Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 18:1

Και αν η πίστη μας αναφέρεται στον Πατέρα και τον Υιό, ποια αδελφότητα υπάρχει μεταξύ τους; Ή πώς μπορεί ο Λόγος να ονομάζεται αδελφός εκείνου, του οποίου ακριβώς είναι Λόγος; Αυτή η αντίρρηση δεν προβάλλεται από ανθρώπους που έχουν άγνοια· διότι αντιλαμβάνονται και οι ίδιοι την αλήθεια. Αλλά πρόκειται για ιουδαϊκή πρόφαση, και ανθρώπων που επιθυμούν, όπως είπε ο Σολομών, να αποχωριστούν από την αλήθεια.

Ενώ αυτά αποδεικνύονται κατ' αυτόν τον τρόπο, εκείνοι αποθρασύνονται ακόμη περισσότερο λέγοντας: «Εάν δεν υπήρξε ποτέ καιρός που να μην υπήρχε, αλλά ο Υιός είναι αΐδιος και συνυπάρχει με τον Πατέρα, τότε δεν τον ονομάζετε πλέον Υιό, αλλά αδελφό του Πατέρα». Ανόητοι και φιλόνεικοι! Διότι, εάν λέγαμε μόνον ότι συνυπάρχει αϊδίως και όχι ότι είναι Υιός, η υποκριτική τους ευλάβεια θα ήταν κάπως πειστική. Εάν όμως, αποκαλώντας τον αΐδιο, ομολογούμε ταυτόχρονα ότι είναι Υιός εκ του Πατρός, πώς είναι δυνατόν αυτός που γεννήθηκε να θεωρηθεί αδελφός εκείνου που τον γέννησε; Και εάν η πίστη μας είναι προς τον Πατέρα και τον Υιό, τι είδους αδελφότητα υπάρχει μεταξύ τους; Ή πώς είναι δυνατόν ο Λόγος να ονομάζεται αδελφός Εκείνου, του οποίου ακριβώς είναι Λόγος; Αυτή η αντίρρηση δεν προβάλλεται από ανθρώπους που έχουν άγνοια· διότι και οι ίδιοι διαβλέπουν καθαρά την αλήθεια. Αλλά αποτελεί ιουδαϊκή «πρόφαση» και ίδιον εκείνων που επιθυμούν, όπως είπε ο Σολομών, να «αποχωρίζονται» από την αλήθεια. Διότι ο Πατέρας και ο Υιός δεν γεννήθηκαν από κάποια προϋπάρχουσα αρχή, ώστε να μπορούν να θεωρηθούν αδελφοί. Αντιθέτως, ο Πατέρας είναι η αρχή και ο γεννήτορας του Υιού, και ο Πατέρας είναι Πατέρας και δεν υπήρξε υιός κανενός. Και ο Υιός εξάλλου είναι Υιός και όχι αδελφός. Εάν λοιπόν ονομάζεται αΐδιο γέννημα του Πατέρα, ορθώς ονομάζεται.

Ή τα έβλεπαν μεν —διότι εξάπαντος ήταν ανάγκη να τα βλέπουν— αλλά πάλι γόγγυζαν μεταβάλλοντας τη στάση τους: «Γιατί θεραπεύεις τον παραλυτικό το Σάββατο και κάνεις τον εκ γενετής τυφλό να αναβλέψει εκείνη την ημέρα;» Και τούτο πάλι ήταν μια πρόφαση και μόνο γογγυσμός. Διότι, ενώ και τις άλλες ημέρες ο Κύριος θεράπευε κάθε νόσο και κάθε ασθένεια, εκείνοι συνήθως τον κατέκριναν και προτιμούσαν μάλλον να έχουν την υποψία της αθεΐας, αποκαλώντας τον Βεελζεβούλ, παρά να αρνηθούν τη δική τους πονηρία. Αλλά, μολονότι ο Σωτήρας πολυμερώς και πολυτρόπως φανέρωνε έτσι τη θεότητά Του και κήρυττε το ευαγγέλιο του Πατέρα σε όλους, αυτοί παρ' όλα αυτά, λακτίζοντας προς τα κέντρα, αντιλέγανε μωρολογώντας, ώστε μόνο και μόνο για να εφευρίσκουν προφάσεις, σύμφωνα με τη θεία παροιμία, να χωρίσουν τους εαυτούς τους από την αλήθεια.

Όποιος στηρίζει την πεποίθησή του στον πλούτο θα πέσει, ενώ εκείνος που βοηθά τους δικαίους, αυτός θα ανατείλει. Εκείνος που σκορπά τα υπάρχοντά του με αφροσύνη γίνεται φτωχός, ενώ εκείνος που τα μοιράζει με πίστη στον Κύριο δεν θα εγκαταλειφθεί ποτέ· διότι είναι γραμμένο, εσκόρπισε, έδωσε στους φτωχούς, η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα τον άπαντα, η δύναμή του θα υψωθεί με δόξα. Εκείνος που αυξάνει τον πλούτο του με τόκους και πλεονεξίες, τον συγκεντρώνει για εκείνον που ελεεί τους φτωχούς. Όσο κι αν επαρθεί ένας άνθρωπος από την υπερηφάνεια της καρδιάς του, πατάει στο χώμα από το οποίο πάρθηκε και στο χώμα καταλήγει· ο Κύριος όμως υψώνει τους ταπεινούς. Ο καπνός διώχνει τις μέλισσες, και η μνησικακία διώχνει τη γνώση από την καρδιά. Παρακάλεσε τον Κύριο και χύσε δάκρυα ενώπιον της αγαθότητάς Του, και η μνησικακία ας μην κατοικεί στην ψυχή σου, και η προσευχή σου θα είναι σαν θυμίαμα ενώπιόν Του. Είναι γραμμένο: ακάθαρτος ενώπιον του Κυρίου είναι κάθε υπερήφανος στην καρδιά, ενώ στους ταπεινούς προπορεύεται η δόξα. Και πάλι: αφορμή αναζητεί ο άνθρωπος που θέλει να χωριστεί από τους φίλους του· και σε κάθε καιρό θα είναι αξιοκατάκριτος. Έτσι και ο μοναχός που φεύγει από το μοναστήρι κατηγορεί τον ηγούμενο και τους αδελφούς. Είναι γραμμένο: υπάρχει δρόμος που φαίνεται ορθός στους ανθρώπους, αλλά τα τέλη του καταλήγουν στον πυθμένα του άδη. Και πάλι λέει: από τους δικούς του δρόμους θα χορτάσει ο θρασύς στην καρδιά, ενώ από τους δικούς του λογισμούς ο καθαρός άνθρωπος.

Γλυκύς είναι εκείνος ο φίλος, που τρέφει την ψυχή. Γνήσιος φίλος είναι αυτός που συμμερίζεται τις δυσκολίες. Το μέγιστο απόκτημα είναι ο αδιάπτωτος φίλος. Ο κατά Θεόν φίλος αναβλύζει γάλα και μέλι με τους αληθινούς λόγους του. ΤΙΤΛ. Η΄. — Περί των φίλων του τραπεζιού και των κακόβουλων. «Οι ασεβείς φίλοι μισούν τους φτωχούς φίλους». «Ο παράνομος άνδρας βάζει σε πειρασμό τους φίλους του και τους παρασύρει σε οδούς που δεν είναι αγαθές». «Προφάσεις αναζητά ο άνδρας που σχεδιάζει να αποχωριστεί τους φίλους του». «Ρόπαλο, και μαχαίρι, και ακονισμένο αιχμηρό βέλος, τέτοιος είναι ο άνδρας που καταθέτει ψευδή μαρτυρία εναντίον του φίλου του». «Όποιος ευλογεί τον φίλο του νωρίς το πρωί με δυνατή φωνή, δεν διαφέρει σε τίποτα από εκείνον που τον καταριέται». «Μην τρέφετε εμπιστοσύνη σε φίλους, μηδέ να ελπίζετε σε άρχοντες». «Υπάρχει φίλος που είναι φίλος την εποχή που τον συμφέρει, και δεν πρόκειται να παραμείνει κοντά σου σε καιρό θλίψης. Υπάρχει φίλος που είναι κοινωνός στο τραπέζι, αλλά δεν θα παραμείνει κατά την ημέρα της θλίψης· και εάν ταπεινωθείς, θα στραφεί εναντίον σου». «Υπάρχει φίλος που είναι φίλος μόνο κατ' όνομα». «Εάν είναι να αποκτήσεις φίλο, απόκτησέ τον μέσα από δοκιμασία, και μην τον εμπιστευθείς γρήγορα. Αντί για φίλος, μην γίνεσαι εχθρός». «Ο σύντροφος του φίλου συμμετέχει στα τραγούδια σε καιρό ευφροσύνης, αλλά σε καιρό θλίψης θα σταθεί απέναντί του. Ο σύντροφος συμπονά τον φίλο του για χάρη της κοιλιάς, αλλά απέναντι στον πόλεμο θα πάρει την ασπίδα του». «Εάν έχεις αγαθά, θα συμβιώσει μαζί σου και θα σε αποστραγγίσει, ενώ ο ίδιος δεν πρόκειται να κοπιάσει. Είχε την ανάγκη σου και σε εξαπάτησε, και θα σου χαμογελάσει υποκριτικά, δίνοντάς σου ελπίδες.

Επειδή, λοιπόν, αντιληφθήκαμε, αδελφέ, ότι αναβάλλεις επίτηδες τη συνέλευση και αναζητάς και επινοείς προφάσεις —διότι είναι όντως αληθινό εκείνο το ρητό του Σολομώντα ότι προφάσεις ζητά ο άνθρωπος που θέλει να χωριστεί από τους φίλους του, και αυτό το φανερώνει η δική σου γνώμη, την οποία, αν δεν υπήρχε κάτι κακόβουλο στη μέση, θα την είχες διατυπώσει απλά και χωρίς περιττές περιπλοκές—, σου επιβάλλω επιτίμιο αλειτουργησίας εν Αγίω, δηλαδή, Πνεύματι, απέναντι στο οποίο έγινες οπωσδήποτε οφειλέτης στο να ολοκληρώσεις την κρίση που έχει ήδη ξεκινήσει σε αυτό. Διότι αναγκαστικά θα επιλέξεις ένα από τα δύο: είτε ότι τότε δεν ξεκίνησες αυτή την υπόθεση σύμφωνα με το Πνεύμα, είτε ότι τώρα αποχωρείς μη πνευματικά. Διότι είναι βεβαίως προφανές και αυτό, ότι σε εκείνους που επέστρεψαν στην ορθοδοξία θα είχες ήδη τελέσει τις νενομισμένες τελετές. Αν όμως πρόλαβες να τις τελέσεις με αυτόν τον τρόπο, έπρεπε να τους πείσεις να κάνουν υπομονή και αυτό το μικρό χρονικό διάστημα της δικής σου ελεύσεως προς εμάς και της επιστροφής σου από εμάς. Εξάλλου, εκείνοι που πείστηκαν από εσένα για την αποδοχή του μυστηρίου, αν πράγματι πείστηκαν, θα είχαν υποκύψει σε εσένα πολύ γρήγορα και ως προς αυτό. Και αυτό θα αποτελούσε δοκιμασία της γνησιότητας ως προς το χάρισμα, και αν συνέβαινε θα αποστόμωνε πολλούς, οι οποίοι μπορούν να πουν ότι οι Αρμένιοι δεν προσήλθαν επειδή γνώρισαν την αλήθεια, όπως εσύ ο ίδιος διακήρυξες με παρρησία· διότι η επίγνωση της αλήθειας, εκτός των άλλων, διαθέτει εκείνους που την έχουν γνωρίσει και προς την καρτερία.