Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 15:30

Εις τον 18ο Ψαλμό. «Οφθαλμός που βλέπει τα καλά τέρπεται», λέει ο παροιμιαστής. Και ποια είναι κυρίως τα καλά με τα οποία τέρπεται ο οφθαλμός; Μήπως τα πολυθρύλητα ιπποδρόμια, στα οποία η ψυχή, πριν από το σώμα, έχασε την όρασή της, όπου τυφλός οδηγεί τυφλό, όχι κατά το σώμα, αλλά κατά την ψυχή, και αμφότεροι πέφτουν στον βόθρο της αμαρτίας; Διότι, εάν έβλεπαν οι ταπεινοί και άθλιοι, δεν θα θεωρούσαν την ξένη βλάβη δική τους τέρψη. Βλέπουν τον όμοιό τους άνθρωπο να έχει πέσει από το άρμα και τον ζωντανό να σύρεται σαν νεκρό σκυλί και τον λογικό άνθρωπο να κατασπαράσσεται από τα άλογα, και έχοντας απονεκρώσει τα σπλάγχνα τους από τη μανία, θεωρούν την ξένη πληγή δική τους ηδονή. Άλλων πάλι οι οφθαλμοί τέρπονται στα θέατρα, όπου αυτοί που βλέπουν, σαν να μην βλέπουν, στερούνται ληστρικά τη σωφροσύνη τους, όπου τα απόκρυφα της φύσης επιδεικνύονται με αναίδεια, όπου άνδρες που εκθηλύνονται και γυναίκες που απαρνούνται τη σεμνότητα, επιδεικνύουν αναιδώς στο μέσο του θεάτρου όσα ανήκουν στο κρυφό, όπου η ακμάζουσα νεότητα μαραίνεται από το πάθος, δεχόμενη στον νου της πυρωμένα βέλη. Και πουθενά δεν υπάρχει σίδηρος, και όμως ο νέος τραυματίζεται· πουθενά δεν υπάρχει βάρβαρος, και αυτός σύρεται αιχμάλωτος, λαμβάνοντας ως βέλη τα πορνικά βλέμματα.

Η αγαθή φήμη δυναμώνει τα οστά. [Cod. f. 68 b.] Δηλαδή, είτε αυτή που ακούει κανείς είτε αυτή που ο ίδιος εξασφαλίζει για τον εαυτό του. Ενδυναμώνει δε τα ακμαία θεωρήματα της ψυχής. Ο φόβος του Κυρίου είναι παιδεία και σοφία. [Cod. f. 69 a.] Διότι ο φόβος του Θεού κατευθύνει ορθά τον βίο, τόσο τον πρακτικό όσο και τον θεωρητικό. Σε αυτήν δε την παιδεία, η σοφία, η οποία αποτελεί την αιτία της δόξας, θα αποκριθεί, δηλαδή θα τη συναντήσει, ή θα τη βρει, ή και θα ξεχωριστεί.

Το άριστο μέτρο για τη χρήση του οίνου είναι η ανάγκη του σώματος. Διότι το μεν κρασί δυναμώνει το σώμα, τη δε ψυχή ο λόγος του Θεού. Όταν καταναλωθεί ο οίνος, οι λύπες θα φύγουν, εκδιωκόμενες όπως το σκοτάδι από τη θύελλα. ΤΙΤΛΟΣ Η΄. —Περί οφθαλμών. «Ο οφθαλμός που βλέπει τα καλά ευφραίνει την καρδιά.» «Οι οφθαλμοί σου ας βλέπουν ορθά και τα βλέφαρά σου ας κατευθύνονται δίκαια.» «Τι έχει κτιστεί πιο πονηρό από τον οφθαλμό; Γι' αυτό δακρύζει από κάθε πρόσωπο.» «Ο πονηρός οφθαλμός φθονεί για το ψωμί, και είναι ελλιπής στο τραπέζι του.» «Κύριε Πατέρα, και Θεέ της ζωής μου, μη μου δώσεις μετεωρισμό οφθαλμών.» «Να προσέχεις και να θυμάσαι, ότι ο πονηρός οφθαλμός είναι κακό πράγμα.» «Ο λύχνος του σώματος είναι ο οφθαλμός. Εάν λοιπόν ο οφθαλμός σου είναι καθαρός, όλο το σώμα σου θα είναι φωτεινό. Εάν όμως ο οφθαλμός σου είναι πονηρός, όλο το σώμα θα είναι σκοτεινό.» ΤΙΤΛΟΣ Θ΄. —Περί ονειδισμού· και ότι δεν πρέπει να ονειδίζουμε. «Απομάκρυνε από τον εαυτό σου τους επονείδιστους λόγους.» «Μη φοβάστε τον ονειδισμό των ανθρώπων και μην καταβάλλεστε από τον χλευασμό τους· διότι θα καταφαγωθούν από τον χρόνο όπως το ρούχο, και θα φαγωθούν από τον σκώρο όπως τα μάλλινα.» «Μη φοβάσαι που ντροπιάστηκες, ούτε να αισθανθείς ντροπή επειδή ονειδίστηκες, διότι την αιώνια αισχύνη θα ξεχάσεις, και τον ονειδισμό της χηρείας σου δεν πρόκειται να θυμηθείς πια.» «Μην αποστραφείς μετά βδελυγμίας άνθρωπο, και μην τον ονειδίσεις μπροστά του.» «Εκείνος που ονειδίζει φίλο, διαλύει τη φιλία.» «Μην ονειδίζεις άνθρωπο που αποστρέφεται την αμαρτία.»

ΤΙΤΛΟΣ Δʹ. — Περί φήμης: και ότι δεν πρέπει να δίνουμε πίστη στον καθένα. «Η αγαθή φήμη θρέφει τα οστά». «Εκείνος που εμπιστεύεται γρήγορα, είναι ελαφρός στην καρδιά». «Αγαπητοί, μην πιστεύετε σε κάθε πνεύμα». Πολλές φορές η φήμη έχει τη δύναμη και να γκρεμίσει και να ανορθώσει μια ψυχή, αλλά και να την καταστρέψει, ακόμη κι όταν είναι ανυπόστατη.

Περί λύπης. Καλή, λοιπόν, είναι και η κατά Θεόν λύπη· «Ελυπήθην», λέει, «εν τη αδολεσχία μου», δηλαδή στη μελέτη μου. Και ο απόστολος είχε αδιάλειπτη λύπη στην καρδιά του για τους συγγενείς του Ισραηλίτες, επειδή δεν πίστεψαν στον Χριστό. Υπάρχει, λοιπόν, λύπη που οδηγεί στη ζωή και υπάρχει λύπη που οδηγεί στον θάνατο· υπάρχει λύπη που οδηγεί σε ευθυμία και φωτισμό και παρηγοριά, και υπάρχει λύπη που οδηγεί σε αθυμία και σκοτισμό και απόγνωση. Και τέτοια λύπη είναι φορτική και σκοτεινή και ανώφελη, που σκοτίζει τις φρένες και τον νου και σκληραίνει την καρδιά, είτε προβάλλεται από τη μνήμη των σφαλμάτων που αποσκοπεί στην απόγνωση, είτε από βιωτικά πράγματα που ωθούν αυτόν που την βιώνει σε μαρασμό. Η κατά Θεόν λύπη, όμως, όταν γεννιέται για τα δικά μας σφάλματα ή για τους αμαρτωλούς και αυτούς που λυπούν τον Θεό, ή για την έκπτωση και την εξορία από τον παράδεισο, ή για τη μνήμη του θανάτου και των αιώνιων αγαθών, ή για τη μνήμη των κολάσεων και της καταδίκης των αμαρτωλών, ή για τη μνήμη των ενάρετων ανδρών και των γνήσιων δούλων του Θεού, ή για τη μνήμη του Χριστού και των άχραντων και σωτήριων παθών Του, μια τέτοια λοιπόν λύπη για τέτοια πράγματα φωτίζει τον νου, «δυναμώνει τα οστά, ευφραίνει την καρδιά», γλυκαίνει την ψυχή και γενικώς θερμαίνει και καθαρίζει και οδηγεί στην παρηγοριά και την καρδιά και τη σάρκα και όλες τις αισθήσεις. «