Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 18:19

Επιστολή του ίδιου μεγάλου Γέροντος που γράφτηκε προς τον ίδιο Αββά Ιωάννη, όταν εκείνος φρόντιζε στην πατρίδα του για κάποιες ανάγκες του κοινοβίου και ενοχλούνταν από σαρκικό πόλεμο: Γράψε στον αδελφό: Εφόσον βρίσκεσαι ακόμη έξω καταβάλλοντας τον κόπο σου, κατά τη δύναμή σου, για τον Θεό και τις ψυχές των αδελφών, και μάλλον για τη δική μας και δική σου ανάπαυση και ησυχία, διότι εάν αναπαυθούν οι αδελφοί και προστατευθούν μέσω ημών, τότε και εμείς μέσω αυτών βρίσκουμε την τέλεια ησυχία, και εκπληρώνεται σε εμάς ο γεγραμμένος λόγος: «Αδελφός που βοηθείται από αδελφό είναι σαν οχυρή και τειχισμένη πόλη». Κόψε όλες τις σχέσεις και τις προφάσεις που έχεις, όσο βρίσκεσαι έξω, και μην αφήσεις καμία πρόφαση ή σχέση με κανέναν να σε τραβάει προς τα πίσω. Διότι, εάν δεν γίνει έτσι, δεν θα βρεις την τέλεια ησυχία· άλλωστε έτσι πράξαμε και εμείς. Εφόσον λοιπόν κάνεις αυτά, ελπίζω ότι θα ησυχάσεις τελείως· διότι, με τη χάρη του Θεού, ο κλήρος σου και η μερίδα σου θα είναι μαζί μας εις τον αιώνα.

Για να μάθει η αγάπη σου ότι όλος ο πόλεμος του διαβόλου είναι το να μας χωρίσει τον ένα από τον άλλο. Διότι βλέπει με ακρίβεια να εκπληρώνεται σε εμάς η Γραφή που λέει ότι «Αδελφός που βοηθείται από αδελφό, είναι σαν οχυρή και τειχισμένη πόλη». Ας μην του επιτρέψει ο Κύριος να εκπληρώσει το θέλημά του σε εμάς, αλλά «ας τον συντρίψει, σύμφωνα με τον αποστολικό λόγο, κάτω από τα πόδια μας γρήγορα». Εσύ, λοιπόν, μην αμφιβάλλεις, διότι ελπίζω ότι εμείς οι δύο θα τοποθετηθούμε στον ίδιο τάφο, όπως ήδη σου προείπα, μαζί οι δύο, και ο Θεός γι' αυτό μας συνήγαγε, για να ωφεληθούμε ο ένας από τον άλλο. Και ο Θεός γι' αυτό μας συνήγαγε, για να ωφεληθούμε ο ένας από τον άλλο.

Ο ίδιος Γέροντας, έχοντας λυτρωθεί από τους πειρασμούς μέσω των προσευχών του αγίου Γέροντα και της πνευματικής του διδασκαλίας, έστειλε ευχαριστίες σε αυτόν. Απόκριση του Βαρσανουφίου: Στον Θεό της δόξας ας αναπέμψουμε κάθε δοξολογία και ας Τον υμνήσουμε στους αιώνες. Αμήν. Διότι σε εμάς δεν αρμόζει δόξα, παρά μόνο σε Αυτόν και στον Υιό Του και στο Άγιο Πνεύμα Του. Ο Θεός οδήγησε την αγάπη σου προς τη δική μας αδυναμία, για να έχουμε θεάρεστη βοήθεια ο ένας μέσω του άλλου, θέλοντας να εκπληρώσει και σε εμάς τη Γραφή που λέει: «Αδελφός που βοηθείται από αδελφό είναι σαν οχυρωμένη και τειχισμένη πόλη». Είθε όλοι μας να βοηθηθούμε από τον μεγάλο αδελφό μας, τον Ιησού εννοώ, διότι ευδόκησε να μας κάνει αδελφούς Του, και είμαστε, και μακαριζόμαστε από τους αγγέλους. Τέτοιον αδελφό έχουμε: δυνατό, για να μας ενδυναμώσει, ισχυρό, για να μοιράσει σε εμάς τα λάφυρα, αρχιστράτηγο, για να συντρίψει στον πόλεμο τους εχθρούς που μας πολεμούν, ιατρό, για να θεραπεύσει τα πάθη μας, αρχηγό της ειρήνης, για να ειρηνεύσει τον εσωτερικό μας άνθρωπο με τον εξωτερικό να έχει υποταχθεί σε αυτόν, τροφέα, για να μας τρέφει με την πνευματική τροφή, ζωντανό, για να μας ζωοποιήσει, ελεήμονα, για να μας ελεήσει, οικτίρμονα, για να μας σπλαχνιστεί, βασιλιά, για να κάνει και εμάς βασιλείς, Θεό, για να κάνει και εμάς θεούς.

Διότι, πράγματι, δεν είναι ωφέλιμο σε εμάς το να μιλούμε ή να γράφουμε μεταξύ μας πάντοτε με αινιγματικό τρόπο, ακόμη κι αν διαπιστώσουμε ότι αυτό μας έχει χαριστεί από τον Θεό, παρά μόνο όταν προκύπτει ανάγκη. Επειδή, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, «είμαστε μέλη ο ένας του άλλου» και ισχύει για εμάς το «αδελφός που βοηθείται από αδελφό είναι σαν οχυρωμένη πόλη», πες φανερά τους λογισμούς σου μέσω του αδελφού ή γράψε τους, και με αυτόν τον τρόπο θα λάβεις απάντηση. Διότι αυτό αποτελεί ταπείνωση και για τους δύο. Ποια είναι η ανάγκη, πες μου, να μιλούμε με υψηλά νοήματα, ενώ μπορούμε να πορευθούμε με ταπείνωση; Και αυτό, μάλιστα, να το κάνεις σπάνια. Διότι η συντριβή που συνοδεύει τους λογισμούς ωφελεί την καρδιά, δηλαδή το να λες: «Υποτάσσω την ψυχή και το σώμα». Εάν κάποιος, για χάρη του Θεού, έχει το φρόνημα να υποταχθεί στον ίδιο του τον αδελφό, πρέπει να κατανοηθεί ότι υποτάσσεται στον Ίδιο τον Θεό.

Όσο για τον αδελφό, δέξου τον με ταπεινή καρδιά και μίλησέ του ό,τι βάλει ο Θεός στην καρδιά σου να πεις, έχοντας κατά νου ότι, όταν παρουσιάστηκε ανάγκη, άνοιξε ακόμη και το στόμα της όνου. Και εφόσον τα πάντα προέρχονται από Αυτόν, για την ωφέλεια όλων, σε Αυτόν απόδωσε και την ωφέλεια που προσφέρεται μέσω εσού στον αδελφό. Και αν ο Θεός δει την ταπείνωσή σου, θα καταγράψει σε σένα τον μισθό της νουθεσίας Αυτός που έβαλε τον λόγο στο στόμα σου, και θα εκπληρωθεί σε εσάς το γεγραμμένο: «Αδελφός που βοηθείται από αδελφό είναι σαν πόλη οχυρωμένη και τειχισμένη.» Ο Κύριος Ιησούς θα συνεργήσει μαζί σας σε όλα για το αγαθό.

Διότι ο αιμοβόρος λέων και εχθρός της αληθείας δεν παύει να εξαπατά εκείνους που δεν προσέχουν ιδιαίτερα, καθώς δεν επιθυμεί να καταβροχθίσει ανθρώπινες σάρκες, αλλά επιδιώκει να συμπαρασύρει ψυχές στη γέεννα. Πόσους νομίζετε ότι υπέταξε πάλι στα άτιμα πάθη μετά την αναχώρησή τους; Πόσους, μετά την ένταξή τους στην αδελφότητα, τους κατέστησε αποστάτες και τους έκανε ξένους προς αυτό τούτο το σχήμα; Γι' αυτό δεν πρέπει να παρεκκλίνουμε, αλλά, βοηθούμενος ο αδελφός από τον αδελφό, να καθίστανται απρόσβλητοι στις παγίδες του Διαβόλου.

Διότι λέγει: να δοκιμάζετε τα πάντα και να κρατάτε το καλό. Και ιδού, και τα δύο έχουν δοκιμαστεί από εσένα. Διαπίστωσες ότι είναι καλό και τερπνό να κατοικούν οι αδελφοί μαζί. Καθώς έχει γραφτεί: αδελφός που βοηθείται από αδελφό είναι σαν πόλη οχυρή και ψηλή· και έχει ισχύ σαν καλά ασφαλισμένο ανάκτορο.

Έλεγχος του εαυτού και εξομολόγηση. Αδελφοί, συμπονέστε με, έχοντας σπλάχνα οικτιρμών· διότι δεν είπε μάταια η θεία Γραφή: αδελφός που βοηθείται από αδελφό είναι σαν πόλη οχυρωμένη και ψηλή· και είναι ισχυρός σαν θεμελιωμένο βασίλειο. Και πάλι λέει: να εξομολογείστε ο ένας στον άλλον τις αμαρτίες σας και να προσεύχεστε ο ένας για τον άλλον, για να θεραπευτείτε.

Αδελφός που βοηθείται από αδελφό, είναι σαν πόλη ισχυρή και ψηλή· και έχει ισχύ σαν θεμελιωμένο βασίλειο. [Κώδ. φ. 79β] Οι μαθητές του Χριστού, έχοντας ομοφροσύνη, ήταν αδελφοί, και ήταν ισχυροί σαν βασίλειο ασφαλισμένο με αμέτρητα οχυρώματα· βοηθούμενος ο ένας από τον άλλον· διότι είχαν ομοφροσύνη· και το να βοηθείται ο ένας από τον άλλον, τους καθιστά περισσότερο οχυρούς.

Διότι ποια ελπίδα υπάρχει για εσάς, εάν δεν προκόβετε; Και ποια αποθάρρυνση υπάρχει, όταν εσείς ευδοκιμείτε; Αισθάνομαι να πτερώνομαι, όταν ακούσω κάτι καλό για εσάς. Κάντε πλήρη τη χαρά μου. Μόνο τούτο περιέλαβα στην προσευχή μου, ότι επιθυμώ τη δική σας προκοπή. Και εκείνο για το οποίο ανταγωνίζομαι τους πάντες είναι τούτο: ότι σας αγαπώ, ότι έχω συνδεθεί στενά μαζί σας, ότι εσείς είστε τα πάντα για εμένα, και πατέρας, και μητέρα, και αδελφοί, και παιδιά. Μην νομίσετε, λοιπόν, ότι κάτι από όσα λέγονται από εμάς λέγεται από εχθρότητα, αλλά για διόρθωση. Διότι, όπως λέει η Γραφή, «αδελφός που βοηθείται από αδελφό, είναι σαν οχυρωμένη πόλη». Μην τα περιφρονήσετε, λοιπόν· διότι ούτε εγώ περιφρονώ τον δικό σας λόγο, αλλά θα ήθελα να διορθώνομαι από εσάς, θα ήθελα να μαθαίνω. Διότι όλοι εμείς είμαστε αδελφοί, και ένας είναι ο Καθηγητής μας. Είναι δε φυσικό και μεταξύ αδελφών, ο ένας να δίνει παραγγέλματα και οι άλλοι να υπακούουν. Μην τα περιφρονήσετε λοιπόν, αλλά ας τα πράττουμε όλα προς δόξαν του Θεού· διότι σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Μην προσπεράσεις απλώς τη διήγηση, αλλά στάσου αμέσως με προσοχή στο προοίμιο, και μάθε πόση ήταν η αγάπη και η συμφωνία και η ομόνοια, και πώς παντού αυτοί βρίσκονταν σε κοινωνία μεταξύ τους, και συνδεδεμένοι με τον δεσμό της κατά Θεόν φιλίας, τα έπρατταν όλα από κοινού, και στο τραπέζι και στην προσευχή και στην οδοιπορία και σε όλα τα υπόλοιπα εμφανίζονταν ο ένας μαζί με τον άλλον. Εάν λοιπόν εκείνοι οι στύλοι, οι πύργοι, που είχαν πολλή παρρησία προς τον Θεό, είχαν ανάγκη της αμοιβαίας βοήθειας, και μέσα από την αμοιβαία συμπαράσταση στηρίζονταν, πόσο μάλλον εμείς οι ασθενείς, και ταλαίπωροι, και ανάξιοι λόγου, θα έχουμε ανάγκη τη βοήθεια ο ένας του άλλου; Διότι, «αδελφός που βοηθείται από αδελφό, είναι σαν οχυρωμένη πόλη»· και πάλι: «Ιδού τι καλό, ή τι τερπνό, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί;». Ο Πέτρος και ο Ιωάννης ήταν μαζί, και είχαν ανάμεσά τους τον Ιησού. Διότι, «όπου είναι συγκεντρωμένοι δύο ή τρεις στο όνομά μου», λέει, «εκεί είμαι και εγώ ανάμεσά τους». Είδες πόση αξία έχει το να βρίσκεται κανείς μαζί με τους άλλους; Όμως δεν ήταν απλώς συγκεντρωμένοι στον ίδιο τόπο, επειδή και τώρα όλοι μας βρισκόμαστε μαζί στον ίδιο τόπο· αλλά πρέπει να είμαστε μαζί με τον δεσμό της αγάπης, με την ελεύθερη διάθεση της προαιρέσεως· και όπως ακριβώς τα σώματά μας είναι τώρα κοντά το ένα στο άλλο, και συνδέονται σφιχτά στον ίδιο χώρο, έτσι πρέπει να συνδέονται σφιχτά μεταξύ τους και οι καρδιές.

Από αυτό, λοιπόν, γεννιέται και η θερμότητα της αγάπης· με τον σύνδεσμο της ειρήνης θέλει να συνδέσει όλους μας. Διότι, όπως λέει, εάν θέλεις να προσδέσεις τον εαυτό σου με κάποιον άλλον, με κανέναν άλλο τρόπο δεν θα μπορέσεις, παρά μόνο με το να προσδέσεις κι εκείνον στον εαυτό σου, και αν θελήσεις να κάνεις τον δεσμό διπλό, πρέπει κι εκείνος να δεθεί μαζί σου. Έτσι και εδώ θέλει να είμαστε στενά δεμένοι μεταξύ μας, όχι απλώς να ειρηνεύουμε, ούτε απλώς να αγαπούμε, αλλά σε όλα να είμαστε μία ψυχή. Καλός είναι αυτός ο δεσμός· με αυτόν τον δεσμό ας συνδέσουμε τους εαυτούς μας και μεταξύ μας και με τον Θεό. Αυτός ο δεσμός δεν προκαλεί θλίψη, δεν πιέζει τα δεμένα χέρια, αλλά αντίθετα τα ανακουφίζει, δημιουργεί μεγάλη ευρυχωρία και τα κάνει να αισθάνονται μεγαλύτερη ευφροσύνη από εκείνα που είναι λυμένα. Ο ισχυρός που είναι δεμένος με τον ασθενή, τον υποβαστάζει και δεν τον αφήνει να χαθεί· και αν προσδεθεί με τον ράθυμο, τον αφυπνίζει περισσότερο. Διότι, «αδελφός που βοηθείται από αδελφό», λέει η Γραφή, «είναι σαν οχυρωμένη πόλη».

Έπειτα δίνει δύναμη και στην πίστη, με βάση την αλήθεια Εκείνου που έδωσε την υπόσχεση. Τι σημαίνει, «Και έχοντας λουστεί στο σώμα με καθαρό νερό»; Εννοεί δηλαδή το νερό που μας κάνει καθαρούς, ή αυτό που δεν περιέχει αίμα. Έπειτα προσθέτει το τέλειο, την αγάπη. «Μην εγκαταλείποντας», λέει, «τις συνάξεις μας»· αυτό ακριβώς το οποίο κάνουν μερικοί, λέει, και διασπούν τις συνάξεις, τους το απαγορεύει. Διότι «αδελφός που βοηθείται από αδελφό, είναι σαν οχυρωμένη πόλη». «Αλλά ας παρατηρούμε με προσοχή ο ένας τον άλλον, ώστε να παρακινούμαστε στην αγάπη». Τι σημαίνει το «ας παρατηρούμε με προσοχή ο ένας τον άλλον»; Σημαίνει, για παράδειγμα, αν κάποιος είναι ενάρετος, αυτόν ας μιμούμαστε, προς αυτόν ας στρέφουμε το βλέμμα μας, ώστε να αγαπούμε και να αγαπιόμαστε· διότι από την αγάπη πηγάζουν τα καλά έργα.

Διότι έτσι θα αποδεχθεί τον έλεγχο και για τον ίδιο του τον εαυτό, όταν δει ότι και εσύ έχεις ανάγκη από ελέγχους, και ότι δεν παρουσιάζεσαι ως κάποιος που τα έχει κατορθώσει όλα, ούτε ως διδάσκαλος, αλλά ως φίλος και αδελφός που προσφέρει βοήθεια. Πες του: «Εγώ σε ωφέλησα, υπενθυμίζοντάς σου τα όσα σε συμφέρουν πνευματικά· κι εσύ, όποιο ελάττωμα αντιληφθείς ότι έχω, αναχαίτισέ το, διόρθωσέ το· αν με δεις να οργίζομαι, αν με δεις πλεονέκτη, συγκράτησέ με, δέσε με με την παραίνεσή σου». Αυτό σημαίνει φιλία· έτσι ο αδελφός, όταν βοηθείται από τον αδελφό του, γίνεται σαν οχυρωμένη πόλη. Διότι το να τρώμε και να πίνουμε δεν δημιουργεί φιλία· τέτοιου είδους σχέση έχουν και οι ληστές και οι δολοφόνοι· αλλά, αν είμαστε φίλοι, αν όντως φροντίζουμε ο ένας τον άλλον, σε αυτά ακριβώς ας αλληλοβοηθούμαστε. Αυτά μας οδηγούν σε επωφελή φιλία, αυτά μας εμποδίζουν από το να καταλήξουμε στη γέεννα. Ούτε, λοιπόν, αυτός που ελέγχεται πρέπει να αγανακτεί· διότι άνθρωποι είμαστε και έχουμε ελαττώματα· ούτε αυτός που ελέγχει να το πράττει σαν να εμπαίζει, ή σαν να επικυριαρχεί και να διαπομπεύει, αλλά να το κάνει κατ' ιδίαν, με ηπιότητα. Διότι αυτός που ελέγχει έχει ανάγκη από περισσότερη ηπιότητα, ώστε με αυτόν τον τρόπο να πείσει τον άλλον να υπομείνει την τομή. Δεν βλέπετε τους ιατρούς, όταν καυτηριάζουν, όταν τέμνουν, με πόση ηπιότητα επιφέρουν τη θεραπεία;

Διότι εδώ καταδεικνύει και την ευφροσύνη και τη δύναμη, και φανερώνει ότι και σε όσους ησυχάζουν θα υπάρχει πολλή ευφροσύνη, και σε όσους δρουν πολλή δύναμη. Και πάλι: «Αδελφός που βοηθείται από αδελφό είναι σαν οχυρωμένη πόλη». Και ο Χριστός εξάλλου λέει: «Όπου είναι συγκεντρωμένοι δύο ή τρεις στο όνομά μου, εκεί βρίσκομαι ανάμεσά τους». Αλλά και η ίδια η φύση αυτό απαιτεί.

Αυτό ακριβώς, λοιπόν, έχοντας αντιληφθεί και ο Σολομών, έλεγε: «Αδελφός που βοηθείται από αδελφό είναι σαν οχυρωμένη πόλη και σαν ασφαλισμένο βασίλειο». Είδες πόση είναι η δύναμη της ομόνοιας; Πόση είναι η βλάβη της φιλονικίας; Βασίλειο που σπαράσσεται από διχόνοιες καταλύεται, ενώ δύο άνθρωποι που είναι ενωμένοι και συνδεδεμένοι μεταξύ τους, είναι πιο αδιάρρηκτοι από κάθε τείχος. Και γνωρίζω, βέβαια, ότι με τη χάρη του Θεού το μεγαλύτερο μέρος αυτού του ποιμνίου μας έχει απαλλαγεί από αυτήν την αρρώστια, και το νόσημα έχει περιοριστεί σε λίγους· παρά ταύτα, όμως, δεν πρέπει γι' αυτόν τον λόγο να παραμελήσουμε τη θεραπεία.

Και ποτέ δεν έπαψα να σου τα υπενθυμίζω αυτά· ο καιρός είναι χαλεπός, εκείνοι που μας επιβουλεύονται είναι πολλοί, το γνήσιο της αγάπης έχει χαθεί, και αντ' αυτού έχει εισαχθεί ο όλεθρος του φθόνου. Ανάμεσα σε παγίδες διαβαίνουμε και πάνω σε επάλξεις πόλεων περπατούμε· εκείνοι μεν που είναι έτοιμοι να χαρούν με τα δικά μας δεινά, αν τυχόν συμβεί κάτι, είναι πολλοί και παραμονεύουν από παντού· ενώ εκείνος που θα συμπονέσει δεν υπάρχει κανείς, ή είναι ελάχιστοι. Πρόσεξε μήπως, αν ποτέ έρθουμε σε διάσταση, γίνουμε μεγάλος περίγελος και υποστούμε ζημία μεγαλύτερη από τον χλευασμό. «Αδελφός που βοηθείται από αδελφό είναι σαν οχυρωμένη πόλη και σαν ασφαλισμένο με αμπάρες βασίλειο.» Μην διαλύσεις, λοιπόν, αυτήν τη γνησιότητα, ούτε να κόψεις τον μοχλό.

Και τι λέει; Θέλω δε να γνωρίζετε, αδελφοί. Είδες πρόνοια για τους μαθητές; Είδες μέριμνα του διδασκάλου; Άκουσε και τη φιλοστοργία των μαθητών προς τον διδάσκαλο, για να δεις ότι αυτό ήταν που τους καθιστούσε ισχυρούς και ακαταμάχητους, το ότι ήταν συνδεδεμένοι μεταξύ τους. Διότι, εάν αδελφός που βοηθείται από αδελφό είναι σαν οχυρωμένη πόλη, πολύ περισσότερο τόσοι πολλοί, συνδεδεμένοι με τα δεσμά της αγάπης, θα απέκρουαν κάθε επιβουλή του πονηρού δαίμονα.

ΤΙΤΛ. ΜΔʹ. — Περί αδελφών. «Δεν θα μισήσεις τον αδελφό σου στη διάνοιά σου.» «Ιδού, τι καλό ή τι ευχάριστο υπάρχει, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί ενωμένοι.» «Οι αδελφοί σε καιρό ανάγκης ας είναι χρήσιμοι.» «Αδελφός που βοηθείται από αδελφό είναι σαν πόλη ισχυρή και ψηλή. Και είναι δυνατός σαν καλοθεμελιωμένο βασίλειο.» «Καθένας που μισεί τον φτωχό αδελφό του, βρίσκεται μακριά από τη φιλία.» «Καλύτερα φίλος που βρίσκεται κοντά, παρά αδελφός που κατοικεί μακριά.» «Αδελφοί και βοήθεια σε καιρό θλίψης.» «Μην ανταλλάξεις τον γνήσιο αδελφό με χρυσάφι του Σουφίρ.» ΤΙΤΛ. ΜΕʹ. — Περί αυτών που ζητούν, δηλαδή των προσαιτών. «Παιδί μου, μη ζήσεις ζωή επαιτείας. Διότι είναι καλύτερο να πεθάνεις παρά να επαιτείς. Στο στόμα του αναιδούς ανθρώπου η ελεημοσύνη της επαιτείας θα φανεί γλυκιά, αλλά μέσα στην κοιλιά του θα καεί σαν φωτιά.» ΤΙΤΛ. ΜΣΤʹ. — Περί αισχρολογίας. «Οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα χρηστά ήθη.» «Κανένας σάπιος λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας, αλλά μόνο όποιος είναι αγαθός για την οικοδομή της όποιας ανάγκης, ώστε να μεταδώσει χάρη σε εκείνους που ακούν.» «Η αισχρότητα και η μωρολογία ή η ευτραπελία, τα οποία δεν αρμόζουν, ούτε καν να αναφέρονται μεταξύ σας, όπως ταιριάζει σε αγίους.» «Αισχρολογία ας μη βγαίνει από το στόμα σας.» Η συνήθεια των λόγων είναι ο δρόμος που οδηγεί στις πράξεις.