Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 17:16

Διότι πολλοί από εκείνους που έχουν συνηθίσει να υψηλοφρονούν κατεπαίρονται εναντίον του αναστήματος των αγίων μυσταγωγών. Αλλά θα εξολοθρευτούν από τη γη σύρριζα, όπως λέει το ιερό Γράμμα. Και εκείνοι που υψηλοφρονούν, θα υποστούν φοβερή και απροσδόκητη συντριβή. Διότι είναι γεγραμμένο: «Εκείνος που υψώνει τον οίκο του, επιζητεί συντριβή.» Επομένως, λέει, δεν θα υπάρξουν πλέον εκείνοι που σε πολεμούν· και βεβαίως δεν λέει ότι κανείς δεν θα αντισταθεί στους αγίους αποστόλους. Ούτε ότι πάντως θα πορεύονται μέσα σε λαμπρή γαλήνη. Διότι αυτό δεν είναι αληθές. Αφού αναρίθμητοι είναι εκείνοι που τους πολέμησαν, αλλά δεν θα βρεθούν ούτε καν να υπάρχουν, εφόσον δηλαδή θα ταπεινωθούν και θα υποκύψουν στις κινήσεις της θείας οργής. Για τον λόγο αυτόν τους ενθαρρύνει σε ανδρεία λέγοντας: Εγώ είμαι ο Θεός σου που κρατώ τη δεξιά σου, δηλαδή, εκείνος που σε βοηθά και σε αναδεικνύει ανώτερο από κάθε πειρασμό. Εγώ είμαι που σου λέω: Μη φοβάσαι, Ιακώβ, ολιγάριθμε Ισραήλ. Διότι, όσον αφορά στο πλήθος εκείνων που πολεμούσαν, δηλαδή τις εξουσίες, ο Ισραήλ ήταν εντελώς ολιγάριθμος, και δεν εννοώ σύμπαν το έθνος, αλλά εκείνους που ελήφθησαν από αυτό για την αποστολή.

Διότι τα μεγάλα και απροσδόκητα κακά δεν περνούν χωρίς έκπληξη, αλλά συνήθως καταπλήσσουν εκείνους που τα βλέπουν, ή εκείνους που τα πληροφορούνται. Έτσι λοιπόν ο καθένας θα σφυρίξει γι' αυτήν και θα κινήσει τα χέρια του, χτυπώντας τα μεταξύ τους, όπως νομίζω, και χειροκροτώντας από την έκπληξη, και βγάζοντας από το στόμα του έναν ήχο όμοιο με σφύριγμα και άναρθρο. Μας περιγράφει δηλαδή πολύ καλά μέσω αυτών εκείνον που σαν να έχει καταπλαγεί από τις απροσδόκητες συμφορές. «Ο Θεός, λοιπόν, αντιτάσσεται στους υπερήφανους»· και θεωρώ ότι είναι σοφό και αξιοπρόσεκτο το παράγγελμα: «Μην εξυψώνεις τον εαυτό σου, για να μην πέσεις», και πάλι: «Εκείνος που κάνει υψηλό το σπίτι του, αναζητά τη συντριβή». Διότι, όπως ακριβώς τα οικοδομήματα που υψώνονται πάρα πολύ και πέρα από το μέτρο είναι πιο έτοιμα να κλονιστούν, και διατρέχουν τον μέγιστο κίνδυνο να γκρεμιστούν από μόνα τους· έτσι και η ψυχή του ανθρώπου, όταν διογκώνεται προς την υπεροψία από τη ματαιότητα των λογισμών, είναι σαθρή, ευανάτρεπτη και έτοιμη να πέσει. Αν μάλιστα αυτό το πράγμα γίνεται εναντίον του Θεού, τότε λοιπόν δεν υπάρχει τίποτα που να μπορεί να αντισταθεί. <Αλίμονο στην επιφανή και λυτρωμένη πόλη, την περιστερά.> Προχωρεί αμέσως στην ανάμνηση της πόλης των Ιουδαίων, δηλαδή της Ιερουσαλήμ, για την οποία, επειδή την κυρίευσαν οι Ασσύριοι, πλήρωσαν το τίμημα.

Στέφανος των σοφών είναι ο πλούτος τους. [Κώδ. φ. 65 α.] Τι λες; Είναι ο πλούτος η δόξα των σοφών; Ναι, αναφέρει· όχι διότι αυτός τους προσθέτει δόξα, αλλά επειδή είναι ικανοί να τον χρησιμοποιήσουν όπως πρέπει, και να μην αποκομίσουν κανένα κακό από αυτόν· γι' αυτό και κάποιος λέει: «Για ποιον λόγο βρέθηκαν χρήματα στον άφρονα; Διότι ο ασύνετος δεν θα μπορέσει να αποκτήσει σοφία». Το πρόσταγμα του Κυρίου είναι πηγή ζωής. [ό.π.] Εφόσον είναι πηγή, δεν στερεύει ποτέ, αλλά αναβλύζει πάντοτε τόσο την παρούσα ζωή όσο και τη μέλλουσα· και με το να χορηγεί αγαθά, αποτρέπει από τα κακά. Σε πολυπληθές έθνος βρίσκεται η δόξα του βασιλιά· ενώ στην έλλειψη λαού, η συντριβή του ηγεμόνα. [Κώδ. φ. 65 β] Ο μεν βασιλιάς έχει την ισχύ και τη δόξα του στους άλλους· εκείνος όμως που φοβάται τον Θεό, την έχει μέσα του. Μου φαίνεται δε ότι μέσω αυτών των λόγων προτρέπει τόσο τους άρχοντες όσο και τους αρχομένους να υποχωρούν ο ένας στον άλλον· δηλαδή, εφόσον σε εκείνους στηρίζεις την ισχύ σου, να έχεις και την ανάλογη διάθεση απέναντί τους.

Γιατί άραγε υπάρχουν χρήματα στον άφρονα; [Cod. f. 74 b.] Επομένως δεν είναι καλός ο πλούτος, όταν δεν υπάρχει σοφία· όπως ακριβώς εάν κάποιος έχει άλογο, αλλά δεν γνωρίζει να το κατευθύνει. Αυτό όμως δεν το λέει κάποιος για να τον κατηγορήσει, αλλά για να τον αποτρέψει από την άσκοπη προσπάθεια. Για ποιον λόγο κοπιάζεις; Εφόσον έπρεπε πρώτα να αποκτήσεις εκείνη (τη σοφία), ώστε να γνωρίζεις πώς πρέπει να τα χρησιμοποιείς. Όπως ακριβώς αν κάποιος, βλέποντας έναν άλλον να κατασκευάζει πλοίο, του πει: «Για ποιον σκοπό κατασκευάζεται αυτό το πλοίο;», δεν είναι λόγια κάποιου που κατηγορεί. Σε κάθε περίσταση ας υπάρχει για σένα φίλος. Δηλαδή, να μην είναι χρήσιμος μόνο στη χαρά, αλλά και στη θλίψη, και στα ευχάριστα και στα δυσάρεστα· και μάλιστα σε αυτά τα τελευταία περισσότερο από τα άλλα. Ή εννοεί το εξής: Αν κάνεις φίλους, κάνε τέτοιους, που να παραμένουν κοντά σου σε κάθε περίσταση. Οι αδελφοί ας είναι χρήσιμοι στις ανάγκες· διότι για αυτόν τον σκοπό γεννιούνται. [Cod. f. 75 a.] Δεν πρέπει κανείς να δοκιμάζει τον αδελφό μόνο από τη φυσική συγγένεια, αλλά και από την ευεργεσία και τη διαγωγή, και από το γεγονός ότι του έχει συμπαρασταθεί αμέτρητες φορές.

Πολλή είναι η αστάθεια στον παρόντα βίο, πολλή η ελευθερία μετά την αναχώρηση από εδώ. Επειδή, δηλαδή, το πράγμα φαινόταν να είναι φρικτό, φιλοσοφεί για τον θάνατο εξαιτίας της συμφοράς, αποδεικνύοντας ότι αυτός είναι καλύτερος από τη ζωή για εκείνους που βρίσκονται σε οδύνες. «Υπάρχει πολλή ισοτιμία», λέει, «εκεί, δεν υπάρχει φόβος μεταβολής όπως εδώ. Συμβαίνει αναγκαία σε όλους, κυριαρχεί σε όλους ομοίως· είναι εμπόδιο των κακών, λύση της ταλαιπωρίας. Όσα θεωρούνται δεινά, έχουν λυθεί.» Διότι για ποιο λόγο, λέει, έχει δοθεί φως σε όσους έχουν πικρία ψυχής, και ζωή στις ψυχές που βρίσκονται σε οδύνες; Και πάλι εδώ τα λόγια δεν ανήκουν σε κάποιον που κατηγορεί, μη γένοιτο, αλλά σε κάποιον που αναζητά και πονάει. Διότι όσα δεν λέγονται με την ίδια διάνοια, δεν πρέπει να τα εκλαμβάνουμε με τον ίδιο τρόπο, όπως ακριβώς, όταν κάποιος σοφός λέει: «για ποιο λόγο υπήρξαν χρήματα στον άφρονα;», τίποτε άλλο δεν δηλώνεται εδώ, παρά ότι ήταν ανάξιος. Από αυτό μαθαίνουμε ότι όχι μόνο η ζωή, αλλά και ο θάνατος έχει δημιουργηθεί για κάποια ωφέλεια, εφόσον είναι τόσο ποθητός. Εκείνοι που επιθυμούν διακαώς, λέει, τον θάνατο και δεν τον βρίσκουν. Γι' αυτό λέει ο Εκκλησιαστής: «υπάρχει καιρός για κάθε πράγμα», και πάλι: «ω θάνατε, πόσο γλυκιά είναι η θύμησή σου». Αυτά δε τα λέει, ώστε, όταν ακούσεις τη γυναίκα του να τον συμβουλεύει: «πες κάποιον λόγο και πέθανε», να μην νομίσεις ότι εξαιτίας της φιλοζωίας του δεν τον είπε, αλλά από ευσέβεια. Διότι αυτός που θεωρούσε τον θάνατο τόσο ποθητό και πίστευε ότι ήταν κάποιο μεγάλο αγαθό, ενώ του ήταν δυνατόν να τον βρει, δεν το τόλμησε.

ΤΙΤΛΟΣ ΚΔ΄. — Περί του άφρονος, του ανόητου, του απαίδευτου και του μωρού. «Έχω δει άφρονες να ρίχνουν ρίζες, αλλά αμέσως η κατοικία τους καταστράφηκε.» «Άτιμοι και περιφρονημένοι, στερημένοι από κάθε αγαθό, οι οποίοι μασούσαν ρίζες δέντρων από τη μεγάλη πείνα.» «Καταστράφηκαν επειδή δεν είχαν σοφία.» «Είπε ο άφρων μέσα στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός.» «Μη γίνεστε σαν το άλογο και το μουλάρι, τα οποία δεν έχουν σύνεση.» «Ο άφρων και ο ανόητος θα χαθούν μαζί.» «Από το στόμα του άφρονα βγαίνει ράβδος ύβρεως.» «Για ποιο λόγο υπάρχουν τα χρήματα στα χέρια του άφρονα; Διότι αυτός που δεν έχει νου δεν μπορεί να αποκτήσει σοφία.» «Ο άφρων φανερώνει την οργή του την ίδια κιόλας ημέρα.» «Ο άφρων ξεδιπλώνει τη δική του κακία.» «Η αφροσύνη του ανθρώπου καταστρέφει τους δρόμους του, αλλά η καρδιά του κατηγορεί τον Θεό.» «Το στόμα των αφρόνων αναγγέλλει κακά.» «Ο άφρων, ακόμη και όταν μαστιγώνεται, δεν αισθάνεται.» «Δεν αρμόζει στον άφρονα η πολυτελής ζωή.» «Μην απαντάς στον άφρονα σύμφωνα με την αφροσύνη του, για να μη γίνεις όμοιός του. Αλλά να απαντάς στον άφρονα σύμφωνα με την αφροσύνη του, για να μη φανεί σοφός στα δικά του μάτια.» «Τους απαίδευτους τους συναντά ο θάνατος.» «Οι απαίδευτοι είναι ασυγκράτητοι στη γλώσσα.» «Βαρύς είναι ο λίθος και δυσβάσταχτη η άμμος· όμως η οργή του άφρονα είναι βαρύτερη και από τα δύο.» «Οι άφρονες, επειδή επιθυμούν την ύβρη και έγιναν ασεβείς, μίσησαν τη γνώση.» «Ο ανόητος θα πεθάνει από παγίδα.» «