Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 16:23

Το να προκαλεί, λοιπόν, μια πονηρή δύναμη σύγχυση στη διάνοια, επιβουλευόμενη την ανθρώπινη φύση, δεν είναι απίθανο· το να λέγεται, όμως, ότι η παρουσία του θείου Πνεύματος ενεργεί ακριβώς το ίδιο, είναι ασεβές. Έπειτα, αν οι Άγιοι είναι σοφοί, πώς δεν κατανοούσαν τα όσα προφήτευαν; Διότι, όπως λέει η Γραφή, ο σοφός θα κατανοήσει τα όσα βγαίνουν από το ίδιο του το στόμα, και στα χείλη του φέρει την επίγνωση. Και αν, επειδή ο Ισαάκ κυριεύτηκε από έκσταση κατά την είσοδο του υιού του, και ο Δαβίδ μίλησε μέσα στην έκστασή του, εξαιτίας αυτού καταλογίζουν ψευδώς στους αγίους παραφροσύνη, ας γνωρίζουν ότι η λέξη έκσταση έχει χρησιμοποιηθεί με την έννοια της έκπληξης· όπως στο χωρίο: «Εξεπλάγη ο ουρανός, και η γη έφριξε». Πρέπει δε, με αφετηρία τις κοινές έννοιες, να παραδεχόμαστε ότι όσα λέγονται για τον Θεό και φαίνονται αντίθετα μεταξύ τους, είναι τέτοια μόνο ως προς τις λέξεις και να μην τα θεωρούμε ως πραγματικά. Για παράδειγμα, σύμφωνα με τις κοινές αντιλήψεις, οφείλουμε να ομολογούμε ότι η θεία φύση είναι αγαθή, απαλλαγμένη από οργή και δίκαιη.

Η καρδιά του σοφού θα κατανοήσει τα λόγια του ίδιου του του στόματος. [Ό.π.] Διότι αυτός ομιλεί έχοντας εκ των προτέρων γνώση. Εξάλλου και οι προφήτες γνώριζαν αυτά που έλεγαν, και δεν ομιλούσαν ευρισκόμενοι σε έκσταση, όπως ισχυρίζονται οι Φρύγες. Επειδή, εάν ο Θεός είναι φως, καθίσταται προφανές ότι έβλεπαν τα μέλλοντα επειδή φωτίζονταν. Κηρήθρες μελιού είναι τα καλά λόγια. Τα ονομάζει κηρήθρα λόγω της προετοιμασίας και της ποιότητάς τους· διότι έχουν την προερχόμενη από την αλήθεια γλυκύτητα που θεραπεύει τις ψυχές· διότι το νοητό μέλι θεραπεύει την ψυχή. Εξάλλου, και εκείνος που είναι μειλίχιος στα λόγια του, είναι σε όλους ευχάριστος. «Ο άνθρωπος που κοπιάζει, κοπιάζει για τον εαυτό του», κ.λπ. Δηλαδή, επιβάλλει στον εαυτό του την ανάγκη ώστε να οδηγηθεί στην απώλεια.

Διότι δεν είναι ορθό να πούμε ότι η χάρη ενεργούσε από μόνη της στους αγίους τη γνώση των μυστηρίων χωρίς τις φυσικές δυνάμεις που είναι από τη φύση τους δεκτικές της γνώσης, επειδή έτσι θα παρουσιάζαμε τους αγίους προφήτες να μην κατανοούν τη δύναμη των φωτισμών που τους δόθηκαν από το Πανάγιο Πνεύμα —και πώς τότε θα είναι αληθινός ο λόγος που λέει ότι ο σοφός θα κατανοήσει τα όσα βγαίνουν από το ίδιο του το στόμα;— ούτε πάλι, ότι χωρίς τη χάρη του Παναγίου Πνεύματος, αναζητώντας μόνο με τη φυσική τους δύναμη, έλαβαν την αληθινή γνώση των όντων, επειδή έτσι θα αποδεικνυόταν περιττή στους αγίους η επιφοίτηση του Πνεύματος, εφόσον δεν θα τους συνεργούσε σε τίποτα για τη φανέρωση της αλήθειας —και πώς τότε θα είναι αληθινός ο λόγος που λέει ότι «κάθε καλή δόση και κάθε τέλειο δώρημα έρχεται από άνωθεν, κατεβαίνοντας από τον Πατέρα των φώτων», καθώς και ότι «στον καθένα δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος προς το συμφέρον του»;—· διότι, λέει, «σε άλλον δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε έτερον πίστη εν τω αυτώ Πνεύματι, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων» και τα εξής· στα οποία προσθέτει: «όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα μοιράζει ξεχωριστά στον καθένα καθώς βούλεται»· βούλεται δε προφανώς το συμφέρον του καθενός για την εκπλήρωση της απαθούς επιθυμίας εκείνων που επιζητούν τα θεία.