από την αμαρτία.» «Εάν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, θα τα συγχωρήσει και σε εσάς ο Πατέρας σας ο επουράνιος.» «Εκείνος που θα επαναφέρει έναν αμαρτωλό από τον πλανεμένο του δρόμο, θα σώσει μια ψυχή από τον θάνατο, και θα καλύψει πλήθος αμαρτιών.» ΤΙΤΛΟΣ.

Μην αποφύγεις να ευεργετήσεις τον ενδεή, όταν το χέρι σου μπορεί να βοηθήσει. Μην πεις: «Πήγαινε, έλα πάλι, και αύριο θα σου δώσω», ενώ έχεις τη δυνατότητα να ευεργετήσεις. Διότι δεν γνωρίζεις τι πρόκειται να φέρει η αυριανή ημέρα.» «Ευλογία έρχεται στο κεφάλι εκείνου που μοιράζει. Ο ελεήμων άνθρωπος ευεργετεί την ίδια του την ψυχή.» «Λύτρο για την ψυχή του ανθρώπου είναι ο ίδιος του ο πλούτος. Οι δίκαιοι σπλαχνίζονται και ελεούν.» «Εκείνος που ελεεί τον φτωχό είναι μακάριος.» «Με την ελεημοσύνη και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες.» «Εκείνος που σπλαχνίζεται θα ελεηθεί.» «Εκείνος που ελεεί τον φτωχό δανείζει στον Θεό· και ανάλογα με τη δωρεά του θα του το ανταποδώσει.» «Όσοι δίνουν στους φτωχούς δεν θα στερηθούν.» «Ο δρόμος της δικαιοσύνης και της ελεημοσύνης θα βρει ζωή και δόξα.» «Άνδρα χαρωπό και δότη αγαπά ο Θεός.» «Καθετί που θα βρει το χέρι σου να κάνει, κάνε το με όση δύναμη έχεις.» Γνώρισα ότι δεν υπάρχει άλλο καλό σε αυτούς, παρά να ευφραίνονται και να κάνουν το καλό στη ζωή τους.» «Η κρίση μου θα εξέλθει σαν φλόγα, διότι έλεος θέλω και όχι θυσία.» «Μοίραζε τον άρτο σου σε εκείνον που πεινά, και φτωχούς άστεγους βάλε μέσα στο σπίτι σου. Εάν δεις κάποιον γυμνό, ντύσε τον. Εάν δώσεις από την ψυχή σου τον άρτο σου σε αυτόν που πεινά και χορτάσεις την ταπεινωμένη ψυχή, τότε θα ανατείλει μέσα στο σκοτάδι το φως σου, και το σκοτάδι σου θα γίνει σαν μεσημέρι, και ο Θεός θα είναι μαζί σου πάντοτε.» «

Τι λοιπόν; Σε αυτά να σας εγκαταλείψω; Αλλά φοβάμαι. Η νηστεία ας θεραπεύσει τη μέθη, ο ψαλμός την αισχρή μελωδία· το δάκρυ ας γίνει θεραπεία του γέλιου· αντί για τον χορό ας κλίνει το γόνατο· αντί για το χειροκρότημα ας κτυπηθεί το στήθος· αντί για τον στολισμό του ενδύματος, η ταπείνωση. Πάνω από όλα, η ελεημοσύνη ας σε εξαγοράσει από την αμαρτία. Διότι λύτρο για τον άνθρωπο είναι ο ίδιος του ο πλούτος.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΘ΄. — Περί παραμονής και των παραμενόντων· και ότι πρέπει αυτοί να διατηρούν πίστη και εύνοια προς εκείνους που τους προσέλαβαν. «Απόκτησε εμπιστοσύνη με τον πλησίον σου, για να ευφρανθείς με τα αγαθά του. Σε καιρό θλίψης μείνε κοντά του, για να γίνεις συγκληρονόμος στην κληρονομιά του.» «Βάλε στο σπίτι σου ξένο, και θα σε αναστατώσει με ταραχές και θα σε αποξενώσει από τα δικά σου υπάρχοντα.» ΤΙΤΛΟΣ Κ΄. — Περί προϊσταμένων· και ότι πρέπει αυτοί να προΐστανται με ζήλο. «Ο προϊστάμενος, ας προΐσταται με ζήλο.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ΄. Περί φτωχών· και ότι δεν πρέπει να αποφεύγουμε, να εξουθενώνουμε και να αποστρεφόμαστε τους πένητες. «Ο Θεός θα εισακούσει την κραυγή του πένητα και του φτωχού.» «Ο Κύριος έγινε καταφύγιο για τον πένητα· δεν ξέχασε την κραυγή των πενήτων. Ο φτωχός δεν θα ξεχαστεί παντοτινά· η υπομονή των πενήτων δεν θα χαθεί για πάντα. Όταν υπερηφανεύεται ο ασεβής, καταφλέγεται ο φτωχός. Σε σένα έχει αφεθεί ο φτωχός. Εισάκουσες, Κύριε, την επιθυμία των πενήτων.» «Καταντροπιάσατε τη βουλή του φτωχού· όμως ο Κύριος είναι η ελπίδα του.» «Θα φάνε οι πένητες και θα χορτάσουν.» «Θα κρίνει δίκαια τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους γιους των πενήτων.» «Γνώρισα ότι ο Κύριος θα αποδώσει δικαιοσύνη υπέρ των φτωχών, και το δίκιο των πενήτων.» «Η φτώχεια ταπεινώνει τον άνθρωπο.» «Αυτός που ατιμάζει τον πένητα, αμαρτάνει.» «Ο φτωχός δεν υφίσταται απειλή.» «Αυτός που συκοφαντεί τον πένητα, εξοργίζει Εκείνον που τον έπλασε.» «

ΚΑΝΟΝΑΣ ΙΒʹ Διότι σε αυτούς που έδωσαν χρήματα για να παραμείνουν εντελώς ανενόχλητοι από κάθε κακό, δεν επιτρέπεται να προσάψουμε κατηγορία. Επειδή υπέστησαν ζημία και απώλεια χρημάτων, προκειμένου να μη ζημιωθούν ή χάσουν την ψυχή τους, πράγμα το οποίο άλλοι από αισχροκέρδεια δεν έπραξαν, μολονότι ο Κύριος λέγει: «Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο και ζημιωθεί ή χάσει την ψυχή του;» Και ότι «Δεν μπορείτε να δουλεύετε και στον Θεό και στον Μαμμωνά». Διότι φάνηκε σε σύγκριση με εκείνους ότι δουλεύουν στον Θεό, αφού μίσησαν, καταπάτησαν και περιφρόνησαν τα χρήματα, εκπληρώνοντας έτσι το γραμμένο: «Λύτρο για την ψυχή του ανθρώπου είναι ο δικός του πλούτος». Επειδή και στις Πράξεις των Αποστόλων διαβάσαμε ότι αυτοί που σύρθηκαν αντί του Παύλου και του Σίλα στη Θεσσαλονίκη μπροστά στους πολιτάρχες, με μεγάλη οχλαγωγία, απολύθηκαν· διότι αφού τους καταβάρυναν με πολλά εξαιτίας του Ονόματος, και αναστάτωσαν το πλήθος και τους πολιτάρχες, «Λαμβάνοντας, λέει, την ικανή εγγύηση από τον Ιάσονα και τους υπολοίπους, τους απέλυσαν, ενώ οι αδελφοί αμέσως μέσα στη νύχτα έστειλαν τον Παύλο και τον Σίλα στη Βέροια.»

Ερμηνεία. Εκείνοι δε που έδωσαν χρήματα στους διώκτες, και μέσω αυτών λυτρώθηκαν από την κακία, δηλαδή, είτε από κάθε κάκωση και τιμωρία, είτε από την άρνηση, η οποία υπερβαίνει κάθε κακία, δεν είναι αξιοκατηγόρητοι γι' αυτό, επειδή υπέστησαν ζημία και απώλεια χρημάτων, για να μη ζημιωθούν και χάσουν την ίδια τους την ψυχή (πράγμα το οποίο άλλοι εξαιτίας της φιλαργυρίας δεν έκαναν) και φάνηκαν στους διώκτες ότι δουλεύουν περισσότερο στον Θεό, παρά στον Μαμμωνά, δηλαδή στα χρήματα, και εκπλήρωσαν το ρητό του Παροιμιαστή, που λέει ότι λύτρωση της ψυχής του ανθρώπου είναι ο ίδιος του ο πλούτος. Διότι και στις Πράξεις των Αποστόλων διαβάζουμε ότι ο Ιάσων και οι υπόλοιποι, οι οποίοι αντί του Παύλου και του Σίλα στη Θεσσαλονίκη οδηγήθηκαν από τους Ιουδαίους στους πολιτάρχες, τους έδωσαν αρκετά χρήματα, και έτσι λυτρώθηκαν. «Διότι, αφού έλαβαν, λέει, την ικανή εγγύηση από τον Ιάσονα και τους υπολοίπους, τους απέλυσαν».

Εάν κάποιος αμαρτήσει με άλλον και το ένα μέρος πεθάνει, ο ζωντανός ας εκτελέσει το επιτίμιο που του παρήγγειλε ο πνευματικός, προσευχόμενος για ένα έτος υπέρ του θανόντος. Σε αυτούς που δίνουν χρήματα για να αποφύγουν βασανιστήρια, δεν καταλογίζεται έγκλημα· διότι προτίμησαν να χάσουν τα χρήματά τους παρά την ψυχή τους, και λύτρο για τη ζωή του ανθρώπου αποτελεί ο δικός του πλούτος. Ούτε πρέπει να κατηγορούνται εκείνοι που εξασφάλισαν τη σωτηρία τους με τη φυγή, ακόμη και αν αντί για αυτούς συνελήφθησαν άλλοι· διότι μπορούσαν και εκείνοι να διαφύγουν. Εάν κάποιος πρεσβύτερος ή διάκονος, προφασιζόμενος κάποιο δήθεν έγκλημα του δικού του επισκόπου, τον καταδικάσει και αποστεί από την κοινωνία μαζί του πριν από τη συνοδική κρίση, και δεν μνημονεύει το όνομά του, να καθαιρείται.

Το πρόβλημα σχετικά με τον πρεσβύτερο που φαίνεται να ορθοδοξεί, αλλά συντρώγει με επίσκοπο, όπως ανέφερες, εάν μεν σταματήσει αυτήν την συνεσίαση με την επιβολή επιτιμίου αποχής από την ιερουργία για κάποιο χρονικό διάστημα ώστε να μην υποπέσει ξανά στο ίδιο ολίσθημα, υπάρχει θεραπεία ώστε να ιερουργεί στον Θεό. Εάν όμως αδιαφορεί, ας μη γίνει ο πλούτος του ανθρώπου λύτρο για να αποφύγει, μέσω της προσφοράς χρημάτων, την ευθύνη της αιρετικής κοινωνίας και οποιασδήποτε άλλης αμαρτωλής πράξης, ούτε βέβαια με την ανταλλαγή να δώσει το καλό και να λάβει το χειρότερο, δηλαδή να δώσει φως και να λάβει σκοτάδι. Ούτε και αν προσφέρει κάποιος όλα τα χρήματα του κόσμου αλλά κοινωνεί με την αίρεση, γίνεται φίλος του Θεού, αλλά εχθρός. Και τι μιλώ για κοινωνία; Ακόμη και αν μετέχει σε φαγητό, ποτό και φιλία με τους αιρετικούς, είναι υπόλογος· αυτή είναι η απόφαση του Χρυσοστόμου, όπως και κάθε αγίου. Πώς όμως είναι ακούσιο και όχι εκούσιο έργο για εκείνον που φαίνεται να ορθοφρονεί, αλλά εντούτοις κοινωνεί με την αίρεση; Ακούσιο είναι όταν κάποιος ανοίγει με τη βία το στόμα ενός ορθοδόξου και του βάζει μέσα την αιρετική κοινωνία, κάτι που έκαναν οι παλαιοί αιρετικοί και κάνουν, όπως πληροφορήθηκα, οι σημερινοί χριστομάχοι. Το να μετάσχει όμως από μόνος του είναι εκούσιο. Εάν πάλι επικαλείται τον φόβο (διότι αυτό είναι το ζητούμενο), ούτε έτσι θα έχει δικαιολογία· διότι ακούμε ότι δεν πρέπει να φοβάστε αυτούς που αποκτείνουν το σώμα, αλλά τον Θεό, ο οποίος παραπέμπει και τα δύο στην γέεννα του αιώνιου πυρός.

Εμείς δε, έχοντας πείσει τους εαυτούς μας να υπακούμε στα φιλικά καθήκοντα, γράφουμε αυτήν την επιστολή, πρώτον μεν απευθύνοντας τους πρέποντες χαιρετισμούς εμείς οι ευτελείς, αποδεχόμενοι και υπεραποδεχόμενοι ακριβώς αυτό, ότι δηλαδή επιθυμείτε διακαώς να ακούσετε τη φωνή μας, παρότι είμαστε οικτροί και αμαρτωλοί (διότι και τούτο αποτελεί δείγμα ευσέβειας όχι τυχαίο, το ότι εκείνος που βρίσκεται ψηλά λόγω αξιώματος καταδέχεται να σκύψει προς τη φωνή των ταπεινών, και μάλιστα στην παρούσα εποχή, κατά την οποία οι περισσότεροι αποστρέφονται ακόμη και τους πολύ στενούς φίλους, πόσο μάλλον τους πιο ασήμους), έπειτα, υπενθυμίζοντας με συστολή να άρχετε και να διοικείτε τους υπηκόους θεοπρεπώς· διότι, εάν κάθε αρχή και εξουσία έχει ταχθεί από τον Θεό, για να μιλήσουμε αποστολικά, είναι φανερό ότι ο άρχοντας και εξουσιαστής οφείλει να κυβερνά τον λαό που βρίσκεται υπό την εξουσία του με τρόπο ευάρεστο στον Θεό, αφενός μεν με αδέκαστες κρίσεις για τις υποθέσεις που αμφισβητούνται στα δικαστήρια, αφετέρου δε με το να εμφανίζεται με ευμενές και ειρηνικό πρόσωπο σε όσους τον πλησιάζουν και να δίνει, με την ευπρόσιτη αποδοχή, θάρρος να εκφράζουν τα προβλήματά τους (διότι ο φτωχός, όπως λέει η Γραφή, δεν αντέχει την απειλή), έπειτα, να σκύβει με συμπόνια στο φτωχό και ταπεινωμένο μέρος του λαού, και να παιδαγωγεί μεν, όταν η ανάγκη το επιβάλλει, να παιδαγωγεί όμως όχι με θυμό, αλλά με σκοπό τη διόρθωση, χωρίς ταραχή, ούτε με πολλές τιμωρίες (διότι η σκληρότητα δεν είναι αγαπητή στον Θεό), αλλά με μέτρο και όσο χρειάζεται για να αναστείλει την απειθαρχία και να επιτύχει τη διόρθωση, όπως ακριβώς ο πατέρας στο παιδί και ως ιατρός στον ασθενή.