Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 15:25

Διότι σε αυτήν εκπαιδεύονται οι σοφοί. Κατανόηση δε των λόγων της φρονήσεως είναι η διδασκαλία περί του μόνου και αληθινού Θεού. Διότι μεταξύ των Ελλήνων, άλλοι μεν είπαν ότι ο Θεός είναι σώμα, άλλοι δε τον παρομοίασαν και με είδωλα. Οι δε αιρετικοί, παρεφρόνησαν και αυτοί σχετικά με το Ον. Για τον λόγο αυτόν, ο συγγραφέας εξηγεί την αληθινή γνώση περί του Θεού, και αφενός μεν για το ανέκφραστό Του αναφέρει: «Η δόξα του Θεού κρύπτει τον λόγο». Για δε την πρόνοιά Του λέει: «Σε κάθε τόπο τα μάτια του Κυρίου παρατηρούν και τους κακούς και τους αγαθούς»· και πάλι: «Ο πλούσιος και ο φτωχός συναντήθηκαν μεταξύ τους· και τους δύο όμως τους δημιούργησε ο Κύριος»· και, «Όταν ο δανειστής και ο χρεώστης συναντηθούν, ο Κύριος επιβλέπει και τους δύο»· και, «Διότι ενώπιον των οφθαλμών του Θεού βρίσκονται οι οδοί του ανθρώπου· και παρατηρεί όλες τις πορείες του». Ως προς δε την κριτική Του ιδιότητα λέει: «Οι θυσίες των ασεβών είναι βδέλυγμα στον Κύριο· οι προσευχές όμως όσων πορεύονται ορθά είναι δεκτές από Αυτόν»· και πάλι: «Ο Κύριος γκρεμίζει τους οίκους των υβριστών, στερέωσε όμως το όριο της χήρας». Αναφορικά δε με τη δημιουργική Του ιδιότητα, δεν κάνει λόγο γενικά, αλλά αναφέρει ότι μέσω του δικού Του Λόγου και της σοφίας Του δημιουργεί τα πάντα· πράγμα που προπαντός χαρακτηρίζει τον αληθινό Θεό, το ότι δηλαδή είναι Πατέρας του Υιού. Λέει λοιπόν: «Ο Θεός με τη σοφία θεμελίωσε τη γη»· και πάλι: «Ο Κύριος δημιούργησε τις χώρες, και τις ακατοίκητες περιοχές, και τα κατοικημένα πέρατα της γης κάτω από τον ουρανό».

Με όλη σου τη δύναμη να τιμάς τον πατέρα σου, και να μην αθετείς τους θεσμούς εκείνου που σε γέννησε εν Κυρίω· διότι με αυτόν τον τρόπο οι πονηροί δαίμονες δεν θα υπερισχύσουν εναντίον σου. Ταπείνωσε βαθιά την ψυχή σου ενώπιον του Κυρίου, και θα βρεις χάρη. Διότι ο Κύριος γκρεμίζει τους οίκους των αλαζόνων, και στη θέση τους φύτεψε τους πράους.

Γι' αυτόν τον λόγο, αυτός εξηγεί την αληθινή γνώση περί του Θεού, λέγοντας, όσον αφορά το ανέκφραστο Αυτού: «Η δόξα του Θεού κρύβει τον λόγο»· όσον αφορά δε την πρόνοιά Του, αναφέρει: «Σε κάθε τόπο οι οφθαλμοί του Κυρίου παρατηρούν τους κακούς και τους αγαθούς». Και πάλι: «Πλούσιος και φτωχός συναντήθηκαν μεταξύ τους, και τους δύο όμως τους δημιούργησε ο Κύριος». Και: «Όταν δανειστής και οφειλέτης συναντηθούν, ο Κύριος επιβλέπει και τους δύο». Και: «Διότι ενώπιον των οφθαλμών του Θεού βρίσκονται οι οδοί του ανθρώπου, και Αυτός παρατηρεί όλες τις πορείες του». Όσον αφορά δε την κρίση Του, αναφέρει: «Οι θυσίες των ασεβών είναι βδέλυγμα στον Κύριο· οι προσευχές όμως των ευθέων γίνονται δεκτές από Αυτόν». Και πάλι: «Ο Κύριος κατακρημνίζει τις οικίες των αλαζόνων, στερέωσε όμως τα όρια της χήρας (στο χειρόγραφο διαβαζόταν: της χώρας)». Όσον αφορά δε το δημιουργικό Του έργο, δεν αναφέρει απλώς ότι δημιουργεί, αλλά ότι δημιουργεί τα πάντα διά του δικού Του Λόγου και της Σοφίας· πράγμα που χαρακτηρίζει κατεξοχήν τον αληθινό Θεό, το ότι δηλαδή είναι Πατέρας του Υιού. Λέει, λοιπόν: «Ο Θεός με τη σοφία θεμελίωσε τη γη». Και πάλι: «Ο Θεός δημιούργησε χώρες και ακατοίκητους τόπους, και τα κατοικημένα πέρατα της υπ' ουρανόν».

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Υ΄. ΤΙΤΛΟΣ Α΄. — Περί του υβριστού. «Αυτούς που συμπεριφέρονται με ύβρη τους ταπείνωσε.» «Κάθε υβριστή ταπείνωσέ τον.» «Ο κακός διαπράττει τα κακά με ύβρη.» «Τους οίκους των υβριστών τους κατακρημνίζει ο Κύριος.» «Η γλώσσα εκείνου που έχει υβριστικό βλέμμα είναι άδικη.» «Όπου εισέλθει η ύβρις, εκεί υπάρχει και η ατιμία.» «Είναι προτιμότερος ο πράος με ταπεινοφροσύνη, παρά αυτός που μοιράζεται λάφυρα με ύβρη.» «Οι υψηλόφρονες λόγω της ύβρεώς τους θα συντριβούν και θα ταπεινωθούν.» Όπως ακριβώς στα ερημικά μέρη η ηχώ επιστρέφει και πάλι ακέραιη σε εκείνον που φώναξε, έτσι και οι ύβρεις επιστρέφουν στον λοίδορο. Ή μάλλον, ο μεν ήχος αποδόθηκε ο ίδιος, ενώ η λοιδορία επανέρχεται αυξημένη.

Αλλά εσύ τουλάχιστον μην παρασυρθείς και ξεπέσεις σε αυτά τα ατοπήματα. Να χρησιμοποιείς όμως αυτήν για τις υμνολογίες προς Εκείνον που σου την έδωσε, για ακριβολογίες περί των δογμάτων (εάν βέβαια έχεις το χάρισμα να ερευνάς και αυτά), για τις απαραίτητες υπηρεσίες της ζωής και για τα σεμνά λόγια προς τον πλησίον. Ούτε όμως και σε αυτά πρέπει να ξεπερνάς το μέτρο, ώστε να μην ολισθήσεις στο αίσχος της κολακείας. Διότι το «παν μέτρον άριστον» επικράτησε να γίνει αποδεκτό ως συλλογισμός ακόμη και σε κάποιους από όσους βρίσκονται εκτός των δικών μας ιερών μυστηρίων. Να μην τη χρησιμοποιήσεις για να υβρίσεις τον πλησίον σου ή για καταλαλιά, αλλά, σύμφωνα με την παροιμία, απομάκρυνε από τον εαυτό σου το δόλιο στόμα και κράτησε μακριά σου τα άδικα χείλη. Διότι ο Κύριος γκρεμίζει τα σπίτια των υβριστών, και ο φλύαρος άνθρωπος δεν θα προκόψει πάνω στη γη, και τα ίδια τα χείλη του ανθρώπου γίνονται παγίδα για αυτόν, και πιάνεται από τα λόγια του ίδιου του στόματός του, όταν η χρήση της κίνησής τους δεν διατηρείται σύμφωνα με τη φύση και το θείο πρόσταγμα. Επομένως, μην εξομοιώσεις τον εαυτό σου με αυτούς, ούτε να ακολουθήσεις τα δικά τους μονοπάτια. Διότι κάποιος από τους θεόπνευστους, ο οποίος μάλιστα προορίστηκε να συγκαταλέγεται στους αδελφούς του Κυρίου, λέει ότι η γλώσσα, αν και είναι μικρό μέλος, είναι αυτή που μολύνει ολόκληρο το σώμα και αναφλέγει τον τροχό της ζωής, ενώ στη συνέχεια αναφλέγεται και η ίδια από τη γέεννα. Και αποφαίνεται ότι η κακία της είναι χειρότερη από αυτήν των θηρίων και των ερπετών, όταν ο νους αφήσει αχαλιναγώγητη την ορμή της και εκείνη δεν θέλει να υπακούσει στα δικά του ηνία.

Πραγματικά κρίνο και ρόδο στάθηκε ο νέος, που για λίγο μας ευωδίασε, ή μάλλον έγινε ευωδία στον Θεό μέσω των φτωχών, την οποία οσμίστηκε με μεγαλύτερη ευχαρίστηση από τα έργα του απ' ό,τι τη θυσία του Νώε παλιά. Έπειτα μετέβη προς τον δικό σας αέρα, αφήνοντάς μας μόνο την απαρηγόρητη μνήμη του. Διότι ποιος στο εξής θα διατηρήσει τα υπάρχοντα για τους κτηματίες, και θα αναδείξει όσους βρίσκονται στην πτώση της ανέχειας στην τάξη της ευπορίας; Ποιος θα δώσει στα ορφανά την ευκαιρία σχεδόν να ευγνωμονούν τον θάνατο, επειδή, στερούμενοι αδύναμων πατέρων, απέκτησαν αντ' αυτών κάποιον με τόσο μεγάλη δύναμη; Τίνος τα προστάγματα, που είναι απηχήματα της θείας αγαθότητας, θα στηρίξουν τα όρια της χήρας; Τίνος τα μάτια, στάζοντας δάκρυα για τους αδικουμένους, θα θρηνήσουν περισσότερο για τους αδικούντες, επειδή ζημιώνονται τα μεγαλύτερα; Και θα σπεύσει λοιπόν αυτός να αποκαταστήσει τις ζημίες και στις δύο πλευρές, στον ένα τη μικρότερη και στον άλλο τη μεγαλύτερη; Ποιον θα βρει ο φτωχός ως υπερασπιστή ενάντια στις αρπαγές των πλουσίων, και ποιον ο πλούσιος ως συνήγορο ενάντια στους κακοήθεις και συκοφάντες φτωχούς;