Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ 2:15

Διότι είπε: «Ω εσείς που εγκαταλείψατε τις ευθείες οδούς για να πορευθείτε σε σκοτεινές οδούς, εσείς που ευφραίνεστε με τα κακά και χαίρεστε με την κακή διαστροφή, των οποίων τα μονοπάτια είναι σκολιά και οι δρόμοι τους καμπύλοι». Α. Σωστά τα λες. Και θα ταίριαζε πάρα πολύ να τους θρηνούμε με οδυρμούς λέγοντας μαζί με τον προφήτη Ιερεμία: «Ποιος θα δώσει νερό στο κεφάλι μου και πηγή δακρύων στα μάτια μου, για να κλαίω αυτόν τον λαό ημέρα και νύχτα;» Διότι εκείνος που, ενώ μπορούσε να επιλέξει τη γνώση της αλήθειας, εξέκλινε ασύνετα προς την απάτη και την παραφθορά και προς βέβηλες ψευδοδοξίες, πώς λοιπόν να μην είναι άξιος θρήνου; «Και βγήκαν μεν από εμάς», όπως ακριβώς έγραψε κάποιος από τους άγιους μαθητές του Σωτήρος, «αλλά δεν ήταν από εμάς· διότι, αν ήταν από εμάς, θα είχαν παραμείνει μαζί μας». Με ποια δικαιολογία άραγε αποφάσισαν να επικρίνουν την τόσο ορθή και ακριβέστατη πίστη, η οποία δεν επιδέχεται καμία απολύτως μομφή, δηλαδή την ομολογία της πίστεως; Β. Ναι, λένε. Διότι δικαιολογημένα θα επικρίνουμε τη λέξη «ομοούσιος», διαβεβαιώνοντας ότι αποτελεί καινοφανή έκφραση και ότι είναι άγραφη, δηλαδή ότι δεν περιλαμβάνεται στις θεόπνευστες Γραφές. Α. Αυτά που θα έλεγαν είναι εντελώς ανόητα, φίλε μου. Διότι η λέξη δεν ενοχλεί καθόλου, εφόσον αυτό που δηλώνεται μέσω αυτής είναι απολύτως αληθινό. Ή μήπως δεν θα παραδεχόσουν και εσύ ότι είναι αληθές αυτό που λέω; Β. Και βέβαια. Α.

Στο Λουκ. 9, 41. 〈Άπιστη γενεά〉 αποκαλούσε εύλογα εκείνον βεβαίως και τους ομοϊδεάτες του 〈και διεστραμμένη〉, και που με κανέναν τρόπο δεν γνώριζε να βαδίζει ορθά. Για τέτοιους ανθρώπους λέει το ιερό γράμμα: 〈Των οποίων οι δρόμοι είναι σκολιοί και καμπύλες οι τροχιές τους.〉 Αποφεύγει τη νόσο ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: 〈Δεν προσκολλήθηκε σε εμένα καρδιά διεστραμμένη〉, δηλαδή που δεν μπορεί να βαδίσει σε ευθύ δρόμο. Σε αυτούς ο μακάριος Βαπτιστής απευθύνθηκε λέγοντας: 〈Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του.〉 Επομένως ο άπιστος θα είναι οπωσδήποτε και διεστραμμένος. Με αυτούς που έχουν τέτοια νοοτροπία και έπεσαν σε τέτοια ανοσιότητα δεν καταδέχεται να συνυπάρχει ο Χριστός, αλλά—αν πρέπει να πούμε κάτι με ανθρώπινους όρους—δυσανασχετεί και αποστρέφεται, σαν να βαρύνεται εξαιτίας της κακίας τους τη συναναστροφή μαζί τους. Και αυτό το διδάσκει λέγοντας: Έως πότε θα είμαι 〈μαζί σας και θα σας ανέχομαι;〉 Διότι εκείνος που λέει ότι αδυνάτησαν ως προς την ενέργεια ενάντια στα πονηρά πνεύματα αυτοί που μέσω των δικών του προσταγμάτων έλαβαν την εξουσία να τα εκβάλλουν, μάλλον κατηγορεί τη χάρη και όχι αυτούς που την έλαβαν. Διότι το ότι ο Χριστός ήταν αυτός που ενεργούσε μέσα τους, δεν είναι καθόλου δύσκολο να το δουν όσοι το επιθυμούν. Και πράγματι, θεραπεύτηκε βέβαια ο χωλός στην 〈Ωραία πύλη〉, αλλά ο Πέτρος απέδιδε το παράδοξο θαύμα στον Χριστό μιλώντας στους Ιουδαίους, όπως έχει γραφτεί στις Πράξεις.

Διότι έχει γραφτεί για τέτοιους ανθρώπους: «Των οποίων τα μονοπάτια είναι σκολιά και οι πορείες τους διεστραμμένες.» Επομένως, η ευθύτητα της διανοίας είναι σαν ένας ορθός δρόμος, που δεν έχει τίποτα το διεστραμμένο. Τέτοιος ήταν ο θεσπέσιος Ψαλμωδός, όταν έψαλλε και έλεγε: «Δεν προσκολλήθηκε σε μένα καρδιά στρεβλή.» Και ο μεν Ιησούς του Ναυή παραγγέλλοντας έλεγε στον λαό: «Κατευθύνετε τις καρδιές σας προς τον Θεό του Ισραήλ»· ο δε Ιωάννης: «Κάντε ευθεία τα μονοπάτια σας.» Και αυτό σημαίνει το να είναι η ψυχή ευθεία, να δεικνύει το κατά φύσιν νοερό της όπως ακριβώς πλάστηκε. Πλάστηκε δε καλή και απολύτως ευθεία· όταν όμως παρεκκλίνει και βρεθεί σε διαστροφή από το κατά φύσιν, αυτό ονομάζεται κακία και διαστροφή της ψυχής. Επομένως, το πράγμα δεν είναι δύσκολο· διότι εάν παραμείνουμε όπως έχουμε πλαστεί, βρισκόμαστε μέσα στην αρετή. (A f. 49, E f. 144. E f. 776 b, H f. 146) Αλλά σαν να αντιφωνεί κάποιος και να λέει: Πώς θα ετοιμάσουμε την οδό του Κυρίου, ή πώς θα κάνουμε ευθεία τα μονοπάτια του; Διότι υπάρχουν πολλά εμπόδια στο μεταξύ για εκείνους που θέλουν να ζουν ενάρετα, ο μισόκαλος Σατανάς, το ανόσιο πλήθος των πονηρών πνευμάτων, ο ίδιος ο νόμος της αμαρτίας που στα μέλη της σάρκας εξοπλίζεται ενάντια στις ροπές του νου προς το αγαθό· και εκτός από αυτά πολλά άλλα πάθη κατακυριεύουν τη διάνοια του ανθρώπου· τι λοιπόν θα πράξουμε, αφού υπάρχει τόσο μεγάλη δυσκολία;

Ως ευθύτητα δε δεν θα εννοήσουμε τίποτε άλλο, παρά εκείνο που στη γνώση των θείων δογμάτων είναι τρόπον τινά ευθύ και αδιάστροφο, διότι πρέπει να ορθοτομείται ο λόγος της αληθείας, ή εκείνο που στην πρακτική αρετή δεν είναι με κανέναν τρόπο διεστραμμένο. Διότι έχει ειπωθεί κάπου για τους αμαρτωλούς: «Των οποίων οι δρόμοι είναι σκολιοί και οι πορείες τους καμπύλες». «Φύλαγε λοιπόν», λέει, «την ακακία και την ευθύτητα»· και τι προκύπτει από αυτό; «Ότι υπάρχει εγκατάλειμμα για τον ειρηνικό άνθρωπο». Επειδή δηλαδή λέει ότι ο ασεβής καταστρέφεται σύρριζα από τη γη, ώστε να μη βρίσκεται ούτε ο τόπος του, έχει διατηρήσει το κατάλειμμα για εκείνους που έχουν επιλέξει να αγαπούν τον Θεό και φυλάσσουν την ακακία.

Γʹ. Ότι δε, όπως είπα, είναι πρόξενος της αιώνιας ζωής το να αγαπά κανείς να στερεώνεται στην πίστη προς τον Χριστό, ο Ίδιος θα το επιβεβαιώσει λέγοντας προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς: «Αυτή δε είναι η αιώνια ζωή, το να γνωρίζουν εσένα, τον μόνο αληθινό Θεό, και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό». Αλλά η πίστη, τουλάχιστον σε εκείνους που είναι επιεικείς και έχουν φιλόθεη καρδιά, είναι απλή και αληθινή, και δεν έχει απολύτως τίποτα το διαστρεβλωτικό. Δεν ανέχεται δε ιδιαίτερα την έρευνα και τις δοκιμασίες· διότι το να περιεργάζεται κανείς αυτά που γίνονται αποδεκτά αποκλειστικά με την πίστη, δεν είναι χωρίς ζημιά. Αλλά αυτά δεν φαίνονται να είναι σωστά σε αυτούς που αγαπούν πάρα πολύ τις έρευνες, και οι οποίοι δεν γνωρίζουν τίποτα από τις αλήθειες, αλλά συνηθίζουν να καυχώνται για ευρήματα σαθρών λογισμών· «των οποίων τα μονοπάτια είναι σκολιά, και καμπύλες οι τροχιές τους», όπως είναι γραμμένο. «Διότι παρασύρουν όσους μπορούν προς τον όλεθρο και την απώλεια, απομακρύνοντάς τους από την ευθεία οδό». Επομένως, όπως γράφει ο θεσπέσιος απόστολος, «πρέπει να μένουν έξω οι κακοί εργάτες, έξω οι κύνες», που γαβγίζουν ενάντια στα δόγματα της αλήθειας, «λαλώντας όσα προέρχονται από την καρδιά τους, καθώς είναι γραμμένο, και όχι από το στόμα του Κυρίου». Διότι κανένας δεν θα κατηγορήσει τον Σωτήρα όλων μας Χριστό και δεν θα αυθαδιάσει κατά της δόξας Του, υποβιβάζοντάς την τρόπον τινά στην ασχήμια, αν δεν έχει προηγουμένως κυοφορήσει μέσα του τον εφευρέτη του ψεύδους, τον πατέρα διάβολο.

Εάν όμως από φθόνο ή πονηρό ζήλο αποκαλέσει κάποιος το καθαρό ρυπαρό, δεν θα γίνει πιστευτός. Διότι η όψη του ενδύματος θα τον διαψεύσει. Διότι λέγει, θα με πλύνεις και θα γίνω λευκότερος από το χιόνι. Προς δε εκείνους που σου εναντιώνονται και θέλουν να στρέψουν τον λογισμό σου πάλι στα παλαιά κακά, λέγει η Γραφή: Αλίμονο σε εκείνον που ποτίζει τον πλησίον του με θολερή ανατροπή. Ω, εσείς που εγκαταλείπετε τις ευθείες οδούς για να πορευτείτε σε οδούς σκότους, εσείς που ευφραίνεστε με τα κακά και χαίρεστε με την κακή διαστροφή, των οποίων τα μονοπάτια είναι σκολιά και οι τροχιές τους στρεβλές, για να σε απομακρύνουν από την ευθεία οδό και να σε κάνουν ξένο προς τη δίκαιη σκέψη. Γι' αυτό λέγει: διότι δεν καταλαμβάνονται από έτη ζωής. Διότι αν πορεύονταν σε καλά μονοπάτια, θα έβρισκαν ομαλά τα μονοπάτια της δικαιοσύνης. Οι αγαθοί θα γίνουν κάτοικοι της γης και οι άκακοι θα παραμείνουν σε αυτήν. Οι ασεβείς θα εξολοθρευτούν από τη γη και οι παράνομοι θα εκδιωχθούν από αυτήν. Γιε μου, μην ξεχνάς τους νόμους μου, και η καρδιά σου ας φυλάττει τα λόγια μου. Διότι στον Θεό ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Περί ευλαβείας. Παραίνεση μ'. Αγαπητέ, πρόσεχε πάρα πολύ μην χάσεις την ευθεία οδό, για να πορευτείς σε οδούς σκότους· μήπως στα τελευταία σου βρεθείς διεστραμμένος και απέναντι στον Θεό και απέναντι στους ανθρώπους. Διότι αλίμονο, λέει, σε αυτούς που εγκαταλείπουν τις ευθείες οδούς, για να πορευτούν σε οδούς σκότους. Αλίμονο σε όσους ευφραίνονται με τα κακά και χαίρονται με την κακή διαστροφή· των οποίων τα μονοπάτια είναι σκολιά και καμπύλες οι τροχιές τους, ώστε να σε απομακρύνουν από την ευθεία οδό και να σε κάνουν ξένο προς τη δίκαιη σκέψη. Γι' αυτό λέει: διότι δεν πρόκειται να φτάσουν σε πολλά έτη ζωής· διότι, αν είχαν πορευτεί σε αγαθά μονοπάτια, θα έβρισκαν ομαλά τα μονοπάτια της δικαιοσύνης. Οι χρηστοί θα κατοικήσουν τη γη, ενώ οι άκακοι θα παραμείνουν σε αυτήν. Οι οδοί των ασεβών θα αφανιστούν από τη γη, και οι παράνομοι θα εκδιωχθούν από αυτήν. Είναι λοιπόν ανάγκη να βαδίζουμε στην ευθεία οδό, σύμφωνα με αυτόν που λέει: μην παρεκκλίνεις ούτε στα δεξιά, ούτε στα αριστερά. Απόστρεψε το πόδι σου από την κακή οδό· διότι τις οδούς που βρίσκονται στα δεξιά τις γνωρίζει ο Κύριος· γι' αυτό και είναι διεστραμμένες αυτές που βρίσκονται στα αριστερά.

Παραίνεση περί του να μη σκανδαλίζουμε τον πλησίον και περί ορθού βίου. Αυτούς που προσήλθαν στο στάδιο της ευσέβειας και έβαλαν το χέρι τους στο άροτρο, δεν πρέπει να τους τραβάμε προς τα πίσω και να γινόμαστε εμπόδιο στον σκοπό τους να ευαρεστήσουν τον Θεό, αλλά μάλλον πρέπει να τους καθοδηγούμε προς την τελειότητα. Διότι έχει ειπωθεί για αυτούς ότι, όποιος αγγίζει εσάς, είναι σαν να αγγίζει την κόρη του ματιού Του. Εκείνος, λοιπόν, που δεν θέλει να καταπατήσει την εντολή του Θεού, ας διαφυλάττει τον εαυτό του από παντού ώστε να μη σκανδαλίσει τον άλλον· και μάλιστα αυτόν που προσήλθε στον Κύριο και Θεό και απέφυγε τις παγίδες του κόσμου, για να μη συγκαταλεχθεί και αυτός σε εκείνους που κατακρίνει ο Προφήτης λέγοντας: αλίμονο σε εκείνον που ποτίζει τον πλησίον του με θολή ανατροπή, και αλίμονο σε εκείνους που επιχαίρουν για τα κακά και σε αυτούς που ευφραίνονται με την κακή διαστροφή· των οποίων τα μονοπάτια είναι σκολιά και διεστραμμένες οι τροχιές τους, ώστε να σε απομακρύνουν από την ευθεία οδό και να σε κάνουν ξένο προς τη δίκαιη σκέψη. Διότι με αυτά καθιστούν τους εαυτούς τους ένοχους απέναντι στην οργή του Θεού, όπως αποφάνθηκε στο Ευαγγέλιο λέγοντας: συμφέρει περισσότερο τον άνθρωπο να του κρεμάσουν μια μυλόπετρα γύρω από τον λαιμό του και να ριχτεί στο πέλαγος της θάλασσας, παρά να σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα. Διότι ανείπωτη είναι η βλάβη και η ζημία που προκαλείται από αυτό.

Αυτά που χαρίζει ο Πατέρας, με τη διακονία του Υιού και τη χορηγία του Πνεύματος, δεν δίνονται στο μέτρο που είναι δυνατόν για τη μεγαλειότητα της θεότητας, αλλά στον βαθμό που συμφέρει σε εκείνους που τα λαμβάνουν. ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. —Περί χαιρεκακίας, και περί εκείνων που αποδέχονται τα πονηρά και ατιμάζουν τον δίκαιο. «Συλλαμβάνονται στις πονηρές σκέψεις που διαλογίζονται.» «Άλαλα ας γίνουν τα δόλια χείλη, που μιλούν άνομα εναντίον του δικαίου,» και τα λοιπά. «Εκείνοι που μισούν τον δίκαιο θα αμαρτήσουν.» «Εκείνοι που ευλογούν τον δίκαιο θα κληρονομήσουν τη γη.» «Τους σοφούς και συνετούς τους αποκαλούν φαύλους.» «Άνδρες αιμοχαρείς θα μισήσουν τον όσιο.» «Όποιος κρίνει ως δίκαιο τον άδικο, και τον δίκαιο ως άδικο, είναι ακάθαρτος και βδελυρός ενώπιον του Κυρίου.» «Εκείνος που λέει για τον ασεβή ότι είναι δίκαιος, θα είναι επικατάρατος και μισητός στα έθνη.» «Ω εσείς που ευφραίνεστε με τα κακά, και χαίρεστε με την κακή διαστροφή, των οποίων οι δρόμοι είναι σκολιοί και τα μονοπάτια τους στρεβλά, για να σε απομακρύνουν από τον ευθύ δρόμο, και να σε κάνουν ξένο προς τη δίκαιη γνώμη.» «Εκείνος που αγαπά την αμαρτία χαίρεται με τις μάχες.» «Όποιον επιζητεί τα κακά, αυτά θα τον καταλάβουν.» «Πάντοτε τα μάτια των κακών προσδοκούν τα κακά.» «Ουαί στην ψυχή τους, διότι σχεδίασαν πονηρή βουλή εναντίον του εαυτού τους λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, διότι μας είναι εμπόδιο. Επομένως θα γευθούν τους καρπούς των έργων τους.» «

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, επειδή δεν ανέχονται να βαδίζουν την άριστη και βασιλική οδό, σαν κάποια ατίθασα και αχαλίνωτα άλογα κατευθύνονται σε γκρεμούς και αγκάθια, και σαν να έχουν ξεχάσει τον ίδιο τους τον εαυτό, οι άθλιοι δεν αναλογίζονται καν ότι φέρουν θνητή φύση. Για αυτούς, πολύ δίκαια θα μπορούσε να αναφωνήσει με θλίψη το ρητό των Παροιμιών: Ω εσείς που εγκαταλείπετε τις ευθείες οδούς, για να πορευτείτε σε δρόμους σκοτεινούς· που ευφραίνεστε με τα κακά και χαίρεστε με την κακή διαστροφή· των οποίων οι δρόμοι είναι σκολιοί και τα ίχνη τους στρεβλά· διότι είναι για αυτούς εξαιρετικά ευχάριστο και θελκτικό να απομακρύνουν και τον εαυτό τους και τους άλλους από την ευθεία οδό, και να γίνονται ξένοι προς το δίκαιο φρόνημα. Διότι εάν, λέει, πορεύονταν σε αγαθούς δρόμους, θα έβρισκαν τους δρόμους των δικαίων ομαλούς.