Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 2:13

Έκανε και πολλά άλλα, τα οποία ξεπερνούν κάθε περιγραφή και τα οποία, αν κάποιος τα άκουγε, θα τα θεωρούσε απίστευτα. Και τα έπραττε αυτά κατ' αυτόν τον τρόπο, επειδή ούτε σύμφωνα με τους εκκλησιαστικούς κανόνες είχε λάβει τη θέση του ούτε σύμφωνα με την αποστολική παράδοση είχε κληθεί ως επίσκοπος, αλλά είχε αποσταλεί από το παλάτι με στρατιωτική εξουσία και επίδειξη, σαν να του είχε ανατεθεί κάποιο κοσμικό αξίωμα. Για τον λόγο αυτόν επιθυμούσε μάλλον να είναι φίλος αρχόντων παρά επισκόπων και μοναχών. Αν λοιπόν κάποτε του έγραφε από το όρος ο πατήρ Αντώνιος, όπως ακριβώς η ευσέβεια είναι βδέλυγμα για τον αμαρτωλό, έτσι και εκείνος αποστρεφόταν τα γράμματα του αγίου. Αντιθέτως, αν κάποτε του έστελνε επιστολή ο βασιλιάς ή κάποιος στρατηγός ή άλλος δικαστής, γινόταν τόσο περιχαρής, σαν αυτούς που αναφέρονται στις Παροιμίες, όπως με αγανάκτηση έλεγε ο λόγος της Γραφής: «ω, εσείς που εγκαταλείπετε τις ευθείες οδούς, που ευφραίνεστε με τα κακά και χαίρεστε με τη διαστροφή των κακών». Βεβαίως, εκείνους που του έφερναν αυτές τις επιστολές τους τιμούσε προσφέροντάς τους χρήματα, ενώ όταν κάποτε του έγραψε ο Αντώνιος, προέτρεψε τον δούκα Βαλάκιο να φτύσει την επιστολή και να την πετάξει. Όμως η θεία δίκη δεν το παρέβλεψε αυτό, διότι μετά από λίγο καιρό, ενώ ο εν λόγω δούκας επέβαινε στο άλογό του και κατευθυνόταν προς την πρώτη μονή (σταθμό), το άλογο στράφηκε προς τα πίσω, τον δάγκωσε στον μηρό, τον έριξε κάτω, και μετά από τρεις ημέρες εκείνος πέθανε.

Θα έπρεπε λοιπόν όσοι νοσούν από τέτοια αμάθεια να θυμούνται εκείνον που λέει: «Ω, εσείς που εγκαταλείψατε τις ευθείες οδούς για να πορευθείτε σε οδούς σκότους». Για εμάς όμως είναι ταιριαστό να αναφωνούμε προς τον μυσταγωγό που βρίσκεται στους ουρανούς: «Απόστρεψε τα μάτια μου, ώστε να μη βλέπουν ματαιότητα». Διότι είναι όντως ματαιότητα, φλυαρία και τίποτε άλλο τα όσα κενολογούν εξαιτίας της απαιδευσίας τους. Επειδή ο Υιός έλεγε ότι τηρεί τον λόγο του Πατρός όχι επειδή έχει μέσα Του κάποιον άλλον λόγο του Πατρός. Ούτε ισχυρίστηκε ποτέ ότι ήρθε σε εμάς φέρνοντας μαζί Του κάποιον παιδαγωγό, αλλά ότι ήρθε ως ο μόνος που ενυπάρχει κατά φύση στον Πατέρα, και που έχει πάλι ομοίως μέσα Του τον Πατέρα, χωρίς να μεσολαβεί κανένας απολύτως άλλος: «Εγώ», λέει, «είμαι στον Πατέρα, και ο Πατέρας είναι σε εμένα», δηλαδή όχι ο έμφυτος λόγος, ούτε κάποιος άλλος λόγος, αλλά ο ίδιος ο Πατέρας είναι σε εμένα. Πώς λοιπόν θα έπρεπε να κατανοήσουμε αυτό που ειπώθηκε από Αυτόν προς τους Ιουδαίους; θα μπορούσε να μας πει κάποιος, και μάλιστα πολύ εύλογα. Σε αυτό ακριβώς θα απαντήσουμε, εκφράζοντας αληθινά όσα ανεβαίνουν στον νου μας. Ο Σωτήρας δίδασκε τον εξαιρετικά απείθαρχο λαό των Ιουδαίων, και απομακρύνοντας σιγά-σιγά τους ακροατές από τη νομική λατρεία, αναφωνούσε πολλές φορές: «Εγώ είμαι η αλήθεια», σαν να τους έλεγε: «Αποτινάξτε τον νομικό ζυγό, ω άνθρωποι· αποδεχθείτε τη λατρεία εν πνεύματι. Ας παραμεριστεί λοιπόν η σκιά, ας απομακρυνθεί ο τύπος, διότι έλαμψε η αλήθεια».

Εξαιτίας αυτού του λόγου έγινε άνθρωπος ο Μονογενής, υποτάχθηκε στον νόμο αυτός που ως Θεός είναι υπεράνω του νόμου· έλαβε τη μορφή δούλου αυτός που επιβαίνει στις ανώτατες δυνάμεις, και ο οποίος υμνείται από τις φωνές των αγίων Σεραφείμ ως Κύριος Σαβαώθ. Άραγε λοιπόν, επειδή έγινε άνθρωπος, θα αγνοήσουμε τον Δεσπότη; Δεν θα αναγνωρίσουμε τον Λόγο που γεννήθηκε από τον Θεό Πατέρα; Δεν θα προσκυνήσουμε τον Εμμανουήλ; Μακριά από αυτήν την ατοπία! Διότι εκείνοι που τόλμησαν από αμάθεια να φρονούν έτσι, και αρνούνται τον Δεσπότη που τους εξαγόρασε, θα ακούσουν τον προφήτη να λέει: «Πορευτείτε στο φως της φωτιάς σας, και στη φλόγα την οποία ανάψατε». Θα τους θρηνήσει δε και η Σοφία λέγοντας: «Ω, εσείς που εγκαταλείπετε τις ευθείες οδούς, για να πορευτείτε σε οδούς σκότους». Εμείς όμως, εγκαταλείποντας τη διεστραμμένη πορεία, θα βαδίσουμε την ευθεία, ακολουθώντας τις θεόπνευστες Γραφές· παρόλο που έγινε άνθρωπος δι' ημάς και υπέρ ημών, δεν θα τον προσκυνήσουμε σαν να βρέθηκε απλώς μέσα σε άνθρωπο, αλλά ως κάποιον που έγινε κατά φύσιν άνθρωπος.

Εάν όμως από φθόνο ή πονηρό ζήλο αποκαλέσει κάποιος το καθαρό ρυπαρό, δεν θα γίνει πιστευτός. Διότι η όψη του ενδύματος θα τον διαψεύσει. Διότι λέγει, θα με πλύνεις και θα γίνω λευκότερος από το χιόνι. Προς δε εκείνους που σου εναντιώνονται και θέλουν να στρέψουν τον λογισμό σου πάλι στα παλαιά κακά, λέγει η Γραφή: Αλίμονο σε εκείνον που ποτίζει τον πλησίον του με θολερή ανατροπή. Ω, εσείς που εγκαταλείπετε τις ευθείες οδούς για να πορευτείτε σε οδούς σκότους, εσείς που ευφραίνεστε με τα κακά και χαίρεστε με την κακή διαστροφή, των οποίων τα μονοπάτια είναι σκολιά και οι τροχιές τους στρεβλές, για να σε απομακρύνουν από την ευθεία οδό και να σε κάνουν ξένο προς τη δίκαιη σκέψη. Γι' αυτό λέγει: διότι δεν καταλαμβάνονται από έτη ζωής. Διότι αν πορεύονταν σε καλά μονοπάτια, θα έβρισκαν ομαλά τα μονοπάτια της δικαιοσύνης. Οι αγαθοί θα γίνουν κάτοικοι της γης και οι άκακοι θα παραμείνουν σε αυτήν. Οι ασεβείς θα εξολοθρευτούν από τη γη και οι παράνομοι θα εκδιωχθούν από αυτήν. Γιε μου, μην ξεχνάς τους νόμους μου, και η καρδιά σου ας φυλάττει τα λόγια μου. Διότι στον Θεό ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Η δε ανακεφαλαίωση συνίσταται στα εξής: Στα προοίμια, γίνεται λόγος για αυτές τούτες τις παροιμίες του Σολομώντα, υιού του Δαβίδ, ο οποίος βασίλευσε στην Ιερουσαλήμ, για την απόκτηση της γνώσης της σοφίας και της παιδείας. Και ότι αρχή της σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου. Περί του να υπακούει κανείς στους νόμους του πατέρα και να μην απορρίπτει τους θεσμούς της μητέρας. Περί του να μην πλανηθεί, ούτε να συμπορευθεί στους ίδιους δρόμους με εκείνους που διαπράττουν την ανομία· διότι αυτοί έχουν κοινό ταμείο. Ότι η σοφία υμνείται στους δημόσιους χώρους, ενώ οι ασεβείς εμίσησαν τη γνώση. Επειδή καλούσα και δεν με άκουσαν, γι' αυτό, όταν με καλέσουν, δεν θα τους εισακούσω. Περί του: Να δέχεσαι τα λόγια των εντολών, και θα εισακούσει τη σοφία το αυτί σου, για να κατανοήσεις τη δικαιοσύνη και την κρίση. Ω, εσείς που εγκαταλείψατε τις ευθείες οδούς, και χαίρεστε με την κακή διαστροφή. Περί του: Να μην σε κυριεύσει κακή βουλή, για να βρεις ομαλά τα μονοπάτια της δικαιοσύνης. Περί του να μην λησμονείς την τήρηση του νόμου, ώστε να μακροημερεύσεις εν ειρήνη. Περί του να έχεις εμπιστοσύνη στον Θεό με όλη σου την καρδιά, και να μη θεωρείς τον εαυτό σου συνετό, αλλά να τιμάς τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου.

Το καλό δεν είναι καλό, όταν δεν γίνεται με τον σωστό τρόπο. ΤΙΤΛΟΣ Ζ΄. — Περί μίσους, και έχθρας, και διχόνοιας, και αυτών που προκαλούν διαμάχες. «Διασκόρπισε τα έθνη που επιθυμούν τους πολέμους.» «Άνδρες αιμοσταγείς και δόλιοι δεν πρόκειται να φτάσουν ούτε στα μισά των ημερών τους.» «Ω, αυτοί που εγκατέλειψαν τις ευθείες οδούς, για να πορευτούν σε οδούς σκότους. Αυτοί που ευφραίνονται με τα κακά, και χαίρονται με τη διεστραμμένη κακία.» «Όπου εισέλθει η αλαζονεία, εκεί ακολουθεί και η ατιμία.» «Ο πονηρός πράττει το κακό, όταν αναμειγνύεται σε υπόθεση δικαίου.» «Ο οργίλος άνθρωπος προετοιμάζει διαμάχες.» «Ο δόλιος άνθρωπος διαδίδει κακά, και χωρίζει φίλους.» «Κάθε κακός άνθρωπος προκαλεί αντιλογίες· ο δε Κύριος θα στείλει εναντίον του ανελέητο άγγελο. Εκείνος που αγαπά την αμαρτία χαίρεται με τις διαμάχες.» «Μην επιχαίρεις, και μην εμπλέκεσαι βιαστικά σε διαμάχη, για να μη μετανιώσεις στο τέλος.» «Ο σίδηρος ακονίζει τον σίδηρο, και ο άνθρωπος εξάπτει το πρόσωπο του άλλου (πλησίον του).» «Όποιος αναζωπυρώνει την κακία, θα καταστραφεί από αυτήν.» «Θα εξολοθρευτούν οι παρανομούντες με κακία, και εκείνοι που με τα λόγια τους κάνουν τους ανθρώπους να αμαρτάνουν.» «Είναι γιοι άφρονες και ασύνετοι· είναι σοφοί στο να πράττουν το κακό, αλλά το καλό δεν έμαθαν να το κάνουν.» «Ο αμαρτωλός άνθρωπος θα ταράξει τους φίλους, και ανάμεσα σε αυτούς που ειρηνεύουν θα σπείρει τη διαβολή.» «Όπως πριν από τη φωτιά βγαίνει καπνός από το καμίνι, έτσι και πριν από την αιματοχυσία προηγούνται οι λοιδορίες.» «Απόσχε από τις διαμάχες, και θα ελαττώσεις την αμαρτία.»

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΜΓʹ. Περί των αδελφών που δραπέτευσαν και του να προσέχουμε τους εαυτούς μας. Αδελφοί μου, πατέρες και τέκνα, από πού να αρχίσω να σας λέω την παρούσα κατήχηση, παρά οπωσδήποτε από την προκειμένη υπόθεση εκείνων που από απερισκεψία δραπέτευσαν; Και ότι συνηθίζεται να συμβαίνουν τέτοια πράγματα, πώς να μην ισχύει; Διότι είναι φυσικό και μέσα στο σιτάρι να φυτρώνουν ζιζάνια και μέσα στο αμπέλι βάτα. Αλλά τι; Έχει γραφτεί ότι «υιούς γέννησα και μεγάλωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν», εγκαταλείποντας το αγαθό φως της κατά Θεόν ζωής και πορευόμενοι σε οδούς σκότους. Ή μήπως και το ίδιο το γεγονός ότι έφυγαν μέσα στη νύχτα δεν είναι γι' αυτούς έργο σκότους που διέπραξαν; Αλλά ω, τι απερισκεψία! Ω, τι περιφρόνηση των κριμάτων του Θεού! Διότι θεώρησαν κάθε νόμο του Θεού ότι είναι παρωχημένος και ανίσχυρος. Αλλά γιατί να κλαίω γι' αυτούς; Πρέπει να αγανακτήσω εναντίον του εχθρού και πολέμιου της ζωής μας, του διαβόλου, εναντίον του αρχέκακου όφεως, εναντίον εκείνου που ωρύεται σαν λιοντάρι, ζητώντας κάθε μέρα ποιον να καταπιεί. Βρήκε λοιπόν αυτούς που τον υπακούν, που παρασύρονται και δελεάζονται από την πανουργία του, και, αφού τους έφθειρε και τους κλόνισε εκ των προτέρων για πολύ χρόνο και τους έφερε στο άκρο της κακίας, σε μια στιγμή του χρόνου τους καταπτόησε και τους εξόντωσε, ή για να μιλήσω πιο σωστά τους αιχμαλώτισε, και αφού τους άρπαξε τους έχει να τον ακολουθούν από πίσω σε βουνά και ερημιές και βάραθρα και τόπους, τους οποίους δεν επιβλέπει ο Κύριος.