Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 16:8

Και όπως λέει ο Παροιμιαστής: «Καλύτερη είναι η μικρή μερίδα με φόβο Κυρίου, παρά οι μεγάλοι θησαυροί με αφοβία». Και πάλι ο ίδιος λέει: «Καλύτερη είναι η μικρή απολαβή με δικαιοσύνη, παρά τα πολλά γεννήματα με αδικία». Όμως οι πράξεις μας και η ποιότητα των έργων μας, άλλοτε μας καθιστούν άξιους της ευγένειας των αγίων πατέρων, και άλλοτε μας κατατάσσουν σε αμαρτωλούς πατέρες. Διότι σε καμία περίπτωση δεν θα διαφέρουμε από εκείνους που έζησαν με ασέβεια, εάν μιμούμαστε τα δικά τους έργα. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λέμε ότι ο Εφραίμ ονομάστηκε Χαναάν· επειδή υιοθέτησε το φρόνημα των αλλογενών. Οι Χαναναίοι ήταν αλλογενείς και διαβόητοι για την αθεΐα τους. Γι' αυτό, λοιπόν, κάποιοι δέχονταν επικρίσεις, ακούγοντας δίκαια και ανάλογα με τα δικά τους τολμήματα τη φράση: «Σπέρμα Χαναάν, και όχι Ιούδα». <Εγώ δε, ο Κύριος ο Θεός σου, σε ανέβασα από τη γη της Αιγύπτου, και θα σε κατοικήσω πάλι σε σκηνές όπως σε ημέρα εορτής. Και θα μιλήσω προς τους Προφήτες, και εγώ πλήθυνα τις οράσεις, και μέσω των προφητών δίδαξα με παραβολές>. Ονόμασε Χαναάν τον Εφραίμ, όπως προείπα, ελέγχοντάς τον ξεκάθαρα ότι είχε μισήσει το έλεος και τη δικαιοσύνη, και ότι αντίθετα είχε προτιμήσει την πλεονεξία, την ανισότητα και κάθε είδος αδικίας. Αλλά ιδού τώρα προσπαθεί πάλι να δείξει ότι όχι μόνο έγινε τέτοιος απέναντι στους ανθρώπους, αλλά επιπλέον ότι απέφευγε την προσέγγιση προς τον Θεό μέσα από τα ίδια του τα έργα.

Λοιπόν, επειδή έχουν μισήσει «αυτόν που ελέγχει στις πύλες και έχουν βδελυχθεί τον όσιο λόγο», κατρακύλησαν σε πολυειδή αμαρτία, τράπηκαν προς την πλεονεξία και, επιτηδευόμενοι την καταδυνάστευση που είναι στο έπακρο μισητή στον Θεό, χτυπούσαν «με γροθιές τον ταπεινό» και γρονθοκοπούσαν τα κεφάλια των φτωχών, αυτοί που είναι σίγουρα ισχυροί και υπερέχουν των άλλων σε δόξα και πλούτο. Άρπαζαν με το πρόσχημα της δωρεάς, παίρνοντας χωρίς τη θέλησή τους τα πολυτιμότερα από τα υπάρχοντά τους. Όμως αποδεικνύει ωφέλιμα ότι, για όσους συνηθίζουν να πράττουν τέτοια, η πλεονεξία είναι ανώφελη, και το να νικιέται κανείς από αισχρά κέρδη καταλήγει σε λύπες και έχει ως τέλος την τιμωρία. Διότι, αν δεν πρόκειται να απολαύσουν τα σπίτια που κατασκευάστηκαν με επιμέλεια και φιλοδοξία, και αν μάταια μοχθούν για τα κτήματά τους, και χάνεται σε μια απροσδόκητη κατάληξη η απόλαυση των αγαπημένων τους πραγμάτων, για τα οποία έγινε η πλεονεξία και εισχώρησε το πάθος της φιλαργυρίας, πώς δεν θα φανεί σε κάποιους μάταιος και ανωφελής ο τρόπος της πλεονεξίας; Είναι λοιπόν σοφό να σκεφτόμαστε εκείνο που λέει ο συγγραφέας των Παροιμιών: «Καλύτερα λίγα έσοδα με δικαιοσύνη παρά πολλά γεννήματα με αδικία».

Ο Θεός απέχει μακριά από τους ασεβείς. [Ό.π.] Είναι μακριά, όχι ως προς τον τόπο, αλλά λόγω της αντίθεσης του φρονήματος· και το ότι οι δίκαιοι βρίσκονται κοντά στον Θεό, είναι ολοφάνερο πως δεν εννοείται τοπικά, διότι όταν προσεύχονται εισακούονται. Προτιμότερη είναι η μικρή απόκτηση με δικαιοσύνη. Εκείνος που προκόβει στην αρετή, μεταβαίνει από τη μία αρετή σε κάτι ανώτερο· γνώρισμα δε εκείνου που σημειώνει πνευματική υπέρβαση, είναι το να μην το αντιλαμβάνεται καθόλου, αλλά να μεταβαίνει διαρκώς από το ένα στάδιο στο άλλο.

Το να πράττει κανείς τα δίκαια είναι πιο ευπρόσδεκτο στον Θεό παρά το να προσφέρει θυσίες. Διότι έλεος θέλω και όχι θυσία, και επίγνωση του Θεού περισσότερο από ολοκαυτώματα. Εκείνος που αναζητά τον Κύριο, θα βρει γνώση μαζί με δικαιοσύνη. Εκείνος που αναζητά γνήσια τον Κύριο, θα επιτύχει βίο θεωρητικό και πρακτικό. Και όσοι τον αναζητούν με ορθό τρόπο, θα βρουν ειρήνη. Δηλαδή, θα αναπαυθούν μέσα σε γαλήνη απαλλαγμένοι από τα πάθη, και θα ζήσουν με αταραξία. Ο ασεβής διαφυλάσσεται για κακή ημέρα. Δηλαδή για σκληρό κίνδυνο, για δύσκολη περίσταση. Και γιατί δεν τον εξολοθρεύει ο Θεός, λέγει ο Παύλος; Για να φανεί η μακροθυμία του· ας υποθέσουμε ότι κάποιος είναι κακός· αν μεν μεταστραφεί, βγήκε κερδισμένος· αν όμως επιμείνει στο κακό, και πάλι ωφέλησε άλλους, παρέχοντας αφορμή για μεγαλύτερη τιμωρία.

Επειδή, όμως, τα πολλά έξοδα οπωσδήποτε χρειάζονται και κάποια έσοδα και αναλώματα, και οι αδελφοί ευλόγως με ενόχλησαν για αυτά, υποχώρησα και εγώ στο θέλημά τους, δηλαδή στο να αποκτήσουμε και κάποιο καλλιεργήσιμο χωραφάκι και αμπέλι και λίγα ζώα για την απολύτως αναγκαία εξυπηρέτησή τους. Και ικετεύω μεν τον Κύριο και Θεό να διατηρήσει εσάς, αδελφοί, αβλαβείς από την ψυχική βλάβη που αυτά προκαλούν, εμένα δε, με το έλεός του, να με αποδείξει αθώο για αυτήν την προτροπή. Σε εσάς, αδελφοί, παραγγέλλω, με τη συνεργεία του Θεού, να φροντίσετε να βρεθείτε ευλαβείς, σώφρονες και απαθείς απέναντι σε τέτοιες αποκτήσεις, γνωρίζοντας ότι και εγώ, φοβούμενος την ψυχική βλάβη από αυτά, ιδού, επί πενήντα πέντε χρόνια αρνιόμουν την κτήση τους. Και αν βέβαια τώρα, με την απόκτησή τους, υποδουλωθείτε στην αμαρτία, είθε ο Κύριος να με αθωώσει από μια τέτοια σκοτοδίνη· διότι είναι προτιμότερο να νεκρωθεί κανείς ως προς την αμαρτία και να ζήσει ως προς τη δικαιοσύνη, παρά να νεκρωθεί ως προς τη δικαιοσύνη και να ζήσει ως προς την αμαρτία. Και μάρτυρας είναι ο Δεσπότης Χριστός που λέει: «Τι θα ωφελήσει τον άνθρωπο, εάν κερδίσει όλο τον κόσμο και ζημιωθεί την ψυχή του;». Και αυτόν που υποδουλώθηκε στην αμαρτία, πολλά χωράφια και πάρα πολλά ζώα σε τίποτα δεν θα τον ωφελήσουν· «Καλύτερα», λέει, «μικρό εισόδημα με δικαιοσύνη παρά πολλά γεννήματα με αδικία».