Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 17:5

Ο Κύριος γνωρίζει εκ των προτέρων τη σκέψη του μοναχού που επιθυμεί την ιεροσύνη. Η ιεροσύνη είναι μεγάλος βαθμός, εάν τελείται άσπιλα. Ο φιλόχριστος βασιλιάς είναι μακάριος, διότι θα αφήσει τη μνήμη του για ευλογία, και ο έπαινός του θα είναι στον ουρανό και στη γη. Ο άπιστος βασιλιάς δεν γνώρισε σοφία στη ζωή του, και όταν πέθανε άφησε τη μνήμη του για κατάρα, και το όνειδός του δεν θα εξαλειφθεί ποτέ, ενώ ο θρόνος του πιστού στερεώνεται αιώνια. Ο δίκαιος κριτής θα αναζητηθεί και στόματα δικαίων θα τον ευλογήσουν, ενώ ο άδικος δεν θα ελεήσει την ψυχή του, διότι δεν θα εφαρμόσει κρίση και δικαιοσύνη πάνω στη γη. Είναι γραμμένο: αυτός που συκοφαντεί τον φτωχό, πληθαίνει τα δικά του κακά. Μην καταπιέζεις τον πένητα, επειδή είναι φτωχός, και μην ατιμάζεις τον αδύναμο στην πύλη της πόλεως, διότι ο Κύριος θα αναλάβει την κρίση του. Διότι είναι γραμμένο: σώσε αυτούς που οδηγούνται στον θάνατο, και μην παραδώσεις τον υπηρέτη στα χέρια του κυρίου του, μήπως σε καταραστεί και αφανιστείς. Είναι γραμμένο: εκείνος που χαίρεται για αυτούς που καταστρέφονται δεν θα αθωωθεί, ενώ εκείνος που δείχνει ευσπλαχνία θα ευλογηθεί. Στον πιστό ανήκει όλος ο κόσμος των αγαθών, ενώ στον άπιστο ούτε ένας οβολός. Δανείζει στον Θεό εκείνος που ελεεί τον φτωχό, και σύμφωνα με τη δωρεά του θα του ανταποδώσει. Είναι γραμμένο: ζύγι μεγάλο και μικρό, και διπλά μέτρα, είναι και τα δύο ακάθαρτα ενώπιον του Κυρίου. Όποιος σκάβει λάκκο για τον πλησίον του, θα πέσει μέσα σε αυτόν.

Διότι, αφού ο δίκαιος απέσπασε τον Χαναάν από τις ευλογίες, τον παρέδωσε στις κατάρες και αποτύπωσε σε αυτόν τη μελλοντική κρίση εναντίον εκείνων που αγαπούν να χλευάζουν. Εάν ο Διάβολος υποβάλει την ιδέα, με το προσωπείο της αγάπης, να ευθυμεί κανείς και να περιγελά, και ο Χαναάν ευθυμώντας περιγέλασε και βρέθηκε υποκείμενος σε κατάρες. Άκουσε τον σοφότατο Σολομώντα που φωνάζει και φανερώνει τη βλάβη που είναι κρυμμένη στον χλευασμό. Διότι, λέει, εκείνος που περιγελά άνθρωπο, παροξύνει Αυτόν που τον εποίησε. Επειδή ο περίγελος που γίνεται εις βάρος ανθρώπου, ανατρέχει στον Δημιουργό. Εσύ μεν προσέχεις αφελώς το φαινομενικό αστείο, αγνοείς όμως ποιος δόλος λανθάνει μέσα του.

Ακούστε, αδελφοί μου αγαπητοί, δεν εξέλεξε ο Θεός τους πτωχούς του κόσμου, ώστε να είναι πλούσιοι στην πίστη και κληρονόμοι της βασιλείας την οποία υποσχέθηκε σε όσους τον αγαπούν; Εσείς όμως ατιμάσατε τον πτωχό. Εμείς όμως, σαν να έχουμε αδικηθεί τα μέγιστα, με αυτόν τον τρόπο υβρίζουμε όσους επαιτούν και τους αποστρεφόμαστε· δεν δίνεις κάτι και επιπλέον τον λυπείς; «Να νουθετείτε», είπε ο Παύλος, «ως αδελφούς, να μην υβρίζετε ως εχθρούς»· εκείνος που νουθετεί τον αδελφό του δεν το πράττει αυτό δημόσια· δεν διαπομπεύει με την ύβρι, αλλά ενεργεί κατ' ιδίαν και με πολλή προσοχή, πονώντας και θλιβόμενος, δακρύζοντας και οδυρόμενος. Ας προσφέρουμε λοιπόν με αδελφικό φρόνημα, ας νουθετούμε με αδελφική προαίρεση, όχι επειδή πονάμε όταν δίνουμε, αλλά επειδή πονάμε που εκείνος παραβαίνει την εντολή για χάρη του κέρδους. Διότι, εάν υβρίζεις αφού έχεις προσφέρει, λυμαίνεσαι τη χαρά της ελεημοσύνης. Όταν όμως ούτε δίνεις και από πάνω υβρίζεις, πόσο κακό προξένησες σε εκείνον τον άθλιο και ταλαίπωρο; Προσήλθε για να ελεηθεί από εσένα, και έφυγε έχοντας δεχθεί καίριο πλήγμα, και έκλαψε ακόμη περισσότερο. Διότι, όταν αναγκάζεται εξαιτίας της ανέχειας να επαιτεί, και εξαιτίας της επαιτείας του υβρίζεται, αναλογίσου πόσο μεγάλη είναι η τιμωρία για εκείνον που τον υβρίζει. Εξοργίζει τον Δημιουργό του· διότι, εάν βεβαίως Εκείνος τον άφησε να είναι πτωχός για χάρη σου, ώστε να έχεις εσύ την ευκαιρία να τον περιθάλψεις, και εσύ υβρίζεις αυτόν που πένεται για χάρη σου, δείγμα πόσης αγνωμοσύνης είναι αυτά; Πόσης αχαριστίας είναι αυτό το έργο!

Εκείνος που περιγελά τον φτωχό, παροξύνει τον Δημιουργό του. Για ποιον λόγο; Διότι ο Θεός τον έπλασε φτωχό. Ποιος λοιπόν είναι τόσο σκληρός, ποιος τόσο απάνθρωπος, ώστε, όταν πρέπει να καμφθεί από συμπόνια, τότε να γελά; Επομένως, και αυτός είναι υπόλογος για τιμωρία· και χάνεται, καθώς αμαρτάνει απέναντι στη μεγάλη και σοφή πρόνοια του Θεού. Εκείνος δε που επιχαίρει για αυτόν που χάνεται, δεν θα αθωωθεί. Είτε πρόκειται για αυτόν που εξέπεσε από τη θεία γνώση, είτε για αυτόν που πεθαίνει. Στεφάνι των γερόντων είναι τα παιδιά των παιδιών. Και πάλι, προβάλλοντας τα φυσικά πράγματα, δείχνει ότι αυτό είναι αποτέλεσμα της αρετής των πατέρων, και δεν εννοεί απλώς τα παιδιά, αλλά τα χρηστά παιδιά. Στον πιστό ανήκει ολόκληρος ο κόσμος των αγαθών· στον άπιστο όμως, ούτε ένας οβολός. Ο πιστός, επειδή δεν προσκολλάται στα αισθητά, είναι σαν να τα κατέχει όλα· ενώ εκείνος που επιδιώκει αυτά με πάθος, είναι σαν να μην κατέχει τίποτα.

Διότι καθένας που επιχαίρει για μία ψυχή που χάνεται, είναι όμοιος με τον διάβολο, ο οποίος δεν θέλει να σωθεί κανείς. Πρέπει δε να σημειωθεί ότι εδώ αποκάλεσε τον εχθρό άνθρωπο, υπέρ του οποίου προσταζόμαστε στα Ευαγγέλια και να προσευχόμαστε και να τον αγαπούμε. Διότι, εάν είναι καλό για σένα το να αγωνίζεσαι, εύχου μάλλον να παραμένει ο αντίπαλος.

Πρόσεξε και τους τρεις ότι ομιλούν τα ίδια σαν από ένα στόμα. «Μάθετε μόνο», λέει, «ότι ο Κύριος μου τα έκανε αυτά». «Αυτό τουλάχιστον», λέει, «ας σας προκαλέσει σεβασμό, το αξίωμα Εκείνου που τιμωρεί.» Διότι δεν πρέπει να επιτίθεται κανείς σε τέτοιους ανθρώπους που τιμωρούνται από τον Θεό, αλλά να θρηνεί και να φοβάται, και μάλιστα να μην χαίρεται για την καταστροφή κανενός· διότι δεν θα αθωωθεί. Ποιος δεν θα σεβόταν τη συμφορά, αν όχι το αξίωμα του τιμωρού; «Και με καταλαλείτε», λέει, «χωρίς να με ντρέπεστε, και μου επιτίθεστε. Ναι βέβαια, στ' αλήθεια πλανήθηκα, και μέσα μου κατοικεί η πλάνη, ώστε να πω λόγο που δεν έπρεπε. Και τα λόγια μου πλανώνται και είναι άκαιρα». Αυτό το είπε κατά παραχώρηση· και παντού το κάνει αυτό, παραχωρώντας πολλά επιχειρήματα χάριν συγκατάβασης. Δεν αφήνει τον λόγο να παραμένει στο ίδιο σημείο, αλλά και πάλι αντεπιτίθεται επιχειρηματολογώντας. «Ας υποθέσουμε», λέει, «ότι καταλογίζετε στα λόγια μου πολλή ανοησία, φλυαρία και ακαιρία· εσείς όμως δεν έπρεπε να μου επιτίθεστε, ακόμη κι αν τα πράγματα ήταν έτσι, αλλά να σεβαστείτε τη συμφορά, να φοβηθείτε Εκείνον που με χτύπησε, και να δείξετε κατανόηση στο μέγεθος των δεινών μου.» «Ας είναι όμως, επειδή υπερηφανεύεστε εις βάρος μου», λέει, «και μου επιτίθεστε με ονειδισμούς. Μάθετε ότι ο Κύριος είναι αυτός που με συγκλόνισε.» Και γιατί το λέει αυτό; Επειδή πρέπει κανείς να αισθάνεται δέος και φόβο. Μου φαίνεται ότι εδώ υπαινίσσεται ότι δεν υπέφερε τόσο πολύ εξαιτίας των αμαρτημάτων του.

Μην αποφύγεις να ευεργετήσεις τον ενδεή, όταν το χέρι σου μπορεί να βοηθήσει. Μην πεις: «Πήγαινε, έλα πάλι, και αύριο θα σου δώσω», ενώ έχεις τη δυνατότητα να ευεργετήσεις. Διότι δεν γνωρίζεις τι πρόκειται να φέρει η αυριανή ημέρα.» «Ευλογία έρχεται στο κεφάλι εκείνου που μοιράζει. Ο ελεήμων άνθρωπος ευεργετεί την ίδια του την ψυχή.» «Λύτρο για την ψυχή του ανθρώπου είναι ο ίδιος του ο πλούτος. Οι δίκαιοι σπλαχνίζονται και ελεούν.» «Εκείνος που ελεεί τον φτωχό είναι μακάριος.» «Με την ελεημοσύνη και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες.» «Εκείνος που σπλαχνίζεται θα ελεηθεί.» «Εκείνος που ελεεί τον φτωχό δανείζει στον Θεό· και ανάλογα με τη δωρεά του θα του το ανταποδώσει.» «Όσοι δίνουν στους φτωχούς δεν θα στερηθούν.» «Ο δρόμος της δικαιοσύνης και της ελεημοσύνης θα βρει ζωή και δόξα.» «Άνδρα χαρωπό και δότη αγαπά ο Θεός.» «Καθετί που θα βρει το χέρι σου να κάνει, κάνε το με όση δύναμη έχεις.» Γνώρισα ότι δεν υπάρχει άλλο καλό σε αυτούς, παρά να ευφραίνονται και να κάνουν το καλό στη ζωή τους.» «Η κρίση μου θα εξέλθει σαν φλόγα, διότι έλεος θέλω και όχι θυσία.» «Μοίραζε τον άρτο σου σε εκείνον που πεινά, και φτωχούς άστεγους βάλε μέσα στο σπίτι σου. Εάν δεις κάποιον γυμνό, ντύσε τον. Εάν δώσεις από την ψυχή σου τον άρτο σου σε αυτόν που πεινά και χορτάσεις την ταπεινωμένη ψυχή, τότε θα ανατείλει μέσα στο σκοτάδι το φως σου, και το σκοτάδι σου θα γίνει σαν μεσημέρι, και ο Θεός θα είναι μαζί σου πάντοτε.» «

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Σ. ΤΙΤΛΟΣ Αʹ. — Περί συμπαθείας και ευσπλαγχνίας. «Όποιος σπλαγχνίζεται, θα ελεηθεί.» «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλάψουμε αυτόν τον λαό ημέρα και νύχτα, τους τραυματισμένους της θυγατέρας του λαού μου;» «Να γίνεστε οικτίρμονες, όπως ακριβώς και ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων.» Εκείνος που έχυσε θερμό δάκρυ για τη σωτηρία του πλησίον, θεράπευσε τον ίδιο του τον εαυτό μέσω αυτού για το οποίο θρήνησε τον αδελφό του.