Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 15:27

Για να το πούμε σαφέστερα, η αιμορροούσα είναι η προερχόμενη από τα έθνη Εκκλησία· ο Χριστός αποκαλείται ένδυμα, διότι λέει: «ντυθείτε τον Κύριο Ιησού». Το δε κράσπεδο του Χριστού, δηλαδή της σοφίας, είναι η αρχή της σοφίας· και αρχή σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου. Θεραπεύεται λοιπόν η ροή του αίματος της ψυχής που ενστερνίζεται τον φόβο του Κυρίου· διότι με τον φόβο του Κυρίου ο καθένας απομακρύνεται από το κακό.

Δεν θα λυπήσεις τον διάδοχο, απαλλάσσοντας τον εαυτό σου από την κόλαση και το πυρ. «Διότι όλοι σφάλλουμε σε πολλά· όμως με ελεημοσύνες και πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες», όπως έχει γραφτεί. δ΄. Ο μονογενής Λόγος του Θεού έγινε άνθρωπος, για να μας κάνει να ευφρανθούμε με τέτοιες διδασκαλίες. Διότι, πριν από τους καιρούς της ελεύσεώς Του, ζούσαμε στον κόσμο έχοντας νοητό σκοτάδι, χωρίς να έχουμε εγκαταστήσει στον νου και την καρδιά μας τη γνώση της ευσέβειας ούτε κανένα άλλο από τα άνωθεν αγαθά· δεν βλέπαμε την οδό της δικαιοσύνης, αλλά ούτε και επιγινώσκαμε Αυτόν που είναι εκ φύσεως και αληθώς Θεός. Αντιθέτως, πλανιόμασταν και αποδίδαμε λατρεία στην κτίση, στερημένοι από τη λογική που αρμόζει στους ανθρώπους.

Διότι λέγει: «Με την ελεημοσύνη και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες». Ας είναι λοιπόν ο νους μας γεμάτος συμπόνια, ευαίσθητος και προσιτός, ώστε, μην τυχόν και γίνουμε σκληροί απέναντι στους αδελφούς μας, ακούσουμε τον Θεό να λέει ενώπιον του φοβερότατου βήματος: «Πονηρέ δούλε, δεν έπρεπε και εσύ να ελεήσεις τον σύνδουλό σου, όπως ακριβώς και εγώ σε ελέησα;» Ας αποκτήσουμε δε, επιπλέον αυτού, και τις άλλες αρετές: τη δικαιοσύνη, την εγκράτεια, την πραότητα, την ταπεινοφροσύνη, την ανεξικακία, την αοργησία. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που έχουν εξασκηθεί στη ζωγραφική πάνω σε πίνακες, διαμορφώνοντας τα ποικίλα σχέδια με την πολυμορφία των χρωμάτων, αποτυπώνουν σε αυτά μια ολοφάνερη ομορφιά, έτσι και καθένας που είναι τεχνίτης στην ευσέβεια, στολισμένος όχι μόνο με μία αρετή, αλλά με πάρα πολλές, θα αρέσει οπωσδήποτε στα μάτια της Θεότητος. Διότι Εκείνη βλέπει στον νου και στην καρδιά, και εξετάζει προσεκτικά την ομορφιά των κατορθωμάτων μέσα στις ψυχές.

Πριν από όλα έχουμε ανάγκη την ελεημοσύνη ή την πίστη; Διότι λέγει: Με τις ελεημοσύνες και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες· και ο Απόστολος λέγει: Χωρίς πίστη είναι αδύνατον να ευαρεστήσει κανείς τον Θεό. Εάν λοιπόν είναι αδύνατον να ευαρεστήσει κανείς τον Θεό χωρίς πίστη, και με ελεημοσύνες και πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες, και με τον φόβο του Κυρίου ο καθένας απομακρύνεται από το κακό, και αρχή σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου, και όποιος αγωνίζεται εγκρατεύεται στα πάντα, πώς λέγει ότι: Πριν από όλα έχουμε ανάγκη την ταπεινοφροσύνη, και τα άφησε όλα αυτά ενώ είναι τόσο αναγκαία; Θέλει να μας δείξει ο γέροντας ότι ούτε αυτός ο φόβος του Θεού ούτε η ελεημοσύνη ούτε η πίστη ούτε η εγκράτεια ούτε καμία άλλη από τις αρετές μπορεί να κατορθωθεί χωρίς την ταπεινοφροσύνη. Γι' αυτό λέγει: Πριν από όλα έχουμε ανάγκη την ταπεινοφροσύνη, όντας έτοιμοι σε κάθε λόγο που ακούμε να λέμε: «Συγχώρησον». Διότι μέσω της ταπεινοφροσύνης όλα τα έργα του εχθρού και αντιδίκου καταστρέφονται.

Διότι, εάν αυτός που περιφρονεί τον φτωχό παροργίζει Εκείνον που τον εδημιούργησε, τότε αυτός που φροντίζει το δημιούργημα τιμά τον Δημιουργό. Και πάλι, όταν ακούς: «Φτωχός και πλούσιος συναντήθηκαν, και τους δύο όμως ο Κύριος τους εποίησε», μην υποθέσεις ότι τον έναν τον έκανε φτωχό και τον άλλον πλούσιο με σκοπό να στραφείς ακόμη περισσότερο εναντίον του φτωχού· διότι δεν είναι βέβαιο ότι μια τέτοια διαίρεση προέρχεται από τον Θεό. Αντιθέτως, λέγει ότι και οι δύο είναι ομοίως πλάσματα του Θεού, έστω και αν τα εξωτερικά τους αγαθά είναι άνισα. Αυτό ας σε παρακινεί προς τη συμπάθεια και τη φιλαδελφία, ώστε, όταν υπερηφανευθείς από εκείνα τα άνισα αγαθά, να συσταλείς από τούτη τη σκέψη και να γίνεις πιο μετριοπαθής. Τι άλλο λέγει; «Αυτός που ελεεί τον φτωχό, δανείζει στον Θεό». Ποιος δεν δέχεται έναν τέτοιον οφειλέτη, ο οποίος στον κατάλληλο καιρό θα επιστρέψει το δάνειο μαζί με τον τόκο; Και πάλι: «Με τις ελεημοσύνες και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες».

Να αποφεύγεις την υπερηφάνεια, διότι ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους. Να αποστρέφεσαι την ψευδολογία, διότι θα αφανίσει ο Θεός όλους όσους μιλούν το ψεύδος. Να φυλάγεσαι από τον φθόνο, διότι αρχηγός του είναι ο διάβολος και διάδοχός του ο Κάιν, ο οποίος φθόνησε τον αδελφό του και από φθόνο διέπραξε φόνο. Να συμβουλεύεις τις αδελφές μου να αγαπούν τον Θεό και να αρκούνται μόνο στους δικούς τους άνδρες. Παρομοίως, να συμβουλεύεις και τους αδελφούς μου να αρκούνται στις συζύγους τους. Τις παρθένους να τις προφυλάσσεις ως κειμήλια του Χριστού. Να είσαι μακρόθυμος, για να έχεις πολλή φρόνηση. Να μην παραμελείς τους φτωχούς, ανάλογα με την ευχέρειά σου, διότι με τις ελεημοσύνες και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες.

Καταστρέφει τον εαυτό του ο δωρολήπτης, κ.λπ. [Στο ίδιο] Τον εαυτό του, όχι εκείνον που δίνει· εις βάρος του τα δέχεται· παίρνει το μαχαίρι· διότι αναγκάζεται να πράξει πολλά πονηρά. —Διότι δεν πρέπει μόνο να μη λαμβάνει κανείς, αλλά και να μισεί· επειδή όποιος δεν λαμβάνει, δεν σημαίνει ότι ήδη μισεί. Με τις ελεημοσύνες και την πίστη καθαρίζονται πλήρως οι αμαρτίες· και με τον φόβο του Κυρίου απομακρύνεται ο καθένας από το κακό. Ανέφερε τα φάρμακα των τραυμάτων· ανέφερε και την οδό μέσω της οποίας δεν θα υπάρξουν καν τραύματα· και δεν είπε απλώς «καθαρίζονται», αλλά «αποκαθαίρονται».

Πώς λοιπόν θα μπορέσουμε να τον απομακρύνουμε; Αν δείξουμε ότι τα αμαρτήματα δεν καταγράφονται μόνο, αλλά και εξαλείφονται. Διότι σε ένα δικαστήριο, όσα πει ο δικαζόμενος στα πρακτικά, καταγράφονται οπωσδήποτε στο διηνεκές και δεν είναι πλέον δυνατόν να εξαλειφθούν. Σε εκείνο το βιβλίο όμως, ακόμη και αν πεις κάποια πονηρά πράγματα, εφόσον το θελήσεις, εξαλείφονται και πάλι. Από πού είναι αυτό φανερό; Από την Αγία Γραφή: «Απόστρεψε», λέει, «το πρόσωπό σου από τις αμαρτίες μου και εξάλειψε όλες τις ανομίες μου». Κανείς όμως δεν εξαλείφει αυτό που δεν έχει γραφτεί· επομένως, επειδή ήταν καταγεγραμμένες, παρακαλεί να εξαλειφθούν. Κάποιος άλλος διδάσκει και το πώς εξαλείφονται, λέγοντας: «Με τις ελεημοσύνες και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες». Όχι μόνο εξαλείφονται, αλλά και καθαρίζονται εντελώς, ώστε να μη μένει ούτε ίχνος από το σβήσιμο. Δεν εξαλείφονται όμως μόνο τα μετά το βάπτισμα, αλλά και όσα είχαν καταγραφεί πριν από το λουτρό εξαλείφθηκαν όλα εκείνα με το νερό του βαπτίσματος και με τον σταυρό του Χριστού, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος, ότι «Αφού εξάλειψε το καθ' ημών χειρόγραφο, το οποίο ήταν εναντίον μας, το απομάκρυνε από τη μέση καρφώνοντάς το στον σταυρό». Είδες πώς εξαλείφθηκε εκείνο το χειρόγραφο; Και όχι μόνο εξαλείφθηκε, αλλά και σκίστηκε, καθώς τα καρφιά του σταυρού το διέρρηξαν, ώστε να καταστεί άχρηστο.

Μήπως έχεις κάτι αντάξιό της; Ακόμη κι αν αναφέρεις ολόκληρη την οικουμένη, δεν θα πεις τίποτα. Διότι ποιο είναι το όφελος, όπως είπε ο Χριστός, να κερδίσει κανείς όλο τον κόσμο, αλλά να ζημιωθεί την ψυχή του, από την οποία τίποτα δεν είναι πιο στενά δικό μας; Αυτήν, λοιπόν, την τόσο πολύτιμη, την οποία οφείλουμε να φροντίζουμε με τόσο μεγάλο ζήλο, αυτήν παραβλέπουμε να σπαράσσεται καθημερινά, και πότε μεν να πολιορκείται από την επιθυμία των χρημάτων, πότε δε να καταξεσκίζεται από την ασέλγεια, άλλοτε να καταισχύνεται από τον θυμό, και να βασανίζεται με διάφορους τρόπους από το καθένα από τα πάθη, και δεν πρόκειται ούτε τώρα, έστω και αργά, να δείξουμε καμία πρόνοια γι' αυτήν; Και ποιος λοιπόν θα μας θεωρήσει άξιους συγγνώμης ή θα μας απαλλάξει από την επικείμενη κόλαση; Γι' αυτό, παρακαλώ, όσο έχουμε ακόμη καιρό, ας αποπλύνουμε τον ρύπο της μέσω πλούσιας ελεημοσύνης, και ας σβήσουμε μέσω αυτής την πυρά των αμαρτημάτων μας. Διότι, λέει, το νερό θα σβήσει τη φλεγόμενη φωτιά, και με τις ελεημοσύνες αποκαθαίρονται οι αμαρτίες. Επειδή τίποτε, απολύτως τίποτε άλλο δεν θα μπορέσει να μας απαλλάξει από τη γέεννα του πυρός τόσο, όσο η γενναιοδωρία σε αυτήν.

Τέτοια είναι η συντριβή της καρδιάς: ακόμη κι αν υποστεί ύβρεις, ακόμη κι αν πάθει κακό, διατηρεί την ησυχία της και δεν ορμά προς ανταπόδοση. Μετά δε την ταπεινοφροσύνη, χρειάζονται εκτενείς προσευχές και πολλά δάκρυα, και της ημέρας και της νύχτας. Διότι λέει: «Κάθε νύχτα θα λούσω την κλίνη μου· με τα δάκρυά μου θα βρέξω το στρώμα μου· κοπίασα μέσα στον στεναγμό μου». Και πάλι: «Διότι έφαγα στάχτη σαν ψωμί, και το ποτό μου το αναμίγνυα με κλάμα». Και μετά από μια τόσο εκτενή προσευχή, χρειάζεται πολλή ελεημοσύνη. Διότι το πιο ισχυρό συστατικό που κάνει το φάρμακο της μετάνοιας να ενεργεί, είναι αυτό. Και όπως ακριβώς στα ιατρικά βοηθήματα υπάρχει φάρμακο που περιέχει μεν πολλά βότανα, αλλά ένα είναι το κυριότερο, έτσι και στην περίπτωση της μετάνοιας αυτό το βότανο είναι το κυριότερο, και αυτό θα μπορούσε να είναι το παν. Διότι άκουσε τι λέει η θεία Γραφή: «Δώστε ελεημοσύνη, και όλα θα είναι καθαρά». Και πάλι: «Με ελεημοσύνες και με πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες». Και πάλι: «Το νερό θα σβήσει τη φλεγόμενη φωτιά, και η ελεημοσύνη θα καταπαύσει μεγάλες αμαρτίες». Έπειτα, το να μην οργίζεται κανείς, ούτε να μνησικακεί, το να συγχωρεί σε όλους τα αμαρτήματα. Διότι λέει: «Άνθρωπος εναντίον ανθρώπου συντηρεί οργή, και ζητάει θεραπεία από τον Κύριο;». «Συγχωρείτε, για να συγχωρεθείτε». Και το να επαναφέρει κανείς τους αδελφούς από την πλάνη. Διότι λέει: «Πήγαινε και επίστρεψε τους αδελφούς σου, για να συγχωρεθούν οι αμαρτίες σου»· και το να διατηρεί κανείς οικεία σχέση με τους ιερείς.

Γʹ. Ας πράττουμε, λοιπόν, τα πάντα, ώστε να αποπλύνουμε τη ρυπαρότητα. Πρώτα βέβαια την αποπλύνει το λουτρό· έπειτα όμως υπάρχουν και άλλες οδοί πολλές και παντοειδείς. Διότι ο Θεός, όντας φιλάνθρωπος, μας έδωσε και μετά από αυτό οδούς ποικίλης απαλλαγής· από τις οποίες πρώτη από όλες είναι εκείνη μέσω της ελεημοσύνης. Διότι λέγει: «με ελεημοσύνες και πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες». Αναφέρομαι δε στην ελεημοσύνη και όχι σε εκείνη που προέρχεται από αδικία· διότι αυτό δεν είναι καν ελεημοσύνη, αλλά σκληρότητα και απανθρωπία. Διότι ποιο είναι το όφελος να γδύσεις τον έναν και να ντύσεις τον άλλον;

Ικετεύει, λοιπόν, ο προφήτης να στραφούν τα μάτια της διανοίας σε μια άλλη θεωρία, και να μην παρασυρθούν από τη ματαιότητα των παρόντων. Όσο για το «Εν τῇ ὁδῷ σου ζῆσόν με», σημαίνει: δώσε μου τη χάρη να πολιτεύομαι σύμφωνα με τους δικούς σου νόμους. «Στῆσον τῷ δούλῳ σου τὸ λόγιόν σου εἰς τὸν φόβον σου». Κάνε με σταθερό στα λόγια σου, διαφυλάσσοντάς με αμετακίνητο με τον φόβο σου, που σημαίνει: ας επικαθήσει πάνω μου ο φόβος σου, προκαλώντας μου δέος και μην επιτρέποντάς μου να παρεκκλίνω από τα λόγια σου, ώστε να αφαιρεθεί από εμένα κάθε κακία και αμαρτία. Έτσι, λοιπόν, παρακαλώ να γίνει σε εμένα τον δούλο σου. Διότι είναι γεγραμμένο πως ο φόβος του Θεού αποτελεί ζωή για τον άνθρωπο· και, «με τον φόβο του Κυρίου ο καθένας απομακρύνεται από το κακό»· και στη συνέχεια του ίδιου ψαλμού ο προφήτης λέει: «Καθήλωσον ἐκ τοῦ φόβου σου τὰς σάρκας μου». Ας επικαθήσει, λοιπόν, πάνω μου ο φόβος σου, και ας μην με αφήσει να πράξω το θέλημα της σάρκας.

Διότι, εφόσον μας εκπαίδευσε στην ελεημοσύνη, οφείλαμε να επιδείξουμε και τους καρπούς της. Γι' αυτόν τον λόγο και δεν παύω να σας παρακαλώ με παρρησία, αλλά νουθετώ και προειδοποιώ εντόνως πλουσίους και φτωχούς, άνδρες και γυναίκες μαζί: λυπηθείτε τις ψυχές σας και λυτρώστε τις με τα χρήματά σας από τη μέλλουσα οργή. Ελαφρύνετε το φορτίο των αμαρτιών μέσω της ελεημοσύνης· ελεήστε, για να ελεηθείτε. Διότι η ελεημοσύνη έχει τη δύναμη του αγίου βαπτίσματος· και όπως ακριβώς το άγιο λουτρό αποκαθαίρει τις αμαρτίες των ανθρώπων, έτσι και η ελεημοσύνη καθαρίζει τα σφάλματα της ψυχής εκείνων που ελεούν. Τα λόγια αυτά δεν είναι δικά μου, αλλά η θεία Γραφή τα διδάσκει λέγοντας: με την ελεημοσύνη και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες. Τα χρήματα, έστω κι αν δεν το επιθυμούμε, παραμένουν εδώ· η ψυχή όμως, έστω κι αν δεν το επιθυμούμε, οδηγείται στον άλλο κόσμο, φέροντας την ευθύνη των αμαρτιών της. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός έλεγε στα Ευαγγέλια: «Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του;». Άκουσε, λοιπόν, σε παρακαλώ, αυτόν τον λόγο, διότι στον καιρό της ειρήνης μεν περιφρονείται, στις ώρες της ανάγκης όμως φανερώνει τη δύναμη του νόμου του Θεού.

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Ε΄. ΤΙΤΛΟΣ ΜΒ΄. —Περί ελεημοσύνης και ευποιίας προς τους πτωχούς. Του αγίου Κυρίλλου, από τον Ε΄ λόγο του Κατά Ιουλιανού. —Το της ελεημοσύνης, κ.λπ. Του ιδίου, από το ΙΗ΄ βιβλίο. —Τίποτα δεν μας καθιστά τόσο καθαρούς, όσο οι λαμπρότητες των ενάρετων πράξεων της ευσέβειας, και κυρίως το να σπλαγχνιζόμαστε εκείνους που βρίσκονται σε ανέχεια και στέρηση των αναγκαίων. Διότι γράφει κάπου και ο Παροιμιαστής, ότι με ελεημοσύνες και με πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες.

«Με τον φόβο του Κυρίου ο καθένας απομακρύνεται από τα κακά.» «Ο Κύριος υπερασπίζεται όσους Τον ευλαβούνται.» «Να φοβάσαι τον Θεό και να απομακρύνεσαι από κάθε κακό· τότε θα υπάρξει ίαση στο σώμα σου και φροντίδα στα οστά σου.» «Στον φόβο του Κυρίου υπάρχει ελπίδα δύναμης.» «Ως κατακλείδα του λόγου, άκου τα πάντα: τον Θεό να φοβάσαι και τις εντολές Του να τηρείς.» «Θα ανατείλει σε εμάς που φοβόμαστε το όνομά Μου ο ήλιος της δικαιοσύνης, και στις φτερούγες του θα υπάρχει ίαση.» «Ο Κύριος βρίσκεται στον άγιο ναό Του, ας αισθάνεται ευλάβεια απέναντί Του όλη η γη.» «Ο φόβος του Κυρίου είναι δόξα και καύχημα. Ο φόβος του Κυρίου θα τέρψει την καρδιά και θα δώσει ευφροσύνη, χαρά και μακροημέρευση. Σε αυτόν που φοβάται τον Κύριο, όλα θα αποβούν σε καλό στο τέλος. Αρχή της σοφίας είναι το να φοβάται κανείς τον Κύριο, και στέφανος της σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου. Ρίζα της σοφίας είναι το να φοβάται κανείς τον Κύριο, και τα κλαδιά της είναι η μακροημέρευση.»

«Με αυτήν ευλογούμε τον Θεό και Πατέρα, και με αυτήν καταρώμαστε τους ανθρώπους, οι οποίοι έχουν δημιουργηθεί καθ’ ομοίωσιν του Θεού. Από το ίδιο στόμα βγαίνει ευλογία και κατάρα. Δεν πρέπει, αδελφοί μου, να γίνονται έτσι αυτά, ούτε η πηγή να αναβλύζει από την ίδια οπή το γλυκό και το πικρό νερό. Μήπως μπορεί, αδελφοί μου, η συκιά να κάνει ελιές, ή το κλήμα σύκα;» ΤΙΤΛΟΣ 48. —Περί αφέσεως αμαρτιών· με ποιους τρόπους μπορούμε να επιτύχουμε τη συγχώρηση. «Απέβαλε τον ρύπο, και δεν θα φοβηθείς, και θα απαλλαγείς από τον κόπο σου, σαν κύμα που πέρασε, και δεν θα τρομάξεις· διότι η προσευχή σου θα είναι σαν τον αυγερινό.» «Λύτρο για την ψυχή του ανθρώπου είναι ο ίδιος του ο πλούτος.» «Με τις ελεημοσύνες και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες.» «Εάν υπάρχει κάποιος που εφαρμόζει το δίκαιο και αναζητά την πίστη, θα του δείξω έλεος, λέει ο Κύριος.» «Γέμισες με ελπίδες τους υιούς σου, επειδή παραχωρείς μετάνοια για τα αμαρτήματα.» «Το νερό θα σβήσει τη φλεγόμενη φωτιά, και η ελεημοσύνη εξιλεώνει από τις αμαρτίες.» «Συγχώρησε το αδίκημα του πλησίον σου, και τότε, όταν προσευχηθείς, θα συγχωρεθούν οι αμαρτίες σου.» «Εκείνος που τιμά τον πατέρα του, θα εξιλεωθεί για τις αμαρτίες του.» «Είναι ευάρεστο στον Κύριο το να απομακρυνθεί κανείς από την αδικία, και αποτελεί εξιλασμό η απομάκρυνση από την αμαρτία.» «Εάν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, θα τα συγχωρήσει και σε εσάς ο Πατέρας σας ο επουράνιος.» «Εκείνος που θα επαναφέρει έναν αμαρτωλό από τον πλανεμένο του δρόμο, θα σώσει μια ψυχή από τον θάνατο, και θα καλύψει πλήθος αμαρτιών.» ΤΙΤΛΟΣ.

«Επικατάρατος είναι καθένας που θα διαστρέψει την κρίση του προσήλυτου, και του ορφανού, και της χήρας· και όλος ο λαός θα πει: Γένοιτο.» «Καθίστε, και ας μην υπάρξει αδικία, και με τον δίκαιο να συμπορεύεστε.» «Αυτός που έχει καθαρά χέρια ας αναλάβει θάρρος· θα περιγελάσει τους άδικους και τους άνομους.» «Δεν θα ντραπώ άνθρωπο, αλλά ούτε και ενώπιον θνητού θα διστάσω. Διότι δεν γνωρίζω να προσωποληπτώ. Ειδάλλως, και εμένα σκώληκες θα με καταφάγουν.» «Δώρα εναντίον αθώων δεν έλαβε. Εκείνος που τα πράττει αυτά, δεν θα κλονιστεί ποτέ.» «Μακάριοι εκείνοι που τηρούν την κρίση και πράττουν δικαιοσύνη σε κάθε καιρό.» «Άνοιγε το στόμα σου και να κρίνεις τα πάντα δίκαια.» «Εκείνος που μισεί τη λήψη δώρων, σώζεται.» «Πολύτιμο απόκτημα είναι ο καθαρός άνθρωπος.» «Το να κάνει κανείς διακρίσεις προσώπων στην κρίση, δεν είναι καλό.» «Σε τούτο ας καυχάται όποιος καυχάται, στο να κατανοεί και να γνωρίζει τον Κύριο, και να πράττει κρίση και δικαιοσύνη στο μέσο της γης.» «Είπε ο Σαμουήλ προς όλο τον Ισραήλ: Καταθέστε εναντίον μου ενώπιον του Κυρίου: ποιανού μοσχάρι πήρα, ή ποιανού γαϊδούρι, ή ποιον καταδυνάστευσα; Καταθέστε εναντίον μου. Και είπαν προς τον Σαμουήλ: Δεν μας αδίκησες, ούτε πήρες από τα χέρια μας τίποτα.» «Είπε ο Κύριος προς τον Σολομώντα: Επειδή ζήτησες από εμένα αυτό το πράγμα, και δεν ζήτησες για τον εαυτό σου πολλές ημέρες ζωής, ούτε πλούτο, ούτε τις ψυχές των εχθρών σου, αλλά ζήτησες για τον εαυτό σου σύνεση για να κρίνεις δίκαια· ιδού, σου έδωσα καρδιά φρόνιμη και σοφή. Όμοιος με εσένα δεν έχει υπάρξει πριν από σένα, και μετά από σένα δεν πρόκειται να υπάρξει.» «

Θα διοικήσω την εξουσία σαν καλός προστάτης και όχι σαν τύραννος. Διότι αρκεί να ικανοποιούμαι με την τιμή του τίτλου, αλλά τη λήψη αποφάσεων σε κάθε ζήτημα θα την παραχωρώ σε όλους. ΤΙΤΛΟΣ ΙΘ΄. — Περί των δικαστών που δωροδοκούνται και καταδικάζουν παράνομα. «Φωτιά θα κατακάψει τα σπίτια όσων δωροδοκούνται». «Οργή θα πέσει στους ασεβείς, εξαιτίας της ασέβειας των δώρων που δέχονταν». «Ας γίνουν άλαλα τα δόλια χείλη, τα οποία μιλούν παράνομα εναντίον του δικαίου με υπερηφάνεια». «Αν αληθινά λοιπόν μιλάτε για δικαιοσύνη, να κρίνετε δίκαια. Έως πότε θα κρίνετε με αδικία και θα μεροληπτείτε υπέρ των αμαρτωλών; Αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό». «Ο δωρολήπτης καταστρέφει τον εαυτό του». «Όταν κάποιος λαμβάνει δώρα στους κόλπους της αδικίας, οι δρόμοι του δεν προκόβουν». «Εκείνος που δίνει δώρα εξασφαλίζει νίκη και τιμή· ωστόσο, αυτά αφαιρούν την ψυχή από εκείνους που τα αποκτούν». «Το ασήμι (ή τα χρήματα) που δίνεται με δόλο, πρέπει να θεωρείται σαν πήλινο θραύσμα». «Όποιος βγάζει δίκαιο τον άδικο, και άδικο τον δίκαιο, είναι ακάθαρτος και βδελυρός ενώπιον του Κυρίου». «Εκείνος που λέει στον ασεβή "είσαι δίκαιος", θα είναι καταραμένος από τους λαούς και μισητός στα έθνη». «Πούλησαν τον δίκαιο για ασήμι, και τον φτωχό για ένα ζευγάρι παπούτσια. Αυτοί που πατούν στο χώμα της γης, καταφέρανε χτυπήματα στα κεφάλια των εθνών και εξέτρεψαν την οδό των ταπεινών». «Γιατί αποσιωπήσατε την ασέβεια και τρυγήσατε τις αδικίες τους;» «Οι άρχοντές τους θα πέσουν από ρομφαία εξαιτίας της αχαλίνωτης γλώσσας τους». «

Μην αποφύγεις να ευεργετήσεις τον ενδεή, όταν το χέρι σου μπορεί να βοηθήσει. Μην πεις: «Πήγαινε, έλα πάλι, και αύριο θα σου δώσω», ενώ έχεις τη δυνατότητα να ευεργετήσεις. Διότι δεν γνωρίζεις τι πρόκειται να φέρει η αυριανή ημέρα.» «Ευλογία έρχεται στο κεφάλι εκείνου που μοιράζει. Ο ελεήμων άνθρωπος ευεργετεί την ίδια του την ψυχή.» «Λύτρο για την ψυχή του ανθρώπου είναι ο ίδιος του ο πλούτος. Οι δίκαιοι σπλαχνίζονται και ελεούν.» «Εκείνος που ελεεί τον φτωχό είναι μακάριος.» «Με την ελεημοσύνη και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες.» «Εκείνος που σπλαχνίζεται θα ελεηθεί.» «Εκείνος που ελεεί τον φτωχό δανείζει στον Θεό· και ανάλογα με τη δωρεά του θα του το ανταποδώσει.» «Όσοι δίνουν στους φτωχούς δεν θα στερηθούν.» «Ο δρόμος της δικαιοσύνης και της ελεημοσύνης θα βρει ζωή και δόξα.» «Άνδρα χαρωπό και δότη αγαπά ο Θεός.» «Καθετί που θα βρει το χέρι σου να κάνει, κάνε το με όση δύναμη έχεις.» Γνώρισα ότι δεν υπάρχει άλλο καλό σε αυτούς, παρά να ευφραίνονται και να κάνουν το καλό στη ζωή τους.» «Η κρίση μου θα εξέλθει σαν φλόγα, διότι έλεος θέλω και όχι θυσία.» «Μοίραζε τον άρτο σου σε εκείνον που πεινά, και φτωχούς άστεγους βάλε μέσα στο σπίτι σου. Εάν δεις κάποιον γυμνό, ντύσε τον. Εάν δώσεις από την ψυχή σου τον άρτο σου σε αυτόν που πεινά και χορτάσεις την ταπεινωμένη ψυχή, τότε θα ανατείλει μέσα στο σκοτάδι το φως σου, και το σκοτάδι σου θα γίνει σαν μεσημέρι, και ο Θεός θα είναι μαζί σου πάντοτε.» «

Εάν αυτός που περιφρονεί τον φτωχό παροξύνει Εκείνον που τον δημιούργησε, τότε αυτός που φροντίζει το δημιούργημα τιμά τον Δημιουργό. «Εκείνος που ελεεί τον φτωχό, δανείζει στον Θεό», λέει. Ποιος δεν δέχεται έναν οφειλέτη που θα επιστρέψει στον κατάλληλο καιρό το δάνειο μαζί με τους καρπούς του; Με τις ελεημοσύνες και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες. Ας καθαριστούμε, λοιπόν, δείχνοντας έλεος.

Επειδή, λοιπόν, αυτός ο λόγος ισχύει εξίσου για όλους τους πιστούς, ότι δηλαδή το θείο δεν ενεργεί σε εμάς σύμφωνα με την άπειρη δύναμή του, αλλά απολαμβάνουμε τις ενέργειές του ανάλογα με τη δεκτικότητα του καθενός μας, σύμφωνα τουλάχιστον με τη δική μου συμβουλή και προτροπή, όσοι επιθυμούν να επιτύχουν τη βασιλεία του, όσο έχουμε καιρό, ας φοβηθούμε τον Κύριο, ας ταπεινώσουμε τον εαυτό μας, ας καθαριστούμε στην ψυχή και στο σώμα, ας νηστέψουμε, ας ελεήσουμε τους ίδιους μας τους εαυτούς μέσα από την αγαθοεργία προς τους φτωχούς· και ιδιαίτερα τώρα, την περίοδο της νηστείας· διότι «με τις ελεημοσύνες και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες»· και η ελεημοσύνη, όταν ενώνεται με τη νηστεία, γλιτώνει τον άνθρωπο από τον θάνατο. Και επειδή μνημόνευσα το μακάριο αυτό ζεύγος της νηστείας και της ελεημοσύνης, εμπρός ας εξετάσουμε σχετικά με αυτά, πώς συνιστούν να τα συνδυάζουμε οι διδάσκαλοι της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης. «

Ακούστε λοιπόν, οίκος του Δαβίδ· μήπως σας είναι μικρό πράγμα να προκαλείτε κόπο στους ανθρώπους, και πώς προκαλείτε κόπο στον Κύριο; Του προφήτη Αββακούμ. — Ο δε δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως. Από τις Παροιμίες του Σολομώντος. — Οι ελεημοσύνες και η πίστη ας μη σε εγκαταλείψουν. — Και βδέλυγμα για τον Κύριο είναι τα ψευδή χείλη, ενώ εκείνος που ενεργεί με πίστη είναι δεκτός από Αυτόν. Και πάλι: Με τις ελεημοσύνες και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες.

Άλειψε λοιπόν και εσύ το κεφάλι σου και νίψε το πρόσωπό σου, πράγμα το οποίο ρώτησες για να μάθεις, καθιστώντας τον εαυτό σου φαιδρό και ιλαρό από την ευθυμία και την αγαλλίαση της καρδιάς σου κατά τη νηστεία, και επιδιώκοντας με κάθε τρόπο να μείνει το κατόρθωμα κρυφό από τους ανθρώπους, ώστε να έχεις ως μισθαποδότη τον Θεό, ο οποίος επιβλέπει τα κρυφά. Αν μάλιστα, ενώ νηστεύεις, αλείψεις άφθονα με το έλαιο της αγαθοεργίας το ηγεμονικό μέρος της ψυχής που βρίσκεται στο κεφάλι, και από εκεί σαν από κάποια νοερή πηγή ξεπλύνεις ολόκληρο τον εαυτό σου και το πρόσωπό σου καθιστώντας τα φαιδρά και καθαρά (διότι «με τις ελεημοσύνες», λέει, «καθαρίζονται οι αμαρτίες»), θα αποδείξεις ότι η ανάλυση των θείων λογίων έχει αποβεί στο έπακρο ωφέλιμη για σένα.