Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 18:21

Διότι έχει γραφτεί ότι: «Θάνατος και ζωή βρίσκονται στην εξουσία της γλώσσας· και εκείνοι που την εξουσιάζουν, θα φάνε τους καρπούς της». Είπε δε κάπου και ο μαθητής του Χριστού: «Αν κάποιος δεν σφάλλει στον λόγο, αυτός είναι τέλειος άνδρας, ικανός να χαλιναγωγήσει και ολόκληρο το σώμα του». Μέγα αγαθό λοιπόν είναι η εγκράτεια της γλώσσας, όπως ακριβώς συνιστά βαρύτατο νόσημα η έλλειψή της.

Όσοι διαπαιδαγωγούνται στην ευσέβεια, επιβάλλουν στη γλώσσα το χαλινάρι της αγαθής φρόνησης, επιτρέποντάς της να λέει μόνο εκείνα που δεν βλάπτουν. Διδάσκοντάς μας αυτό ένας από τους σοφούς έλεγε: «Τέκνο μου, αν έχεις λόγο συνέσεως, αποκρίσου· αν όχι, ας είναι το χέρι σου στο στόμα σου». Διότι «θάνατος και ζωή βρίσκονται στο χέρι της γλώσσας», δηλαδή στην εξουσία της, «και εκείνοι που την εξουσιάζουν θα φάνε τους καρπούς της». Επειδή όμως το να ελέγξει κανείς τη γλώσσα δεν είναι καθόλου εύκολο, άνωθεν μας διδάσκει και αυτό ο ψαλμωδός λέγοντας: «Θέσε, Κύριε, φυλακή στο στόμα μου». Ας μην καταλαλούμε λοιπόν ο ένας τον άλλον, ούτε να κατακρίνουμε τους αδελφούς μας. Διότι εκείνος που κυβερνάται με σύνεση δεν βλέπει τις αμαρτίες των άλλων, αλλά, ατενίζοντας τα δικά του κακά, χύνει για αυτά καλό δάκρυ, ώστε να λάβει την άφεση από τον Θεό. Επειδή είναι αδύνατον, όντας άνθρωποι και τόσο ασθενείς, να μην υποπίπτουμε οπωσδήποτε έστω και σε λίγα ατοπήματα. Το να μην υποπέσει όμως κανείς απολύτως σε τίποτα, ανήκει εκ φύσεως μόνο στον Θεό. Για εμάς όμως, που βρισκόμαστε στις αμαρτίες, είναι αναγκαίο να μην χαιρόμαστε με τα κακά των άλλων, αλλά να φροντίζουμε πώς θα μείνουμε οι ίδιοι μακριά από τα φαύλα.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ, ΒΙΒΛΙΟ ΓΛΑΦΥΡΩΝ ΣΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ. Περί του Χριστού και της Συναγωγής των Ιουδαίων. Αφού εξαπέλυσαν άγρια και βάναυση γλώσσα κατά του Χριστού οι ταλαίπωροι Ιουδαίοι, θα μπορούσαν να καταδικαστούν με πολλούς τρόπους. Ότι δε η πράξη τους αυτή δεν έμεινε ατιμώρητη, θα μπορούσε κανείς να το διαπιστώσει και από τα ίδια τα γεγονότα. Διότι ο πρωτότοκος Ισραήλ, ο οποίος κατείχε και την περίλαμπρη δόξα για αυτό, ο αγαπητός και εκλεκτός, τοποθετήθηκε πίσω από τα έθνη και κατέληξε στους έσχατους, ή μάλλον σε κάθε είδους συμφορά. Και αυτό τους το προανήγγειλε ο Κύριος λέγοντας μέσω του Ωσηέ: «Αλίμονο σε αυτούς, διότι απομακρύνθηκαν από εμένα. Είναι άθλιοι, διότι ανόμησαν εναντίον μου. Εγώ τους λύτρωσα, αυτοί όμως είπαν ψέματα εναντίον μου». Διότι δεν υπάρχει κανένας αποκρουστικός λόγος που να μην τόλμησαν να τον πουν. Διότι βλασφήμησαν, μη κατανοώντας το γεγραμμένο: «Θάνατος και ζωή βρίσκονται στην εξουσία της γλώσσας. Εκείνοι που την ελέγχουν θα φάνε τους καρπούς της». Επειδή δε φέρθηκαν ασεβώς απέναντί του, αφήνοντας αχαλίνωτη τη γλώσσα τους στη συκοφαντία, όπως ακριβώς ανέφερα προηγουμένως, για τον λόγο αυτόν εξέπεσαν από την ελπίδα τους σε αυτόν, επειδή δεν άκουγαν εκείνον που έλεγε: «Αυτός είναι ο κλήρος σου και η μερίδα σου, εξαιτίας της απείθειάς σας σε εμένα, λέει ο Κύριος».

Από τους καρπούς του στόματος ο άνδρας γεμίζει την κοιλιά του. Δεδομένου ότι οι αισθητοί λόγοι δεν γεμίζουν την κοιλιά, είναι ανάγκη να εννοήσουμε την κοιλιά ως το δοχείο των πνευματικών τροφών, το οποίο δεν γεμίζει απλώς ο άνθρωπος, αλλά ο άνδρας. Θάνατος και ζωή βρίσκονται στην εξουσία της γλώσσας. Και θάνατος μεν της γλώσσας επέρχεται όταν αυτή φθέγγεται τα κακά, εγκαταλείποντας τον νόμο του Θεού, ζωή δε πάλι όταν προφέρει ορθά τα δόγματα.

Ε΄. Πες μου, λοιπόν, αν είχες στα χέρια σου κοπριά και βούρκο, θα τολμούσας άραγε να προσευχηθείς; Σε καμία περίπτωση. Και όμως, αυτό δεν προκαλεί καμία βλάβη, ενώ το άλλο είναι όλεθρος. Πώς λοιπόν στα αδιάφορα πράγματα δείχνεις ευλάβεια, ενώ στα απαγορευμένα είσαι αμελής; «Τι λοιπόν;» λέει κάποιος, «δεν πρέπει να προσευχόμαστε;» Πρέπει, αλλά όχι όντας κανείς ρυπαρός, ούτε έχοντας πάνω του τέτοιον βούρκο. «Τι πρέπει να κάνω, λοιπόν, αν με κυριεύσει η αμαρτία;» ρωτά. Καθάρισε τον εαυτό σου. Πώς και με ποιον τρόπο; Κλάψε, στέναξε, δώσε ελεημοσύνη, ζήτησε συγγνώμη από εκείνον που πρόσβαλες, συμφιλιώσου μαζί του με αυτά τα μέσα, καθάρισε τη γλώσσα σου, για να μην παροξύνεις ακόμη περισσότερο τον Θεό. Διότι, αν κάποιος γέμιζε τα χέρια του με κοπριά και έπιανε έτσι τα πόδια σου ικετεύοντάς σε, όχι μόνο δεν θα τον άκουγες, αλλά και θα τον κλωτσούσας· πώς λοιπόν εσύ τολμάς να πλησιάζεις έτσι τον Θεό; Επειδή η γλώσσα είναι το χέρι εκείνων που προσεύχονται, και με αυτήν κρατάμε τα γόνατα του Θεού. Μην τη μολύνεις, λοιπόν, για να μην πει και σε σένα: «Εάν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα εισακούσω». Διότι, «στο χέρι της γλώσσας βρίσκεται η ζωή και ο θάνατος»· και, «από τα λόγια σου θα δικαιωθείς, και από τα λόγια σου θα καταδικαστείς». Γι' αυτό, να φυλάς τη γλώσσα σου περισσότερο και από την κόρη του οφθαλμού. Η γλώσσα είναι βασιλικό άλογο. Αν, λοιπόν, της βάλεις χαλινάρι και τη διδάξεις να βαδίζει ρυθμικά, θα αναπαυθεί πάνω της και θα την ιππεύσει ο Βασιλιάς· αν όμως την αφήσεις αχαλίνωτη να παρασύρεται και να σκιρτά, γίνεται όχημα του διαβόλου και των δαιμόνων.

Δεν αναφέρει όμως μόνο τις πτώσεις, αλλά και προτρέπει να δείχνουμε μεγάλη πρόνοια, ώστε να μην υποσκελιστούμε, λέγοντας τα εξής: «Φτιάξε στο στόμα σου πόρτα και αμπάρες»· όχι για να κατασκευάσουμε πραγματικές πόρτες και αμπάρες, αλλά για να αποκλείσουμε τη γλώσσα με πολλή ασφάλεια απέναντι στα άτοπα λόγια. Και πάλι, αλλού, δείχνοντας ότι μαζί με τη δική μας προσπάθεια, αλλά και πριν από τη δική μας, έχουμε ανάγκη από την άνωθεν βοήθεια, ώστε να συγκρατήσουμε αυτό το θηρίο μέσα μας, ο προφήτης, υψώνοντας τα χέρια προς τον Θεό, έλεγε: «Η έπαρση των χεριών μου ας είναι θυσία εσπερινή. Θέσε, Κύριε, φυλακή στο στόμα μου, και πόρτα ασφαλείας στα χείλη μου». Εκείνος δε που απηύθυνε την προηγούμενη προτροπή, πάλι και ο ίδιος λέει: «Ποιος θα βάλει φρουρά στο στόμα μου, και στα χείλη μου αποτελεσματική σφραγίδα;». Βλέπεις ότι ο καθένας φοβάται αυτές τις πτώσεις, και θρηνεί και συμβουλεύει, και προσεύχεται να έχει η γλώσσα μεγάλη φύλαξη; Και για ποιο λόγο, θα πει κανείς, αφού αυτό το όργανο μας φέρνει τόσο μεγάλο όλεθρο, μας το έδωσε εξ αρχής ο Θεός; Διότι προσφέρει και μεγάλη ωφέλεια· και αν επιδεικνύουμε την πρέπουσα φροντίδα, αποφέρει μόνο ωφέλεια και κανέναν απολύτως όλεθρο. Άκουσε λοιπόν τι λέει εκείνος που είπε τα προηγούμενα: «Στην εξουσία της γλώσσας βρίσκεται η ζωή και ο θάνατος». Αλλά και ο Χριστός τα ίδια δηλώνει λέγοντας: «Από τα λόγια σου θα κατακριθείς, και από τα λόγια σου θα δικαιωθείς».

ΤΙΤΛΟΣ ΙΔ΄. — Περί εκείνων που προφυλάσσουν τη γλώσσα τους. «Δεν θα μιλήσουν τα χείλη μου άνομα, ούτε η ψυχή μου θα μελετήσει άδικα.» «Αν φείδεσαι των χειλέων σου, θα είσαι συνετός.» «Όποιος φυλάσσει το στόμα του, διατηρεί την ψυχή του.» «Τη φιλονικία καταπραΰνει ο σιωπηλός.» «Όποιος αγαπά τη ζωή του, φείδεται του στόματός του.» «Αφαίρεσε από τον εαυτό σου το διεστραμμένο στόμα, και απομάκρυνε από εσένα τα άδικα χείλη.» «Ασήμι δοκιμασμένο στο πυρ είναι η γλώσσα του δικαίου. Με δικαιοσύνη λέγονται όλα τα λόγια του στόματός σου. Δεν υπάρχει σε αυτά τίποτα το διεστραμμένο ούτε το στρεβλό.» «Από τους καρπούς του στόματός του θα χορτάσει η ψυχή του ανθρώπου.» «Η θεραπευτική γλώσσα είναι δέντρο ζωής· και όποιος την προφυλάσσει θα πληρωθεί από πνεύμα.» «Κηρήθρες μελιού είναι τα καλά λόγια, και η γλύκα τους είναι θεραπεία της ψυχής.» «Όποιος φυλάσσει το στόμα του και τη γλώσσα του, προφυλάσσει την ψυχή του από τη θλίψη.» «Η ήπια γλώσσα συντρίβει οστά.» «Θάνατος και ζωή βρίσκονται στην εξουσία της γλώσσας, και εκείνοι που την ελέγχουν θα φάνε τους καρπούς της.» «Μακάριος ο άνθρωπος, ο οποίος δεν θα ολισθήσει με το στόμα του.» «Ο γλυκύς λόγος πολλαπλασιάζει τους φίλους τους.» «Ποιος θα βάλει φρουρά στο στόμα μου, και σφραγίδα στα χείλη μου, ώστε να μην πέσω εξαιτίας της, και να μην με καταστρέψει η γλώσσα μου;» «Όποιος μισεί τη φλυαρία, ελαττώνει την κακία.» «Αγαθά απλόχερα χυμένα πάνω σε κλειστό στόμα.» «Είπα: Θα φυλάξω τις οδούς μου, ώστε να μην αμαρτήσω με τη γλώσσα μου.» «

Και εμείς, αφού τα εξετάσαμε αυτά, δεν αντιλέγουμε στους πανόσιους πατέρες μας που λένε ότι το να κρίνει και να κατακρίνει κανείς συνίσταται σε αυτό: στο να εξετάζει τα ξένα σφάλματα και να λησμονεί τα δικά του, αλλά μάλιστα συμφωνούμε απόλυτα μαζί τους και ομοφωνούμε ότι «στην εξουσία της γλώσσας βρίσκεται η ζωή και ο θάνατος», και ότι είναι προτιμότερο να πέσει κανείς από γκρεμό παρά από τη γλώσσα του, διότι στην πρώτη περίπτωση πεθαίνει κανείς σωματικά, ενώ στη δεύτερη ψυχικά. Και ο Δαβίδ λέει: «αμαρτία του στόματός τους είναι ο λόγος των χειλιών τους» και «εξερεύνησαν την ανομία, εξαντλήθηκαν κάνοντας εξερευνήσεις»· διότι και «εκείνος που κάνει βαρύ το φορτίο του, αυτός και θα το βαστάξει», σύμφωνα με τον μέγα και θείο Βασίλειο.

Τρία μεγάλα εγκλήματα διέπραξε επομένως: πρώτον, ότι ονόμασε τον εαυτό του δίκαιο πάνω από όλους τους ανθρώπους, δεύτερον, ότι επιδιώκοντας την κενοδοξία διατυμπάνισε τα δικά του κατορθώματα, και τρίτον, ότι κατά πρόσωπο κατέκρινε, αποστράφηκε και ντρόπιασε τον τελώνη. Και ο «τελώνης», λέει, «στεκόμενος μακριά, δεν ήθελε ούτε τα μάτια του να σηκώσει, αλλά χτυπούσε το στήθος του λέγοντας: Θεέ μου, σπλαχνίσου με τον αμαρτωλό» και «αυτός κατέβηκε», λέει, «δικαιωμένος στο σπίτι του σε σχέση με εκείνον· διότι καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, ενώ εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί». Διότι πολύ σωστά είπε εκείνος που υποστήριξε ότι είναι προτιμότερο να πέσει κανείς από γκρεμό παρά από τη γλώσσα, επειδή «στην εξουσία της γλώσσας βρίσκεται η ζωή και ο θάνατος». «Είναι», λέει, «γεμάτη από θανατηφόρο δηλητήριο» και «μολύνει ολόκληρο το σώμα μας»· γι' αυτό και κάποιος άλλος έψαλλε και προσευχόταν λέγοντας: «Κύριε, βάλε φρουρά στο στόμα μου και θύρα προστασίας γύρω από τα χείλη μου».