Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 14:15

Διότι, αν πίστευαν στα γραπτά του Μωυσή, θα πίστευαν και στα λόγια του Κυρίου. «Διότι για εμένα», λέει, «έγραψε εκείνος». Και τι σχέση έχουν τα χωρία των Γραφών με τον Σαμοσατέα, ο οποίος αρνείται τον Λόγο του Θεού και την ένσαρκη παρουσία του Λόγου, η οποία επισημαίνεται και αποδεικνύεται και από τις δύο, την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη; Τι σχέση έχουν επίσης με τους Αρειανούς οι Γραφές, και γιατί αυτοί τις προβάλλουν, άνθρωποι που λένε ότι ο Λόγος του Θεού είναι κτίσμα, και, όπως οι εθνικοί, λατρεύουν την κτίση παρά τον Θεό που τα δημιούργησε; Διότι, ως προς την ασέβεια των δικών τους επινοήσεων, καθεμία από αυτές τις αιρέσεις δεν έχει κανένα κοινό με τις Γραφές· και αυτό το γνωρίζουν και όσοι πρεσβεύουν τις διδασκαλίες τους, ότι δηλαδή σε μεγάλο βαθμό, ή μάλλον εξ ολοκλήρου, οι Γραφές είναι αντίθετες προς το φρόνημα της καθεμιάς από αυτές. Για να εξαπατήσουν όμως τους απλούστερους, σαν αυτούς για τους οποίους γράφτηκε στις Παροιμίες: «Ο άκακος πιστεύει κάθε λόγο», προσποιούνται ότι μελετούν και προφέρουν τις λέξεις των Γραφών, όπως ο πατέρας τους ο διάβολος, ώστε μέσα από τις λέξεις να δώσουν την εντύπωση ότι έχουν και το ορθό φρόνημα, και τελικά να πείσουν τους ταλαίπωρους ανθρώπους να φρονούν αντίθετα από τις Γραφές.

Τι σχέση έχουν όμως οι Γραφές με τους Αρειανούς και για ποιο λόγο αυτοί τις προβάλλουν—άνθρωποι οι οποίοι υποστηρίζουν ότι ο Λόγος του Θεού είναι κτίσμα και, σαν να ήταν Έλληνες, «λατρεύουν την κτίση παρά τον Κτίσαντα» Θεό; Διότι, ως προς την ιδιαίτερη επινόηση της ασέβειάς της, καθεμία από αυτές τις αιρέσεις δεν έχει απολύτως τίποτα κοινό με τις Γραφές. Αυτό μάλιστα το γνωρίζουν και όσοι πρεσβεύουν τις διδασκαλίες τους, ότι δηλαδή σε μεγάλο βαθμό, ή μάλλον εξ ολοκλήρου, οι Γραφές είναι αντίθετες προς το φρόνημα της καθεμιάς από αυτές. Προς χάριν όμως της εξαπάτησης των πιο απλοϊκών ανθρώπων, όπως είναι εκείνοι για τους οποίους έχει γραφεί στο βιβλίο των Παροιμιών: «ο άκακος πιστεύει σε κάθε λόγο», προσποιούνται ότι μελετούν και προφέρουν τα λόγια της Γραφής όπως ο πατέρας τους, ο διάβολος, προκειμένου, μέσα από τα λόγια αυτά, να δώσουν την εντύπωση ότι κατέχουν ορθό φρόνημα και, τελικά, να πείσουν τους ταλαίπωρους να φρονούν αντίθετα προς τις Γραφές. Ασφαλώς, σε καθεμία από τις αιρέσεις, ο διάβολος, προσποιούμενος με αυτόν τον τρόπο, υπέβαλε λόγια γεμάτα δολιότητα (διότι για αυτούς ακριβώς έχει μιλήσει ο Κύριος)· ήλθε λέγοντας μέσα από την καθεμία: «Εγώ είμαι ο Χριστός» και σε εμένα βρίσκεται η αλήθεια. Και ο συκοφάντης τις ώθησε όλες να ψεύδονται, τόσο την καθεμία ξεχωριστά όσο και από κοινού. Και το παράδοξο είναι ότι όλες οι αιρέσεις, μολονότι μάχονται αναμεταξύ τους για τα κακά που έχει επινοήσει η καθεμία, συνδέθηκαν η μία με την άλλη μόνο στο να ψεύδονται· διότι έχουν έναν πατέρα, εκείνον που έσπειρε σε όλες το ψεύδος.

Διότι, εάν η Εύα διέθετε αυτή την ευστροφία, δεν θα είχε γίνει ευάλωτη στις απάτες του όφεως. Τον άκακο λοιπόν, αυτόν που, επειδή πιστεύει σε κάθε λόγο, είναι επιρρεπής στο να διαφθαρεί ο νους του, τον οχυρώνει η προκείμενη διδασκαλία, παρέχοντάς του, ως ένα είδος συμμαχίας απέναντι στα πράγματα του βίου, την ωφέλεια που προέρχεται από αυτή την ευστροφία.

Κρίνε με λοιπόν, Κύριε, σύμφωνα με τη δική μου δικαιοσύνη· δηλαδή, αυτήν που είναι εφικτή στους ανθρώπους και δυνατή σε όσους ζουν με σάρκα. Και σύμφωνα με την ακακία που υπάρχει μέσα μου. Διότι με αυτόν τον τρόπο αναδεικνύεται ξεκάθαρα η διάθεση εκείνου που μιλάει, η οποία απέχει πάρα πολύ από τη φαρισαϊκή υπερηφάνεια. Διότι ως ακακία του ονομάζει την τρόπον τινά ακεραιότητα και την απειρία ως προς τα όσα είναι χρήσιμα για τη γνώση, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί στις Παροιμίες, ότι δηλαδή «ο άκακος πιστεύει σε κάθε λόγο». Επειδή λοιπόν εμείς οι άνθρωποι, εξαιτίας της απειρίας μας, περιπίπτουμε απρόσεκτα σε πολλά, ικετεύει τον Θεό και ζητά να τύχει συγγνώμης λόγω της ακακίας του. Από αυτό, λοιπόν, είναι φανερό ότι τα λεγόμενα παρουσιάζουν περισσότερο την ταπεινοφροσύνη εκείνου που μιλά παρά την υπερηφάνειά του. Διότι λέει: «Κρίνε με σύμφωνα με τη δική μου δικαιοσύνη, και κρίνε με σύμφωνα με την ακακία που υπάρχει σε μένα». Εξετάζοντας, από τη μια πλευρά, το δίκαιό μου σε παραβολή με την ανθρώπινη αδυναμία, έτσι να με κρίνεις· κατανοώντας, από την άλλη, την απλότητα του χαρακτήρα μου, μην με καταδικάσεις όταν αμαρτάνω, θεωρώντας με ως άνθρωπο επιτήδειο ή έμπειρο στα πράγματα του κόσμου. Ας λάβει τέλος, λοιπόν, η πονηρία των αμαρτωλών.

Ο άκακος πιστεύει σε κάθε λόγο. [Cod. f. 64 a.] Εκείνος που προσεγγίζει επιπόλαια όσα ακούει είναι αδιάκριτος· διότι αποτελεί γνώρισμα ανοησίας το να πιστεύει κανείς στα πάντα με απλοϊκότητα. Ο φρόνιμος όμως, ακόμη και αν πειστεί από την πρώτη εντύπωση, αναθεωρεί και συλλογίζεται. Θα ολισθήσουν οι κακοί ενώπιον των αγαθών. [Cod. f. 64 b.] Διότι, εφόσον είναι αδύνατον να συνυπάρχουν, καθώς η αρετή είναι αντίθετη προς την κακία, με την παρουσία της πρώτης, η δεύτερη θα καταπέσει. Και οι ασεβείς θα υπηρετήσουν στις θύρες των δικαίων· δηλαδή οι ασεβείς, μετανοώντας, θα προσέλθουν στις θύρες των αγαθών. Εδώ όμως η λέξη «θεραπεύω» δεν πρέπει να εκληφθεί με την έννοια της ίασης, αλλά με την έννοια του να τους υπηρετούν ως διδασκάλους.

«Ψυχή ευλογημένη είναι κάθε απλή ψυχή.» «Ο άκακος πιστεύει σε κάθε λόγο.» «Οι χρηστοί θα γίνουν κάτοικοι της γης· οι δε άκακοι θα παραμείνουν σε αυτήν, διότι οι ευθείς θα κατασκηνώσουν σε αυτήν.» Με δύο τρόπους κατανοούμε την ακακία. Είτε ως την αποξένωση από την αμαρτία που κατορθώνεται με τον λογισμό, και μέσω μακράς προσοχής και μελέτης των αγαθών, εκκόπτοντας τρόπον τινά τη ρίζα της κακίας· είτε αποδεχόμαστε την προσωνυμία του άκακου ως την παντελή στέρησή της.