Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 19:16

Ο ελεήμων άνθρωπος είναι μακρόθυμος, το δε καύχημά του επιπίπτει στους παρανόμους. [Cod. f. 84 b.] Ή εννοεί αυτό, ότι όταν αυτός μακροθυμεί, καυχώνται οι παράνομοι· ή ότι αυτοί καυχώνται εις βάρος του εαυτού τους· διότι σε κανέναν άλλον δεν αρμόζει να κατακαυχάται, παρά μόνο στον μακρόθυμο εναντίον των παρανόμων. Διότι δίπλα στη θέληση βρίσκεται η πράξη. Δεν είναι αγνές οι προσευχές που προέρχονται από μίσθωμα πόρνης. [Ibid.] Από κακή προέλευση δεν δέχεται ο Θεός προσφορά· και η κατάσταση της ακάθαρτης ψυχής είναι απρόσδεκτη. Από τον Κύριο ταιριάζεται η γυναίκα στον άνδρα. [Cod. f. 82 a.] Ή εννοεί αυτό, ότι ανήκει στον Θεό η συγκρότηση του γάμου· διότι αυτό είναι πολύ ανώτερο από εκείνο, εννοώ από τα χρήματα· ή αναφέρεται στον ίδιο τον γάμο και την πράξη, ή επειδή θέλει να δείξει πόσο σπουδαίο είναι να επιτύχει κανείς αγαθή γυναίκα. Όποιος φυλάσσει την εντολή. Επειδή οι εντολές δόθηκαν με μάρτυρες τον ουρανό και τη γη, ονομάζονται μαρτύρια. Γι' αυτό και ο νους που τα δέχθηκε, ονομάζεται μάρτυρας, και όποιος τα διαψεύσει, δεν θα παραμείνει ατιμώρητος.

Γι' αυτό και έλεγε: «Γιατί με αποκαλείτε Κύριε, Κύριε, και δεν κάνετε αυτά που λέω;»· «Εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, αυτός είναι που με αγαπά»· και: «Όποιος δεν με αγαπά, δεν τηρεί τους λόγους μου»· και: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου», «όπως ακριβώς εγώ», λέει, «έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και παραμένω στην αγάπη του». Αλλά και σε εκείνον τον πλούσιο, που ζητούσε να μάθει τι πρέπει να κάνει για την αιώνια ζωή, αυτό απάντησε: «Εάν θέλεις να εισέλθεις στη ζωή, τήρησε τις εντολές». Ο προφήτης Δαβίδ, εξάλλου, αποφάνθηκε κάτι φοβερό λέγοντας: «Καταραμένοι», λέει, «είναι όσοι απομακρύνονται από τις εντολές σου». Ο Σολομών δε, ο σοφότατος γιος του, είπε: «Όποιος φυλάσσει την εντολή, προφυλάσσει την ίδια του την ψυχή».

Για τα οποία δεν επιθυμώ να μιλήσω εκτενέστερα, αλλά θα αναφέρω εν συντομία τη σοφή παροιμία, ότι «όποιος τηρεί την εντολή, προφυλάσσει την ψυχή του»· και εγώ, έχοντας πεποίθηση στον Κύριο, λέγω ότι όποιος τηρήσει όσα έχουν παραγγελθεί σε αυτό το βιβλίο, θα σωθεί με τη χάρη και τη συνέργεια του Θεού· αμήν.

Έπρεπε βέβαια, εξαιτίας εκείνων που ίσως παραβούν τους κανόνες, να ορίσουμε και τα επιτίμια σύμφωνα με τη συνήθεια των παλαιών κανόνων· όμως με τη θέλησή μου το παρέλειψα αυτό, αφενός για να καταστήσω τους κανόνες μη επαχθείς, και αφετέρου για να φανούν πιο αξιέπαινοι αυτοί που τους τηρούν, επειδή τους τηρούν όχι αναγκαστικά, αλλά με ελεύθερη βούληση, διότι «όποιος φυλάσσει την εντολή», λέει, «τηρεί την ψυχή του». Όμως, ας έχουν, μετά τον Θεό, την εξουσία οι έγκλειστοι των διαφόρων εποχών να επιβάλλουν επιτίμια με μέτρο και φιλανθρωπία σε όσους έχουν παραβεί τους κανόνες. Για παράδειγμα, τι εννοώ: έμεινε κάποιος έξω; Ας εξεταστεί η αιτία και, αν μεν είναι εύλογη, ας συγχωρεθεί, αν όμως δεν είναι εύλογη, ας του επιβληθεί το κατάλληλο επιτίμιο. Κάποιος άλλος πάλι τρέφει προσκόλληση προς τους κοσμικούς συγγενείς του και, παρότι νουθετείται, παρακούει; Ας αφορίζεται από την εκκλησία και ας αποκλείεται από την τράπεζα, μέχρι να διορθωθεί. Το ίδιο να γίνεται και με αυτόν που κατέχει αργυρά ή χάλκινα χρήματα. Ομοίως και για τους υπόλοιπους κανόνες και παραβάτες, να επιβάλλουν τα επιτίμια με διάκριση, με σκοπό τη σωτηρία· για τον λόγο αυτόν και εγώ ο ίδιος συνέταξα αυτούς τους κανόνες, συν Θεώ. Κ. Περί αγάπης.

Αυτή λοιπόν η δωδεκάδα των κανόνων, που συλλέχθηκε από τους κανόνες του θεόσοφου και μεγάλου φωστήρα και πατέρα μας Βασιλείου, προστέθηκε ως θείο ήδυσμα στους δικούς μας προς ένθεη διακόσμηση, δεδομένου ότι και το κατώτερο κοσμείται από το ανώτερο, αλλά βέβαια και για την κοσμιότητα και τη σωτηρία των ψυχών που επιλέγουν να τηρούν τις σωτήριες εντολές. Διότι «όποιος τηρεί την εντολή», λέει ο σοφός, «διαφυλάσσει την ίδια του την ψυχή», «ο δε παραβάτης θα γίνει γνωστός». Τι σημαίνει «θα γίνει γνωστός»; Προφανώς ότι θα καταστεί γνωστός ως εκούσιος παραβάτης και ως άνθρωπος που περιφρονεί την ίδια του τη σωτηρία.

Δείτε πώς είστε τώρα· σας νουθετούμε, εξετάστε, αφουγκραστείτε, αναλογιστείτε, αναζητήστε, και μακάριος είναι εκείνος από εσάς και ανάμεσά σας, ο οποίος φυλάττει την εντολή· αυτός που δεν παρέδωσε τον εαυτό του ως θήραμα στα δόντια της αμαρτίας, που διατηρεί την ακρίβεια στην υποταγή, που φωτίζεται με την πλήρη εξαγόρευση των λογισμών, που λαμπρύνεται από τη θεόσδοτη ταπεινοφροσύνη και την ολόλαμπρη και χριστομίμητη υπακοή, και που φέρει ως πορφυρό μανδύα την χωρίς ενδοιασμούς πίστη προς τον καθηγούμενο· μη αμφιβάλλοντας για τα διάφορα ζητήματα, μήτε κρίνοντας κάτι διαφορετικά από τις δικές του αποφάσεις· και μη θεωρώντας κάποιον άλλον πάνω στη γη πιο ωφέλιμο για τη σωτηρία του από εκείνον. Αυτό όμως δεν πρέπει να εκληφθεί ότι αφορά το δικό μου πρόσωπο, εξαιτίας της ασέβειάς μου· αλλά αφορά εκείνους που πορεύονται σύμφωνα με την εντολή του Θεού.