Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 17:6

Διότι έτσι ποιος θα μπορούσε να δοκιμάζει τα αισθητά και να κατέχει τα νοητά, και να επιλέγει τα μεν, ενώ να απομακρύνεται από τα δε; Ως «δόκιμοι τραπεζίτες» ας επιλέξουμε το καλό, και ας «απέχουμε από κάθε είδους πονηρό». Ας προσεγγίσουμε, λοιπόν, τα καλά ως αναγκαία, και τα αδιάφορα στον βαθμό που το απαιτεί η ανάγκη. Διότι ο πλούτος από μόνος του δεν είναι ούτε αγαθός ούτε φαύλος, αλλά ανάλογα με την προαίρεση εκείνου που τον χρησιμοποιεί κρίνεται για το ένα ή το άλλο. Για παράδειγμα, ο μέγας Αβραάμ ήταν πάρα πολύ πλούσιος, αλλά δεν παρεξέκλινε από την αρετή εξαιτίας αυτού. Παρομοίως και ο φτωχός Λάζαρος, αν και βρισκόταν σε πενία, ασκούνταν στην ανδρεία και τη μεγαλοψυχία με τη σοφία και τον ορθό λογισμό. Επομένως, όπως ανέφερα, ούτε η πενία είναι από μόνη της καλή ούτε ο πλούτος φαύλος, αλλά σημασία έχει η χρήση τους αναλόγως με τη διάθεση αυτού που τα χρησιμοποιεί. Άλλωστε, στον πιστό ανήκει όλος ο κόσμος των υλικών αγαθών, ενώ στον άπιστο ούτε ένας οβολός. Διότι στον μεν πιστό τα πάντα έχουν υποταχθεί και τα πάντα καθίστανται δούλα του, επειδή εξουσιάζει τα πάντα και ταυτόχρονα τα καταφρονεί. Ο δε άπιστος είναι δούλος των πάντων, καθώς κυριεύεται από τον μαμωνά· δεν εξουσιάζει τίποτα, αλλά μάλλον εξουσιάζεται. Και όλα βεβαίως τα δημιουργήματα του Θεού είναι καλά· όμως η διάθεση εκείνων που τα χρησιμοποιούν δημιουργεί τη μεγάλη διαφορά.

Και βέβαια ο θεσπέσιος Παύλος σε αυτούς που μέσω αυτού κλήθηκαν στην επίγνωση του Χριστού απευθυνόταν λέγοντας: «Τώρα όμως εσείς που κάποτε ήσασταν μακριά, βρεθήκατε κοντά». Θα έρθουν, λοιπόν, αφού θυμηθούν τον Θεό. Και κάτι τέτοιο μας υπονοεί ο μακάριος προφήτης Ιερεμίας λέγοντας προς τον Ισραήλ: «Εσείς από μακριά θυμηθείτε τον Κύριο, και η Ιερουσαλήμ ας ανέβει στην καρδιά σας». Αν δε πράγματι θυμηθούν πλήρως τον κατά φύσιν Θεό, τότε ακριβώς θα προχωρήσουν σε τέτοιο σημείο πνευματικής ευρωστίας, ώστε να γίνουν και πατέρες τέκνων, και να αναθρέψουν τα ίδια τους τα τέκνα με λόγια ευσέβειας, και να σεμνύνονται γι' αυτό ακριβώς. Γράφει δε κάπου και ο θεσπέσιος Παύλος σε αυτούς που ανατράφηκαν από αυτόν και έχουν ανέλθει στο επίπεδο του τέλειου άνδρα, και έχουν φτάσει στο μέτρο της ηλικίας της εν Χριστώ, άλλοτε μεν: «Χαρά και στέφανός μου», και άλλοτε πάλι: «Μα την καύχηση για εσάς, αδελφοί, την οποία έχω εν Χριστώ Ιησού». «Διότι στέφανος των γερόντων είναι τα τέκνα των τέκνων», σύμφωνα με το γεγραμμένο, «καύχημα δε των τέκνων οι πατέρες τους». <Και θα τους επιστρέψω από τη γη της Αιγύπτου και θα τους δεχθώ από τους Ασσυρίους, και θα τους εισαγάγω στη Γαλααδίτιδα και στον Λίβανο, και δεν θα υπολειφθεί ούτε ένας από αυτούς.> Όταν ο Ναβουχοδονόσορ κατέστρεψε κατά κράτος την Ιουδαία, και πυρπολήθηκε ο θείος ναός, καθώς και αυτή η Ιερουσαλήμ, τότε ολόκληρος ο Ισραήλ περιέπεσε σε ταλαιπωρία.

Εδώ λοιπόν ζητείται, να βρεθεί κάποιος από εσάς πιστός κατά τη συνείδηση. Διότι το να βρει κανείς πιστό άνθρωπο είναι δύσκολο έργο· όχι για να δείξεις σε εμένα τη συνείδησή σου (διότι δεν πρόκειται να κριθείς από ανθρώπινο δικαστήριο), αλλά για να δείξεις στον Θεό το άδολο της πίστεως, σε Εκείνον που ερευνά νεφρούς και καρδιές, και γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων. Σπουδαίο πράγμα είναι ο πιστός άνθρωπος, καθώς είναι πλουσιότερος από κάθε πλούσιο. Διότι στον πιστό ανήκει όλος ο κόσμος των υλικών αγαθών, επειδή τα περιφρονεί και τα καταπατά. Διότι εκείνοι που φαινομενικά πλουτούν και έχουν αποκτήσει πολλά, είναι φτωχοί στην ψυχή· καθώς όσο περισσότερα συγκεντρώνουν, τόσο φθείρονται από την επιθυμία αυτών που τους λείπουν. Ο πιστός άνθρωπος όμως, το πιο παράδοξο, πλουτεί μέσα στη φτώχεια του· διότι γνωρίζοντας ότι πρέπει να έχει μόνο ενδύματα και τροφή, και αρκούμενος σε αυτά, έχει καταπατήσει τον πλούτο.

Ο Κύριος γνωρίζει εκ των προτέρων τη σκέψη του μοναχού που επιθυμεί την ιεροσύνη. Η ιεροσύνη είναι μεγάλος βαθμός, εάν τελείται άσπιλα. Ο φιλόχριστος βασιλιάς είναι μακάριος, διότι θα αφήσει τη μνήμη του για ευλογία, και ο έπαινός του θα είναι στον ουρανό και στη γη. Ο άπιστος βασιλιάς δεν γνώρισε σοφία στη ζωή του, και όταν πέθανε άφησε τη μνήμη του για κατάρα, και το όνειδός του δεν θα εξαλειφθεί ποτέ, ενώ ο θρόνος του πιστού στερεώνεται αιώνια. Ο δίκαιος κριτής θα αναζητηθεί και στόματα δικαίων θα τον ευλογήσουν, ενώ ο άδικος δεν θα ελεήσει την ψυχή του, διότι δεν θα εφαρμόσει κρίση και δικαιοσύνη πάνω στη γη. Είναι γραμμένο: αυτός που συκοφαντεί τον φτωχό, πληθαίνει τα δικά του κακά. Μην καταπιέζεις τον πένητα, επειδή είναι φτωχός, και μην ατιμάζεις τον αδύναμο στην πύλη της πόλεως, διότι ο Κύριος θα αναλάβει την κρίση του. Διότι είναι γραμμένο: σώσε αυτούς που οδηγούνται στον θάνατο, και μην παραδώσεις τον υπηρέτη στα χέρια του κυρίου του, μήπως σε καταραστεί και αφανιστείς. Είναι γραμμένο: εκείνος που χαίρεται για αυτούς που καταστρέφονται δεν θα αθωωθεί, ενώ εκείνος που δείχνει ευσπλαχνία θα ευλογηθεί. Στον πιστό ανήκει όλος ο κόσμος των αγαθών, ενώ στον άπιστο ούτε ένας οβολός. Δανείζει στον Θεό εκείνος που ελεεί τον φτωχό, και σύμφωνα με τη δωρεά του θα του ανταποδώσει. Είναι γραμμένο: ζύγι μεγάλο και μικρό, και διπλά μέτρα, είναι και τα δύο ακάθαρτα ενώπιον του Κυρίου. Όποιος σκάβει λάκκο για τον πλησίον του, θα πέσει μέσα σε αυτόν.

Του εν αγίοις Γρηγορίου Νύσσης Περί της κατασκευής του ανθρώπου. Προς τον αδελφό και δούλο του Θεού Πέτρο, ο Γρηγόριος, επίσκοπος Νύσσης. Εάν έπρεπε να τιμώνται με υλικά αγαθά εκείνοι που ξεχωρίζουν για την αρετή τους, ολόκληρος ο κόσμος των χρημάτων, καθώς λέει ο Σολομών, θα φαινόταν μικρός για να σταθεί ισάξιος της δικής σου αρετής· επειδή η ευγνωμοσύνη που οφείλεται στη σεμνότητά σου είναι ανώτερη από κάθε τιμή βασισμένη στον πλούτο. Όμως, το άγιο Πάσχα απαιτεί τη συνηθισμένη προσφορά δώρων της αγάπης, την οποία και προσφέρουμε στη μεγαλοφροσύνη σου· ένα δώρο, άνθρωπε του Θεού, το οποίο είναι μεν μικρότερο από όσο θα ήταν άξιο να σου προσφερθεί, δεν υπολείπεται όμως των δυνάμεών μας.

Εκείνος που περιγελά τον φτωχό, παροξύνει τον Δημιουργό του. Για ποιον λόγο; Διότι ο Θεός τον έπλασε φτωχό. Ποιος λοιπόν είναι τόσο σκληρός, ποιος τόσο απάνθρωπος, ώστε, όταν πρέπει να καμφθεί από συμπόνια, τότε να γελά; Επομένως, και αυτός είναι υπόλογος για τιμωρία· και χάνεται, καθώς αμαρτάνει απέναντι στη μεγάλη και σοφή πρόνοια του Θεού. Εκείνος δε που επιχαίρει για αυτόν που χάνεται, δεν θα αθωωθεί. Είτε πρόκειται για αυτόν που εξέπεσε από τη θεία γνώση, είτε για αυτόν που πεθαίνει. Στεφάνι των γερόντων είναι τα παιδιά των παιδιών. Και πάλι, προβάλλοντας τα φυσικά πράγματα, δείχνει ότι αυτό είναι αποτέλεσμα της αρετής των πατέρων, και δεν εννοεί απλώς τα παιδιά, αλλά τα χρηστά παιδιά. Στον πιστό ανήκει ολόκληρος ο κόσμος των αγαθών· στον άπιστο όμως, ούτε ένας οβολός. Ο πιστός, επειδή δεν προσκολλάται στα αισθητά, είναι σαν να τα κατέχει όλα· ενώ εκείνος που επιδιώκει αυτά με πάθος, είναι σαν να μην κατέχει τίποτα.

Το να συγκεντρωθούν όλα αυτά ταυτόχρονα και να υποταχθούν στον λόγο προς έπαινο, είναι δυσχερέστατο και κοπιωδέστατο· όμως όλα όσα ο λόγος διέκρινε κατά είδος και απαρίθμησε, σαν το άνθος του χόρτου που μαραίνεται και φθείρεται, και σαν την απατηλή και φασματική όψη καλών ονείρων, που άμα τη εμφανίσει της παρέρχεται, καταλύονται και αλλοιώνονται γρήγορα και ενίοτε σε βραχύ χρόνο, συμπαρασύροντας σε κατάλυση ανάλογα και ακόλουθα την περίτεχνη αρμονία και πλοκή των εγκωμίων. Για σένα όμως, ω παρθένε σεμνή και σώφρων, και μάρτυς τροπαιοφόρε και αήττητε, ο λόγος θα βρει με μεγάλη ευκολία και χωρίς κόπο σωρευμένα εξ ολοκλήρου και συγκεντρωμένα όσα τώρα έχουν κατονομαστεί, τα οποία θαυμάζουν και μακαρίζουν οι άνθρωποι και τα θεωρούν αξιοσημείωτα· όχι όμως με το να χάνονται και να καταλύονται, κάνοντας τους επαίνους να διασκορπίζονται μάταια στον αέρα. Διότι η αρετή της θεοειδούς ψυχής σου και η οικείωσή σου προς τον Κτίστη, διασφάλισε και διατήρησε για σένα και τα επίγεια καλά που διέθετες, και τα έκανε αλησμόνητα στη μνήμη και ικανά να συμπορεύονται με όλη την αιωνιότητα· μάλλον δε τα υπερπολλαπλασίασε και τα υπεραύξησε· διότι «στον πιστό ανήκει όλος ο κόσμος των αγαθών, ενώ στον άπιστο ούτε ένας οβολός», όπως αποφάνθηκε ο γραφικός λόγος. Διότι τα παρόντα και τα μέλλοντα, και όλα όσα εξουσιάζει ο Νυμφίος σου, σου έχουν χαριστεί και δωρηθεί ως προίκα.

Καλός είναι ο αγώνας σας· ωραίος ο δρόμος· πανέμορφη η προθυμία· θαυμαστές οι ανατάσεις της θεωρίας σας προς τον Θεό. Εσείς δεν είστε από τον κόσμο τούτο, λέει ο Κύριος προς τους αποστόλους του, και προς εσάς τα λέει αυτά, ω τέκνα. Διότι παρήλθε με αποστολικό τρόπο από εσάς το σχήμα τούτου του κόσμου, εφόσον είστε αδέσμευτοι και αμέτοχοι στη φθορά· όπως ακριβώς λέγεται, σαν άσαρκοι και ασώματοι άγγελοι, απερίγραπτοι στον χώρο, καθότι δεσπόζετε στα πάντα. Διότι, «στον πιστό ανήκει όλος ο κόσμος» λέει, ενώ εσείς είστε ακτήμονες και χωρίς μερίδιο στον κόσμο, διότι μερίδα σας και κλήρος σας είναι μόνο ο Θεός· χωρίς πατρίδα και χωρίς πόλη, διότι πατρίδα και πόλη μας είναι η άνω Ιερουσαλήμ, η μητρόπολη του Παύλου και των υπόλοιπων αγίων. Γι' αυτό, μην κοιτάζετε προς τα κάτω, μήτε να εγκαταλείψετε την πηγή της ζωής, τον Κύριο, και σκάψετε για τους εαυτούς σας συντριμμένο λάκκο ανομίας· μήτε να γοητευθείτε από τα χαμερπή και ευχάριστα δημιουργήματα τούτου του αιώνα, εφόσον έχετε την τερπνότητα του Κυρίου, και επισκέπτεστε τον ναό των αρετών του· μήτε να θεωρήσετε ότι υπάρχει κάτι μεγάλο και μακάριο κάτω από τον ουρανό, από τη θεία αφιέρωση που κατέχετε και την οποία έχετε ενδυθεί από τον Δεσπότη των όλων· φωτιστήκατε και λευκανθήκατε σαν το χιόνι, στερεωθήκατε σαν το γάλα που πήζει, στολιστήκατε σαν τον νυμφίο, συναχθήκατε με την ομόνοια του Πνεύματος.