Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 15:29

Επομένως, όταν το θείο και νοητό φως λάμψει μέσα μας, ανατέλλουν μαζί του οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο και οι θεραπείες, καθώς ο Θεός περιποιείται τις πληγές μας και αποδυναμώνει τα πάθη, και εισάγει στη θέση τους μέσα μας τη θέληση να αγαθοεργούμε και να διαπρέπουμε στη δικαιοσύνη. Γι' αυτόν τον λόγο λέει ότι: «Θα προπορεύεται μπροστά σου η δικαιοσύνη σου». Και θα προπορεύεται κάνοντας προφανώς ευκολότερη από πριν την οδό προς την ευσέβεια, μεταβάλλοντας το τραχύ σε ομαλό και βατό, εξομαλύνοντας τον ανήφορο, και κατευθύνοντας τρόπον τινά τον δρόμο προς κάθε τι άριστο. Προσθέτει όμως και κάτι άλλο. «Διότι η δόξα του Θεού», λέει, «θα σε περιβάλει», δηλαδή θα σε κυκλώσει, και θα σε κάνει περίβλεπτο, και κοινό όφελος για πολλούς. Διότι η λαμπρότητα των αγίων ωφελεί σε μεγάλο βαθμό όσους τους ατενίζουν. Γι' αυτό άλλωστε είπε ο Χριστός στους αγίους Αποστόλους: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Επομένως, θα είμαστε λαμπροί, εφόσον θα μας κυκλώνει και τρόπον τινά θα μας ντύνει η προερχόμενη από τον Θεό δόξα, την οποία Εκείνος θα χαρίσει σε όσους επιμελούνται τη δικαιοσύνη. Εφόσον λοιπόν αποκτήσεις αυτά, λέει, τότε θα φωνάξεις, και ο Θεός θα σε εισακούσει, και ενώ ακόμη θα μιλάς θα πει: Ιδού, είμαι παρών. Διότι, «εισακούει τις προσευχές των δικαίων», σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Και όπως λέει ο Παροιμιαστής: «Καλύτερη είναι η μικρή μερίδα με φόβο Κυρίου, παρά οι μεγάλοι θησαυροί με αφοβία». Και πάλι ο ίδιος λέει: «Καλύτερη είναι η μικρή απολαβή με δικαιοσύνη, παρά τα πολλά γεννήματα με αδικία». Όμως οι πράξεις μας και η ποιότητα των έργων μας, άλλοτε μας καθιστούν άξιους της ευγένειας των αγίων πατέρων, και άλλοτε μας κατατάσσουν σε αμαρτωλούς πατέρες. Διότι σε καμία περίπτωση δεν θα διαφέρουμε από εκείνους που έζησαν με ασέβεια, εάν μιμούμαστε τα δικά τους έργα. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λέμε ότι ο Εφραίμ ονομάστηκε Χαναάν· επειδή υιοθέτησε το φρόνημα των αλλογενών. Οι Χαναναίοι ήταν αλλογενείς και διαβόητοι για την αθεΐα τους. Γι' αυτό, λοιπόν, κάποιοι δέχονταν επικρίσεις, ακούγοντας δίκαια και ανάλογα με τα δικά τους τολμήματα τη φράση: «Σπέρμα Χαναάν, και όχι Ιούδα». <Εγώ δε, ο Κύριος ο Θεός σου, σε ανέβασα από τη γη της Αιγύπτου, και θα σε κατοικήσω πάλι σε σκηνές όπως σε ημέρα εορτής. Και θα μιλήσω προς τους Προφήτες, και εγώ πλήθυνα τις οράσεις, και μέσω των προφητών δίδαξα με παραβολές>. Ονόμασε Χαναάν τον Εφραίμ, όπως προείπα, ελέγχοντάς τον ξεκάθαρα ότι είχε μισήσει το έλεος και τη δικαιοσύνη, και ότι αντίθετα είχε προτιμήσει την πλεονεξία, την ανισότητα και κάθε είδος αδικίας. Αλλά ιδού τώρα προσπαθεί πάλι να δείξει ότι όχι μόνο έγινε τέτοιος απέναντι στους ανθρώπους, αλλά επιπλέον ότι απέφευγε την προσέγγιση προς τον Θεό μέσα από τα ίδια του τα έργα.

Λοιπόν, επειδή έχουν μισήσει «αυτόν που ελέγχει στις πύλες και έχουν βδελυχθεί τον όσιο λόγο», κατρακύλησαν σε πολυειδή αμαρτία, τράπηκαν προς την πλεονεξία και, επιτηδευόμενοι την καταδυνάστευση που είναι στο έπακρο μισητή στον Θεό, χτυπούσαν «με γροθιές τον ταπεινό» και γρονθοκοπούσαν τα κεφάλια των φτωχών, αυτοί που είναι σίγουρα ισχυροί και υπερέχουν των άλλων σε δόξα και πλούτο. Άρπαζαν με το πρόσχημα της δωρεάς, παίρνοντας χωρίς τη θέλησή τους τα πολυτιμότερα από τα υπάρχοντά τους. Όμως αποδεικνύει ωφέλιμα ότι, για όσους συνηθίζουν να πράττουν τέτοια, η πλεονεξία είναι ανώφελη, και το να νικιέται κανείς από αισχρά κέρδη καταλήγει σε λύπες και έχει ως τέλος την τιμωρία. Διότι, αν δεν πρόκειται να απολαύσουν τα σπίτια που κατασκευάστηκαν με επιμέλεια και φιλοδοξία, και αν μάταια μοχθούν για τα κτήματά τους, και χάνεται σε μια απροσδόκητη κατάληξη η απόλαυση των αγαπημένων τους πραγμάτων, για τα οποία έγινε η πλεονεξία και εισχώρησε το πάθος της φιλαργυρίας, πώς δεν θα φανεί σε κάποιους μάταιος και ανωφελής ο τρόπος της πλεονεξίας; Είναι λοιπόν σοφό να σκεφτόμαστε εκείνο που λέει ο συγγραφέας των Παροιμιών: «Καλύτερα λίγα έσοδα με δικαιοσύνη παρά πολλά γεννήματα με αδικία».

Άρα λοιπόν ήταν πανταχού παρών και δοξαζόταν. Τι λοιπόν; Δεν παρευρίσκεται και στους κακούργους; Ναι, είναι παρών για να ελέγξει τα όσα γίνονται, όχι για να συναινέσει στην αμαρτία· διότι η ευδοκία του Θεού βρίσκεται στους Αγίους, ενώ η επιστασία της απειλής του στους παρανόμους. Και πώς, λέγει, είπε ο Προφήτης ότι ο Θεός απέχει μακριά από τους αμαρτωλούς; Οι τυφλοί θα σε διδάξουν ότι ο ήλιος λάμπει, αλλά οι ίδιοι δεν τον βλέπουν, και έτσι είναι και κοντά τους και μακριά: <κοντά> για έλεγχο, μακριά όμως ως προς την ευδοκία. «Εάν κάποιος κάνει κάτι στα κρυφά, εγώ δεν θα τον δω;» λέει ο Κύριος. Επομένως, είναι κοντά για να ελέγξει, αλλά μακριά, διότι οι αμαρτωλοί δεν τον βλέπουν.

Ο Θεός απέχει μακριά από τους ασεβείς. [Ό.π.] Είναι μακριά, όχι ως προς τον τόπο, αλλά λόγω της αντίθεσης του φρονήματος· και το ότι οι δίκαιοι βρίσκονται κοντά στον Θεό, είναι ολοφάνερο πως δεν εννοείται τοπικά, διότι όταν προσεύχονται εισακούονται. Προτιμότερη είναι η μικρή απόκτηση με δικαιοσύνη. Εκείνος που προκόβει στην αρετή, μεταβαίνει από τη μία αρετή σε κάτι ανώτερο· γνώρισμα δε εκείνου που σημειώνει πνευματική υπέρβαση, είναι το να μην το αντιλαμβάνεται καθόλου, αλλά να μεταβαίνει διαρκώς από το ένα στάδιο στο άλλο.

«Με το πέρασμα της καταιγίδας, αφανίζεται ο ασεβής.» «Οι διωγμοί των ασεβών οδηγούν στον θάνατο.» «Ο λύχνος των ασεβών είναι η αμαρτία.» «Τα έργα των ασεβών απέχουν μακριά από τη γνώση.» «Ο ασεβής πράττει έργα αδικίας.» «Ο ασεβής φυλάσσεται για την κακή ημέρα.» «Οι άδικοι θα καταστραφούν γρήγορα.» «Το να θαυμάζει κανείς το πρόσωπο του ασεβούς δεν είναι καλό.» «Ο ασεβής τρέπεται σε φυγή χωρίς να τον καταδιώκει κανείς.» «Η γλώσσα του αδίκου θα εξολοθρευτεί.» «Ο ασεβής δεν θα έχει παρρησία.» «Η θυσία των ασεβών είναι βδέλυγμα για τον Κύριο.» «Η οδός του κακού και το πόδι του παρανόμου θα καταστραφούν σε κακή ημέρα.» «Βδέλυγμα για τον Κύριο είναι οι οδοί του ασεβούς.» «Επειδή αδίκησαν νήπια, θα φονευθούν.» «Η ψυχή του ασεβούς δεν θα ελεηθεί από κανέναν άνθρωπο.» «Όπως η αγουρίδα είναι βλαβερή για τα δόντια και ο καπνός για τα μάτια, έτσι είναι και η παρανομία για εκείνους που την ασκούν.» «Η κατάρα του Κυρίου βρίσκεται στους οίκους των ασεβών.» «Οι οικίες των ασεβών θα αφανιστούν.» «Ο Θεός απέχει μακριά από τους αμαρτωλούς.» «Ακάθαρτος ενώπιον του Κυρίου είναι κάθε παράνομος.» «Αλίμονο σε αυτούς, διότι απομακρύνθηκαν από εμένα· είναι άθλιοι, διότι ασέβησαν εναντίον μου.» «Καταστροφή θα έλθει στους ασεβείς.» «Θα ασθενήσουν οι ασεβείς, και θα εξαλείψω τους ανόμους από το πρόσωπο της γης, λέγει ο Κύριος.» «Άκουγε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε. Θα γίνουν σαν την τερέβινθο που έχει αποβάλει τα φύλλα της, και σαν κήπος που δεν έχει νερό.»

Το να μην είναι κανείς πρόθυμος για κακία ούτε επιρρεπής στην καχυποψία. Η απλότητα είναι τίμια ενώπιον του Θεού. Διότι η πανουργία, έστω κι αν είναι αποδεκτή στις κατά Θεόν προσπάθειες, σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσε ποτέ να συμπεριληφθεί στην ευωδία της αρετής. ΤΙΤΛΟΣ ΚΣΤʹ. — Περί ακτημοσύνης, και αυτάρκειας, και ολιγοδείας. «Είναι προτιμότερο το λίγο για τον δίκαιο, παρά ο πολύς πλούτος των αμαρτωλών.» «Καλύτερη είναι η φιλοξενία με λάχανα που προσφέρεται με φιλία και χάρη, παρά η παράθεση κόπων (μόσχων) μαζί με έχθρα. Καλύτερα να λαμβάνει κανείς λίγα με δικαιοσύνη, παρά πολλά εισοδήματα με αδικία.» «Καλύτερα ένα κομμάτι ψωμί με ευχαρίστηση εν ειρήνη, παρά ένα σπίτι γεμάτο από πολλά αγαθά και άδικα χρήματα μαζί με διαμάχες.» «Πλούτο και φτώχεια μην μου δώσεις, Κύριε, αλλά όρισε για μένα τα αναγκαία και τα επαρκή, ώστε να μην χορτάσω και γίνω ψεύτης και πω: Ποιος με βλέπει; Ή, αν φτωχύνω, μήπως κλέψω και ορκιστώ στο όνομα του Θεού.» «Εάν βρεις μέλι, φάε όσο είναι αρκετό, μήπως και χορτάσεις υπερβολικά και το ξεράσεις. Το να τρώει κανείς πολύ μέλι δεν είναι καλό.» «Είναι προτιμότερο να είναι γεμάτη μια χούφτα με ανάπαυση, παρά να είναι γεμάτες δύο χούφτες με κόπο.» «Η ζωή της αυτάρκειας του εργάτη θα γλυκαθεί.» «Ο υγιεινός ύπνος στηρίζεται στο μετριασμένο στομάχι.» «Μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε χαλκό στις ζώνες σας, ούτε σακούλι για τον δρόμο, ούτε δύο χιτώνες, ούτε υποδήματα, ούτε ραβδιά. Διότι ο εργάτης είναι άξιος της τροφής του.» «

ΤΙΤΛΟΣ ΙΒ΄. — Περί καθαρής καρδιάς και συνειδήσεως. «Με κάθε προφύλαξη να φυλάς την καρδιά σου. Διότι από αυτήν προέρχονται οι πηγές της ζωής.» — «Πολύτιμο απόκτημα είναι ο καθαρός άνθρωπος.» — «Η καλή βουλή θα σε φυλάξει και η όσια σκέψη θα σε προστατεύσει, για να σε γλιτώσει από τον κακό δρόμο και από άνθρωπο που δεν λέει τίποτα το αξιόπιστο.» — «Η καρδιά του ανθρώπου ας συλλογίζεται τα δίκαια, ώστε να κατευθύνονται σωστά από τον Θεό τα βήματά του.» — «Όπως δοκιμάζονται στο καμίνι ο άργυρος και ο χρυσός, έτσι και οι εκλεκτές καρδιές ενώπιον του Θεού.» — «Δρόμοι ζωής είναι οι σκέψεις του συνετού ανθρώπου.» — «Από τις σκέψεις του θα χορτάσει ο συνετός άνθρωπος.» — «Αγαπά ο Κύριος τις όσιες καρδιές, και δεκτοί σε αυτόν είναι όλοι οι άμεμπτοι.» — «Να περπατάς στους δρόμους της καρδιάς σου άμεμπτος, και να γνωρίζεις ότι για όλα αυτά ο Θεός θα σε φέρει σε κρίση. Και απομάκρυνε τον θυμό από την καρδιά σου, και διώξε την πονηρία από τη σάρκα σου.» «Μακάριος είναι εκείνος του οποίου η ψυχή δεν τον κατέκρινε.» «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό.» «Αυτή είναι η καύχησή μας: η μαρτυρία της συνειδήσεώς μας, ότι με την αγιότητα και την ειλικρίνεια του Θεού, και όχι με σαρκική σοφία, αλλά με τη χάρη του Θεού συμπεριφερθήκαμε μέσα στον κόσμο.» «Εάν η καρδιά μας δεν μας κατακρίνει, έχουμε παρρησία προς τον Θεό, και ό,τι κι αν ζητήσουμε το λαμβάνουμε από αυτόν, επειδή τηρούμε τις εντολές του.» Το πρώτο αξιομακάριστο αγαθό είναι η καθαρότητα της διάνοιάς μας· επειδή η ρίζα των ενεργειών που πραγματοποιούνται μέσω του σώματος είναι η βούληση της καρδιάς.